Reactie op de motie van de leden Eijsink, Knops en Voordewind (31700-X, nr. 47) over de functie van de Inspecteur Generaal der Krijgsmacht (IGK) en andere toezichthoudende organen bij Defensie

31700XVaststellingvandebegrotingsstatenvanhetMinisterievanDefensie(X)voorhetjaar2009Nr.115BRIEFVANDEMINISTERVANDEFENSIEAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,20mei2009HierbijbiedikuinreactieopdemotievandeledenEijsink,KnopsenVoordewind(31700X,nr.47)dezebriefaanoverdefunctievandeInspec-teurGeneraalderKrijgsmacht(IGK)enanderetoezichthoudendeorganenbijDefensie.DezebriefgaatachtereenvolgensinopdeinstitutioneleinbeddingvandeIGK,hetfunctionerenindepraktijk,devergelijkingmetinspectiesbijanderedepartementenendeverhoudingtotanderetoezichthoudendeorganenbijDefensie.DesgevraagdzalookwordeningegaanopdemogelijkhedenomhetcontacttussendevastecommissievoorDefensieendeIGKnaaraanleidingvanhetjaarverslagvandeIGKmeeropenbaartemaken.InstitutioneleinbeddingvandeIGKDetakenenbevoegdhedenvandeInspecteurGeneraalderKrijgsmachtstaanvermeldinde«Instructievoordeinspecteur-generaalderkrijgs-macht»,vastgesteldbijKoninklijkBesluitvan12december1969,nr.26,laatstelijkgewijzigdbijKoninklijkBesluitvan26juni1980,nr.110.VolgensditKBisdeIGKrechtstreeksonderdeministervanDefensiegepositio-neerd.DaarmeeisdeIGKbuitendeambtelijkeenmilitairehiërarchiegeplaatst.InhetKBiszijntaakalsvolgtbeschreven:«Onzeminister,gevraagdenongevraagd,vanadviestedienentenaanzienvanallevraagstukkendekrijgsmachtbetreffende,alsmedeeenonderzoekintestellenoftebemiddeleninindividueleaangelegenhedenbetreffende(voormalig)personeelvandekrijgsmachtdiehemdoorofnamensdebetrokkeneofdiensverwantenschriftelijkwordenvoor-gelegd.»DaarnaastisdeIGKin1991doordeministerbenoemdtotInspecteurderVeteranenendaarmeetotzijnspecialevertegenwoordigerinveteranenaangelegenheden.DefunctievanIGKbestaatdusuitdriehoofdelementen:–Adviseurvandeminister;–Bemiddelaarvoorhetdefensiepersoneel;–InspecteurderVeteranen.TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1312340809tkkst31700X-115ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2009TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.1151 SindshetveranderingsprocesvanDefensie(1998–1999)isdepositievandeIGKbinnendedefensieorganisatieversterkt.DeadviezenvandeIGKmakenmeerdanvoorheendeeluitvandeoverwegingenindebesluitvor-mingvandebewindslieden.DeIGKrapporteertelkkwartaalaandebewindsliedenoverzijnbevindingen,opgedaantijdenswerkbezoekenenviaverzoekenombemiddeling.Tijdensditoverlegwordtookingegaanopdevoortgangvandeactiepuntendienaaraanleidingvanzijneerdereaanbevelingenzijngeformuleerd.HetfunctionerenvandeIGKindepraktijkDehierbovengenoemdefunctiesvandeIGKstaanlosvandeinternebeheersingenhettoezichtbijDefensie,waariklaternaderopinga.DeIGKisgeentoezichthouderindeklassiekezinvanhetwoord,waarbijhetgaatomdenalevingvanwettenenregels.DeIGKiseenadviseurvandeministerenrichtzichopuitvoeringsvraagstukken.VerderheeftdeIGKeensignaalfunctie.ViadeIGKvernemendebewindsliedenendebeleids-makersinDenHaaghoehetbeleidopuitvoeringsniveauwordtervarenenbeleefd.Dezefunctieisbelangrijkineencomplexe,vrijstrakkehiërarchi-scheorganisatiealsDefensie,waarindeafstandtussenhetpersoneelopdewerkvloerenerzijdsendebeleidsmakersenlijnverantwoordelijkenanderzijdssomsgrootkanzijn,ookalsgevolgvanuitzendingen.DoordemanierwaaropdeIGKgestaltegeeftaanzijnfunctieiserbijhetpersoneelvanDefensiehetvertrouwenomproblemenbijdeIGKonderdeaandachttebrengen.HierdoorkandeIGKzijnrolalsadviseurvandeministeroptimaalvervullen.OpbasisvandebevindingenvandeIGKkandeministerdelijnverant-woordelijkenopdragenactieteondernemen.DebemiddelingstaakvandeIGKisveelomvattend,gegevendeomvangendiversiteitvandeorganisatie.Deverzoekenombemiddelingwordenbijbinnenkomstkritischbeschouwd.Zolangeranderemogelijkhedenbestaan,zaldeIGKdaarnaarverwijzenenhetverzoekinbeginselnietinbehandelingnemen.ZozaldeIGKinprincipenietingaanopeenzaakwaarovereengerechtelijkeproceduregaandeisofwaaroverderechtereenuitspraakheeftgedaan.Ookoordeelthijnietoverstrafbarefeiten.InvoorkomendgevalzalhijdoorverwijzennaardeKoninklijkeMare-chaussee.NaastdeveleverzoekenombemiddelingwordtdeIGKgemid-deldeenoftweemaalperjaardoordeministerzelfverzochteenonder-zoekintestellennaareenkwestiediezijnaandachtvergt.Integenstellingtotwatvaakwordtbeweerd,isdeIGKnietdeombuds-manvanDefensie.DeIGKiseenbemiddelaarvoorhetdefensiepersoneelengeenklachteninstantiezoalsdeNationaleombudsman.DeIGKprobeertpartijennadertotelkaartebrengenomtoteenoplossingtekomen.In2008heeftdeIGK397verzoekenombemiddelingafgehandeld.Vande235verzoekendieinactievebemiddelingzijngenomen(andersdanindevormvaneenadviesofeendoorverwijzingnaareenandereinstantie),is75procentmetgunstiggevolgvoordeverzoekerafgesloten.IkwijservolledigheidshalvenogopdatelkeNederlanderbijklachteneenberoepkandoenopdeNationaleombudsman.DatrechtheeftdusookhetpersoneelvanDefensie.AlsInspecteurderVeteranenlevertdeIGKdoorzijnvelecontactenbinnenenbuitendekrijgsmachteenbelangrijkebijdrageaandeontwikkelingenindeveteranenwereld.Hijadviseertdeministergevraagdenongevraagdoveronderwerpenzoalsde(na)zorgendemaatschappelijkewaarderingTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.1152 voorveteranenenhunthuisfront.Geletopdeinteresseindesamenlevingvoorveteranenneemtdezetaakinbetekenistoe.DeonafhankelijkheidvandeIGKisgewaarborgddoordathijbuitendeambtelijkeenmilitairehiërarchiedirectonderdeministervanDefensieisgeplaatst.Ditbetekentdathijgeenverantwoordingaflegtaanbijvoor-beelddeCommandantderStrijdkrachtenofdeSecretaris-generaal.DeIGKsteltzijnoordeelzelfstandigvastenheeftrechtstreekstoegangtotdebewindslieden.IndiendeIGKvanmeningisdatzijnaanbevelingendoorDefensieonvoldoendewordenuitgevoerdofbrederonderdeaandachtmoetenwordengebracht,vermeldthijditinzijnjaarverslag.HetjaarverslagvandeIGKwordtongewijzigdaandeTweedeKameraange-boden,voorzienvaneenappreciatievandeministervanDefensie.HiermeelegtdeministerverantwoordingafaandeKameroverdeadviezenvandeIGK.HetcontactmetdeKamerHetisgebruikelijkdatdeKamernapublicatievanhetIGK-jaarverslaghieroverschriftelijkevragensteltaandeministervanDefensie.NaontvangstvandeantwoordenvandeministervraagtdeKamereenoverlegaanmetdeIGK.Ditoverleghadtotophedeneeninformeelkarakter.EenvergelijkingtussenelfledenvandeInspectieraad(deInspectievanhetOnderwijs,deInspectieWerkenInkomen,deInspectievoorOpenbareOrdeenVeiligheid,deInspectieVerkeerenWaterstaat,deVROMInspectie,deVoedselenWarenAutoriteit,deInspectievoordeSanctietoepassing,deInspectievoordeGezondheidszorg,deErfgoed-inspectie,deArbeidsinspectieendeInspectiejeugdzorg),leertdatdecontactentussendeRijksinspecteursendeKamerindemeestegevallenviadebewindsliedenlopen.DitbetekentdatergeenrechtstreekscontactmogelijkistussendeKamerendeinspecteurs,datdeverslagenvandeinspecteursdoordeverantwoordelijkebewindsliedenaandeKamerwordenaangeboden(aldannietvoorzienvaneenappreciatie),endatbesprekinghiervanmetdeKamerdoordebewindsliedenzelfwordtgedaan,ofdoordebetrokkeninspecteurinaanwezigheidvaneenbewindspersoon.IndiendeKamerditzouwensen,benikbereidhetoverlegtussendeKamerendeIGKmeeropenbaartemaken.NaarhetvoorbeeldvandeRijksinspectiesstelikvoordatdesgevraagddeIGK,inaanwezigheidvandeministervanDefensie,indeTweedeofEersteKamerderStaten-Generaaleentoelichtingopzijnjaarverslaggeeft.HetinformeleoverlegtussendeKamerendeIGKkomtdantevervallen.VergelijkingpositieIGKmetanderedepartementenIn«IndienstvanNederland,indienstvandewereld»pleitdePvdA-fractievooreenonafhankelijkeinspectiefunctiebijhetministerievanDefensie,naarhetvoorbeeldvanandereministeriesmetveeluitvoerendetaken,zoalsdeministeriesvanVolksgezondheid,WelzijnenSport(VWS),Onder-wijs,CultuurenWetenschappen(OCW)enVerkeerenWaterstaat(VenW).DepositioneringvandeIGKisvergelijkbaarmetdievandeinspecteursvandezeministeries.Zijvallennamelijkeveneensdirectonderdeminister,terwijlzijgelijktijdigeenonafhankelijkepositieinnemen.DevergelijkingmetdeRijksinspectiesgaatdusopvoorzoverhetdeonafhan-kelijkheidbinnendeministeriëleorganisatiebetreft.AlshetgaatomdetakenvandeIGKiserweleenwezenlijkverschil.DetaakvandeRijksinspecteursisexterngericht,namelijkopdenalevingvanwet-enregelgevingbijinstantiesdieopbestuurlijkeafstandstaanvandeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.1153 verantwoordelijkebewindslieden.Defensiekentdergelijkeinstantiesniet;alleonderdelenvandedefensieorganisatievallenonderdeminister.Ditisandersbijbijvoorbeeldonderwijsinstellingenenziekenhuizen,diegeendeeluitmakenvanhetdesbetreffendedepartementwaaroverdeministerhetgezagvoert.Juistvoordezeinstellingenzijnbijwetde«externe»inspectiesinhetlevengeroepenmetsomssanctionerendebevoegd-heden.Waarvantoepassing,vallenookdebetrokkeninstellingenbinnenDefensie,bijvoorbeeldhetCentraalMilitairHospitaal,onderditexternetoezichtvaneenanderdepartement.OmdatDefensiezelfdergelijkeinsti-tutennietkentendeministervanDefensieverantwoordelijkisvoordegeheledefensieorganisatie,ontbreektbijDefensiedenoodzaakomeen«externe»toezichthouderinhetleventeroepen.DeinspecteursvanhetRijkkomenregelmatigbijeenindeInspectieraad.DeInspectieraadisingesteldmethetdoeldesamenwerkingtussenderijksinspectiestebevorderenendemoderniseringvanhettoezicht,zoalsbeschreveninhetprogrammaVernieuwingToezicht,doortevoeren.DeIGKis,gezienzijnafwijkendepositie,agendalidvandeInspectieraad.AlsagendalidkanhijdedynamiekinderijksbredeontwikkelingenblijvenvolgenenbezienwatdaarvanvoorDefensierelevantis.ToezichthoudersDefensieZoalsgezegdisdeIGKgeentoezichthouderindestriktezinvanhetwoord.Defensiekentookinstantiesdieweltottaakhebbentoetezienopdekwaliteitenbetrouwbaarheidvandenalevingvanwet-enregelgevingbinnenDefensie.Hetgaatbijvoorbeeldominstantiesdietoezienopzakenwaarvoordeministerexplicietbijwetverantwoordelijkisgesteld(zoalsvoordemilitaireluchtvaart).Defensiekent,naasthettoezichtinhetkadervandecontroletorenwaarmeeondermeerdeAuditDienstDefensieisbelast,intotaalzestoezichthouders:DeInspecteurMilitaireGezondheidszorg(IMG)Hettoezichtopde(militaire)gezondheidszorgiseenwettelijketaakvanhetStaatstoezichtopdeVolksgezondheid,inhetbijzonderdeInspecteurGezondheidszorg(IGZ).DeIGZheeftaangedrongenopdeinstellingvaneeninternetoezichthoudervoordemilitairegezondheidszorg,diehettoezichtopdeverschillendeterreinenvanhetStaatstoezichtdaargestaltezoukunnengeven.In1989isdaaromdeInspectieMilitaireGezondheids-zorgingesteld.DeDirecteurMilitaireLuchtvaartAutoriteit(MLA)OpbasisvandeLuchtvaartwetendeWetLuchtvaartisdeministervanDefensieverantwoordelijkvoordenalevingentoepassingvandezewettenindemilitaireluchtvaart.Deministerheeftdezetaakgemanda-teerdaandeMilitaireLuchtvaartAutoriteit.DeMLAadviseertdepolitiekeenambtelijkeleidingoveraspectenvandemilitaireluchtvaart,deformu-leringvanrichtlijneneneisenterzakeenhettoezichtopdeuitvoeringdaarvan.DeMLAwerktintoenemendematesamenmetdeInspectieVerkeerenWaterstaat,bijvoorbeeldophetgebiedvaninspectiesenaudits.HetKorpsMilitaireControleursGevaarlijkestoffen(KMCGS)Hettoezichtopdenalevingvanhetvervoerendeopslagvangevaarlijkestoffenonderverantwoordelijkheidvandekrijgsmachtofdekrijgsmachtvaneenbondgenoot,wordtindeWetvervoergevaarlijkestoffenrecht-streeksbelegdbijde«doordeministervanDefensieaantewijzenambte-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.1154 naren».HiertoeishetKorpsMilitaireControleursGevaarlijkestoffenopgericht.DeFunctionarisvoordegegevensbeschermingIndeWetbeschermingpersoonsgegevensishetCollegebeschermingpersoonsgegevensbelastmethettoezichtopdenaleving.Indezelfdewetisgeregelddatdeverantwoordelijkeinstantieeeneigenfunctionarisvoordegegevensbeschermingkanbenoemen.Defunctionarisheeftindeeersteplaatstottaakbinnendeorganisatiewaarhijisbenoemdtoezichttehoudenopdeverwerkingvanpersoonsgegevensvolgensdewettelijkeregels.InhetInterdepartementaleICT-beraadisdetoegevoegdewaardevaneeninternetoezichthouderonderkendenisafgesprokendatalledepartementeneenFunctionarisvoordegegevensbeschermingzulleninstellen.Defensieheeftditin2006uitgevoerd.IntegriteitorganisatieNaaraanleidingvanhetrapportvandecommissie-Staal(2006)naaronge-wenstgedragbinnendekrijgsmachtisbeslotentoteennieuwe,defensie-bredeintegriteitorganisatie.Ininterneregelingenenaanwijzingen,alsmedeindeAmbtenarenwetendeMilitaireambtenarenwet,zijnuitgangspuntenenproceduresbeschrevenvoordemeldingenafhande-lingvanklachtenbijmisstanden.Naasthettoezichtdoordebeleids-verantwoordelijkeopdeuitvoeringvanhetbeleidenhettoezichtdoorlijnfunctionarissenopdegedragingenvanhetpersoneel,ishetsysteem-toezichtondergebrachtbijhetdienstencentrumCentraleOrganisatieIntegriteitDefensie.Ditbetrefthettoezichtopdewerkingvanhettotalesysteemvanintegriteitzorg.DeBeveiligingsautoriteit(BA)DeSecretaris-generaalisverantwoordelijkvoordeintegralebeveiligingvanDefensie.Hijheefteenbeveiligingsambtenaaraangewezendiebeleidsverantwoordelijkisvoordeintegralebeveiligingvandeorgani-satie,demedewerkers,hetmaterieel,deinformatiesystemen,gebouwenenoverigeobjecten.Debeveiligingsambtenaar(deBeveiligingsautoriteit)houdttoezichtopdeuitvoeringvanhetintegralebeveiligingsbeleidendewerkingvandebeveiligingsorganisatie.IneenhalfjaarlijksoverlegwordendejaarplannenvandetoezichthoudersbesprokenenafgestemdophetconceptonderzoeksplanvandeAuditDienstDefensie.VoorzovervantoepassingwerkendetoezichthoudersvanDefensiesamenmethetrijkstoezichtopdedesbetreffendegebieden.TotslotDeInspecteurGeneraalderKrijgsmachtfunctioneertalsadviseurvoordepolitiekeenambtelijkeleidingenvoorzietdaarmeeineenbehoefte.Hijlegtzijnoorteluisterbijdemedewerkersentoetstwatdegevolgenzijnvanhetdefensiebeleid.OnderandereviadeIGKverneemtdepolitiekeenambtelijkeleidinghoehetbeleidopuitvoeringsniveauwordtervaren.DeIGKis,doorzijnpositioneringdirectonderdeminister,instaatonafhanke-lijkteadviseren.DitblijktookuithetfeitdathetjaarverslagvandeIGKongewijzigdenvoorzienvaneenappreciatievandeministernaardeKamerwordtgestuurd.InovereenstemmingmetdemotieoverdefunctievandeIGKenanderetoezichthoudendeorganenbijDefensiehebikindezebriefuiteengezetdatdeIGKeenanderepositieinneemtdanRijksinspecteursendathijgeenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.1155 formeletoezichthouderis.OokhebikgeschetstdathettoezichtbijDefensieafdoendeisgeregeld.OmdatDefensiegeenorganisatiedelenkentdienietonderverantwoordelijkheidvallenvandeministerenomdatzijeenuitvoerendeorganisatieis,isergeenbehoefteaaneeninspectienaarhetvoorbeeldvanVWS,OCWofVenW.DeministervanDefensie,E.vanMiddelkoopTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.1156