Appreciatie voorstel extra steun extreme weersomstandigheden (COM (2024) 495 final)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202528 625Herziening van het GemeenschappelijkLandbouwbeleidNr. 368 BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSEL-ZEKERHEID EN NATUUR Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 11 november 2024Boeren in heel de Europese Unie zetten hun schouders onder deontwikkeling naar een veerkrachtige en weerbare landbouwsector, terwijlze een belangrijke bijdrage leveren aan de voedselzekerheid in Europa.Het is daarom zorgelijk dat dit jaar boeren in Centraal-, Zuid- enOost-Europa, getroffen zijn door overstromingen en boeren inZuid-Europa door bosbranden. Door deze extreme weersomstandighedenis landbouwproductiepotentieel vernield, met onder meer inkomstenver-liezen voor agrariërs tot gevolg. In het kader van deze extreme omstandig-heden heeft de Europese Commissie (hierna Commissie) voorstellengedaan voor het aanpassen van het Cohesiefonds 2021–2027, hetEuropees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO 2021–2027), hetEuropees Sociaal Fonds+ (ESF+ 2021–2027) en het Europese Fonds voorde Plattelandsontwikkeling van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid2014–2022 (POP3). Deze appreciatie ziet op de wijziging van het POP 3. Ikleef mee met de Europese boeren en tuinders die door extreme weersom-standigheden zijn getroffen en stel mij constructief op bij de wijziging vanPOP 31. Een appreciatie van de wijzigingen van de andere fondsen,gebundeld in het zogeheten «RESTORE» voorstel2, wordt u zo snelmogelijk aangeboden door de Minister van Economische Zaken.De Commissie streeft ernaar om op korte termijn lidstaten te vragen naarhun positie met betrekking tot het voorstel voor de wijziging van deverordening POP3. Indien er een gekwalificeerde meerderheid in de Raadbestaat vóór het voorstel, zal dit naar verwachting voor goedkeuring naarhet Europees Parlement verzonden worden. In dit geval moet ook nog het1Voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging vanVerordening (EU) 2020/2220 wat betreft specifieke maatregelen in het kader van het EuropeesLandbouwfonds voor plattelandsontwikkeling (Elfpo) om aanvullende bijstand te verlenen aanlidstaten die zijn getroffen door natuurrampen.2COM/2024/496 final kst-28625-368ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 625, nr. 3681 Economisch en Sociaal Comité van de EU worden geraadpleegd. Metdeze brief ontvangt uw Kamer de kabinetsappreciatie van het voorstelvoor een verordening. Bij hoge uitzondering vervangt deze brief hetreguliere BNC-fiche vanwege de zeer korte termijn waarbinnen delidstaten zal worden gevraagd hun positie met betrekking tot het voorstelkenbaar te maken. Gezien de verwoestende gevolgen van de huidigenatuurrampen en de urgentie om de impact ervan op de landbouw- enbosbouwsector van de Unie aan te pakken en te beperken, stelt deCommissie voor het noodzakelijk te achten gebruik te maken van deuitzondering op de periode van acht weken als bedoeld in artikel 4 vanProtocol nr. 1 bij de Verdragen betreffende de rol van de nationaleparlementen in de Unie.In deze brief wordt eerst de context geschetst waarbinnen het voorstelvoor wijziging van het POP3 is gepubliceerd. Daarna volgt eenbeschrijving en een appreciatie van het voorstel. Vervolgens wordtingegaan op de juridische aspecten en financiële gevolgen. De Kamer zalop een later moment, worden geïnformeerd over de vraag of ookNederland gebruik zal maken van de mogelijkheden die dit Commissie-voorstel biedt binnen POP3.Context van het voorstelDe recente natuurrampen in Midden- en Oost-Europa en in Zuid-Europahebben verwoestende gevolgen gehad voor de mensen die in deze regio’swonen en werken. Veel landbouw- en bosbouwproductiepotentieel isvernield, met grote inkomstenverliezen tot gevolg. De Commissie en delandbouwministers van de EU-lidstaten delen de zorgen van de getroffenboeren. De Commissie heeft een voorstel gedaan om de huidigeverordening die geldt voor POP3 aan te passen. Op deze manier kunnende kwetsbaarheden waarmee het voedselsysteem en de plattelandsge-meenschappen in Europa als gevolg van deze rampen worden geconfron-teerd, snel worden aangepakt. Zo kunnen de Commissie en de lidstatensnel steun (voor o.a. liquiditeit) verlenen via het programma voorplattelandsontwikkeling.Bij het beoordelen van de voorstellen van de Commissie kijkt het kabinetof de aanpassingen toepasbaar zijn op het boerenerf en passen binnen debestaande (duurzame) doelen. Het kabinet beoordeelt de voorstellen ookop uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid. Gezien de korte beoorde-lingstijd en de korte besluitvormingsprocedure is het mogelijk datdoorwerking van de voorstellen over de breedte van het kabinetsbeleid envoor- of nadelen of consequenties van de voorstellen niet volledig inbeeld zijn. Ik zal uw Kamer indien nodig hierover op een later momentnader informeren. De Commissievoorstellen zijn gedeeld met deRijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) en de Provincies.Ten algemene verwelkomt het kabinet de voortvarendheid van deCommissie om boeren snel te willen helpen bij de problemen die zijervaren. Het kabinet stelt zich solidair op met andere Europese lidstatendie eerder dit jaar zijn getroffen door natuurrampen. Het kabinet onder-zoekt of de wijziging ook toepasbaar is voor Nederland en of het kabinethier dan gebruik van wil maken. Hiervoor heb ik nauw contact met deProvincies omdat wij gezamenlijk het Plattelandsontwikkelingsprogrammauitvoeren. Daarbij zou een Nederlandse invulling ook moeten passenbinnen de uitvoeringscapaciteit van de RVO.Het kabinet ziet dat het Commissievoorstel voor POP 3 meer ruimte biedtvoor het verlenen van steun aan specifieke sectoren getroffen doornatuurrampen. Bij de eventuele nationale invulling zal ik rekening houdenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 625, nr. 3682 met de ondersteuning van de boerenpraktijk, de doelen in het landelijkgebied voor natuur, water en klimaat en de uitvoerings- en handhavings-lasten. De voorstellen van de Commissie dienen in dat grotere geheelbezien te worden.Inhoud en appreciatie voorstelIn het voorstel3 krijgen EU-lidstaten de mogelijkheid om onbenuttemiddelen uit het 3e Plattelandsontwikkelingprogramma (POP 3) in tezetten voor landbouwers, boseigenaren en MKB’ers die ten gevolge vannatuurrampen na 1 januari 2024 schade hebben geleden. Met dezewijziging krijgen getroffen lidstaten de mogelijkheid om gerichteliquiditeitssteun te verlenen. Er wordt dus geen aanvullend nationaalbudget toegevoegd. Via het POP3 kan eenmalig een lump sum betalingals aanvullende steun worden verleend aan getroffen landbouwers,boseigenaren en MKB’ers die actief zijn op het gebied van de verwerkingvan landbouw- en bosbouwproducten, en die sinds 1 januari 2024 zijngetroffen door opgetreden natuurrampen. Het maximumaandeel van desteunbijdrage mag maximaal 10% van het POP-budget over de jaren 2021en 2022 bedragen. Voorwaarde voor het verlenen van aanvullende steunis dat de bevoegde autoriteit van de betrokken lidstaat formeel erkent dater te rekenen vanaf 1 januari 2024 een natuurramp is opgetreden die heeftgeleid tot een verlies van tenminste 30% van het betrokken productiepo-tentieel. Het subsidiepercentage mag 100% van het verlies bedragen meteen maximum van € 42.000 per aanvrager. De maatregel moet budget-neutraal binnen de kaders van het ELFPO 2014–2022 worden uitgevoerd.AppreciatieHet kabinet staat overwegend positief tegenover het voorstel om de veleEuropese landbouwers die afgelopen jaar zijn getroffen door noodweerextra hulp aan te bieden. Tegelijkertijd heeft het kabinet een aantalaandachtspunten. Het kabinet kijkt kritisch naar de uitwerking van desteunmaatregel, en specifiek het subsidiepercentage van 100%. Vormenwaarbij tot 100% wordt gefinancierd, stimuleert lidstaten niet op de juistemanier efficiënt Europees budget in te zetten en zou daarom geenprecedent mogen worden, zoals dit ook door de Europese Rekenkamer isbevonden. Ook ontbreekt in het Commissievoorstel de onderbouwingwaarom het budget maximaal 10% van de totale Elfpo-bijdrage voor dejaren 2021–2022 mag bedragen. De voorziene maatregel moet budgetneu-traal binnen het POP-budget worden uitgevoerd, maar kan wel gevolgenhebben voor het uitgavenniveau in de Europese jaarbegroting 2025. Dewijziging beperkt zich tot de totale middelen voor de periode 2014–2022en is daarmee een tijdelijke en aflopende mogelijkheid.Juridische aspectenBevoegdheidHet oordeel van het kabinet is positief. Het voorstel is gebaseerd op opartikel 43, lid 2, van het Verdrag betreffende de werking van de EuropeseUnie. Het voorstel beoogt wijziging van verordening 2020/2220 dieeveneens op deze bepaling is gebaseerd. Deze bepaling geeft de EU debevoegdheid tot het vaststellen van bepalingen die nodig zijn om dedoelstellingen van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid na te streven.Het kabinet kan zich vinden in deze rechtsgrondslag. Landbouw is opgrond van artikel 4, lid 2, aanhef en onder d, VWEU een gedeeldebevoegdheid tussen de EU en de lidstaten.3COM/2024/ 495 finalTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 625, nr. 3683 SubsidiariteitHet oordeel van het kabinet is positief. Het voorstel heeft tot doel omliquiditeitssteun te bieden aan door natuurrampen voor getroffenlandbouwers, boseigenaren en MKB’ers actief op het gebied van deverwerking, afzet of ontwikkeling van landbouw- of bosbouwproducten.De middelen uit het POP programma zijn Europees. Om die vanwege denoodsituatie flexibeler in te zetten is een besluit op het niveau van de EUnodig. Om die redenen is optreden op het niveau van de Uniegerechtvaardigd.ProportionaliteitHet oordeel van het kabinet is positief. Het voorstel heeft tot doel omliquiditeitssteun te bieden aan door natuurrampen getroffen landbouwers,boseigenaren en MKB’s actief op het gebied van de verwerking, afzet ofontwikkeling van landbouw- of bosbouwproducten. Het betreft eentijdelijke en aflopende ondersteuning. De voorgestelde maatregelen uithet voorstel zijn geschikt en gaan niet verder dan nodig is om hetbeoogde doel te bereiken. Dit draagt bij aan de stabiliteit van markten envoedselzekerheid van de Europese Unie. De maatregelen gericht op delandbouw- en bosbouwsector acht het kabinet passend gezien de ernst enimpact van de natuurrampen in de getroffen lidstaten.Financiële gevolgenHet voorstel heeft betrekking op de POP 3 en wijzigt de bestaandebegrotingsvastleggingen niet. De wijziging beperkt zich tot eenverschuiving binnen de totaal beschikbare middelen voor de periode2014–2022. Daarbij moet wel worden opgemerkt dat de middelen diehieraan worden besteed, op een later moment niet meer kunnen wordeningezet voor andere doeleinden en ook niet via decommiteringenterugvloeien naar de lidstaten. Ook kan daarbij worden opgemerkt datdoor de hoge bestedingsdruk er meer fouten kunnen ontstaan bij debestedingen. De Commissie geeft aan dat het voorstel invloed heeft ophet betalingenniveau van de EU-begroting voor 2025, maar geeft daarbijgeen precieze omvang. Deze informatie is relevant voor de onderhande-lingen over de Europese jaarbegroting, die op 15 november plaatsvindttussen de Raad en het Europees Parlement, en daarmee ook de ramingvan de Nederlandse afdrachten aan de EU in 2025.NationaalDe doorwerking van de Commissievoorstellen zal nader worden bekeken.Bij een aanpassing in de uitvoering van het POP3-programma zullen eradditionele uitvoeringskosten zijn. Deze kosten komen ten laste van deLVVN-begroting.Alles afwegende staat het kabinet positief tegenover het voorstel voorPOP3 van de Commissie en het stelt zich hierbij solidair op met degetroffen Europese lidstaten. Tegelijkertijd zal het kabinet zich ervoorinspannen duidelijkheid te verkrijgen over de genoemde aandachts-punten.Gezien de interne werking van de verordening heeft deze verder geengevolgen voor boeren buiten Europa en er lijkt daarmee geen sprake tezijn van geopolitieke gevolgen.De Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur,F.M. WiersmaTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 625, nr. 3684