Reactie op verzoek commissie over ouderenzorg

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202429 389Vergrijzing en het integrale ouderenbeleidNr. 125 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN ENSPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 22 april 2024De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft op13 februari 2024 een petitie in ontvangst genomen van LOC, Waardevollezorg met betrekking tot de ouderenzorg. Op 15 februari jl. heeft decommissie aangegeven een reactie op deze petitie te willen ontvangen.Met deze brief geef ik, mede namens de Staatssecretaris van Volksge-zondheid, Welzijn en Sport, invulling aan het verzoek van uw Kamer.Daarbij zal ik eerst een algemene reactie geven en daarna ingaan op despecifieke aanbevelingen in de petitie.Uit de petitie spreekt een grote betrokkenheid bij de ouderenzorg, waarbijhet initiatief wordt gelegd bij burgers, zorgverleners, cliënten en hunnaasten. Het is een oproep om dit proces niet te verstoren en actief teondersteunen.Ik heb grote waardering voor dit initiatief en onderschrijf de beweging dienodig is om de kwaliteit van de ouderenzorg ook in de toekomst tekunnen waarborgen. Daarbij betreft het ook een oproep aan alle betrokkenpartijen van mensen met een zorg- en ondersteuningsvraag en zorgver-leners tot de overheden.Dit uitgangspunt vind ik belangrijk, omdat alleen met de inzet van allepartijen het boogde doel kan worden bereikt.Naast deze algemene reactie zal ik ook ingaan op de punten die genoemdworden in de petitie en specifiek gericht zijn op de rijksoverheid.Vertrouwen geven aan welwillende, initiatiefrijke en actieve burgers,zorgorganisaties en samenwerkingsverbanden, en aanvaarden dat erlokale verschillen ontstaan tussen buurten.De Staatssecretaris van VWS en ik zetten met de uitvoering van hetWOZO-programma en het GALA in op het versterken van vrijwillige inzet kst-29389-125ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 389, nr. 1251 en burgerinitiatieven. Hierover is uw Kamer geïnformeerd op 6 juli 2023met de aanpak Sociale Basis, inclusief Mantelzorgagenda1. Hierin isbijvoorbeeld opgenomen dat het vernieuwen van vrijwillige inzet enburgerinitiatieven wordt ondersteund. Daarnaast hebben gemeenten, opbasis van de brede SPUK GALA, de mogelijkheid om burgerinitiatieven testeunen met de ontwikkeling van de lokale aanpak sociale basis met dedaarvoor extra beschikbaar gesteld financiële middelen. Het is evident datverschillen bestaan tussen gemeenten.In geen enkele gemeente zal de sociale basis op eenzelfde manier zijnvormgegeven, zelfs binnen gemeenten zullen (grote) verschillen bestaan.Onder meer in de voortgangrapportage WOZO2 heb ik voorbeeldenvermeld van lokale (burger) initiatieven die de ouderenzorg een impulsgeven, zoals de samenwerking in Austerlitz en de domeinoverstijgendeactiviteiten in onder meer Hollandsche Veld. Deze voorbeelden onder-steun ik ook actief (in het geval van bijvoorbeeld Hollandsche Veld) via deSpecifieke uitkering Domeinoverstijgende samenwerking.Regelen dat de wet- en regelgeving zo wordt aangepast dat de zeggen-schap bij burgers komt te liggen en dat de burgers daarbij ook bijgefaciliteerd worden, zodat burgers de ruimte krijgen om hun eigen levente organiseren. Het versterken van het eigenaarschap van burgers door dezeggenschap over zorg en hulp wettelijk te borgen. Onder andere doorinitiatiefrecht om te bepalen hoe zorg en hulp in hun buurt of dorp isgeregeld.Ik deel de visie dat mensen zoveel mogelijk zeggenschap moeten hebbenover hun leefomgeving. Momenteel is zeggenschap geregeld voor zowelburgers die hulp ontvangen via cliëntenraden van zorgorganisaties, alszeggenschap voor burgers die geen hulp ontvangen via vertegenwoor-diging in gemeenteraden en Wmo-adviesraden. Burgers kunnen initia-tieven starten in hun buurt of dorp en hiervoor steun vragen bij cliën-traden en gemeenteraden. Op welke wijze het eigenaarschap van burgersen vrijwilligers verdergaand versterkt kan worden, is aan mijn ambtsop-volger en afhankelijk van het beleid dat een nieuw kabinet wil voeren opdit punt. De Staatssecretaris van VWS is wel bezig met het voorbereidenvan een visie op vrijwillige inzet en burgerinitiatieven, zoals aangekondigdin de Kamerbrief aanpak Sociale Basis3. Met een breed aantal maatschap-pelijke partners – zoals de NOV, Tijd voor Actie en het Oranjefonds – wordtverkend wat nodig is om tot bijvoorbeeld een vernieuwing van vrijwilligeinzet te komen.Geldstromen zo verleggen dat zij initiatieven vanuit burgers duurzaamfaciliteren en financieringsstromen worden ontschot.Gemeenten hebben, op grond van de Wmo2015, de beleidsruimte omburgerinitiatieven te ondersteunen. Zij hebben de vrijheid om te bepalenwelke vormen van maatschappelijke ondersteuning worden ingekocht,tegen welke tarieven en kwaliteitseisen, maar hebben ook de ruimte omcollectieve voorzieningen en het informeel netwerk te ondersteunen. DeWmo2015 stelt geen voorschriften over de wijze waarop en waaraan debeschikbare middelen in moeten worden gezet, tenzij in specifiekeuitkeringen anders is bepaald. Dit is nu bijvoorbeeld het geval bij definanciële middelen die beschikbaar zijn gesteld voor de uitvoering van deafspraken uit het IZA en het GALA. Maar ook hier hebben gemeentenvoldoende ruimte om genoemde initiatieven te ondersteunen. Degeldstromen dienen zo effectief mogelijk worden ingezet. Daarbij zijn alle1Kamerstukken II, 2022/2023, 30 169, nr. 75.2Kamerstukken II, 2023/2024, 29 389, nr. 123; d.d. 22-12-2023.3Kamerstukken II, 2022/2023, 30 169, nr. 75.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 389, nr. 1252 partijen betrokken, afhankelijk van de soort zorg en ondersteuning(Wmo2015/Zvw/Wlz). Op lokaal niveau gaat het dan ook om de samen-werking van burgerinitiatieven met bijvoorbeeld het welzijnswerk, dewijkteams van de gemeenten en wijkverpleging. Gemeenten, zorgverzeke-raars en zorgkantoren kunnen daarbij de beschikbare middelen op elkaarafstemmen. Daarnaast zijn op projectbasis ook aanvullende subsidiesbeschikbaar zoals de al genoemde middelen vanuit de Specifieke uitkeringDomeinoverstijgende samenwerking, de regionale transitiemiddelenWOZO en de transitiegelden vanuit bijvoorbeeld het IZA-programma. Hetis daarbij van belang dat de lokale (burger)initiatieven met de genoemdepartijen tot een gezamenlijk plan komen.Continuïteit bieden in financiering en regelgeving.Voorop staat dat de landelijke financiële kaders voor de Wmo2015, Zvw enWlz voldoende moeten zijn om de zorg en ondersteuning voor ouderen tekunnen garanderen. Dit is de inzet van dit kabinet. In de Wlz gebeurt ditvia de kaderbrief Wlz en de jaarlijks adviezen van de NZa. Daarnaastworden de uitgaven van wijkverpleging en de Wmo2015 gemonitord enwaar nodig en mogelijk bijgestuurd. Ten aanzien van de Wmo2015 heeftde Staatssecretaris van VWS u op 5 februari jl. geïnformeerd over devoortgang van het houdbaarheidsonderzoek Wmo2015.4Administratieve lasten en bureaucratie terugdringen.Op 11 december 2023 heb ik de intensiveringsbrief naar de Kamergestuurd5, omdat de huidige aanpak van regeldruk mij niet radicaal ensnel genoeg ging. Eveneens vroegen de gesprekspartners en de conclusievan het RVS rapport «Is dit wel verantwoord» om een radicalere regeldru-kaanpak; hier geef ik nu invulling aan. De intensiveringsaanpak looptlangs vier lijnen, namelijk:CDe actielijn «Beleid dat werkt in de praktijk», waarin VWS eigen wet- enregelgeving toetst op het principe zinnig en radicaal simpel;CEen Regiegroep Aanpak Regeldruk met mandaat en slagkracht;CDe inzet van twee onafhankelijke speciaal gezanten met doorzettings-macht;CNaast een zorgbrede aanpak komt er eveneens een jaarlijkse focus op1 specifieke zorgsector, beginnend met de eerstelijnszorg in 2024.Ik zie dat er door alle partijen een gedeelde urgentie wordt gevoeld omwerk te maken van het verminderen van administratieve lasten, waarbijieder een eigen bijdrage levert.Het spanningsveld opheffen tussen de oproep om meer betaald werk tedoen en het toenemende beroep op vrijwilligers en mantelzorgers.De Staatssecretaris van VWS heeft reeds actie ondernomen op dit punt. Inde mantelzorgagenda 2023–20266 zijn maatregelen opgenomen voor dekorte en lange termijn om werkende mantelzorgers te ondersteunen. Opde korte termijn gaat het vooral om faciliteren en ondersteunen, bijvoor-beeld door de Stichting Werk en Mantelzorg. Voor de langere termijnhebben de Staatssecretaris van VWS, de Minister van SZW, de Staatsse-cretaris van FB en de Minister van OCW de SER verzocht om een adviesover de combinatie van werk en mantelzorg7.4Kamerstukken II, 2023/2024, 29 538, nr. 357.5Kamerstukken II, 2023/2024, 29 515, nr. 491.6Kamerstukken II, 2022/2023, 30 169, nr. 75.7Kamerstukken II, 2023/2024, 30 169, nr. 76.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 389, nr. 1253 Een onafhankelijk door mensen bemand (telefonisch of digitaalbereikbaar) «loket» dat burgers wegwijs maakt en hen helpt eenvervolgstap te zetten bij een hulpvraag.De Staatssecretaris en ik vinden dat zorgzame gemeenschappen en desociale basis, op lokaal niveau gefaciliteerd moeten worden en datburgers laagdrempelig hun weg moeten kunnen vinden. Het Rijk faciliteertdaarom gemeenten op meerdere manieren om de sociale basis en detoegang tot hulp en ondersteuning te versterken. Op lokaal niveau wordtbepaald op welke wijze en met welke partijen hulpvragen wordengekanaliseerd. Gemeenten hebben een sleutelrol in het faciliteren vanburgerinitiatieven en zorgen dat mensen de weg naar passende hulpmakkelijk weten te vinden. Dit kan in iedere gemeenschap op eigen wijzeplaatsvinden. Het kabinet is dan ook geen voorstander van het invoerenvan een gestandaardiseerd loket. Bovendien zijn er al vele landelijkopgezette netwerkorganisaties die lokale initiatieven ondersteunen. Welwil het kabinet vanuit de landelijke zorgakkoorden samen met anderepartners als de VNG een vervolg geven aan het toewerken naar meerlaagdrempelige vormen van zorg en ondersteuning.Resumerend wil ik nogmaals benadrukken dat ik de inzet van burgerinitia-tieven zeer waardeer en mij zal inzetten om waar mogelijk ook vanuit deRijksoverheid de voorwaarden te scheppen om burgerinitiatieven tefaciliteren.De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,C. HelderTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 389, nr. 1254