Beleidsreactie op het inspectierapport Justitie en Veiligheid inzake de handhaving- en toezichtlocatie in Hoogeveen

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202619 637VreemdelingenbeleidNr. 3555 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ASIEL EN MIGRATIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 24 april 2026In mei 2025 heeft de Inspectie Justitie en Veiligheid (Inspectie) een bezoekgebracht aan de handhaving- en toezichtlocatie (htl) in Hoogeveen. De htlis een opvangmodaliteit van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers(COA) voor asielzoekers met ernstig overlastgevend gedrag. In 2022 en2023 heeft de Inspectie eerder onderzoek gedaan naar de leefomstandig-heden en de veiligheid op de htl.1 Tijdens het bezoek in 2025 is in hetbijzonder ook aandacht besteed aan de opvolging van de eerdereaanbevelingen.Op 20 april 2026 heeft de Inspectie de brief gepubliceerd over haaronderzoek naar de leefomstandigheden en de veiligheid op de htl naaraanleiding van haar bezoek in 2025. In deze brief zal ik reageren op deconclusie en aanbevelingen uit deze brief.HTLNederland zet in op fatsoenlijke opvang van mensen die beschermingzoeken. Het is evenzeer onze verantwoordelijkheid om overlast enonveiligheid in en rond de opvanglocaties tegen te gaan. Voor eenbeperkte groep bewoners die door ernstig overlastgevend of gevaarlijkgedrag niet op reguliere opvanglocaties te handhaven is, is de htlnoodzakelijk. De htl kent een sober en strikt regime met verstrekkingen innatura, aanvullende toezichtmaatregelen en een vrijheidsbeperkendemaatregel op grond van artikel 56, eerste lid, van de Vreemdelingenwet2000. De rechtspraak heeft herhaaldelijk bevestigd dat deze maatregel,hoewel zwaar, proportioneel is en binnen de kaders van de wet past. Dehtl is geen detentie: bewoners kunnen de opvang verlaten wanneer zijdaarvan afzien. De htl blijft daarmee een essentieel instrument om deveiligheid van bewoners en medewerkers op reguliere locaties en in deomgeving te borgen.1Zie in dit verband Kamerstuk 19 637, nr. 2995 en Kamerstuk 19 637, nr. 3090 kst-19637-3555ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 19 637, nr. 35551 De Inspectie constateert verbeteringen ten opzichte van haar eerdereonderzoek naar de htl in persoonsgerichte begeleiding, de invulling vanhet dagprogramma, de bewustwording van bevoegdheden bijmedewerkers, de verduidelijking van de taken en bevoegdheden van deboa’s en de inrichting van een onafhankelijke klachtadviescommissie.Tegelijkertijd uit de Inspectie ook haar zorgen op een aantal punten.BegeleidingDe Inspectie constateert dat er verschillende verbetermaatregelen zijngenomen rondom de begeleiding van bewoners in de htl, maar dat hetvoor bewoners onduidelijk is hoe hun gedrag wordt beoordeeld en hoe ditgevolgen heeft voor het op- en afschalen van vrijheden.Na het bezoek van de Inspectie is het COA gestart met een fasering-systeem op de htl. Het doel van dit faseringsysteem is het effectiefbelonen van positieve gedragsverandering. Dit systeem biedt eenobjectiever toetsingskader op basis van de stoplicht-methodiek voorzowel de COA-medewerker als de bewoner. Ook kan op basis van ditsysteem de bewoner duidelijk geïnformeerd worden over de eventueleop- en afschaling van vrijheden. De htl blijft dit systeem doorontwikkelen,waarbij de aanbevelingen van de Inspectie zullen worden meegenomen.De Inspectie schetst dat de begeleidingsvraag van bewoners metcomplexe psychische of verslavingsproblematiek verder reikt dan dewettelijke opvangtaak van het COA.De Inspectie JenV beveelt aan om meer en gedifferentieerde specialis-tische plekken te realiseren voor vreemdelingen met psychiatrischeproblematiek, zodat zij tijdig passende opvang en begeleiding krijgen enniet in reguliere COA-locaties hoeven te verblijven; daarnaast adviseert deInspectie om binnen dit aanbod specifiek plekken voor alleenstaandeminderjarige vreemdelingen (amv) te creëren en, in samenwerking metCOA, Nidos en VWS, de noodzakelijke randvoorwaarden te borgen.De tijdige toegang tot specialistische en beveiligde plekken voor asiel-zoekers met psychiatrische problematiek is van groot belang. Voorbewoners zelf en ook in het kader van de leefbaarheid en veiligheid opCOA-locaties, inclusief de veiligheid van personeel, medebewoners enomwonenden. Hierin speelt Veldzicht momenteel een belangrijke rol.Zoals bekend zijn we bezig met een intensief traject samen met deNederlandse GGZ, DJI en COA om de beveiligde zorg voor de COAdoelgroep op een andere plek dan Veldzicht te organiseren. Hiertoevinden gesprekken plaats met een alternatieve zorgaanbieder.Uitgangspunt is dat de continuering van zorg voor de COA-bewoners opde juiste plek gewaarborgd blijft. Daartoe wordt gemonitord ofCOA-bewoners die beveiligde psychiatrische zorg nodig hebben eenpassende plek krijgen binnen de geestelijke gezondheidszorg. In samen-spraak met de Staatssecretaris van J&V is besloten de overgangsperiodevan opname van de COA-doelgroep in CTP Veldzicht te verlengen tot1 januari 2027. Dat is nodig omdat passende (beveiligde) ggz-plekkenschaars zijn, aanvullende samenwerkingsafspraken met zorgaanbiederstijd vragen en we tegelijk werken aan betere triage en versnelde door- enuitstroom uit Veldzicht. Ik verwijs hierbij graag naar de recenteKamerbrief.2De problematiek inzake bewoners met (psychische) zorg en veiligheidsbe-hoefte reikt echter verder dan voornoemde inzet van Veldzicht of het2Zie in dat verband Kamerstuk 24 587, nr. 1092.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 19 637, nr. 35552 vinden van een alternatief. Denk in dat kader aan een veel bredere groepvan bewoners die vanwege soms ernstige psychische problematiek extrageestelijke gezondheidszorg nodig heeft, maar waarbij plaatsing in eengesloten instelling als Veldzicht of vergelijkbaar te zwaar is. Ik zal deaanbeveling van de Inspectie onder de aandacht van VWS brengen en hetgesprek tussen VWS en COA hierover faciliteren.Dagprogramma en dagbestedingDe Inspectie ziet verbetering ten opzichte van haar laatste bezoek voor watbetreft het dagprogramma op de htl, maar vindt het programmatischaanbod beperkt en te afhankelijk van eigen initiatief van bewoners.Het COA is blij met de constatering van de Inspectie dat de inzet op deHTL verbeterd is. Op de HTL biedt het COA een aantal activiteiten met eenverplicht karakter, waaronder trainingen en begeleidingsmomenten.Daarnaast worden enkele vrijblijvende onderdelen aangeboden gericht ophet vergroten van de zelfstandigheid van bewoners zoals zelfwerk-zaamheid. Er wordt gezocht naar een goede balans tussen verplichteactiviteiten enerzijds en vrijblijvende activiteiten anderzijds, waarbij er eenafhankelijkheid bestaat van de motivatie van bewoners. Hierbij houden wede aanbevelingen van de Inspectie in ogenschouw.Klachtadviescommissie en toegangOp 19 juli 2024 is de nieuwe klachtenregeling van de htl gepubliceerd. Dehuidige werkwijze is in lijn met de klachtenregeling en de wettelijkeverplichtingen bij klachtenbehandeling. De Inspectie constateert tegelij-kertijd dat de toegang van bewoners tot de klachtadviescommissie betermoet. Ook stelt de Inspectie dat de samenwerking tussen de klachtadvies-commissie en het COA kan verbeteren.De toegang tot de klachtenadviescommissie is sinds het bezoek van deInspectie in mei 2025 verbeterd. Zo kunnen bewoners hun klachten delenvia de mail met de klachtadviescommissie. Hierover worden zij zowelschriftelijk als mondeling geïnformeerd. Daarnaast zijn de contactge-gevens van de klachtadviescommissie beschikbaar in de digitaleomgeving voor bewoners. Verder is het COA in gesprek met de klachtad-viescommissie om te verkennen welke mogelijkheden er zijn voor hetorganiseren van een spreekuur op locatie voor bewoners, evenalsperiodieke fysieke evaluatiemoment.Toepassing dwang en geweldSinds de signalering door de Inspectie in 2023 is de wettelijke basis voorde inzet van geweld, geweldsmiddelen en fouilleren door DV&O-boa’s inde htl via ministeriële regeling vastgelegd. De melding aan de (h)OvJ isverbeterd, waardoor de direct toezichthouder effectiever toetst opproportionaliteit, subsidiariteit en rechtmatigheid. Er worden gesprekkengevoerd tussen DV&O en het verantwoordelijke beleidsdepartement overhet verder verbeteren van het handelingsperspectief van de boa’s.Voor COA-medewerkers ziet de Inspectie bij het bezoek in 2025 eenduidelijke verbetering ten opzichte van 2022 in het bewust omgaan metwettelijke (on)mogelijkheden. Er is blijvende aandacht vanuit het COAvoor de proportionele verdediging. Elk incident wordt op locatie geëva-lueerd, waarbij bevindingen worden vastgelegd ten behoeve van eencontinue doorontwikkeling op het handelen tijdens incidenten. Indien ersprake is van geweldstoepassing door een COA-medewerker tijdens eennoodweer-situatie, wordt achteraf de proportionaliteit van het handelenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 19 637, nr. 35553 beoordeeld door het COA en wordt als dit aan de orde is, via bestaandemeldstructuren binnen de keten en aan Inspectie gemeld. Ook wordtnazorg geboden aan de betrokkenen bij het incident.MaatregelenIndien een bewoner op de htl voor overlast zorgt kan COA een maatregelconform het Maatregelenbeleid COA opleggen. In tegenstelling tot bij eenverblijf op reguliere locaties, is voor bewoners van de htl die een ROV3 4,6of hoger maatregel opgelegd krijgen een time-out plek op een anderelocatie niet aan de orde. Daarom is voor bewoners van de htl deROV-kamer ingericht op locatie. De ROV-kamer is een sober ingerichtekamer in een afzonderlijk deel van de htl waar bewoners geen vrijetoegang hebben tot het algemene gedeelte van de htl en niet mogendeelnemen aan het dagprogramma. Ten aanzien van de ROV-kamersignaleert de Inspectie onduidelijkheid over de maximale verblijfsduur enover toegang tot voorzieningen. Bewoners worden bij het opleggen vandeze maatregel geïnformeerd over het verblijf in de ROV-kamer middelseen besluit. Hierin is onder andere beschreven tot welke faciliteiten debewoner toegang heeft en onder welke voorwaarden. Het COA heeft hetMaatregelenbeleid COA onlangs geactualiseerd. Daarin is onder meerverduidelijkt dat de duur van een verblijf op de ROV-kamer gelijk is aan deduur van een time-out op reguliere locaties.In het uiterste geval voorziet het maatregelenbeleid van het COA in demaatregel ROV-11: het permanent ontzeggen van opvang. De Inspectiewijst op de spanning met het arrest Haqbin bij het permanent ontzeggenvan opvang. Deze maatregel is een ultimum remedium. Vooraf wordtaantoonbaar in elk individueel geval afgewogen of alternatieven (straf-recht, bestuursrecht, zorgmachtiging) passend en beschikbaar zijn. Vanuitzijn wettelijke plicht om zorg te dragen voor een veilige werkomgeving ende verantwoordelijkheid van goed werkgeverschap komt het in incidentelegevallen voor dat het COA geen andere mogelijkheid ziet dan eenbewoner de toegang tot de opvang te ontzeggen. Het blijft in die gevallende verantwoordelijkheid van de Staat om ervoor te zorgen dat dezepersoon toegang heeft tot de meest elementaire behoeften zoals bepaaldin het arrest Haqbin. Ook als de persoon niet langer bij het COA verblijft.Alleenstaande minderjarige vreemdelingenAmv van minimaal 16 jaar oud kunnen bij gebrek aan alternatieve opvangen/of begeleidingsmogelijkheden met hoge uitzondering op de htl wordengeplaatst. Begin 2025 hebben het COA en Nidos besloten alle amv uit dehtl te plaatsen en tijdelijk geen nieuwe amv op de HTL te plaatsen. Dezeplaatsingstop is nog steeds van kracht. De Inspectie constateert datplaatsing van amv van 16 jaar en ouder op de htl terecht is stilgezet. Dehuidige htl-setting schaart amv veelal onder het volwassenenregime, watop gespannen voet staat met artikel 3 IVRK (het belang van het kindvoorop). In de praktijk zijn htl-medewerkers niet specifiek opgeleid in deamv-methodiek en ontbreken aanwijzingen voor amv-gerichte opvang enbegeleiding. Ook is er geen aangepast dagprogramma en is toegang totonderwijs in verband met het tijdelijke verblijf beperkt, terwijl minderja-rigen daarop recht hebben. Voorts delen amv in een vrijheidsbeperkendesetting grotendeels voorzieningen met volwassen bewoners, wat risico’sgeeft voor veiligheid en welzijn en als onwenselijk wordt gezien. ZowelCOA- als Nidos-medewerkers achten plaatsing van amv op de HTL in dehuidige vorm onwenselijk. De Inspectie concludeert dat het belang van deminderjarige nu onvoldoende is geborgd op de htl.3Rov is de afkorting voor reglement onthouding verstrekkingen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 19 637, nr. 35554 Het COA en Nidos werken er in gezamenlijkheid aan om een duurzaam,goed en veilig werk-, woon- en begeleidingsklimaat te bewerkstelligenvoor amv. Zij verkennen de mogelijkheden om deze doelgroep passendeopvang te bieden waarbij aan de waarborgen zoals gesteld door deInspectie voldaan kan worden. Tegelijkertijd wordt de urgentie endringende behoefte aan opvangplekken voor amv met grensover-schrijdend gedrag gevoeld.SlotbeschouwingDe medewerkers op de htl werken dagelijks in een complexe en somsonvoorspelbare omgeving. Ik spreek mijn waardering voor hun inzet uit.De bevindingen en aanbevelingen van de Inspectie helpen ons om debalans tussen beheersing, begeleiding en rechtsstatelijke waarborgenverder te versterken. Met (het uitwerken van) bovengenoemde maatre-gelen verbeteren wij de leefomstandigheden en veiligheid op de htl,versterken wij de toerusting van medewerkers en borgen wij de rechtspo-sitie van bewoners.De Minister van Asiel en Migratie,G. van den BrinkTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 19 637, nr. 35555