Voortgang Programma Luchtruimherziening

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202531 936LuchtvaartbeleidNr. 1197 BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN WATER-STAAT EN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 20 december 2024Het kabinet werkt aan een slimme en betere indeling van het luchtruim.Door het oefengebied in het noordelijk deel van het Nederlands luchtruimuit te breiden ontstaat ruimte voor Defensie (Koninklijke Luchtmacht),waarmee Nederland beter inspeelt op de huidige geopolitieke ontwikke-lingen. Tegelijkertijd zorgt deze herindeling van het luchtruim voorinvulling van de doelstelling van Single European Sky om omvliegen teverminderen en biedt het een basis om de leefomgevingskwaliteit rond deluchthavens te verbeteren. Dat doen we door in overleg met de omgevingvaste naderingsroutes mogelijk te maken om zo de geluidshinder vooromwonenden te beperken.De herindeling van het luchtruim bestaat uit twee (volgtijdelijke) stappen:1.nieuwe indeling van het luchtruim;2.hoger naderen per luchthaven.In het regeerprogramma is aangekondigd dat de plannen voor de nieuweindeling van het luchtruim eind 2024 worden gepresenteerd en er eenexterne adviescommissie wordt ingesteld. Hierbij informeer ik u over destand van zaken.De nieuwe indeling van het luchtruimIn de nieuwe indeling van het luchtruim wordt het bestaande militaireoefengebied in het noorden van Nederland uitgebreid voor het oefenenmet de F-35. Tegelijkertijd beoogt de nieuwe indeling van het luchtruimminder omvliegen dan in de huidige situatie en minder uitstoot vanschadelijke stoffen per vliegtuigbeweging. Dit is in lijn met de doelstel-lingen van Single European Sky. De nieuwe indeling is toekomstbestendigvoor projecten die de leefomgevingskwaliteit rondom luchthavensverbeteren (hoger naderen per luchthaven). De nieuwe indeling van hetluchtruim is daarmee een integrale herziening en een samenhangendgeheel. kst-31936-1197ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 936, nr. 11971 Op dit moment leggen de samenwerkende partijen de laatste hand aanhet eerste conceptontwerp van de nieuwe indeling van het luchtruim(Schetsontwerp). Het Schetsontwerp beschrijft i) de grenzen van hetmilitaire oefengebied in het noorden, ii) de verkeerspatronen van en naarSchiphol, inclusief naderingspunten en iii) de aansluitingen op hetinternationale vliegroutenetwerk.Onderdeel van het Schetsontwerp is een uitgebreide effectanalyse.Momenteel voert een extern bureau een effectanalyse op deze plannenvoor de nieuwe indeling van het luchtruim uit. De effectanalyse maakt deeffecten van de nieuwe indeling inzichtelijk (geluid/emissies (CO2/NOx)) envormt daarmee een belangrijk onderdeel van de onderbouwing van hetSchetsontwerp. Het Schetsontwerp en de bijbehorende effectanalyse kannaar verwachting begin 2025 aan de Tweede Kamer worden aangeboden.Hoger Naderen LuchthavensHet programma Luchtruimherziening biedt de basis om de leefomge-vingskwaliteit rondom de luchthavens te verbeteren. Rondom deluchthavens wordt gekeken naar mogelijkheden om het vliegverkeer hetlaatste deel van de vlucht (15–45 km voor de luchthaven) zoveel alsmogelijk continu te laten dalen. Daarmee is er minder motorvermogennodig. Dat geeft minder geluidsproductie. Daarnaast bespaart eenvliegtuig brandstof door continu te dalen en stoot het minder uit, watbeter is voor de leefomgeving.Er wordt gewerkt aan een zogenoemde Startnotitie («ontwerpruimte»)voor deze projecten. De startnotitie beschrijft de stapsgewijze aanpak perluchthaven. Op korte termijn (2025–2028) wordt er in overleg met deomgeving een leertraject gestart om alvast ervaring op te doen metcontinu dalen in het huidige luchtruim door de luchtverkeersleiding,omgeving en luchtvaartmaatschappijen. Dit leertraject start op Schiphol,op één landingsbaan. De lessen kunnen worden gebruikt bij de vervolg-projecten rondom luchthavens Schiphol en Rotterdam The Hague Airport.Zowel bij het leerproject als het vervolg worden omwonenden en anderebelanghebbenden betrokken. De exacte timing van de vervolgprojecten isafhankelijk van de voortgang van de implementatie van de nieuweindeling van het luchtruim. Over de verdere aanpak van dit leertraject ende doorkijk richting de vervolgprojecten wordt u door middel van deStartnotitie geïnformeerd die gelijktijdig met het Schetsontwerp begin2025 wordt gepubliceerd. Onderdeel daarvan is ook de bijbehorendeparticipatieaanpak van het leertraject.Externe CommissieIn de Voorkeursbeslissing Luchtruimherziening (2022) is een vierdenaderingspunt voor Schiphol genoemd. Dit heeft geleid tot zorgen in deomgeving van de provincies Utrecht en Gelderland over verschuiving vanvliegverkeer boven deze regio’s. De Tweede Kamer heeft op 12 juni 2024een motie aangenomen van de leden Olger van Dijk (NSC) en Grinwis(CU) om een externe commissie van experts en omwonenden in testellen1. Deze externe commissie zal «de nut en noodzaak van een vierdeaanvliegroute [...] naar Schiphol, beoordelen in het licht van de verande-rende omstandigheden». Zoals tijdens het Commissiedebat Luchtvaart op24 oktober jl. toegezegd2 wordt de Kamer hierbij geïnformeerd over deopdracht en inrichting van deze commissie.1Tweede Kamer vergaderjaar 2023–2024, Kamerstuk 31 936, nr. 11582Tweede Kamer vergaderjaar 2024–2025, TZ202410-189 (Kamerstuk 31 936, nr. 1178)Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 936, nr. 11972 OpdrachtEr wordt gewerkt aan een integraal ontwerp van het Nederlandseluchtruim. De externe commissie wordt verzocht om aan de hand van hetSchetsontwerp en de effectanalyse de nieuwe indeling van het luchtruimin het licht van de motie te beoordelen. Daarbij wordt de commissiegevraagd om de volgende punten in beschouwing te nemen:•De maatschappelijke doelstellingen die met de herindeling wordenbeoogd.•De veranderende geopolitieke omstandigheden.•De integraliteit van de herindeling van het luchtruim.•De mogelijkheden om verbeteringen in de leefomgevingskwaliteit tebereiken met het project Hoger Naderen Luchthavens.Keuzes over aantallen vliegtuigbewegingen op Schiphol (waaronder deBalanced Approach) zijn geen onderdeel van de herindeling van hetluchtruim en daarmee ook niet van de opdracht van de externecommissie.Samenstelling en betrokkenheid omgevingBij de samenstelling van de externe commissie wordt zoveel mogelijkrekening gehouden met deskundigheid en onafhankelijkheid, in lijn metde leidraad externe commissies3. De externe commissie kent een sterketechnisch-inhoudelijke component waarbij luchtruimkennis noodzakelijkis. Met name op het gebied van luchtruimbeheer en -gebruik, militaireparaatheid, en op leefomgevingskwaliteit (geluid/ emissies (CO2/NOx)) inrelatie tot de luchtvaart.Het kabinet vindt het van belang om conform de motie omwonendengoed te betrekken. Om die reden zullen representatieve bewonersgroepenworden uitgenodigd om onafhankelijke experts aan te dragen dieonderdeel uitmaken van de commissie. De Ministeries van IenW enDefensie zullen tevens, naast een onafhankelijk voorzitter en eensecretaris, zorg dragen voor een aantal onafhankelijke experts. Tot slotwordt de externe commissie gevraagd om een vertegenwoordiging vande brede omgeving te betrekken in een klankbordgroep.Op korte termijn zal ik u verder informeren over de exacte samenstellingen opdracht van de commissie.VervolgstappenHet schetsontwerp wordt begin 2025 gepubliceerd. Dit vormt het startpuntvoor de externe commissie. Het advies van de externe commissie kanworden betrokken bij het verder uitwerken van het Schetsontwerp in eenVoorlopig Ontwerp en bij de invulling van de projecten rondom deluchthavens. De verwachting is dat begin 2026 het Voorlopig Ontwerp aande Kamer wordt aangeboden. Vervolgens zal, in de geest van een op3Leidraad instellen externe commissie, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties,2024. Leidraad+instellen+externe+commissies+2024.pdfTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 936, nr. 11973 voorhang gelijkende procedure, politieke besluitvorming over hetVoorlopig Ontwerp plaatsvinden. Dit zal het startpunt zijn van hetrealisatietraject van de nieuwe indeling van het luchtruim.De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,B. MadlenerDe Staatssecretaris van Defensie,G.P. TuinmanTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 936, nr. 11974