Maatschappelijke weerbaarheid en militaire paraatheid tegen militaire en hybride dreigingen

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202530 821Nationale VeiligheidNr. 304 BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID EN VANDE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 11 juli 2025Op 6 december jl. hebben wij uw Kamer geïnformeerd over de weerbaar-heidsopgave waar we als Nederland voor staan in het licht van de sterkveranderde geopolitieke situatie. Voor het eerst in lange tijd is de kansreëel dat Nederland via de collectieve verdedigingsclausule in hetNAVO-verdrag («artikel-5») direct betrokken raakt bij een grootschaliggewapend conflict. Daarnaast groeit de hybride dreiging. Sabotage,cyberaanvallen en informatieoperaties nemen toe en inzicht in onzeafhankelijkheden is belangrijker dan ooit. De Russische agressie tegenOekraïne en de veranderende internationale verhoudingen vereisen datEuropa en daarmee Nederland, meer verantwoordelijkheid neemt voorzijn veiligheid. Een hybride en militair conflictscenario vraagt om eensignificante versterking van onze weerbaarheid. Tegelijkertijd dwingen debeschikbare middelen tot keuzes. Niet alles kan tegelijkertijd en direct. Eengefaseerde en stapsgewijze aanpak is nodig, waarbij de noodzakelijkegroei en versterking van onze krijgsmacht hand in hand gaat met de inzetop versterking van de weerbaarheid van de (Nederlandse) maatschappij.Deze opgave is groot en complex. Het raakt bijna alle onderdelen van demaatschappij en brengt vraagstukken in beeld waar we sinds het eindevan de Koude Oorlog niet meer over hebben nagedacht en het opbouwenvan kennis hierover en capaciteiten kost tijd. Het bepalen van de concretebeleidsinzet heeft daarom op sommige terreinen wat langer nodig. UwKamer ontvangt daarom in het najaar een uitgebreidere brief, waarinconcrete inzet en vervolgstappen worden opgenomen. De vervolgstappenzullen zijn ingepast binnen de beschikbare middelen op de relevantebegrotingshoofdstukken. Eventuele vervolgstappen met budgettairegevolgen zullen onderdeel zijn van reguliere financiële besluitvormings-momenten. Hierbij zijn de begrotingsregels van toepassing. Deze briefbeschrijft op hoofdlijnen de huidige stand van zaken. kst-30821-304ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 821, nr. 3041 Maatschappelijke bewegingHet kabinet constateert dat het afgelopen jaar breed in de maatschappijeen aanzienlijke beweging op gang is gekomen. Gemeenten en veilig-heidsregio’s, maar ook bedrijven, verenigingen, maatschappelijkeinstellingen en vrijwilligersorganisaties zijn actief aan de slag gegaan metde vraag hoe Nederland beter kan worden voorbereid op crisis- enconflictscenario’s. Ook ontstaan er steeds meer burgerinitiatieven. Hetkabinet moedigt dit aan en ondersteunt en faciliteert waar mogelijk.Daarom informeren en activeren we sinds begin 2024 de hele samen-leving door middel van brede publiekscommunicatie over dreigingen enhoe ieder zich goed kan voorbereiden. Waar in het voorjaar van 2024 nogmaar 15% actie had ondernomen, bleek dit in de meting van december2024 gestegen naar 26% en in april 2025 naar 29%.In het najaar van 2025 start een meerjarige publiekscampagne die als doelheeft dat steeds meer Nederlanders de dreiging (er)kennen evenals demogelijke impact hiervan op Nederland, men de noodzaak ziet vanvoorbereiding op langdurige uitval en daarom een noodpakket samen-stelt, een noodplan maakt en deelneemt aan het gesprek over de dreigingen de voorbereiding. Een huis-aan-huis-publicatie van de rijksoverheid dieaansluit bij het weerbaarheidsgedrag van de Nederlandse samenleving, ishier onderdeel van. Gesteund door bestuurlijke en maatschappelijkepartners. Ter voorbereiding van het bedrijfsleven, wordt met eenbewustwordingscampagne ingezet op bekendheid van risico’s en tenemen basismaatregelen. In nauwe samenwerking met VNO-NCW enMKB-Nederland, activeert het Ministerie van Economische Zakenpubliek-privaat dialoog, tevens zal een centrale loketfunctie wordeningericht waar bedrijven terecht kunnen voor informatie.Huidige ontwikkelingenHet kabinet is momenteel aan de slag met de uitwerking van de stapsge-wijze aanpak. In de uitwerking van de opgaves wordt gekeken naarmaatregelen die de impact van de dreiging op de continuïteit van demaatschappij snel verkleinen, wat een acuut veranderende dreigings-context aan maatregelen vraagt, waar de ondersteuningsbehoefte vanDefensie het grootst is en wat de EU en NAVO vragen (onder meer via deNAVO Weerbaarheidsdoelen1 en de EU Paraatheidsuniestrategie2). Devoorgenomen stappen dragen niet alleen bij aan de voorbereiding op eenhybride en militair conflictscenario, maar ook bij andere crises of rampen,zoals grootschalige overstromingen, een pandemie of langdurige uitvalvan vitale processen.Het kabinet onderkent dat een crisis- en conflictscenario een significantevoorbereiding vraagt. Dit doen we samen met onze internationalepartners. Op initiatief van Nederland zet een ministeriële coalitie vangelijkgestemde lidstaten zich daarom in om civiele weerbaarheid enmilitaire paraatheid te versterken. Daarin wordt samengewerkt metDenemarken, Zweden, Finland, Estland, Letland, Litouwen, België enLuxemburg. Ook met niet EU-landen als het Verenigd Koninkrijk enNoorwegen wordt de samenwerking op weerbaarheid verstevigd.Naast deze internationale samenwerking neemt het kabinet stappen ommet prioriteit te werken aan de robuustheid, redundantie en het herstel-1De NAVO-weerbaarheidsdoelstellingen zijn een intensivering van de 7 Baseline Requirementsen zien toe op de continuïteit van de overheid, energievoorziening, grootschalige opvang vanpersonen, levensbehoeften, opvang van gewonden, (tele-)communicatie en transport.2Preparedness Union Strategy EUR-Lex EUR-Lex – 52025JC0130Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 821, nr. 3042 vermogen van de vitale processen in de domeinen energie (elektriciteit,gas en olie), logistiek en transport (havens, luchtvaartsector en vervoerover spoor en weg), telecommunicatie (inclusief plaats- en tijdbepaling,noodcommunicatie en internettoegang), voedsel- en drinkwatervoor-ziening, kennisinstellingen en gezondheidszorg. Dit zijn eveneens dedomeinen waarvoor Defensie met voorrang werkt aan een concretebehoeftestelling ten aanzien van civiele ondersteuning. Vanwege decruciale rol van medeoverheden is het daarbij van belang dat deze blijvenfunctioneren gedurende een crisis- of conflictsituatie. Er zijn verschillendevoorbeelden te noemen hoe departementen samen met de sectorenwerken aan maatregelen. Zo zet het Ministerie van Economische Zakenzich in om de samenwerking met sleutelpartijen in de telecommunicatie-sector te versterken en meer gezamenlijk te oefenen. Het Ministerie vanKlimaat en Groene Groei herziet, onder andere in het licht van degroeiende geopolitieke dreiging, de crisisplannen Elektriciteit (LCP-E) enGas (LCP-G). Het Ministerie van Justitie en Veiligheid onderzoekt hoe dehuidige noodcommunicatie toekomstbestendig ingericht kan worden. HetMinisterie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur voertactieve gesprekken met sectorpartijen en wil deze structureel vormgevenin een nieuw publiek-privaat gremium. Daarnaast komt er een LandelijkCrisis Plan Voedselzekerheid. Inzake plaats- en tijdsbepaling wordt demeest kritieke infrastructuur daarvoor momenteel geïnventariseerd.Voor de versterking van de weerbaarheid komt op basis van deVoorjaarsnota 2025 vanaf 2027 structureel € 70 miljoen beschikbaar op debegroting van het Ministerie van Justitie en Veiligheid voor de versterkingvan de regionale en lokale weerbaarheid. Circa € 5 mln. is bestemd isvoor de publiekscampagne en circa € 65 mln. voor de verdere versterkingvan de regionale en lokale weerbaarheid. Daarnaast heeft de Minister vanJustitie en Veiligheid binnen zijn begroting ruimte gevonden van € 10mln. voor 2025 en € 20 mln. voor 2026 om al eerder een start te makenmet deze versterking. Het inrichten van noodsteunpunten is daarbijbelangrijk.Om als overheid beter in staat te zijn om de gevolgen van een crisis- enconflictsituatie te beheersen, wordt de civiel-militaire crisiscoördinatie,besluitvorming en aansturing verbeterd. De toepasbaarheid en eventuelelacunes van het staatsnoodrecht en andere wettelijke grondslagen in hetlicht van een crisis of conflict worden onderzocht. We breiden demogelijkheden uit tot het delen van gerubriceerde informatie in decrisisstructuur op nationaal niveau. Ook wordt onderzocht hoe er betersturing kan worden gegeven aan situaties waarin schaarste van bijvoor-beeld personeel, goederen of capaciteiten zich voordoet. In navolging vanhet Hooflijnenakkoord en in lijn met motie van lid Idsinga3, wordtonderzoek gedaan naar de rol die strategische voorraden mogelijk kunnenspelen. Ook wordt momenteel het Landelijk Crisisplan Militaire Dreigingen(LCP-MD) gefinaliseerd met als doel het realiseren van een efficiënte eneffectieve crisisbeheersing in aanloop naar en tijdens een militair conflict.Daarnaast wordt een verkenning uitgevoerd naar hetgeen nodig is voorhet inrichten van een robuuste en redundante civiel-militaire waarschu-wingsketen (van detectie tot alerteren) bij (hybride) militaire dreiging.Doel hiervan is onder meer om de mogelijkheden in beeld te brengen omalle inwoners bij militaire dreiging te waarschuwen op meer dan éénmanier. Beïnvloeding van informatie door statelijke actoren speelt eensteeds belangrijkere rol in de pogingen van statelijke actoren om dedemocratie, rechtstaat en samenleving te ondermijnen en verzwakken.3Kamerstukken II, 2024–2025, 32 852, nr. 333Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 821, nr. 3043 Zoals toegezegd aan uw Kamer, start nog dit jaar een onderzoek naar decognitieve dimensie van hybride dreigingen.4Dit kabinet investeert fors in Defensie en het vergroten van de militaireparaatheid. Defensie bouwt aan een inzetbare en schaalbare krijgsmachtdie is voorbereid op uiteenlopende dreigingen, kan afschrikken en zonodig kan vechten en winnen. Concreet betekent dit dat we meermaterieel aanschaffen en meer personeel aannemen om onze capaciteitente vergroten, inzetten op digitalisering, en gebruikmaken van meer fysiekeruimte om te kunnen trainen en oefenen. Dat is vastgelegd in de Defen-sienota en diverse uitwerkingen daarvan. Ook zijn passende wet- enregelgeving, verduidelijking van bestuurlijke en operationele verantwoor-delijkheden en versterkte publiek-private samenwerking nodig. Hiervoorworden verschillende initiatieven opgezet, onder andere via het NationaalProgramma Ruimte voor Defensie (NPRD) en de Wet op de DefensieGereedheid (WODG).Daarnaast versnellen en faciliteren we investeringen in de defensie-industrie door middel van de recent gepubliceerde industrie- en innovatie-agenda met bijbehorende wetgevingsvoorstellen. Verder brengen we inkaar welke civiele ondersteuning de krijgsmacht nodig heeft en hoe diekan worden geborgd. Op het gebied van militaire mobiliteit wordtbijvoorbeeld in samenwerking met ProRail en Rijkswaterstaat heel preciesvastgesteld wat Defensie nodig heeft in voorbereiding op en in tijden vaneen conflict. De groei van Defensie en samenwerking met maatschappe-lijke partners maakt dat de krijgsmacht beter is voorbereid op een militairconflict.VooruitblikHet kabinet is hard aan de slag met de uitwerking van de weerbaarheids-opgave. Hierbij onderzoekt het kabinet ook de nationale doorvertaling enfinanciële implicaties van de nieuwe NATO Defence Investment Pledge.Tijdens de NAVO Top van 24-25 juni jl. is afgesproken om 1,5% van hetBBP aan te wenden voor uitgaven aan de weerbaarheid van demaatschappij, waaronder de bescherming van kritieke infrastructuur,civiele paraatheid en cyberverdediging en het versterken van de defensie-industrie en innovatie.Daarnaast is een belangrijk onderdeel van de brede weerbaarheidsopgavehet waarborgen en stimuleren van de stabiliteit, continuïteit en hetherstelvermogen van de samenleving. Daarom worden mensen uit allegeledingen van de samenleving, inclusief jongeren en kwetsbare groepen,betrokken bij het vervolg van de brede weerbaarheidsstrategie. Dit helptook bij een goede balans tussen het veiligheidsbelang enerzijds en anderegrondrechten en belangen die noodzakelijk zijn voor democratie en4Toezegging van Minister van Justitie en Veiligheid om voor de zomer van 2025 de Kamerschriftelijk te zullen informeren over de opzet van het onderzoek naar de cognitieve dimensievan hybride dreigingen (TZ202504–141)Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 821, nr. 3044 continuïteit van de samenleving anderzijds. Het intensieve werk metdepartementen en maatschappelijke partners gaat door om volgendestappen naar een nog beter weerbare maatschappij vorm te geven.De Minister van Justitie en Veiligheid,D.M. van WeelDe Minister van Defensie,R.P. BrekelmansDe Staatssecretaris van Defensie,G.P. TuinmanTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 30 821, nr. 3045