Veiligheid in en om het onderwijs

29240VeiligheidopschoolNr.30BRIEFVANDEMINISTERENSTAATSSECRETARISSENVANONDERWIJS,CULTUURENWETENSCHAPAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,22januari20091.InleidingVeiligheidisenblijfteennoodzakelijkevoorwaardevoorkwalitatiefgoedonderwijs.Vanleerlingenendocentendiezichnietveiligvoelenopschoolkannietverwachtwordendatzijvolwaardigdeelnemenaanhetonder-wijs.Scholendiehetbesteuithunleerlingenendocentenwillenhalen,moetendaaromzorgenvooreenveiligschoolklimaat.Wijverwachtenvanscholendatzijerallesaandoenomtezorgenvoorzo’nveiligklimaat.Ditkunnenscholennietalleen.Daarvoormoetenzijeenberoepkunnendoenopanderenzoalsleerlingen,ouders,gemeenten,politie,maatschappelijkwerk,jeugdzorgenhetrijk.Hiervanzienwijgoedevoorbeeldeninhetland:bijvoorbeeldscholendiegoedeafsprakenhebbenmetdepolitieoverhoegezamenlijkoptetredenbijincidenten,scholendiebinnenhunsamenwerkingsverbandgoedfunc-tionerendereboundvoorzieningenhebbenopgezetenscholendiehunveiligheidsbeleidontwikkeleninintensievesamenwerkingmetoudersenleerlingen.Hetovergrotedeelvandejongerenenhetonderwijspersoneelvoeltzichveiligopschool.Datblijktuitdiverseonderzoeken,zoalsbeschreveninhoofdstuk2vandezebrief.Uitdiezelfdeonderzoekenblijktechterookdateenbelangrijkdeelvandeleerlingenenhetpersoneeltemakenheeftmetincidenten,uiteenlopendvandiefstalenvernieling,totverbaalenfysiekgeweld.Zoblijktdathetonderwijspersoneeloverdelaatstetweejaar4%meerincidentenheeftgerapporteerd.Ookgebeurtenissenwaardemediaoverberichtten,latenziendatdeveiligheidopschoolkwetsbaarkanzijn.Dergelijkeincidenteninofrondeenschoolhebbenimpactopdeveilig-heidsbeleving,nietalleenopdebetreffendeschool,maarinhetheleland.Dezeincidentenonderschrijvenhetbelangvanblijvendeaandachteninzetvanbetrokkenenvoordeveiligheidinhetonderwijs.Hierbijmoetenwewelsteedsbeseffendatscholenonderdeelzijnvandesamenleving.ScholenhebbendagindaguitmetmaatschappelijkeproblementeTweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1272910809tkkst29240-30ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2009TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29240,nr.301 maken.Scholenhiervanvolledigvrijwarenisonmogelijk,ditgeldtookvoorveiligheidsincidenten.Maaralleinspanningenmoetenerwelopgerichtzijnomincidentenzoveelmogelijktevoorkomenenalszetochplaatsvindeneffectiefoptetreden.1.1SpeerpuntenvanbeleidOnsbeleidisscholenzogoedmogelijkondersteunenbijhetvormgevenenuitvoerenvanhunveiligheidsbeleid.Vanaf2004ishierforsextraingeïnvesteerddoorjaarlijksbijna€90miljoenextrabeschikbaartestellen.Omhetveiligheidsbeleidverderteversterken,hebbenwijeind2007eenaantalnieuwemaatregelenaangekondigd.Ditzijndeinvoeringvaneenverplichteregistratievanincidenten,hetinrichtenvankwaliteitsteamsveiligheiddiescholenopmaatkunnenadviserenenhetverbeterenvandeinformatievoorzieningoverdeveiligheidsinstrumenten.Deuitvoeringdaarvanhebbenwijdeafgelopenperiodesamenmethetonderwijsveldterhandgenomen.Ookwerkenwijbijdeaanpakvanhetonderwijsveilig-heidsbeleidnauwsamenmetdeministeriesvanJustitie,vanBinnen-landseZakenenKoninkrijksrelatiesenvoorJeugdenGezin.Naastditalgemenesocialeveiligheidsbeleiddattengoedekomtaanscholen,onderwijspersoneel,leerlingenenouders,achtenwijhetnoodza-kelijkomookspecifiekbeleidteontwikkelenterbevorderingvandeveilig-heidvanhetonderwijspersoneel.Wijvindenhetonaanvaardbaardatonderwijsmedewerkersbijdeuitoefeningvanhuntakentemakenkrijgenmetagressieengeweld.Daaromwillenwijwerkgeversenwerknemersinhetonderwijsondersteunenomdeaanpaktegenagressieengeweldbinnenhunorganisatieseffectiefvormtegeven.Ditgebeurtbinnenhetkadervanhetrijksbredeprogramma«VeiligePubliekeTaak»,dateropgerichtisdatwerkgeversenwerknemersmeteenpublieketaak,dezeopeenveiligeenrespectvollewijzekunnenuitvoeren.Hiertoewillenwij,inaanvullingopdehierbovengenoemdespeerpunten,inzettenophetbetergebruikenvandebeschikbarekenniseninformatie,hetverderprofessio-naliserenvanonderwijspersoneelenhetontwikkelenvaneenlandelijkenormvoor(on)gewenstgedraginhetonderwijs.1.2InhoudbriefMetdezebriefinformerenwijuoverdeveiligheidssituatieinhetonder-wijsendevoortgangenopbrengstenvanhetveiligheidsbeleid.Ookbiedenwijuhierbijhetinspectierapport«Dekwaliteitvanrebound-voorzieningeninhetvoortgezetonderwijs2007»1endebeleidsreactiehieropaan,evenalsde«Reboundmonitor2006–2007»1,deuitkomstenvandeveiligheidsmonitor(«Ontwikkelingvansocialeveiligheidinhetvoort-gezet(speciaal)onderwijs2006–2008»)enhetadvies«Actieprogrammaaanpakagressieengeweldtegenonderwijspersoneel».1MetdezebriefbeschouwenwijtevensdevolgendetoezeggingenaanuwKameralsafgedaan:•detoezegginguwKamernaderteinformerenoverdeimplementatievanhetaangescherptesocialeveiligheidsbeleidinenomhetonder-wijs(2007–2008,29240,nr.15);•hetinformerenvanuwKameroverderesultatenvandeveiligheids-monitorV(S)O(2007–2008,29240,nr.15);•hetinformerenvanuwKameroverdereedsinvoorgaandejarenverrichtemetingenophetterreinvanpesten(2007–2008,29240,nr.25);•hetinformerenvanuwKameroverhetaantalkerendathetOpenbaarMinisterieeendubbelestrafmaateistnaeenincidentmetleraren(2007–2008,29240,nr.25);1TerinzagegelegdbijhetCentraalInforma-tiepuntTweedeKamer.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29240,nr.302 •hetverzoekvanuwvasteKamercommissievanOnderwijs,CultuurenWetenschapomdeverantwoordelijkheidsverdelingoverdeministe-ries,scholen,gemeente,politieenoudersteverhelderen(2007–2008,29240,nr.25);•detoezeggingomtebezienofookgevallenvanhomofoobgedrag,pestenenincidentenmetloverboysmeegenomenkunnenwordenbijdevormgevingvanderegistratievangeweldsincidenten(2007–2008,27017,nr.33);•hetverzoekvanuwvastecommissievanOnderwijs,CultuurenWeten-schapomeen(kabinets)reactieopdebevindingenindeIRIS-jaarana-lyse2007–2008overdetoenamevanhetaantalgeweldsincidenteninhetvoortgezetonderwijs(briefmetkenmerk2008Z01812/2008D03488).1.3LeeswijzerInhoofdstuk2vindtueenanalysevandeveiligheidssituatieopscholen.Inhoofdstuk3wordendevoortgangenderesultatenvandeuitvoeringvandemaatregelenbeschreven.Hoofdstuk4gaatinopdespecifiekemaatregelenvoorveiligheidvanonderwijspersoneelenopdeaanbeve-lingenuithetadvies«Actieprogrammaaanpakagressieengeweldtegenonderwijspersoneel».Inhoofdstuk5hebbenwijdeoverigeaanugedanetoezeggingenuitgewerkt.Indebijlagenvindtueenanalysevandemoni-torenenbronnensocialeveiligheidinhetonderwijs,eenactualisatievandevoortgangophetoverigeveiligheidsbeleid,debrochure«Ontwikkelingvansocialeveiligheidinhetvoortgezet(speciaal)onderwijs2006–2008»,de«Reboundmonitor2006–2007»,hetInspectierapport«Dekwaliteitvanreboundvoorzieningeninhetvoortgezetonderwijs2007»enhet«Actie-programmaaanpakagressieengeweldtegenonderwijspersoneel».2.AnalyseveiligheidssituatieHieronderschetsenwijdebelangrijkstebevindingenentrendsdieblijkenuithetOnderwijsverslagvandeOnderwijsinspectie2006–2007,deveilig-heidsmonitor(«Ontwikkelingvansocialeveiligheidinhetvoortgezet(speciaal)onderwijs2006–2008»),deIRIS-jaaranalyse2007–2008enhetPersoneels-enmobiliteitsonderzoek2008.HetOnderwijsverslagheeftbetrekkingopprimair-envoortgezetonderwijsenhetmboenhetPerso-neels-enMobiliteitsonderzoekopalleonderwijssectoren(vanprimair-totwetenschappelijkonderwijsenonderzoeksinstellingen).Deveiligheids-monitorendeIRIS-analysehebbenalleenbetrekkingophetvoortgezet(speciaal)onderwijs.Overdesocialeveiligheidsmonitorenvoorhetprimaironderwijsenhetmbobentureedsgeïnformeerd(2007–2008,29240,nr.15).Wijstrevenernaaromvoordetoekomstdeverschillende(sociale)veiligheidsmonitorenbeteropelkaaraftestemmen,zodatderesultatenzoveelmogelijkvergelijkbaarengelijktijdigbeschikbaarzijn.Inbijlage1iseenuitgebreideanalyseterugtevindenvandezemonitorenenbronnen.Onderwijsverslag2006–2007UithetOnderwijsverslag2006–2007blijktdathetpercentagegewelds-incidententussenlerarenenleerlingenentussenlerarenenoudersvrijwelinallesectorenisafgenomentenopzichtevanhetvoorgaandeschooljaar.Erisdaarentegenophetvmbo,havo/vwoenhetvoortgezetspeciaalonderwijsweleenlichtestijgingtezienvanhetpercentagescholendatmetfysiekegeweldsincidententussenleerlingenonderlingtemakenheeftgehad.Digitaalpestenisinvrijwelalleonderwijssectorentoegenomen.Religieusextremismeblijktvrijwelnietvoortekomenopscholen.«Wit»extremisme(metnameinhetpraktijkonderwijsenhetvmbo)enproblemenmetloverboys(praktijkonderwijs,vmboenhavo/vwo)komenwelvoor.IncidentenoverhomoseksualiteitwordenvrijTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29240,nr.303 weiniggemeld.Deonderwijsinspectieconstateerttenslottedatveelscholendelaatstejarenwerkgemaakthebbenvanhunveiligheidsbeleid.Metnamescholeninhetbasisonderwijs,hethavo/vwoenhetspeciaalonderwijshebbenhetlaatstejaareeninhaalslaggemaaktbijhetregi-strerenvanincidentenenhetnemenvanpreventieveencuratievemaatre-gelen.Ontwikkelingvansocialeveiligheidinhetvoortgezet(speciaal)onderwijs2006–2008UitdedoorhetITSuitgevoerdeveiligheidsmonitorblijktdatverrewegdemeesteleerlingenendocentenzichinenronddeschoolveiligvoelen(meerdan92%).BovendienzijneranderepositieveontwikkelingendiedeelsoverlappenmetdeconclusiesvandeOnderwijsinspectie:erismeeraandachtvoorgedragsregelsendeomgangmetgeweldsdelicten,erisvakersprakevaneenexplicietveiligheidsbeleidenincidentenregistratie,erzijnvakerproceduresvastgesteldvoorsamenwerkingmetexterneinstellingenenerwordtmeeraandachtbesteedaanagressieengeweld.Tochblijvenzichmetregelmaatincidentenvoordoen.Demeestgenoem-degeweldsvormenwaarvandocentenslachtofferzijngeweest,zijnverbaal,sociaalenmaterieelgeweld.Leerlingenzeggenhetvaakstslacht-offertezijngeweestvanverbaal,lichtlichamelijkensociaalgeweld.Docentengevenin2008vakeraangetuigetezijngeweestvangeweldbijanderen.Hetfeitdatdocentennauwelijksvakeraangevenzelfgeweldteervaren,kaneropwijzendatdezestijgingvooraltemakenheeftmeteengroteresensitiviteitvoorgeweldinenrondschool.Juistdezesensitiviteitiseenvoorwaardevoorhetvoerenvaneensuccesvolbeleidtegengeweld.IRIS-jaaranalyse2007–2008IRISiseenregistratieprogrammavoorincidentenopschooldatsinds2002beschikbaaris.HetaantalscholendatgebruikmaaktvanhetIRIS-registratiesysteemstijgt.Uitdejaaranalyse2007–2008blijktdathetafge-lopenschooljaar204schoolvestigingeninhetvoortgezetonderwijsIRIShebbengebruikt(ditisongeveer15%vanhettotaalaantalvestigingeninhetvoortgezetonderwijs),meteengemiddeldevan42geregistreerdeincidentenpervestiging.DegegevensvanIRISzijnnietrepresentatiefvoorallescholeninhetvoortgezetonderwijs.Bovendienwordtergeengebruikgemaaktvaneenduidigedefinitieswaardoorhetnietgoedmoge-lijkisomhieruiteenlandelijkbeeldoptemaken.DemeestvoorkomendeincidentendieinIRISwordengeregistreerdzijnnetalsvoorgaandejarendiefstallen,vechtpartijen,vernielingen,EHBO/ongevallenenbedreigingen.DejaaranalysevanIRISconstateerthetzelfdeoverdetoenamevanhetaantalgeweldsincidenteninhetvoortgezetonderwijsalshetOnderwijs-verslag.Wijconstaterendanookdatdezeanalyseaansluitbijdeandereonderzoeksgegevens.QuickscanPersoneels-enmobiliteitsonderzoek2008UithetrijksbredePersoneels-enmobiliteitsonderzoek2008,uitgevoerdinopdrachtvanhetministerievanBZK,blijktdatindelaatstetweejaarhetaantalonderwijsmedewerkersdatminstenséénkeermetagressiedoorcliëntentemakenheeftgehad,gestegenisvan48procentin2005naar52procentin2007.Dezestijgingvanhetaantalgemeldeincidentenheeftbinnenallepubliekesectorenplaatsgevonden,waarbijwelmoetwordenopgemerktdaterbinnenhetonderwijsietsmeermedewerkersincidentengemeldhebben(52%)danhetgemiddeldevoordegeheleoverheid(in200749%).Onderagressiewordteenbreedscalaaanincidentenverstaan,uiteenlopendvanscheldentotfysiekgeweld.Doordathetomeenquickscangaat,isnietinzichtelijkgemaaktwelkesoortenincidenteninwelkematevoorkomen.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29240,nr.304 Uitbovengenoemdebronnenblijktdatnetalsinvoorgaandejarenhetovergrotedeelvandepersoneelsleden,leerlingenenouderszichveiligvoeltopschool.Erblijftechtereenkleineminderheid,zowelleerlingenalspersoneelsleden,diezichnietvoldoendeveiligvoelt.Bovendienblijktuitdezeonderzoekendateenbelangrijkdeelvandeleerlingenendocententemakenheeftmetincidenten.Eriseenlichtestijgingwaarneembaarvanhetpercentagescholenwaaragressietussenleerlingenonderlingheeftplaatsgevonden.Daarnaastlijktdigitaalpestenvakervoortekomen.Verdergevendocentenvakeraangetuigetezijngeweestvangeweldbijanderen.Hetbovenstaandeonderstreeptdeblijvendenoodzaakvanstructureelveiligheidsbeleid.PositiefisdanookdatzoweluithetOnderwijsverslagalsuitdeveiligheidsmonitornaarvorenkomtdatsteedsmeerscholeneenveiligheidsbeleidvoeren.Omscholendaarbijteondersteunen,wordenverschillendeinstrumenteningezet.Dezewordenindevolgendehoofdstukkennadertoegelicht.3.SociaalveiligheidsbeleidinhetonderwijsVorigjaarzijnwijmeteenaantalnieuwemaatregelengestartomhetreedsbestaandeveiligheidsbeleidteversterken.Dedriebelangrijkstezijn:deverplichteregistratievanincidenten,de«kwaliteitsteamsveiligheid»enhettoegankelijkermakenvandeinformatievoorziening.Indithoofdstukvindtunaastdestandvanzakenvandezenieuweactiesdevoortgangvandehoofdmaatregelenvanhetveiligheidsbeleid:leerlingbegeleiding,reboundvoorzieningenextraZMOKplaatsen.Eenoverzichtvandevoort-gangopdeoverigeonderwerpenvanhetveiligheidsbeleidisopgenomeninbijlage2.3.1StandvanzakenprioriteitenaangescherptveiligheidsbeleidVerplichteregistratievanincidentenRegistratiemoetonderdeelzijnvaneenbrederveiligheidsbeleidvanscholeneniseeninstrumentomhetveiligheidsbeleidteondersteunenenteevalueren.Hethelptscholenombeterinzichttekrijgeninhuneigenveiligheidssituatieenomadequaattehandelenbijincidenten.Ditkan,afhankelijkvanhetincident,uiteenlopenvanhetaanscherpenvanhetpestbeleidofhetdoenvanaangiftetothetbesprekenvaneenjongereinhetZorg-enadviesteam(ZAT).Daarnaastzorgtderegistratievoormeerduidelijkheidindewerkingeneffectenvanhetveiligheidsbeleidenvoorlandelijkinzichtindefeitelijkeomvangenaardvandeincidenteninhetonderwijs.Ookindeuitvoeringvanhettoezichtopdeonderwijsinstel-lingeniseengoederegistratievanincidentenopschoolniveaunoodza-kelijk.Deverplichteincidentenregistratiemoeteenvoudigzijnennietteveeladministratievelastenvoordescholenmetzichmeebrengen.Eenverplichteregistratievanzwaardereeneenvrijwilligevanlichteinci-dentenpasthierbij.Hiermeezeggenwijoverigensnietdatscholenlichteincidentenniethoevenaantepakken.Ooklichteincidentenkunnenname-lijkhetschoolklimaatnegatiefbeïnvloeden.Echter,hetbelangvaneenverplichteregistratievanalleincidenten(bijvoorbeeldookeenduwofeenenkelscheldwoord)staatnietinverhoudingtotdegroteadministratievelastendiedatmetzichmeebrengt.Deafgelopenperiodehebbenwijoverleggevoerdmetdesectorraden(PO-raad,VO-raad,MBO-raadenWEC-raad)endeInspectievanhetOnderwijsomtekomentoteenzorgvuldigeuitwerkingvandeverplichteregistratie.Hetvraagstukvanopenbaarheidvangegevensishierbijuitge-breidaandeordegeweest:opwelkdetailniveauwordendegeregis-treerdegegevensopenbaarenvoorwie.Geblekenisdatvolledigeopen-baarheidvanalledoorscholenverzameldegegevenseenaverechtseffectTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29240,nr.305 kanhebben.Alsscholenwetendateenactiefregistratiebeleidkanleidentoteenslechteplekopeenranglijstvanonveiligescholenentotveelnegatievemedia-aandachtkanditleidentotstrategischgedrag.Scholendiegoedregistrerenofdiedoorhunpopulatieeengroterekansopinci-dentenhebben,zullen,ongeachtofzeeengoedveiligheidsbeleidvoeren,doordezeranglijsten«gestraft»worden.Ditisonwenselijkenkanafleidenvanhetuiteindelijkedoel:hetcreërenvaneenveiligeschool.Indeuitwer-kingkiezenwijerdaaromvooromdegegevensrondomincidentenophetniveauvandeonderwijsinstellingtelatenverzamelen.Deschoolmoethieroververvolgensrapporterenaandemedezeggenschapsraadvandeschool.Daarnaastbespreektdeschoolderesultatenmetdegemeenteendepolitie.OokdeInspectiezietdezegegevensinenonderneemt,indiendaartoeaanleidingis,actie.OokvoertdeInspectie,opbasisvandegeregistreerdegegevens,regelmatigeenthemaonderzoekuit.Daarnaastkomeneenmaalperjaardegeaggregeerdelandelijkekwantitatievegege-vensopenbaarbeschikbaar,zodaterlandelijkeengoedbeeldontstaatvandematewaarinincidentenzichvoordoenendeontwikkelingendaarin.Eenvandebelangrijkstevrageniswelkeincidentenverplichtgeregis-treerdmoetengaanworden.Uiteeneersteinventarisatiekunnenwijumeldendatdevolgendeincidenteniniedergevalmoetenwordengere-gistreerd:fysiekgewelddatletseltotgevolgheeft;fysiekgeweldwaarbijwapensgebruiktzijn;wapenbezit(onderscheidennaarvuur-,steek-enoverigewapens);seksueelmisbruik;grovepesterijen;discriminatie(ondermeernaarras,geslachtenhomodiscriminatie);bedreigingenenvernielingofdiefstalvangoederen.Hierbijopgemerktmoetwordendatscholenvermoedensvanseksueelmisbruikalmoetenmeldenbijdevert-rouwensinspecteurendatindienjongerenofpersoneelzichschuldigmakenaanstrafbarefeitenaangiftebijdepolitiedienttewordengedaan.Inaanvullingopdeverplichtteregistrerenincidentenkunnenscholenzelfopvrijwilligebasiseengroterscalaaanincidentenregistreren,zodatzijeennogbeterinzichtindedaadwerkelijkesituatiekrijgen.Inderegistratiewordtonderscheidgemaakttussenincidentenwaarbijleerlingenslacht-offerzijnenwaarbijonderwijspersoneelslachtofferis.Omuitderegistratievanalleafzonderlijkescholeneenlandelijkbeeldtekunnenherleiden,ishetnoodzakelijkdatoveralopdezelfdemaniergere-gistreerdwordt.Oferwelofgeensprakeisvanwapenbezitisobjectieftebeoordelen,maarofersprakeisvangrovepesterijenismoeilijkertebeoordelenendeelssubjectief.Zondereenduidigeenduidelijkedefinitiesvandeverschillendeincidentenishetdaaromonmogelijkeengoedwerkendregistratiesysteemintestellen.Bijhetontwikkelenvandefinitiesvanincidentenenhetbepalenvandeverplichtteregistrerenincidentenbouwenwijvoortopdekennisenervaringendieeralzijn,bijvoorbeeldbijscholendiealregistrerenenbijorganisatiesdiebetrokkenzijnbijveiligheidzoalshetCentrumSchoolenVeiligheidendeLandelijkPedago-gischeCentra.Overdepreciezedefinitiesvandeverschillendeincidentenlatenweonsadviserendooreenonderzoeksbureau.In2009startenwijineenaantalregio’smetpilotsomtetoetsenwatindepraktijkhetbestwerkt.Tegelijkertijdstartenwijmetdatwatnodigisvoordeimplementatievandeverplichting.Inhetvervolgprocesblijvenwijnauwafstemmenmetallebetrokkenpartijen.Omdathetvangrootbelangisdatereenvoorscholenwerkbaarsysteemmetzominmogelijkadministratievelastenontstaat,wordentussen-eneindresultatentertoetsingaanhenvoorgelegd.KwaliteitsteamsveiligheidDekwaliteitsteamsveiligheidzijndeafgelopenzomergelanceerd.Dezeteamsbestaanuitdeskundigenophetterreinvansocialeveiligheid.DeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29240,nr.306 kwaliteitsteamswordenopverzoekvan(samenwerkingsverbandenvan)scholeningezet.Zevoerenoplocatieeenquickscanuitenbiedenadviesopmaat.Deteamsadviserenvervolgensover(mogelijke)oplossingenvoorgesignaleerdeknelpunten,leggendaarbijzonodigderelatiemetdeleerlingenzorgenhetZATenondersteunenscholenbijhetmakenenwaarborgenvan(bestuurlijke)afspraken.Dekwaliteitsteamszijn,zoalsaangekondigd,gestartinhetvmbo.Inmid-delshebbentwintigvmbo-scholenondersteuningvanuitdekwaliteits-teamsgekregen.Deverwachtingisdatinhetschooljaar2008–2009intotaaltachtigvmbo-scholenwordenondersteund.Opditmomentwordentweeroc’sondersteundvanuitdekwaliteitsteams.Erwordtnagegaaninhoeverredeaanpakkanwordenverbreednaartienandereroc’sgeziendeovereenkomstenindevragendiedezeinstellingenhebben.OokinhetREC-cluster4onderwijseninhetprimaironderwijszijninmiddelscontactenoverondersteuning.Indecember2008isereenconferentiegeweestvoorveertienscholenvoorpraktijkonderwijsomtekomentoteensectorspecifiekeaanpakvoorhetpraktijkonderwijs.ToegankelijkeinformatieoverveiligheidErisvoldoendeinformatieenhulpbeschikbaaromleerkrachten,school-leiders,kinderenenjongeren,oudersenanderebetrokkenenteonder-steunenbijderealisatievaneenveiligschoolklimaat.Omdeinformatieoverveiligheidsinstrumententoegankelijkertemaken,hebbenwevorigjaaraangegevendatdeinformatievoorzieningwordtverbeterd.DitisgebeurdviahetdoorOCWgesubsidieerdeCentrumSchoolenVeiligheid(CSV).CSVbundeltdeexpertiseophetgebiedvanveiligheidopschoolenbiedteenhelpdeskdieviamailentelefoonbereikbaaris.Opdewebsitewww.schoolenveiligheid.nlstaaninformatie,actualiteitenenpraktischtoepasbareinstrumenten.Deinformatieoverveiligheidsinstrumentenopdezewebsiteisinmiddelsoverzichtelijkergewordenenverdergeprofes-sionaliseerd.OokheefthetCSVhetafgelopenjaareenaantalinformatie-bladenuitgebracht,zoals«voorkomenenhanterenvanwapengeweldopscholen»,«incidentenregistratie(systemen)»,«leerlingbemiddeling»,«gedragscodes»,«weerbaarheidsprogramma’s»en«socialecompeten-ties».DaarnaastbiedtCSVeensectorspecifiekoverzichtvandeoplei-dingenentrainingenvooronderwijspersoneelophetgebiedvanveilig-heidinhetalgemeenenagressieengeweldinhetbijzonder.TotslotzijnernieuwsbrievenenmailingsnaarGGD-enengemeentenverstuurd,zodatdeinformatieover(school)veiligheidookbijanderenisvergroot.Uitdejaarverslagenblijktdatwww.schoolenveiligheid.nlendiverseonderlig-gendesites,zoalsGay&School,ProjectPreventieSeksueleIntimidatieenPestwebdeafgelopenjarensteedsmeerbezoekershebbengetrokken.Wegaanin2009verdermetdezeondersteuningviahetCSV,omdebeschikbareexpertiseeninstrumentenvoorallebetrokkenentoegankelijktehouden.3.2StandvanzakenbestaandveiligheidsbeleidLeerlingbegeleidingHetvroegtijdigsignalereneneffectiefaanpakkenvanproblemenkanvoorkomendatproblemenescalerenendatonveiligesituatiesontstaan.Sinds2005ontvangenallescholeninhetvoortgezetonderwijseneendeelvandeWeersamennaarschool-verbanden(Wsns)extrageldvoordeleerlingbegeleiding.Ditheeftdeleerlingenbegeleidingopscholeninhetprimairenvoortgezetonderwijseenimpulsgegeven.Uitde«MonitorZAT’s2007»blijktonderanderedatin200780%vandeWsns-verbandenbeschiktenoverschoolmaatschappelijkwerk.Daarnaastbiedendemeestesamenwerkingsverbanden(zeker75%)metzorgpartnersofhetspeciaalTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29240,nr.307 onderwijsondersteuningbijleerproblemen(bijvoorbeelddyslexieendyscalculie),gedragsproblemenenontwikkelingsstoornissen(zoalsADHDenautisme-spectrumstoornissen)vankinderenenjongeren.Inhetbasis-onderwijsheeft71%vandescholeneenschoolgebondenzorgteamen60%vandescholeneenbovenschoolsZAT.In2007had95%vandescholeninhetvoortgezetonderwijseenzorg-coördinator,96%vandescholengafbegeleidingviahetmentoraaten91%beschikteovereenvertrouwenspersoon.Daarnaasthadbijnatwee-derdevandescholenorthopedagogen,schoolpsychologenofschool-maatschappelijkwerkersonderheteigenpersoneel.Meerdandriekwartvandescholenboodaanvullendezorgprogramma’saan,zoalsfaalangst-trainingen,specifiekehulpbijdyslexieensocialevaardigheidstrainingen.92%Vandescholeninhetvoortgezetonderwijshadin2007eenZAT.Inaanvullingopdemaatregeleninhetprimairenvoortgezetonderwijsisdeinternezorgstructuurvanhetmbodeafgelopenjarenverderversterkt.Vanaf2009isstructureel€103miljoenbeschikbaargekomenvoorondermeerdeversterkingvandebegeleidingvanzorgleerlingeninhetmbo.DaarnaastkomteropinitiatiefvanuwKamervanaf2009structureel€15miljoenbeschikbaarvoorschoolmaatschappelijkwerkinhetmbo.ErzijnverschillendeschoolfunctionarissenbinnenhetROCactiefdie,iedervanuithuneigenperspectief,zichmetleerlingbegeleidingbezighouden,zoalszorgcoördinatoren,maatschappelijkwerkers,psychologen,(studie-)loopbaanbegeleiders,mentorenencoaches.Uitde«monitorZAT’s2007»blijktdatmeerdan80%vandembo-onderwijsinstellingenin2007aanvul-lendeprogramma’shadden,zoalsfaalangsttrainingen,hulpbijdyslexieensocialevaardigheidstrainingen.In2007had75%vandeROC’seenZAT.ReboundvoorzieningDereboundvoorzieningbiedttijdelijkeopvangvanjongerendievanwegehungedragenomveiligheidsredenenniettehandhavenzijnbinnendeschool.Hetdoelisomjongeren,naeenperiodeindereboundvoorzieningtelatenterugkerennaarhetregulieronderwijs.UitdeReboundmonitor2006–2007blijktdatinhetschooljaar2006–200796%vandesamenwer-kingsverbandenvoortgezetonderwijseenoperationelereboundvoorzie-ningheeft.In2005–2006wasditnogmaar54%.Hetaantalleerlingendateenreboundvoorzieningbezochtnamtoetot2818.Datisvergelekenmethetjaardaarvooreengroeivan70%.Dehoofddoelstellingvandereboundvoorzieningwordtdoormeerdandriekwartvandesamenwer-kingsverbandenonderschreven.DeInspectievanhetOnderwijsheeftin2007dekwaliteitvan21rebound-voorzieningeninhetvoortgezetonderwijsonderzocht.Desterkepuntenvandezevoorzieningenliggenmetnameindepedagogischesfeer.Uitditonderzoekblijktdatdereboundvoorzieningenerinslagenomjongerendieinhetregulieronderwijsindeproblemenzijngeraaktweertemoti-verenomnaarschooltekomen.Deleerlingenkrijgenweerzelfvertrou-weneneengevoelvanveiligheidenhunouderswordenbetrokkenbijdeontwikkelingvanhunkinderen.Daarstaattegenoverdatrebound-voorzieningenersomsonvoldoendeinslageneengoedcognitiefaanbodteverzorgen.Ookstuitenzesomsopeenmoeizamesamenwerkingmetdescholen.Inzichtindeeffectenisbeperkt.Deinspectieadviseertopbasisvanhaarbevindingenomeenevaluatieonderzoekuittevoeren.Hierinmoetendandekorte-enlangetermijneffectenwordenonderzocht.Ditvindenwijvangrootbelangenwijstartendanookin2009meteen(resultaten)evaluatie.Omsamenwerkingsverbandenenscholenteonder-steunenendekwaliteitvandereboundvoorzieningentevergroten,conti-nuerenwijhet«ondersteuningsarrangementrebound»dathetNeder-landsJeugdinstituut(NJI)uitvoert.Devragenvanuitdereboundvoorzie-ningenzelf,demethodiekontwikkelingendeaandachtspuntenuithetinspectierapport(samenwerkingmetregulierescholen,voldoendecogni-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29240,nr.308 tiefaanbodenonderwijstijd)staanhierbijcentraal.Wijverwachtendatditbijdraagtaandehulpvoorjongerenénaaneenbeterekwaliteitvandereboundvoorzieningen.1000extraplaatsenbijhetZMOKMethetproject«OpdeRails»wordtbeoogddeveiligheidopschoolteverbeterendoorjongerenmetmoeilijkgedragopschooleenspeciaaltrajectaantebieden.DittrajectwordtverzorgddoordeWEC-raad.«OpdeRails»isbedoeldvoorkinderenenjongereninhetbasisonderwijs(vanaf10jaar)eninhetvoortgezetonderwijs,bijwiehetmoeilijkegedrageenbedreigingvormtvoordeveiligheidvanleerkrachten,medeleerlingenen/ofvoorhenzelf.Dejongerenhoevengeenindicatievoorhetspeciaalonderwijstehebbenommeetekunnendoenmethettraject.Zijvolgenmaximaaléénjaarlangeenspeciaalprogrammawaarin,naastonderwijs,aandachtwordtbesteedaangedragsregulatieensocialevaardigheden.Jongerenkunnendoorhetjaarheenin-enuitstromen.Naafrondingvanhetprogrammawordtbekekennaarwelktypeonderwijsdejongeregaat.Geblekenisdatjongerenzowelnaarhetregulieronderwijsalsnaarhet(voortgezet)speciaalonderwijsgaan.Inhetschooljaar2007–2008hebben1641jongerendeelgenomenaan«OpdeRails».Inhetschooljaar2006–2007warendit1150jongeren.4.VeiligheidonderwijspersoneelenbeleidsreactieopadviesAEFenCOTDemaatregelenuithoofdstuk3dragenbijaaneenveiligschoolklimaatvoorleerlingen,oudersénonderwijspersoneel.Inaanvullingdaaropzettenwijspecifiekinopmaatregelenterbevorderingvandeveiligheidvanonderwijspersoneel.In2007ishetrijksbredeprogramma«VeiligePubliekeTaak»opgezetnaaraanleidingvandiverseincidententegenmensenmeteenpublieketaak.Metditprogrammawilhetkabinetdevoorwaardenscheppenwaaronderwerknemersenwerkgeversvanorga-nisatiesmetpublieketakendezeopeenveiligewijzekunnenuitvoeren.Omspecifiekbeleidteontwikkelenvoordeveiligheidvanonderwijs-personeelhebbenwij,medeopverzoekvansocialepartnersuithetonder-wijs,opdrachtgegevenaanAnderssonElffersFelix(AEF)enhetInstituutvoorVeiligheids-enCrisismanagement(COT)omhetrijksbredeprogrammatevertalennaareenspecifiekadviesvoorhetpersoneelindeonderwijssectoren.Detotstandkomingvanditadviesvoorhetonderwijsisbegeleiddoorvertegenwoordigersvandesectorraden-enwerknemers-organisatiesuithetonderwijs.Uitdecijfersvanhet«Personeels-enmobiliteitsonderzoek2008»blijktdatindelaatstetweejaarhetaantalonderwijsmedewerkersdatminstenséénkeermetagressiedoorcliënten(ouders,leerlingen,familieleden,e.d.)temakenheeftgehadmet4procentisgestegen.Ditisvergelijkbaarmetdestijgingindeanderepubliekesectoren.Wijvindenhetonaanvaardbaardatonderwijsmedewerkersbijdeuitoefeningvanhuntakentemakenkunnenkrijgenmetagressieengeweld.Daaromondersteunenwijdewerkgeversenwerknemersinhetonderwijsomdeaanpaktegenagressieengeweldbinnenhunorganisatieseffectiefvormtegeven.Omdittebekrachtigenhebbenwijinmei2008delandelijkenormvoor(on)gewenstgedragmedeondertekend.4.1ReactieopaanbevelingenvanAEFenCOTWijverwachtenvanscholendatzemethunlokalepartnerszorgenvooreenveiligschoolklimaatvoorleerlingenenpersoneel.Dejongerenzelf,hunouders,degemeente,politieenalleanderenetwerkpartnersinonzejeugdvoorzieningenmoetenelkhuneigenverantwoordelijkheidnemenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29240,nr.309 omdieveiligheidtewaarborgenendeoorzakenvanonveiligheidmetsuccesaanpakken.Deaanbevelingenuithetadvies«Actieprogrammaaanpakagressieengeweldtegenonderwijspersoneel»rakendezeverant-woordelijkheden.Deprimaireverantwoordelijkheidvoorveiligheidopschoolligtbijdeschoolzelf.ZoisindeCaovo2006–2007endeCaopo2006–2008afgesprokendatelkeschooleenveiligheidsplanopstelt.Daar-naaststeltdeArbowetdatdewerkgeverervoormoetzorgendatpsycho-socialearbeidsbelasting(o.a.agressieengeweld)geengevaaroplevertvoordeveiligheidendegezondheidvandewerknemers.DeArbowetendeafsprakenuitdecaozijnbelangrijkebasiselementenvoorscholenomeengoedveiligheidbeleidtekunnenvoeren.Indezereactiewillenwijeerstdeprioriteitenvoorhetonderwijspersoneelvaststellen.Daarnazullenwijinhoudelijkopdeaanbevelingenuithetadviesingaan.DebelangrijksteprioriteitendieinhetadviesvanAEFenhetCOTstaanophetterreinvandeveiligepublieketaakonderwijs-personeelzijna)deprofessionaliseringvanonderwijspersoneel,hetb)beterlatengebruikenvanbeschikbaarvoorlichtingsmateriaalc)hetstellenvaneenlandelijkenormend)deverplichteregistratievanincidenten.Dezeprioriteitensluitengoedaanbijonsbeleid.Tweeervanbehorensinds2007zelfsalexpliciettotonzeprioriteitenbinnenhetveiligheids-beleid,namelijkdeverplichteregistratievanincidenten(ziehoofdstuk3vooreennadereuitwerkinghiervan)enhettoegankelijkermakenenhetstimulerenvanhetgebruikvaninformatieoverveiligheid.Deeersteprioriteitishetprofessionaliserenvanonderwijspersoneel.Hetisbelangrijkdatzowelzittendealsaankomendelerarenwordenvoorbe-reidophetomgaanmetagressieengeweld.Debekwaamheidseisenvoorlerarenbiedendaarvooreenrichtinggevendkader.Lerarenopleidingenleidenhunstudentenoptotdebekwaamheidseisenenscholenzijnervoorverantwoordelijkdatlerarenhunbekwaamheidtijdenshunloopbaanonderhouden.Alsondersteuningvanscholenenlerarenopleidingenenbijdeverdereagenderingenuitwerkingvanhetthematenbehoevevandevoorbereidingopdeberoepsuitoefeningvanstudentenendeverdereprofessionaliseringvanzittendeleraren,zullenwijhetadviesvanAEFeneenafschriftvandezebeleidsreactietoezendenaandelerarenoplei-dingen.Wijvindenhetvanbelangdatdebeschikbarekenniseninformatiedaad-werkelijkwordtgebruikt.Zoalseerderindezebriefgemeldzijnwijvanmeningdatervoldoendeinstrumentenenformatsbeschikbaarzijnomtekomentoteenstructureleaanpakvanagressieengeweldopinstellings-niveau.Ookdewet-enregelgevingbiedtinbeginselvoldoenderuimte.Descholenzijnuiteindelijkzelfverantwoordelijkomaandeslagtegaanmetdemogelijkhedendieerbestaan.Binnenhetbredepaletaanpriori-teitenentakendiedeinstellingenhebbeniserechtereenbeperkte«senseofurgency»voorditonderwerp.Omdittestimulerenstellenwijin2009eenmalig€215000beschikbaaromviaeengerichtecampagnedeinstel-lingeninhetprimair-,voortgezet-enmiddelbaarberoepsonderwijstewijzenophetbelangvaneengoedveiligheidsbeleid.Inaansluitingopprioriteitcvanhetadviesvindenwijhetbelangrijkdatereenlandelijkenormvoor(on)gewenstgedraginhetonderwijskomt.Delandelijkenormvoor(on)gewenstgedragdieop29mei2008doordeMinistervanOCWismedeondertekendgeldthierbijalsuitgangspunt.Dezenormbrengenwijsamenmetprofessionals,sectorradenensocialepartnerstotstand.Omdatdeonderwijssectorensterkvanelkaarverschil-lenwordtditdaarnapersectorverderuitgewerkt.Deonderwijs-instellingenkunnendezesectoralegedragsnormengebruikenvoorhetinvullenvandeeigenspecifiekegedragsprotocollen.DeregelsdiedeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29240,nr.3010 schoolhanteert,dienentepassenbinnendesectoralegedragscodeendienentevensbreedgecommuniceerdtewordennaarouders,leerlingenenpersoneel.Dedirectiemoeteroptoeziendatderegelsadequaatenconsequentwordentoegepast.Wijvindenhetopstellenvansectoralegedragscodesvangrootbelangenvragendesectorradenhiervoorzorgtedragen.4.2Advies«Actieprogrammaaanpakagressieengeweldtegenonderwijspersoneel»Inhetadvies«Actieprogrammaaanpakagressieengeweldtegenonder-wijspersoneel»wordenzevenaanbevelingengedaanomeenveiligwerk-klimaatvooronderwijspersoneeltegaranderen.Hierondervindtuonzereactiehierop.Aanbeveling1:Deprofessionaliteitvanonderwijspersoneelvergrotenopgebiedvanagressieengeweldeneengroterdraagvlakcreërenvooreenstructureleaanpakbijonderwijsinstellingen.•BekwaamheidseisenonderwijspersoneelMeerkennisbijhetonderwijspersoneelisdebasisomhenweerbaardertemakentegenagressieengeweld.Vanaf1augustus2006zijndebekwaam-heidseisenvooronderwijspersoneelvankracht.Debekwaamheidseisengeveneenrichtinggevendkadervoordeberoepsvoorbereidingvanaanstaandeleraren.Binnenhetkaderhebbenlerarenopleidingenderuimteomzelfinvullingtegevenaandethema’sdievanbelangzijnvoordevoorbereidingvanlerarenophunberoep.Indebekwaamheidseisenzijncompetentiesopgenomendielerarenkunnenhelpeninhetomgaanmetagressieengeweld.Onderanderehetscheppenvaneenveiligklimaat,hetonderhoudenvangoedcontactmetleerlingenenhunouders,hetsignalerenvan(gedrags)problemen,hetaansprekenvanleerlingenopongewenstgedragenhetstimulerenvangewenstgedragzijnhierinopge-nomen.•NascholingOphetgebiedvannascholingwordteenaantalcursussenopgebiedvanagressieengeweldaangeboden.Inhetprimaironderwijsbiedbijvoor-beeldhetVervangingsfonds–BedrijfsgezondheidszorgvoorhetOnder-wijs(VF-BGZ)detrainingIntermediairAgressieenGeweldaan.Bekosti-gingvandezecursussenkomtuitderegulieremiddelendiewijhetVf-BGZjaarlijksbeschikbaarstellenvoorhetverbeterenvanarbo-enveiligheidsbeleidinhetprimaironderwijs.•InkoopwijzertrainingenagressieengeweldBinnenhetvoortgezetonderwijsbiedthetArboservicecentrumvoorhetvoortgezetonderwijs(Arbo-VO)eencursusaanomdeaanpakvanagressieengeweldbinnendescholenteverankeren.Wijconstaterenechterdatergeengoedoverzichtisvanhetaanbodvoordegenediedaaraanbehoefteheeft.Demarktvoorzietinruimemateaanvaardigheids-trainingenmaarerisgeenlandelijkbeeldenoverzichtvandeprijs-kwaliteitsverhoudingvanhetaanbod.WijhebbenArbo-VOgevraagdeenlandelijkeinventarisatieuittevoerenenopbasisdaarvaneeninkoop-wijzermeteenoverzichtvandetrainingenophetgebiedvanagressieengeweldoptestellen.Metdezeinkoopwijzerkandemarkttransparantergemaaktwordenvoordeinstellingen.Dezelandelijkeinventarisatiewordtuitgevoerdsamenmetdeinventarisatievantrainingendiein2007(2007–2008,29240,nr.15)isaangekondigd.DebekostigingvandecursusendelandelijkeinventarisatiekomtuitderegulierebekostigingvanhetbudgetvoorflankerendbeleidvanArbo-VO.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29240,nr.3011 •ArbocatalogusDescholingvanpersoneelisookeenbelangrijkthemaindecaoprimaironderwijsenvoortgezetonderwijs(CAOVO2006–2007endeCAOPO2006–2008).Daarinisafgesprokendatdewerkgever,inoverlegmetdepersoneelsgeledingvandemedezeggenschapsraden,hetbeleidvaststeltdatgerichtisophetrealiserenvaneengezondeenveiligeleer-enwerk-omgevingbinnendeinstelling.Hiervoormakenzijiniedergevalafspra-kenoverdescholingenbegeleidingvanwerknemersdiezijnodighebbenomdesocialeenfysiekeveiligheidtebewerkstelligen,enomseksueleintimidatie,racisme,enagressieengeweldtevoorkomen.Deafsprakenuitdecaowordenovergenomenindearbocatalogusvoorhetprimaironderwijsenhetvoortgezetonderwijs.Dearbocatalogusiseenproductdatdoorsocialepartnersgezamenlijkwordtopgesteldvoordeeigensector.Dearbocatalogusbiedtnormenenoplossingenvoordeaanpakvanderisico’sdieuitderisico-inventarisatieenevaluatie(ri&e)naarvorenkomen.Hierbijhoortookeenbeoordelingvandeopleidingenencursussendiepersoneelsledennodighebbenomdearbeidsrisico’stebeteugelen.Wijverzoekensocialepartnersomindekomendeperiodehetonderwerpagressieengeweldeenprominenteplektegevenindearbo-catalogivoorhetprimair,voortgezetenmiddelbaarberoepsonderwijs.Aanbeveling2:Intensiveerdevoorlichtingoverdeaanpakkeneninstru-mentenzodatscholenwetenwelkestappengenomenmoetenwordenenwelkeinstrumentendaarbijgebruiktkunnenworden.Voerookeenbasalevormvankwaliteitszorgin.Erzijnvoldoendeinstrumenten,voorbeeldenenformatsbeschikbaaromtekomentoteenstructureleaanpakvanagressieengeweldbinnenhetonderwijs.DewebsitevanCentrumSchoolenVeiligheidisinmiddelsontwikkeldtoteenvollediginformatieportal.Wijvindenheteenblijvendpuntvanaandachtdathetonderwijspersoneelendedirectiesdebeschik-kingkrijgenoverdejuisteinformatieeninstrumentenomagressieengeweldtegentegaan.Onderwijsinstellingenkunnenenmoetenveelmeergebruikmakenvandemogelijkhedendieerbestaan.Omdittestimulerenstartenwijeengerichtecampagne,zoalsaangegevenindevorigepara-graaf.Aanbeveling3:Zorgdatereenlandelijketelefonischeofdigitalehelpdeskkomt.VerplichtdaarnaastdeinzetvandeKwaliteitsteamsVeiligheidalsbevindingenvandeInspectievanhetOnderwijsdaaraanleidingtoegeven.Erbestaatreedseenlandelijkehelpdesk.DezeisingerichtbijhetCSVenisviamailentelefoonenbereikbaarvoorallevragenmetbetrekkingtotsocialeveiligheidopscholen.HetadviesgeeftaanscholendatscholenverplichtgebruikzoudenmoetenmakenvandekwaliteitsteamsveiligheidalsdebevindingenvandeOnderwijsinspectiedaartoeaanleidinggeven.HetisinderdaadhetgevaldatopbasisvandebevindingenvandeOnderwijsinspectieeeninstellingtoteenverbeterplankanwordengedwongen.Wijwillenechterdaarbijdeinzetvandekwaliteitsteamsveiligheidnietverplichten.Instellingenhebbendekeuzevrijheidomdeondersteuninginteschakelendienaarhunmeninghetbestepast.Aanbeveling4:Stimuleerlokalesamenwerkingvanscholenmetgemeentenenanderelokalepartnersindeaanpakvanveiligheidinenomdeschool.Inhetbestuursakkoordtussenhetrijkengemeenten(«Samenaandeslag»)isafgesprokendatallegemeenteneenintegraalveiligheidsplanTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29240,nr.3012 moetenhebben.Afgesprokenisdatuiterlijkin2010allegemeenteninditintegraleveiligheidsplanaangevenwathunbijdrageisaandeveiligheidopscholen.Daarnaastiseralveelsamenwerkingtussenscholenenlokalepartnersdieeenintegraleaanpakveiligheidinenomdeschoolmoetversterken.Samenwerkingtussenbijvoorbeeldgemeente,politieenschoolofsamen-werkinginZAT’s.Dekwaliteitsteamsveiligheidkunnenscholenonder-steunenoverdevormgevingvanlokalesamenwerking.Metdezeaanpakwordthetlokaleveiligheidsnetrondomdescholenvoldoendegewaar-borgd.Aanbeveling5:Verplichteenuniformregistratiesysteemwaarinexplicietaandachtisvooragressieengeweldtegenonderwijspersoneel.Eengoederegistratievanincidentenopschoolniveauisnoodzakelijkombeterinzichtteverkrijgenindefeitelijkeomvangenaardvandeinci-denteninhetonderwijs,indewerkingeneffectenvanhetveiligheids-beleid,enindeuitvoeringvanhettoezichtopdeonderwijsinstellingen.Hetregistrerenvanincidentenoveragressieengeweldtegenonderwijs-personeelmaaktonderdeeluitvandezeregistratie.Overdeaanpakvandeverplichteregistratievanincidentenbentuinhoofdstuk3geïnfor-meerd.Aanbeveling6:Versterkdesamenwerkingendeinformatie-uitwisselingtussendeInspectievanhetOnderwijsendeArbeidsinspectie.Hetadviesisomdesamenwerkingendeinformatie-uitwisselingtussendeInspectievanhetOnderwijsendeArbeidsinspectieteversterken.SamenwerkingtussendeInspectievanhetOnderwijsendeArbeidsin-spectievindtopzowelbestuurlijkalsopuitvoerendniveauplaats.Opdracht,focusenwerkwijzevandezeinspectieszijnverschillend,maardatlaatonverletdatzijdewederzijdsebevindingengoedkunnenbenutten.Beideinspectieswerkenaleengeruimetijdsamenopderaak-vlakkeninhettoezichtopscholen.Zehebbenafsprakengemaaktomsignalenmetelkaaruittewisselen.TeraanvullinghierophebbenwijdeInspectievanhetOnderwijsgevraagdomdeinformatieoverdeveiligheidenwerkomstandighedenvoorlerarenopverschillendescholenregelmatigaandeArbeidsinspectietemelden,zodatzijditkanmeenemeninhaartoezichtvandeinstellingen.DaarnaasthebbenwijmetdeministervanSZWafgesprokendatdeArbeidsinspectiedeinformatieoverhaarbevin-dingenstructureelaanlevertaandeInspectievanhetOnderwijs.Metdezeuitwisselingvanwederzijdsebevindingenensignalenwordthettoezichtopveiligheidbinnenhetonderwijsadequaatgeregeld.WijgaandekomendetweejaarinonsstructureleoverlegmetdeInspectievanhetOnderwijsnaofdezeafsprakenvoldoendezijnomdebeschikbarekenniseffectieftebenutten.Aanbeveling7:Stelinhetoverlegmetanderedepartementenzakenaandeordediehetonderwijsoverstijgen.Onderhetrijksbredeprogramma«Veiligepublieketaak»valteengrootaantalmaatregelengerichtophetvoorkomenvanagressieengeweld,dedadergerichteaanpakenhetondersteunenvanwerkgevers.Uiteraardzijndezemaatregelenookvantoepassingophetonderwijs.Tedenkenvaltaan–aldanniet(deels)anoniem–aangiftedoendooronder-wijsmedewerkers,hetverhogenvandestrafeisinhetgevalvangeweldtegeneenberoepsbeoefenaar,indienmogelijktoepassingvansnelrechtvoorverdachtenvangeweldtegenwerknemersmeteenpublieketaak,hetvoorkomenvanverloederingomdeschoolheen,enhetintegraleveiligheidsbeleidvangemeenten.IndevoortgangsrapportagevandeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29240,nr.3013 ministervanBZK(TweedeKamer,2007–2008,28684,nr.164)isdituitge-werkt.Dedepartementen,endusookOCW,werkenopditterreinnauwmetelkaarsamen.4.3ToekomstIndekomendeperiodezullendebovenstaandeactiviteitenuitgevoerdgaanworden.Debelangrijkstepartijhierbijblijftuiteraarddeschoolzelf.Hetbevoegdgezagvaneenschoolzalaltijdalseersteaanspreekbaarenverantwoordelijkzijnvoorhetgevenvangoedonderwijs,deveiligheidvanhunprofessionalsendeleerlingenenhetbeschermenvandeeigenpublieketaak.Eénvandebasiselementenvoorgoedveiligheidsbeleidopschoolzijndeveiligheidsplannenzoalsafgesprokenindecao’svoorhetprimairenvoortgezetonderwijs.Wijzullenin2011nagaanofdezescholeneenveiligheidsplanhebbenopgesteld.Alsblijktdatditnietzoisstartenwijeenonderzoeknaardemogelijkhedenomhettoezichtskaderaantescherperhieropenofdeveiligheidsplanneneventueelverplichtgesteldkunnenworden.OverderesultatenvandeactiviteitendieOCWinhetkadervanditspecifiekeprogramma«VeiligePubliekeTaak»gaatuitvoeren,wordtuin2011geïnformeerd.5.OverigetoezeggingenIndithoofdstukwillenwijugraaginformerenoverdeoverigeaanugedanetoezeggingen.•HetinformerenvanuwKameroverdereedsinvoorgaandejarenverrichtemetingenophetterreinvanpesten(2007–2008,29240,nr.25).PestenGegevensoverpestenzijnonderanderetevindeninde«po-monitorsocialeveiligheidinhetonderwijs2007»ende«nationalescholieren-monitor2007».OokhetCentrumvoorSchoolenVeiligheidendeonder-wijsinspectieleverengegevensoverpesten.Inde«po-monitorsocialeveiligheidinhetonderwijs2007»staancijfersoverdematevanpestenindeschooljaren2002–2003en2006–2007inhetprimaironderwijs.Uitdezecijfersblijktdatschoolleidersenlerarenvanregulierebasisscholenin2007tenopzichtevan2003mindervaakaangevendatsystematischenlangdurigpestenvoorkomtophunschool.Lerarengevenechterwelvakerdanindevorigemetingaandatincidentelepesterijenenpesterijendoorniet-medeleerlingenvoorkomenindeklas.Vandeleerlingeninhetregu-lierebasisonderwijsheeft22%naareigenzeggensomsofvaaktemakengehadmetpesten.In2003wasditnog26%.Vanhetspeciaalbasisonder-wijsenhetspeciaalonderwijszijnalleencijfersvan2007beschikbaar.Hieruitblijktdatleerlingeninhetspeciaalbasisonderwijs(44%)enhetspeciaalonderwijs(54%)veelvakeraangevendatzetemakenhebbengehadmetpestendanleerlingenuithetregulierebasisonderwijs.School-leidersenlerareninhetspeciaal(basis)onderwijsgeveninmeerderheidaandatdefrequentievanpestgedragtenopzichtevanhetvoorgaandeschooljaargelijkisgeblevenofafisgenomen.Uitde«nationalescholieren-monitor2007»blijktdatookinhetvoortgezetonderwijshetpestenietsisafgenomentenopzichtevandevoorgaandemetingin2005.Hetpercen-tagejongereninhetvoortgezetonderwijsdatzegtdaterophunschool(heel)vaakwordtgepest,isgezaktvan13%in2005naar11%in2007.WatdigitaalpestenbetreftgevenzowelhetCentrumvoorSchoolenVeiligheidalsdeonderwijsinspectieaandatditsteedsvakervoorkomt.Aanpakvan(digitaal)pestenWijonderkennenhetbelangvanstructureleaandachtvoorpesten,voordeslachtoffersvanpestenenhetvoorkomenvanpestgedrag.ElkevormTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29240,nr.3014 vanpestenisimmersonacceptabel.Scholenkiezenzelfprogramma’sdiehetbestebijdeschool,deleerlingenendocentenpassen.Veelscholenvoereneenanti-pestbeleidenhebbeneenprotocoltegenpesten.Dewijzewaaropzijhierinvullingaangeven,bepalenzijzelf.HetCentrumSchoolenVeiligheidgeeftviaPestwebinformatieenrelevantelinksoverpest-beleidopschool.ViaonderandereKennisnetisinformatiebeschikbaarspecifiekgerichtopveiliginternettenenophettegengaanvandigitaalpesten.Ookisin2008hetexpertisecentrumvoormediawijsheidopge-richt.•HetinformerenvanuwKameroverhetaantalkerendathetOpenbaarMinisterieeendubbelestrafmaateistnaeenincidentmetleraren(2007–2008,29240nr.25).DeministervanBinnenlandseZakenenKoninkrijksrelatiesendeministervanJustitiehebbentweeonderzoekenlatenuitvoerendoorhetWeten-schappelijkOnderzoek-enDocumentatiecentrum(WODC)naardeevalua-tiesvande(strafrechtelijke)verantwoordelijkstellingennaardewijzewaaropzakenvanagressieengeweldinhetopsporings-envervolgings-procesvanpolitieenopenbaarministeriewordenbehandeld.Erisgeenonderscheidgemaaktnaardeafzonderlijkeberoepsgroepen.Deministersstrevenernaarombegin2009uwKamerdeonderzoeksresultatenendebeleidsreactietoetesturen.•HetverzoekvanuwvasteKamercommissievanOnderwijs,CultuurenWetenschapomdeverantwoordelijkheidsverdelingoverdeministeries,scholen,gemeente,politieenoudersteverhelderen(2007–2008,29240,nr.25).Deprimaireverantwoordelijkheidvoorveiligheidopschoolligtbijdeschoolzelf.Oudershebbenvanuitdeopvoedingvanhunkinderenookeenbelangrijkeverantwoordelijkheid.Daarnaastzijnpolitie,gemeentenenhetRijkverantwoordelijkvoorbepaaldeaspectenvandeveiligheidopscholen.Ookdeonderwijsvakbondenendesectororganisatieshebbenhierineenrol.Dezeverantwoordelijkhedenwordenhieronderverderuitgewerkt.DeschoolDeschoolisenblijftalseersteverantwoordelijkvoorhetcreërenvaneenveiligklimaatopdeeigenschool.VanuitdeArbowethebbenzijeenwette-lijkeverantwoordelijkheidvoordeveiligheidenwelzijnvanhetpersoneel.DeuitvoeringvandezeverantwoordelijkheidkangetoetstwordendoordeArbeidsinspectie.VerdermoetenscholenhunveiligheidsbeleidindeschoolgidsbeschrijvenenisinCAO’s(CAOVO2006–2007endeCAOPO2006–2008)afgesprokendatelkeschooleenveiligheidsplanopstelt.OudersenleerlingenOuderszijnalseersteverantwoordelijkvoordeopvoedingvanhunkinderen.Ermagdanookeenactieverolvanoudersverwachtwordenbijdeontwikkelingvansocialecompetentiesenwaardenennormen.Vanuitdezeverantwoordelijkheidisbetrokkenheidvanouders,maarnatuurlijkookvanleerlingen,bijhetveiligheidsbeleidvandeschoolessentieel.Scholen,oudersenleerlingenmoetensamenafsprakenmakenoverwatwelennietaanvaardbaarisindeomgangmetelkaar.Ditkanbijvoorbeelddoorsamenmetdeleerlingenderegelsvandeschoolvasttestellenofpestprotocollenoptestellen.Opdiemanierontstaaterduidelijkheidoverwatwelennietgetolereerdwordtenwatdeconsequentieszijnvanontoe-laatbaargedrag.GemeentenGemeentenhebbenderegieoverdeveiligheidronddescholen.Verderzijnzeverantwoordelijkvoor(onderhoudvan)deschoolgebouwenenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29240,nr.3015 voordeontwikkelingenuitvoeringvanhetlokaleintegraleveiligheids-beleid.Daarnaastzijngemeentenverantwoordelijkvoorhetaanbodvanopgroei-enopvoedondersteuningopbasisvandeWetcollectievepreventievolksgezondheid(straksWetpubliekegezondheid)endeWetmaatschappelijkeondersteuning.Hetgaatonderandereomjeugd-gezondheidszorgen(school-)maatschappelijkwerk.Hetextragelddatgemeentenvanaf2008ontvangenvoorversterkingvanopvoed-enopgroeiondersteuningisondermeerbedoeldvoormeerhulpenonder-steuningindelokalejeugdzorg.OplokaalniveaumoetengemeentenzorgenvoorgoedeafsprakenomdecentravoorJeugdenGezinteverbindenmethetonderwijs.Ditgebeurtmeestalviade«zorgstructuren»vanonderwijsinstellingen(dezat’s).Daarnaastzijngemeentenvanuithunregietaakverantwoordelijkvoorhetverbindenvandeveiligheidsketenendezorgketeninhetonderwijs.Deze«verbindingen»wordenopgenomenindelokaleveiligheidsplannen.PolitieDepolitieisverantwoordelijkvoor:hetopsporenvanstrafbarefeiten,hethandhavenvandeopenbareorde,hetverlenenvannoodhulp,hettoezichthoudeninhetpubliekedomein,hetsignalerenenadviserenoverveiligheidenveiligheidsbeleiden(vroeg)signalerenendoorverwijzennaarhulpverlening.Dezeactiviteitenzijndekerntakenvandepolitie.Scholenkunnendepolitieraadplegenoverveiligheidopschool.Daar-naastkunnenschoolenpolitieafsprakenmakenoverdeinzetvanpolitieopscholen.RijkDeschoolmoetkunnenterugvallenopeensluitendnetwerkvanvoorzie-ningen.Dezevoorzieningenbestaanuitonderandereinterneleerling-begeleiding,jeugdgezondheidszorg,maatschappelijkwerk,deleerplicht-ambtenaarenjeugdzorg.Zonodigmoetenookpolitieenjustitiepartici-peren.Hetrijkisverantwoordelijkvoorderandvoorwaarden.Dezeverant-woordelijkheidligtbijmeerderedepartementenomdatdeproblemenmetjongerenvaaknietalleeneenonderwijsprobleemzijn.Hetrijkondersteuntgemeentenbijhunregierolenhelptbijhetverbeterenvandeafstemmingtussenvoorzieningenoplokaalniveau.BijvoorbeelddoormiddelvanhetwetsvoorstelCentravoorJeugdenGezinenhetversterkenvanderegie-rolvangemeenteninhetjeugdbeleid.InspectiesDeOnderwijsinspectieheeftdeverantwoordelijkheidvoorhettoezichtopdeveiligheidopscholenenheeftalsinvalshoekdekwaliteitvanhetonderwijs.DeArbeidsinspectiezieteroptoedatdeinstellingenzichaandevoorschriftenvandeArbowethouden.Agressieengeweldiséénvandeaandachtspunten.OnderwijsvakbondenDeonderwijsvakbondenzijnaanzetwaarhetdeactiveringvanhunachterbanbetreft.Wijverzoekendebondenactiefdemedewerkersendepersoneelsgeledingenvandemedezeggenschapsradenteinformeren,enrelevanteinformatieenbronnenviahunwebsitesenvakbondsbladenaantebieden.Ookspelendebondeneenessentiëlerolbijhetopnemenvanhetonderwerp«agressieengeweld»indesectoralearbocatalogus.Daar-naastverzoekenwijdebondeneenactieveroltespelenbijdenalevingvandeafsprakenuitdecao’sophetgebiedvanagressieengeweld.SectorradenOokdesectorradenspeleneenbelangrijkerol.WijverwachtendatzijhetinitiatiefnemenindiezakenwaardeinstellingengezamenlijkkunnenofTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29240,nr.3016 moetenoptrekken,zoalsdearbocatalogi,instrumenteneneensectoralegedragsnorm.TotslotHetovergrotedeelvandekinderen,jongerenendocentenvoeltzichveiligopschool.Echter,dematewaarinzijgeconfronteerdwordenmetinci-dentendiedeveiligheidkunnenaantasten,onderstreepthetgrotebelangvanblijvendeaandachteninzetvoorhetvergrotenvandeveiligheidinhetonderwijs.Zoalsindezebriefbeschreven,blijvenwijscholendaaromondersteunenbijhunverantwoordelijkheidvooreenveiligschoolklimaat.Overdevoortgangendeeffectenhiervaninformerenwijueind2009opnieuw.Specifiekoverdevoortgangvandeveiligepublieketaakonder-wijspersoneelinformerenwijuin2011.DeministervanOnderwijs,CultuurenWetenschap,R.H.A.PlasterkDestaatssecretarisvanOnderwijs,CultuurenWetenschap,J.M.vanBijsterveldt-VliegenthartDestaatssecretarisvanOnderwijs,CultuurenWetenschap,S.A.M.DijksmaTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29240,nr.3017 Bijlage1AnalyseveiligheidssituatieonderwijsOnderwijsverslag2006–2007DebevindingenvandeinspectieinhetOnderwijsverslag2006–2007(Kamerstuk2007/2008,31200VIII,nr.177)zijnvergelijkbaarmetdieinhetOnderwijsverslag2005–2006.Deinspectieconstateertzowelinhetprimaironderwijsalsinhetvoortgezetonderwijsendebve-sectorveelpositieveontwikkelingen,maarookontwikkelingendieaanleidinggeventotenigezorg.Uithetonderwijsverslagoverhetschooljaar2006–2007blijktdatnetalsinvoorgaandejarenincidentenopnagenoegallescholenvoorkomen.Fysiekegeweldsincidententussenleerlingenonderlingvindenmetnameplaatsopscholeninhetvoortgezet(speciaal)onderwijs.Tussende85en92%vandescholenindezesectorenhebbenhiermeeminimaaleenpaarmaalperjaarmeetemaken.Tenopzichtevandelaatstejareniserinhetvmbo,havo/vwoenhetvoortgezetspeciaalonderwijseentoenametezienvanhetaantalscholendatmetfysiekegeweldsincidententussenleerlingentemakenheeft.Digitaalpestenisinvrijwelalleonderwijs-sectorentoegenomen.Fysiekenverbaalgeweldtussenleerlingenenpersoneelisdaarentegenoverdehelelinieafgenomen.Ookinhetspeciaalonderwijs,waarnogsteedséénopdetweescholentemakenheeftmetgeweldsincidententussenleerlingenenpersoneel,isereenduidelijkedalingwaarneembaar.Tenslottekomenintimidatieenbedrei-gingenmetfysiekenverbaalgeweldtussenoudersenpersoneelinvrijwelallesectorenmindervaakvoordaninvoorgaandejaren.Scholenhebbenzeldentemakenmetreligieusextremisme.«Wit»extre-misme(lonsdale,whitepower)komtdaarentegenwelvoor,metnameinpraktijkonderwijs(27%)enhetvmbo(20%).Inhetvmboiserweleenduidelijkedalingwaarneembaarvan«wit»extremisme.Problemenmetloverboyswordenvooralgeconstateerdinhethavo/vwo(17%),hetvmbo(20%)enhetpraktijkonderwijs(30%).Hetaantalscholendatin2006–2007temakenhadmetincidententussenautochtoneenallochtoneleerlingenisvrijweloveralgelijkgebleventenopzichtevanvoorgaandejaren.Alleenophethavo/vwoishetpercentagescholenmetdergelijkeincidentengestegen.Erwordennetalsinvoorgaandejarenrelatiefweinigincidentengemeldrondhomoseksueleleerlingenenleraren.Alleenhetvmbo(11%),hetvoortgezetspeciaalonderwijs(8%),havo/vwo(7%)enhetpraktijk-onderwijs(7%)meldenincidentenomtrenthomoseksualiteit.Deinspectiegeeftechteraandathetwaarschijnlijkisdatdeproblemengroterzijndandezecijfersdoenvermoeden.Veelscholenhebbendelaatstejarenwerkgemaaktvanhunveiligheids-beleid.Metnamescholeninhetprimaironderwijs,havo/vwoenhetspeciaalonderwijshebbenhetlaatstejaareeninhaalslaggemaaktalshetgaatomhetregistrerenvanincidentenenhetnemenvanpreventieveencuratievemaatregelen.Hetvoortgezetonderwijslooptopditgebiedwelnogsteedsvooropvergelekenmethetprimaironderwijs.Monitorsocialeveiligheidinhetvoortgezet(speciaal)onderwijsDesocialeveiligheidsmonitorinhetvoorgezet(speciaal)onderwijsisin2008voordetweedemaaluitgevoerd.Intotaalhebbenruim600leiding-gevenden,ruim6000docentenenbijna80000leerlingenvan219verschillendelocatiesuithetvoortgezet(speciaal)onderwijsdeelge-nomenaanhetonderzoek.Netzoalsinvoorgaandejarenblijktuitdelandelijkecijfersdatverrewegdemeesteleerlingenendocentenzichinenrondschoolveiligvoelen(minstens92%).TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29240,nr.3018 Wathetgevoerdebeleidbetreft,iseenaantalpositieveontwikkelingentenopzichtevan2006waarneembaar.Zoisermeeraandachtvoorgedragsre-gelsendeomgangmetgeweldsdelicten,iservakersprakevaneenexpli-cietveiligheidsbeleidenincidentenregistratie,zijnervakerproceduresvastgesteldvoorsamenwerkingmetexterneinstellingenenwordterinallegroepenenklassenmeeraandachtbesteedaanagressieengeweld.Leerlingengeventenopzichtevan2006daarentegenmindervaakaandatdeschoolietstegenspijbelen(–14%)oftegendrugs(–17%)doet.Voorderestzijnergeennoemenswaardigeverschillentenopzichtevan2006indematewaarindocentenenleerlingenervarendatereensociaalveilig-heidsbeleidophunschoolwordtgevoerd.Deverminderdeaandachtvanscholenvoorspijbelenheeftwaarschijnlijktemakenmeteendaadwerke-lijkeafnamevanspijbelen.Ditblijktuithetfeitdatleerlingenmindervaakaangevendatandereleerlingenspijbelen(–17%).Ooklijktereentendenszichtbaarbijdereductievanzelfspijbelen(–6%).Deresultatenvandemonitoroverhetbezit,gebruikenverkoopvandrugsdoorleerlingenkunnenverwarrendzijn.De22%diehierstaataangegevenbetreftleerlingendieinenrondschooltenminsteeenmaalofwelzelfdrugsinbezithebbengehad,gebruiktofverkochtofwelhebbengeziendatanderendrugsinbezithebbengehad,gebruiktofverkocht.Hetpercentageleerlingendataangeeftzelfooitdrugsmeenaarschooltehebbengenomenis3,6%,watvergelijkbaarismethetpercentagein2006.Hetzelfdeverhaalgaatopbijhetbezit,gebruikofverkoopvanwapensdoorleerlingen.Hetpercentageleerlingendatzegtweleenszelfeenwapennaarschoolmeetehebbengenomenligtnetalsin2006netbenedende5%.Demeestgenoemdegeweldsvormenwaarvandocententenminsteéénmaalslachtofferzijngeweest,zijn:verbaalgeweld(37%vandedocenten),sociaalgeweld(16%)enmaterieelgeweld(14%).Leerlingenzeggenvooralslachtoffertezijngeweestvanverbaalgeweld(22%vandeleer-lingen),lichtlichamelijkgeweld(18%),sociaalgeweld(16%)enmaterieelgeweld(10%).In2008isereenkleinetoenametezienvanhetpercentagedocentendataangeeftgetuigetezijngeweestvaneenbepaaldevormvangeweld.Hetisnietgeheelduidelijkofdithetgevolgisvaneentoenamevandesensitiviteitinhetwaarnemenvangeweldbijanderen,ofdaterdaadwerkelijksprakeisvaneentoenamevanhetfeitelijkplaatsvindenvangeweld.Hetpercentagedocentendatzelfgeweldalsslachtofferofalsdaderheeftervarenisminofmeergelijkgebleventenopzichtevan2006.Hetfeitdatuitdecijfersenerzijdsblijktdatdocentengeweldvakerbijanderenzien,maaranderzijdszelfnietvakergeweldzeggenteervaren,zoukunnenbetekenendatersprakeisvaneengroteresensitiviteitvoorgeweldinenrondschool.Depercentagesleerlingendiegeweldhebbenervarenalsslachtoffer,daderofgetuigezijnnietnoemenswaardigveran-derdtenopzichtevan2006.Uitdemonitorblijkttenslottedat,tenopzichtevanleerlingenuithetvwoenhavo,leerlingeninhetvmbo,hetpraktijkonderwijsenhetspeciaalonderwijseengeringergevoelvanveiligheidinenrondschoolervaren.Ookiserbijdezegroepmeerbehoefteaaneenvergrotingvandesocialeveiligheidthuis.Jaaranalyse2007–2008vanIRISVOIRISiseenregistratieprogrammavoorincidentenopschooldatsinds2002beschikbaaris.Hetaantalscholendatgebruikmaaktvanditregistratiesysteemstijgtsindsdiengestaag.Uitdejaaranalyse2007–2008blijktdathetafgelopenschooljaar204schoolvestigingeninhetvoortgezetonderwijs(ongeveer15%vanhettotaleaantalvestigingeninhetvoort-gezetonderwijs)IRIShebbengebruikt,meteengemiddeldevan42regis-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29240,nr.3019 tratiesperschool.DegegevensvanIRISzijnnietrepresentatiefvoorallescholeninhetvoortgezetonderwijs.Bovendienwordtergeengebruikgemaaktvaneenduidigedefinitieswaardoorhetnietgoedmogelijkisomhieruiteenlandelijkbeeldoptemaken.Degegevensgevenvooralinzichtindesituatieopschool-oflocatieniveau.HierishetIRIS-registratie-systeemimmersookvoorbedoeld.NetalsinvoorgaandejarenzijndemeestgeregistreerdeincidenteninIRISookditjaarnietsterkveranderd:diefstallen,vechtpartijen,vernielingen,EHBO/ongevallenenbedreigingenstaannetalsvoorgaandejarenindetopvijfvangeregistreerdeinci-denten.Hetaandeeldatdiefstalheeftinhettotaalaantalincidentendaaltaldriejaaroprij.Hettegengaanvandiefstalblijktvoorveelscholenéénvandeeersteonderwerpentezijnwaaropeffectiefbeleidwordtgevoerd.Erisdaarentegeninderegistratiesvanpersoonsgerichteagressie(zoalsduw-entrekpartijendieuitdehandlopen)eenlichtegroeiwaarneembaar.Vooralvechtpartijenenbedreigingenveroorzakendezestijging.Tenslottewordener,netalsinvoorgaandejaren,vrijwelgeenincidentenmetwapensgeregistreerd.Quickscanpersoneels-enmobiliteitsonderzoek2008UithetrijksbredePersoneels-enMobiliteitsonderzoekblijktdatindelaatstetweejaarhetaantalonderwijsmedewerkersdataangeeftminstenséénkeermetagressiedoorklanten(leerlingen,oudersetc.)temakentehebbengehad,gestegenisvan48procentin2005naar52procentin2007.Eendeelvandezestijgingisteverklarenuithetfeitdatin2007tweeextravormenvanagressieaanhetonderzoekzijntoegevoegd,tewetendiscriminatieenpesten.Onderagressiewordteenbreedscalaaaninci-dentenverstaan,uiteenlopendvanscheldentotfysiekgeweld.Doordathetomeenquickscangaat,isnietinzichtelijkgemaaktwelkesoortenincidenteninwelkematevoorkomen.Vooreenbetereduidingvandestijgingenvanhetsoortincidentenmoetendanookhetuitgebreidereonderzoeksverslagvanhetrijksbredepersoneels-enmobiliteitsonderzoekwordenafgewacht.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29240,nr.3020 Bijlage2OverigveiligheidsbeleidInhoofdstuk2vandebriefisdevoortgangvandebelangrijkstemaatre-gelenomhetveiligheidsbeleidopscholenteverbeterenbeschreven.Indezebijlagewordthetoverigeveiligheidsbeleiduiteengezet.HiertoebehorenonderanderedemaatregelendiehetministerievanJustitiemedio2008isgestartmethetprogramma«Geweld».Doelvanhetprogrammaiseenbijdrageteleverenaandereductievangewelds-incidentenindesamenleving.Inhetprogrammawordenpreventievemaatregelengecombineerdmeteenrepressieve,persoonsgerichteaanpak.Eenbelangrijkdeelvandepreventievemaatregelenrichtzich,insamenwerkingmetOCW,opscholen.Hieronderleestuallereerstoverdeverbeteringvandesocialeveiligheiddoorscholenzelf.Vervolgenskomtdeverbeteringvansocialeveiligheidopscholendoorsamenwerkingmetanderepartijen(bijvoorbeeldgemeenten,jeugdgezondheidszorg,jeugdzorgenpolitie)aanbod.DemeestevandehieronderbeschrevenwerkwijzenwordenaangebodendoorhetCentrumSchoolenVeiligheid.A.BeleidsocialeveiligheidopscholendoorscholenzelfDeskundigheidsbevorderingvandocentenenonderwijsondersteunendpersoneelHetisbelangrijkdatlerarenenaankomendelerarenwordenvoorbereidophetomgaanmetagressieengeweld.Vanaf1augustus2006zijnbepaaldebekwaamheidseisenopditgebiedvooronderwijspersoneelvankracht.Delerarenopleidingenmoetenzorgendattoekomstigelerarende«geëiste»vaardighedenbeheersen.Indebekwaamheidseisenzijncompe-tentiesopgenomendielerarenkunnenhelpeninhetomgaanmetagressieengeweld.Onderanderehetscheppenvaneenveiligschool-klimaat,hetonderhoudenvangoedcontactmetleerlingenenhunouders,hetsignalerenvan(gedrags)problemen,hetaansprekenvanleerlingenopongewenstgedragenhetstimulerenvangewenstgedragzijnhierinopge-nomen.Delerarenopleidingenzorgendatstudentenbovenstaandevaar-dighedenbeheersen,scholenzijnerverantwoordelijkvoordatlerarenhunbekwaamheidtijdenshunloopbaanonderhouden.Ophetgebiedvannascholingwordtbinnendeonderwijssectoreneenaantalcursussenopgebiedvanagressieengeweldaangeboden.OCWheefthetCentrumvoorSchoolenVeiligheiddeopdrachtgegevenomdetrainingenophetgebiedvanveiligheidenagressieengeweldtebundelen.Zoontstaatereengoedoverzichtvandebeschikbareexpertise.ActiefburgerschapensocialeintegratieSindseind2006houdtdeinspectietoezichtopdemanierwaaropscholenhet«actiefburgerschap»ende«socialeintegratie»bevorderen.Hettoezichtop«burgerschap»wordtinstappenopgezet.Vanafeind2006controleertdeinspectiehet«actiefburgerschap»enspreektscholendaarzonodigopaan.Scholenkregentot1februari2008een«onvoldoende»voor«actiefburgerschap»alshetonderwijsvandeschoolinstrijdwasmetdebasis-waardenvandedemocratischerechtsstaat.Ofalsduidelijkwasdatleer-lingennietvoldoendewerdenonderwezenin«actiefburgerschap»endeschooldaarnietadequaatopreageerde.Sinds1februari2008tellenookandereelementenmeebijeenbeoordelingalsonvoldoende.Bijvoorbeeldalsdeschoolgeenvisieheeftop«burgerschap».Ookmoetdeschooldezevisieendemanierwaaropzeburgerschapbevordertvoorouders,leer-lingenenanderebelanghebbendenviadeschoolgidsinzichtelijkmaken.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29240,nr.3021 Burgerschapgaatovermeerdandemocratiealleen.Leerlingenmoetenookonderwezenwordeninhetomgaanmetanderemensenenhetdeel-nemenaandeNederlandsesamenleving.Uiteraardmoetdeschoolzelfhetgoedevoorbeeldgeven.Gedragsinterventies:projectengerichtopverbeterenweerbaarheid,vergrotenvansocialecompetentiesenconflicthantering•OpdewebsitevanhetCentrumSchoolenVeiligheidisdegids«KiezenvoorVeiligheid»tedownloaden.Dezegidsisbedoeldalsondersteu-ningvoorscholenbijdekeuzevooreenmethodeomsocialecompe-tentiesteontwikkelen.Opdezesitestaatookeen«instrumentvoorbeleidsevaluatie»voorscholeninhetprimairenvoortgezetonderwijs.Ditinstrumentgeeftscholen,schoolbesturenengemeentenhand-vattenvoorhetconcretiserenenverhelderenvanbeleideninterven-tiesophetgebiedvansocialecompetentiesenparticipatie.•HetWODCheeftin2008inopdrachtvanhetministerievanJustitieeninsamenwerkingmetOCWeenplan-enprocesevaluatielatenuitvoe-rennaarleerlingbemiddelinginhetbasis-envoortgezetonderwijs.Indeevaluatiekwamnaarvorendatleerlingbemiddelingpositieveeffectenkanhebbeninhetonderwijs.HetCentrumvoorCriminaliteits-preventieenVeiligheidontwikkeltmomenteeleenmodelaanpakvoorleerlingbemiddelingwaarnadezein2009getestwordtineenpilot.Invervolghieropwordtookaandachtbesteedaanhetstellenvankwaliteitseisenvooraanbiedersvanleerlingbemiddeling.•In2008heeftCodenameFutureinhetkadervanhetprogrammaGeweldeenaantalpilotsuitgevoerdmetgedragscodesopschool.Doelishetbespreekbaarmakenvanomgangsvormen,verbeteringvanhetklimaatopschool,hetondersteunenvanleerlingen,oudersendocentenendeinzetvangedragscodesvoordelangetermijnteborgenmiddelseenmethodiekdiejongerenaanspreekt.Deelnemendescholenwarenenthousiastoverhetproject.Ditjaarwordtgestartmeteenvervolgproject,waaraaneengroteraantalscholenkandeelnemenenwaaraaneeneffectevaluatiewordtgekoppeld.•DeafgelopenmaandenisinhetkadervanhetprogrammaGeweldmet(samenwerkingsverbandenvan)scholenoverlegdoverdeAgressieRegulatieTraining.DitiseenindeVerenigdeStatenindereclassering,binnenhetgevangeniswezenéninniet-justitiëlesettingszoalsopscholeneenbewezeneffectieveinterventieomagressiefenasociaalgedragbijjongerentegentegaan.Inmiddelsblijktdatscholenenthou-siastzijnommeetedoen.In2009startenernaarverwachting20pilots.Doelvandezeinzetisomviaeentrain-de-trainerprogrammadocenteninstaattestellenagressiefengewelddadiggedragtegentegaanenindividuelejongereninstaattestellenzichzelftelerenbeheersen.•DelesmethodeC&SCO/RIPPrichtzichopgedragsverbeteringenversterkingvansociaalgedragbijleerlingen.Doelvanditprogrammaishetverbeterenvanhetleerklimaatopschooldoorhetversterkenvanhoudingenhandelenvanhetpersoneelvandeschool.Hetprogram-maisbedoeldvoorjongerenindeeerstetweeschooljarenophetvoortgezetonderwijs.HetministerievanJustitieisinhetschooljaar2007–2008eenpilotgestart.HetWODCevalueertgelijktijdighetprogramma.Bijpositieveresultatenwordtditprogrammaverderverspreid.•DeMBO-raadontwikkeltmetsubsidievanhetministerievanOCWvoordebve-sectoreen«visueleaanpakveiligheid».Doelvandeaanpakishetzorgenvooreenveiligeensocialewerk-enleeromge-ving.Eénvanderesultateniseenwaarden-en-normenpakketpermbo-instellingofperonderwijslocatie.DitzogenoemdenormenpakketTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29240,nr.3022 maaktduidelijkhoejongeren,docentenenonderwijsondersteunendpersoneelinenrondomderoc’smetelkaaromgaan.•Mentoringwordtsteedsvakeringezetomjongerentebegeleidenbijhunschoolloopbaanenoriëntatieopdetoekomst.Debegeleidingbestaatiniedergevaluithetontwikkelenvansociale,cognitieveenemotionelevaardigheden.OmeengoedoverzichttekrijgenvanmentoringprojecteninNederlandinventariseertOCWdebestaandeprojectengerichtopjongeren.Deresultatenvanditonderzoekzijnin2009bekend.Dezewordengebruiktomhetbeleidvoormentoringdekomendejarenvormtegeven.Seksuelediversiteit•Hetisvanbelangdathomoseksuelenzichveiligkunnenvoelenopschool.Eengrotereacceptatievanseksuelediversiteitopschoolisnietlostezienvaneenveiligschoolklimaat.OCWblijftdaaromscholenondersteunen,zodatzijeenopenenveiligschoolklimaatkunnencreëren,verbeterenofbehouden.Datgeefthomoseksuelejongerenenleerkrachtendekansomgewoonhomooflesbischtezijn.•Inhetkadervandeemancipatienotaendenota«Gewoonhomozijn»zijndiversemaatregelengenomen.–Hetopstellenvaneenhandreiking«Naareendiscriminatievrijeschool»voorleraren,jongerenenschoolbestuurders.Dezebevateenaantalrichtlijnenwaarvaneenaantaloverhetomgaanmethomoseksualiteit.–DeNationaleJeugdraadkrijgtgedurendeeenaantaljaarsteunvooractiviteitenomdeacceptatieonderverschillendegroepenjongerentebevorderen.–Bijdrageaandetotstandkomingvaneen«gay&straightonderwijs-alliantievandeAlgemeneOnderwijsbond,CNVOnderwijs,hetCBOO,EmpowermentLifestyleServicesenCOC.Dezealliantieisbedoeldomdeacceptatievanhomoseksuelenopschooltebevor-deren.–Steunaanprojectengerichtophetverbeterenvandesocialeaccep-tatievanhomoseksuelenopschool.HetgaatomsteunvoordeRozeOlifant,dewebsitewww.gayandschool.nleninitiatievenvanleerlingenenlerarendieophunschooleen«gay&straight»alli-antiewillenopzetten.B.BeleidsocialeveiligheidopscholendoorsamenwerkingtussenscholenenanderepartijenBredescholen•Deveiligheidinenomdeschoolwordtookverbeterdalsscholenbeterinstaatzijnomjongereneen«sluitenddagarrangement»tebieden.Datkunnenscholennietalleen.De«bredeschool»inhetprimairenvoortgezetonderwijsisdaarbijuitstekvoorgeschikt.Hetkenmerkvandezebredescholenisdatzedeeigenorganisatie,hunaanboden/ofdoelstellingenhebbenverbreed.Hierdoorisersprakevaneenstructu-relesamenwerkingmetpartnersuitanderesectorenzoalsbijvoorbeeldsport,cultuur,welzijnenopvang.Overigenswordtookdepolitiemetnameinhetvoortgezetonderwijsvaakgenoemdals«actievepartner»vande«bredeschool».•Bijna350scholenvoorvoortgezetonderwijsen1000basisscholenzijninmiddelseen«bredeschool».OmditverdertestimulerenhebbenOCW,VWSendegemeentenhetinitiatiefgenomenomoptermijn,2500combinatiefunctiesterealiseren.HiermeeisditjaargestartindeG30,eninmiddelszijndegemeentenvandetweedetrancheuitgeno-digdomvanafvolgendjaarmeetedoen.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29240,nr.3023 Versterkingsamenwerkingtussenonderwijsenjeugdvoorzieningen•Eensterkezorgstructuursteuntscholeninhetcreërenvaneenveiligschoolklimaat.Indebriefvan19juni2008(2007–2008,31001,nr.51)staatopwelkemanierOCWenJeugd&GezinzichinzettenomdesamenwerkingtussenonderwijsenjeugdzorginZorg-enAdviesteams(ZAT’s)verderteverbeteren.InZAT’swerkenscholeneninstellingenvoormaatschappelijkwerk,jeugdgezondheidszorg,leerplicht,bureaujeugdzorgenpolitiestructureelsamenomtezorgenvoorsnelleenpassendehulpenondersteuningvoorjongerenmetproblemen.•Uitde«monitorZAT’s2007»blijktdatinhetvoortgezetonderwijsinmiddels92%vandescholenovereenZATbeschikt(91%in2006).Inhetbasisonderwijsheeft71%vandescholeneenschoolgebondenzorgteamen60%vandescholeneenbovenschoolsZAT(wasbeide52%in2005).Indebve-sectorisdedekkingsgraad75%(was72%in2006)enzijndeZAT’sveelalgeconcentreerdbinnendeservicecentraoftrajectbureausvanderoc’s.•DeambitieisomeenlandelijkedekkingvanZAT’stehebbeninalleonderwijssectoren.VooralomdatdeafgelopenjarenuitonderzoekisgeblekendathulpvanuitZAT’senormdienstbaarkanzijnaankinderenenjongerendieproblemenhebbenbijhetopgroeien.BijhetNJIiseenlandelijksteunpuntopgerichtwaarprofessionalsdiesamenwerkenindeZAT’sterechtkunnenmetvragenovermultidisciplinairwerken.Veiligethuissituatie:centravoorjeugdengezinEengezondeenveiligethuissituatieisvoorallekinderenenjongerenessentieel.Degemeentenzijnverantwoordelijkvoorhetaanbodvanopgroei-enopvoedondersteuningopbasisvandeWetcollectievepreventievolksgezondheid(straksWetpubliekegezondheid)endeWetmaatschappelijkeondersteuning.Hetgaatonderandereomjeugd-gezondheidszorgen(school-)maatschappelijkwerk.Dezevoorzieningenwordengebundeldindecentravoorjeugdengezin.Hetkabinetheeftdeambitieomin2011eenlandelijkdekkendnetwerkvandezecentratehebben.Oplokaalniveaumoeteneronderderegievandegemeentengoedeafsprakenkomenomdecentravoorjeugdengezinteverbindenmethetonderwijs.Bijvoorbeeldviadezorgstructuurvanonderwijs-instellingen(deZorg-enAdviesteams).CampussenVoordegroep«moeilijke»jongerenblijktdatintensievecombinatiesvanonderwijs,zorgen«arbeidstoeleiding»nodigzijnomzeophetrechtepadtehoudenentezorgenvooreenstartkwalificatieofeenbaan.In2007zijnnegenpilotsvoorcampussengestart.Doelvandepilotsisominzichttekrijgenindemeesteffectieveaanpakvoorjongerenzonderzichtopoplei-dingofbaanendiedreigenafteglijdennaarmaatschappelijkongewenstgedrag.DaarnaastloopteenexperimentinRotterdam(wijkscholen)datzoektnaareenstructureleeffectieveaanpakvoordegroepoverbelastejongereninRotterdam.Onderandereopbasisvandeuitkomstenvandepilotsin2010endeeffectiviteitvanhetexperiment«wijkscholen»neemthetkabineteenbesluitovereenstructurele,sluitendevoorzieningvoordezegroepjongeren.Politie,justitieenschoolveiligheid•Aanpakwapenbezitopscholen:In2008iseenchecklistverspreidomsamenwerking(scholen,gemeenten,politieenopenbaarministerie)bijdepreventieveaanpakvanwapenbezitinhetonderwijsaantemoe-digen.Omhetgebruikvandechecklisttekunnenmeten,isvooraf-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29240,nr.3024 gaandaandeverspreidingeennulmetinggehoudennaardelokalesamenwerkingbijdeaanpakvanwapensopondermeerscholen.Denulmetinglaatziendatbij24%vandescholeninhetvoorafgaandejaartenminsteéénincidentgeweestiswaarbijsprakewasvanwapen-bezit.Daarnaastmeldt18%wapenincidentenrondomdeschool(2008/2009,28684,nr.177).Dechecklistbiedteeneffectieveaanpakomhetwapenbezitopscholentegentegaan.Daarvoorisondermeervereistdatdeaanpakopgenomenisinhetveiligheidsplanvandeschoolendaterafsprakenmetdepolitiegemaaktwordenoversamenwerkingbijdepreventieveaanpakvanwapens.In2009zalhetgebruikvandechecklistopscholenverderwordengestimuleerd.•Jongerenzonderstartkwalificatiegaanruimvijfkeerzovaakhetcrimi-nelepadopalsjongerendieweleenstartkwalificatiehebben.Metpartijeninderegio,waaronderdegemeenteendepolitie,onderzoektOCWdemogelijkhedenvoorpilotsophetsnijvlakvancriminaliteits-preventieenschooluitval.•Inhetkadervanhet«Actieplanpolitieenschoolveiligheid»makenpolitieenscholenafsprakenoverdeinzetvanpolitieopschool.Hierbijiseenregierolweggelegdvoordegemeente.Dereikwijdtevandeafsprakenisafhankelijkvandebehoeftevandeschoolenwordtinoverlegvastgesteld.Deeersteuitkomstenvaneenonderzoekindepolitieregio’soverdevanhetactieplanleverteendiversbeeldop.Eenaantalregio’sisalvermethetmakenvanafsprakentussenscholen,politieengemeenten.Daarisdesamenwerkingalnagenoegoperatio-neel.Inandereregio’sbevindtmenzichnogindestartfase.Hetaanwijzenvanwederzijdsecontactpersoneniseenbelangrijkeeerstestapdiedoorveelregio’swelisgenomen.•Depolitieisnietalleeninhetkadervanhet«Actieplanpolitieenschoolveiligheid»,maarookinhetkadervande«kwaliteitsteamssocialeveiligheid»,de«bredescholen»endeZAT’sbetrokkenbijde(sociale)veiligheidvandeonderwijsinstellingen.•Naasthetregistrerenvanincidentendoorscholenishetvanbelangdatindienjongerenzichschuldigmakenaanstrafrechtelijkefeiten,aldannietmetgebruikvangeweld,aangiftewordtgedaanbijdepolitie.Danwordtjustitieingeschakeldzodateenopdejongeretoegesnedenstrafofmaatregelkanwordengetroffen.OCWzorgtersamenmetJustitievoordaterduidelijkerichtlijnenkomenwanneerscholenaangiftemoetendoenvandergelijkeincidenten.In2009wordtervanuithetprogrammaVeiligePubliekeTaakeenhandleidingterbevor-deringvandeaangiftebereidheidbeschikbaargesteldaanwerkgevers.Ditmoethetookvoorscholenmakkelijkermakenaangiftetedoen.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,29240,nr.3025