Verslag van een algemeen overleg over o.a. publicatie 'Datgene wat ons bindt; gemeenschappelijke integratie-agenda' (GIA)

31268JaarnotaIntegratiebeleid2007–2011Nr.14VERSLAGVANEENALGEMEENOVERLEGVastgesteld11februari2009DealgemenecommissievoorWonen,WijkenenIntegratie1heeftop17december2008overleggevoerdmetministerVanderLaanvoorWonen,WijkenenIntegratieover:–debriefvandeministervoorWonen,WijkenenIntegratie,d.d.15april2008,overdevoortgangentoekomstvanhetintegratiebeleid(31143,nr.13);–debriefvandeministervoorWonen,WijkenenIntegratie,d.d.1juli2008,overdepublicatie«Datgenewatonsbindt;gemeenschappelijkeintegratie-agenda»(GIA)(31268,nr.8);–debriefvandeministervoorWonen,WijkenenIntegratie,d.d.7juli2008,teraanbiedingvandeSCP-rapportageInformatievoorzieningniet-westerseallochtonen(31200XVIII,nr.72);–debriefvandeministervoorWonen,WijkenenIntegratie,d.d.21augustus2008,teraanbiedingrapportage«Turksedienstplichtenintegratie»(31088,nr.8);–debriefvandeministervoorWonen,WijkenenIntegratie,d.d.12augustus2008,overhetverzoekvanhetlidKampovernota’senbrievenoverintegratiebeleid(31143,nr.20);–debriefvandeministervanJustitie,d.d.19augustus2008,overdekabinetsreactieophetWRR-rapport79«IdentificatiemetNederland»(31268,nr.9);–debriefvandeministervoorWonen,WijkenenIntegratie,d.d.17september2008,overdecampagne«DeNederlandsetaalverbindtonsallemaal»(31143,nr.23);–debriefvandeministervoorWonen,WijkenenIntegratie,d.d.12november2008,overbetrokkenheidvandeMarok-kaansegemeenschapbijaanpakvandejeugdproblematiek(2008Z06588);–debriefvandeministervoorWonen,WijkenenIntegratie,d.d.6november2008,teraanbiedingvanhetCBS-JaarrapportIntegratie(200831268-10).Vanditoverlegbrengtdecommissiebijgaandgeredigeerdwoordelijkverslaguit.1Samenstelling:Leden:VandeCamp(CDA),VanGent(Groen-Links),voorzitter,VanderStaaij(SGP),Arib(PvdA),Poppe(SP),Weekers(VVD),onder-voorzitter,Dijsselbloem(PvdA),Depla(PvdA),VanBochove(CDA),VanderHam(D66),Vietsch(CDA),Sterk(CDA),DeKrom(VVD),Verdonk(Verdonk),Jansen(SP),Ortega-Martijn(ChristenUnie),Wolbert(PvdA),VanderBurg(VVD),VanHeugten(CDA),Bouchibti(PvdA),JaspervanDijk(SP),Thieme(PvdD),Fritsma(PVV)enVanToorenburg(CDA).Plv.leden:Bilder(CDA),Dibi(GroenLinks),Timmer(PvdA),Kant(SP),Blok(VVD),Bouw-meester(PvdA),Kraneveldt-vanderVeen(PvdA),Willemse-vanderPloeg(CDA),Pechtold(D66),Blanksma-vanderHeuvel(CDA),Neppérus(VVD),DeWit(SP),Voorde-wind(ChristenUnie),Heijnen(PvdA),Zijlstra(VVD),Sterk(CDA),Leerdam(PvdA),Ulenbelt(SP),Madlener(PVV)enKarabulut(SP).TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1277780809tkkst31268-14ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2009TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.141 Voorzitter:VanGentGriffier:VanderLeedenVragenenopmerkingenuitdecommissieDeheerDeKrom(VVD):Voorzitter.Alseerstehetwoordvoeren,alsbeginnelingindezecommissie,iseenuitdaging.Ikhoopindezecommis-sienetzoveelpleziertebelevenalsindecommissieVerkeerenWater-staat.Dathetdebathiernetzoconstructiefmogezijnalsdaar!Totdinsdagmorgentweeuurzatik,nazestienuurdebat,nogtotmijnnekinhetasfalt.Ditdebatduurtmaarvieruur.Dezeportefeuillelijktmijdanookeeneitje!DoordeleidervandePvdAishetthemaintegratieuitgeroepentotbelangrijkstesocialekwestie.Datbelooftveelvooreennieuweministerdievandezelfdepolitiekerichtingisendiebovendiendelaatstezalzijn,zohebikbegrepen,diezichmetdatthemabezighoudt.Erisdusgeenmomentteverliezenvoorhetoptimaleleiderschap–dewoordenvandeministerbijdebegrotingsbehandeling–datdeministersamenmetzijnambtenarenwiltonen.Aanambitiegeengebrek.Primadus.Alsbeginnelingindezecommissiebenikheelnieuwsgierigwelkekoersdeministernadeafgelopentweeverlorenjarenneemtomdietijdintehalen.Decentralevraagiswatdeministerdekomendetweejaargaatdoen.Waaropkanikdeministernatweejaarafrekenen?Opbasiswaar-vanzalhijnatweejaarkunnenzeggendatzijnministerschapeensucceswas?WelkebeleidsvoornemensgaatdeministerdeKamervandaagvoor-leggen?Watisernatweejaaroptimaalleiderschapconcreetveranderdinintegratieland?Deministerisnietalleendeministervanintegratie.Hijisookverantwoor-delijkvoordecoördinatievanhetkabinetsbredeintegratiebeleid.TijdensdebehandelingvandeWWI-begrotingverweesdeministerherhaaldelijknaarzijncollega’salshetomgerelateerdebeleidsterreinengingenzeihijopmoeilijkezakenlaterterugtekomen.IkhebdeHandelingenernogeensopnagelezen.Eenenanderisvolstrektbegrijpelijk.DeVVD-fractieisechterbenieuwdofdeminister,nameerdaneenmaandopzijnnieuwestoel,nuwelaanhetstuurzitvandeTGVwaaroverhijtoensprak.Hijzeitoenernogmaarnetopgesprongentezijn.Heefthijhetstuurnuinhandengenomen?Tijdensdebegrotingsbehandelinghinkeldedeministereenbeetjeoptweegedachten.Enerzijdsdievanderealistendiedepolsvandesamen-levingvoelenendieconstaterendatimmigratieenintegratiemetelkaarverbondenzijn.Meerkansarmeimmigrantenbetekentookmeerintegratie-problemen.Dehulpverleningbijvoorbeeldmoetverbeteren.Anderzijdsdievanderelativistendiedeproblemenmetbepaaldeallochtonegroepenwegbagatelliseren,wegdefiniërenofzachtjesproberenwegtemasseren.Diehebbenhetoverdetoonvanhetdebatommaarvandesomsproble-matischeinhoudwegteblijven.NalezingvandeHandelingenvondikdatdeministerhetslimheeftgedaan.Hijheeftiederefractieeenpaarkrentjestoegeworpen.Datwashandig.Uiteindelijkkomthetechternietaanopwatdeministerzegt,maaropwatdeministerdoetenwelkresultaatwijnatweejaarvanzijnbeleidmogenverwachten.Devraagdiebovendemarkthangt,isofereenkoerswijzigingkomtnatweejaarVogelaarofniet.WordtdezeministerhetnieuwegezichtvandelijnAboutaleb-Marcouchofeennieuwe,beterverpakteVogelaar?Omdatwijnognietzoveelwetenoverdenieuwekoershebbenwijvooralveelconcretevragen.Deministerspraktijdensdebegrotingsbehandelingveeloverzijninspan-ningenomdejuistebalanstevinden.Uiteindelijkontkomthijtochnietaanhetmakenvanscherpeenduidelijkepolitiekekeuzes.Ikleghemdaaromeenaantalvandiekeuzesvoor.Deministerheeftbijdebegrotings-behandelingeenaantalprioriteitengenoemd.KanhijookinvolgordevanTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.142 belangweergevenwelkefactorenvanbelangzijnvoorsuccesvolleinte-gratie?Ikvraaghemdaaroptefocussen.Welkeconclusiestrekthijenwatgaathijvervolgensconcreetdoen?Watgaaterveranderenbijhetbeleidvoordeburka?Zijnvoorgangervonddeburkageenprobleem.Deministerbetitelthetals«onaangenaam».DeVVDspreektoverigenslieverovergezinsbedekkendekledinginbredezin.DeministerweetmisschiendatdeVVDeenwetsvoorstelindemaakheeftomdieteverbieden.Datwetsvoorsteldienenwijspoedigin.Staatdeministerdaarvooropen?Welkeconcreteactieswildeministernementegenderadicaleislamensalafistischeimams?Ikneemaandathijditeenprobleemvindt.Opwelkemaniergaathijdaarmeeactiefaandeslag?Watgaathijpreciesdoen?DeministerwashetmetdeVVDeensdatdebestemanieromteinte-grerenisdooraanhetwerktegaan.Deproblemenzijngroot.TweederdevandevolwassenAmsterdamseMarokkaneniswerkloos.70%vandejongensverlaathetonderwijszonderstartkwalificatie.InRotterdamleven20000Antilianenvaneenbijstandsuitkering.Driejaarnahetverkrijgenvaneenverblijfsvergunningwerktslechtseenopdetienasielzoekers.Watwildeministerenwatgaathijdaaraandoen?Isdeministervanplanietstedoenaandetienduizendenvoormaligarbeidsongeschiktendiemetéénpennenstreekdoorhetkabinetopnieuwzijnafgekeurd?Gaatdeministerietsdoenaandealleenstaandeoudersdievanditkabinetopnieuwthuismogenblijvenzittenmeteenbijstandsuitkering?IsdeministervanplanactieftebevorderendatbijvoorbeeldcrimineleMarokkaanseprobleem-jongerenremigreren?DeministerishetmetdeVVDeensdatereenduidelijkelinkis...DeheerDijsselbloem(PvdA):BegrijpikgoeddathetdepolitiekewensvandeVVDisdatMarokkaans-Nederlandseprobleemjongerenhetlandverlaten?Datiseennieuwelijn,dieikwelvananderepartijenken.DeheerDeKrom(VVD):Voorzitter.Ikspreekuitdrukkelijkvanremigreren.IkvraagmijafofdeoverheiddaarbijeenhandjekanhelpeninhetgevalvancrimineleMarokkaanseprobleemjongeren.Datzoumoetenopbasisvanvrijwilligheid,maarmeteenduwtjeinderug.DeheerDijsselbloem(PvdA):Ditiseenbeetjeomslachtigenbovenalonduidelijk.ZegtdeVVDnudathetgewenstisdatMarokkaans-Nederland-sejongerendieoverdeschreefzijngegaan,enduseenstrafbladhebben,hetlandvervolgensmoetenverlaten?Watsteltuvooromdaarvoortedoen?DeheerDeKrom(VVD):Wijkenneninditlandeenremigratiebeleid.IkzouhetnietergvindenalsMarokkaanseprobleemjongerendieeenstruc-tureelprobleemzijn,wordengeënthousiasmeerdomteremigreren.Datisprecieswatikzeg.Datmoetopbasisvanvrijwilligheid.Daarvoorzijninstrumentenintezettendiewijalhebbeninhetkadervanhetremigratiebeleid.DeheerDibi(GroenLinks):Ikwilgraagwetenhoediterindepraktijkuitziet.KrijgteencrimineleMarokkaansejongereophetpolitiebureau,alshijzijnstrafheeftuitgezeten,nogeventehorenvandepolitieagentdathetwelgoedzouzijnalshijgaatremigreren?Gaathetindepraktijkzowerken?DeheerDeKrom(VVD):Hoehetindepraktijkpreciesmoetgaan,daar-overkunnenwijhetnoghebben.DegedachteisiniedergevaldatalsMarokkaanseprobleemjongerengeenstructureleverbeteringtonenendesamenlevingopeengeweldigemanierindewegzitten,deoverheideenrolkanspelen.Dezejongerenmoetenhungedragverbeterenenalszijdatnietdoen,moetdeoverheideropaandringendatzijteruggaan.DaarbijTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.143 kunnenwijhelpen.Vindtdeministerdateenaansprekendegedachte?Zoja,ishijvoornemensomeenactiefremigratiebeleidtevoeren,zoalswijdatalopanderedossierskennen?DeheerDibi(GroenLinks):DeheerDeKromhadhetzo-evenletterlijkoverteruggaan.Demeestejongerenzijnhiergeboren.Teruggaanbete-kentdusomdraaien.Anderepartijenkomenerrondvooruit:uitzettenvanrecidiverendeallochtonen.DeheerDeKromheeftgisterennietgestemdvoordemotievanmijnhandomnietaparttestraffenopbasisvanetnici-teit.DePVVstemdedaarwelvoor.Datvondikalergopvallend.WildeheerDeKromallochtonejongerendieproblemenveroorzakenhetlanduitzetten,jaofnee?DeheerDeKrom(VVD):Metallerespect,deheerDibisteltdezelfdevraagmaardanopeenanderemanier.Hijkrijgtprecieshetzelfdeantwoord.Ikhebgezegdwatikhebgezegd.MevrouwVanToorenburg(CDA):IksnapdatwijMarokkaanseofjongerenvananderenationaliteitenstevigaanmoetenpakkenenuitdesamenlevingmoetenhalen.Daarbijzijncelstrafentbseenweg.Datsnapikook.IsdeVVD-fractiehetermeeeensdatiemanddieinNederlandisgeborenendienognooitinMarokkoisgeweestnietnaardatlandverbannenkanworden?Voerenwijdeverbanningopnieuwin?DeheerDeKrom(VVD):Ikhebhetnietoververbanningendatsoorttermen.DatmaaktmevrouwVanToorenburgervan.Ikzegwatikzeg.Hetpuntishetvolgende.HoelangmoetdeNederlandsesamenlevingmetdezegroep,waarvanookdeCDA-fractienietontkentdatdieeengrootprobleemvormt,blijvenzitten?Wiensprobleemisditnueigenlijk?Opeengegevenmomentishetover.Alsmensennietmeedoenaandesamenleving,byallmeans,gadanvooralterugnaarwaarjedekanshebtomterugtegaan.Datisprecieswatikzeg.Datisdusgeenverbanning.MevrouwVanToorenburg(CDA):IkdoelopjongerendieinNederlandzijngeborenendienognieteerderinMarokkozijngeweest.WildeVVD-fractiedienuookuitNederlandverwijderen?Datisconcreetwatikwilweten.DeheerDeKrom(VVD):Ikhebuithetdebatbijdebegrotingsbehande-lingbegrependattaalenwoordgebruiksomsnauwluisterenbijditdossier.Hetgaatnietoververbanningofdatsoorttermen.Hetgaateroverofdeministervanplanisofvoornemensisomjongerendiezichnietaanpassen,zichnietgedragenenzichnietaandewethouden,tevragenomterugtegaannaarhetanderelandwaarvoorzijeenpaspoorthebben.Daarvindikniksmismee.Ikbegrijphetprobleemniet.MevrouwKarabulut(SP):OpwelkegroepenNederlanderswildeheerDeKromdezeapartewettennogmeervantoepassinglatenzijn?DeheerDeKrom(VVD):IkhebhetoverjongerendiezichstructureelnietaandewethoudenendieeengrootprobleemveroorzakenindeNeder-landsesamenleving,metnameindesteden.Ikvinddatwijaandiejongerendevolgendelegitiemevraagkunnenstellen:alsjestructureelnietmeewerktenjestructureelnietaandewethoudt,waaromoverweegjedannietomnaarelderstegaan?Datisdevraag,nietmeerennietminder.MevrouwKarabulut(SP):IksteldelegitiemevraagopwelkeanderegroepenNederlandersdezeapartewettenvantoepassingwordenverklaarddoordeVVD-fractie.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.144 DeheerDeKrom(VVD):Ikhebhethelemaalnietoverwetten.Ikwilgeenwettenmaken.MevrouwKarabulut(SP):AanwelkegroepenNederlanderswildeheerDeKromditaanbodnogmeerdoen?DeheerDeKrom(VVD):Aaniedereen,maarvooralaandieprobleem-jongerendiestructureelvoorproblemenzorgenendieergensandersterechtkunnen.Alszijhiernietmeewillendoenenalszijdemogelijkheidhebbenomergensanderstewonen,danmoetenzijdatdaarmaardoen.DeheerVanderStaaij(SGP):IkkendeheerDeKromvandeasfalt-debatten.Dangaathetaltijdoverconcretestukkenweg.Ditklinktechternogalvrijblijvend.HetisonduidelijkwatdeheerDeKromexactwil.Moetdeoverheidalleenaanjongerenietsinoverweginggeven?Isdathetenige?Inderemigratieregelingstaanallerleisubsidie-instrumenten.Daarvoelthijnietsvoor?DeheerDeKrom(VVD):Datisprecieswatikbedoel.Wijkenneninhetkadervanhetremigratiebeleidinstrumenten.Hetinzettenvandieinstru-mentenkunjehierookoverwegen.Preciesdatvraagikaandeminister.Ziethijdaarmogelijkhedentoeofniet?DeheerVanderStaaij(SGP):Ikvoelernietvooromcrimineelgedragtebelonenmetfinanciëlebijdragenomnaareenanderlandtegaan.DeheerDeKrom(VVD):Ikwachthetantwoordvandeministeraf.DeheerVanderStaaij(SGP):Ikvraagofdithetvoorstelisofniet.Devoorzitter:Ukrijgternietveelmeeruit,denkikzo.DeheerDeKromgaatoverzijneigenantwoorden.DeheerDeKrom(VVD):Ikvervalinherhaling.Mijnvraagaandeministerisofhijmogelijkhedenzietenzoja,welke.Ikhebuitgelegdwaaromdezegedachtebijonsspeelt.DeheerVanderHam(D66):MetdeheerVanderStaaijkenikdeheerDeKromvandeasfaltdebatten.Watvraagthijnuconcreetaandeminister?Vraagthijomdeoprotpremie,deremigratiepremie,aanditsoortjongerenteverstrekken?Opwelkmomentmoetdataandezejongerenvoorgelegdworden?Vanafwelkeleeftijdmoetdat?Iemandvan16of17,zoalshetgevalbijveelvanditsoortprobleemgevallen,isnogminderjarig.Diewordtdanslachtoffervanhetfeitdatzijnoudershemeendubbelenatio-naliteitmeegeven.IksteldezevragenomdeheerDeKromtehelpenomzijnplannetjeeenbeetjeconcreettemaken.Hetkomtnunogalsoftover.DeheerDeKrom(VVD):DeheerVanderHamvindthetsoft.Numoetikoppassen.Danhebikdegoedetoonimmersniettepakken!Mijnvraagaandeministerisofhijwatzietindezegedachteenzoja,ofhijbereidisomdiegedachtenaderteonderzoekenenuittewerken.Dievraagstelikaandeminister,nietmeerennietminder.DeheerVanderHam(D66):DansluitikmijaanbijdeopmerkingvandeheerDibi.DitiseenbeetjemeeleunenmetdePVV.DitiseenPVV-voorstelletje-light.Hetisbovendienamperuitgewerkt.Uitdevragendiewijnustellen,blijktaldat...Devoorzitter:Ditisniethetmomentomconclusiestetrekken.DeheerDeKromvervolgtzijnbetoog.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.145 DeheerDeKrom(VVD):Hetvaltmijopdatbijdergelijkedebatteniedereendirectoveralstickersopplakt.Datmoetenwijmaarnietmeerdoen.Hijgaatmijomdeinhoudenhoewijdeproblemenzoconstructiefmogelijkkunnenaanpakken.Deministerheeftbijdebegrotingsbehande-lingaangegevendaarinconstructieftestaan,voorzoverikdatnahebkunnengaan.Wijverwachtenindatverbandveelvandeminister.DeministerishetmetdeVVDeensdatereenduidelijkelinkistussenimmigratieeneeneffectieveaanpakvanintegratie.Datismooi.Hoebeoordeelthijdandeconstateringindejaarrapportage2008datnietalleenhetaantalzwartewijkeninzevenjaartijdisverdubbeld,maardatdaarbovenopnogeens30000extrakansarmeimmigrantendankzijhetgeneraalpardondezewijkenbinnenstromen?Ditnogafgezienvanhetfeitdathetaantalmvv-enasielaanvragenweertoeneemt.GaatofwildeministercrimineleArubaanseenAntilliaansejongerenwelterugsturen?WordthetinhetnieuweKoninkrijksverbandgemakkelijkeromAntilianenterugtesturenalsCurac¸aoenSint-MaartenovertweejaareennieuwestatuskrijgenbinnenhetKoninkrijk?Gaatofwilhijdaadwerkelijkmetzijncollega’svanJustitieietsdoenomdeimmigratievankansarmeimmi-grantenafteremmen,dehuwelijksmigratieterugtedringenendeproble-matiekvandeillegaliteitwerkelijkserieusaantepakken?Wilhijdeillega-liteitstrafbaarstellen?MevrouwKarabulut(SP):IkdeeldezorgenvandeheerDeKromoversegregatieindewijken.Hetaantalzwarteenwittewijkenendaarmeedeapartheidgroeit.BetekentditdatdeVVDvoorstanderisvanherinvoeringvantewerkstellingsvergunningenvoorbijvoorbeelddePolen?DieheeftdeVVDindeafgelopenjarentoegelaten.DeheerDeKrom(VVD):Ikwildezevraagtotdetweedetermijnbewaren.IkconstateeriniedergevaldatdeSPendeVVDdezezorgdelen.Diehebbenwijsamenallanger.Ookindejarennegentigwarenermaartweepartijenindithuisdiehunzorgdaaroveruitspraken.DegeschiedenisvandeheerBolkesteinendeheerMarijnissenisbekend.HelaasisdeSPhetspooropeengegevenmomentbijstergeraaktenheefthetzichgeschaardachterhetgeneraalpardon.Dathelptniet.MevrouwKarabulut(SP):Ikconstateerdatwijweliswaareenanalysedelen,maardatdeVVDheelergweinigheeftgedaantegendesegregatieinhetonderwijsenindewijken.DeheerDeKromverwartdatmethetpuntvanhetgeneraalpardon.Dezwarteendewittewijkenzijnontstaandoorhetfalendeintegratiebeleidvandeafgelopendertig,veertigjaar.Daariszijnpartijmedeverantwoordelijkvoor.DeheerDeKrom(VVD):Datzalallemaalwel.Ikconstateerdathetgene-raalpardonendeextraimmigrantendiedatoplevertnunietbepaaldbijdragenaanhetverminderenvandeachterstandswijkenenhetprobleemvandezwartewijken.IkhebnietgoedkunnenvolgenwaaromdeSPindejarennegentigsamenmetdeVVDoptrokopditonderwerpenopeengegevenmomentvandatspoorisafgedwaald.Devoorzitter:Afrondenalstublieft.DeheerDeKrom(VVD):DecriminaliteitscijfersvanhetCBSzijnonthut-send.AntillianenenArubanenmakenzich8,7keervakerschuldigaangeweldsmisdrijvendanautochtonen.Somaliërs9keervaker,Marokkanen7,3keervakerenIrakezenenSurinamers5,3keervakerdanautochtonen.DeVVDheefttijdensdebegrotingsbehandelingtweemotiesingedienddieopverzoekvandeministerzijnaangehouden.Eenmethetverzoekdatvooriederprobleemgezineenbegeleidermetdoorzettingsmachtaange-steldwordt.Deministerzoudaarovermetzijncollega’soverleggen.EenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.146 andermethetverzoekovertegaantoteenlik-op-stukbeleidvooront-spoordejongerenenomteonderzoekenofnieuwepunitievesanctie-mogelijkhedenkunnenbijdragenaaneeneffectieveaanpakvanont-spoordejongeren.Ikvraagdeministerwatdevoortgangisbijdezebeidemoties.DeheerDibi(GroenLinks):IkkenhetriedeltjecijfersvandeheerKamp,eenvergelijkingvanallochtonenmetautochtonen,nogerggoed.Datisechtereenvergelijkingvanappelsmetperen,omdatdesociaalecono-mischepositievanautochtonenheelandersisdandievanallochtonen.Bijcorrectiedaaropisersprakevannogmaarheelweinigverschil.Indewetenschapzouiemanddiedatzoudoennietmeermogenpubliceren.Diezouverfoeidwordendoorzijncollega’s.IsdeheerDeKromzichervanbewustdathijnuietszegtdatniethelemaalklopt?DeheerDeKrom(VVD):Nee,daarvanbenikmijnnietbewust.DezecijferskomenrechtstreeksvanhetCBS.Ikleesgewoonwatiklees.DeheerDibi(GroenLinks):DitisdezoveelstevraagwaaropdeheerDeKromgeenantwoordgeeft.Ikzeghetnogeens.Devoorzitter:DeheerDeKromheeftuwvraaggoedbegrepen.Hijgeeftdaaropechterniethetantwoorddatuwilthoren.DeheerDibi(GroenLinks):DeheerDeKromisnieuwinonsmidden.Hijzeidathetbijintegratieheelnauwluistertbijditsoortcijfers.Hijmoetduswetendathijappelsmetperenvergelijkt.Hijgeefthiermeeeenfoutsignaalaf.DeheerDeKrom(VVD):Hetspelmetcijfers,interpretatiesenachter-grondisheelbelangrijk.DaarinheeftdeheerDibivolstrektgelijk.Ikverzindezecijfersnietzelf.IkhebdievandeCBS-statistieken.Volgensmijliegendieniet.AlsikhetCBSnietmeerkanvertrouwen,zijnwijhelemaaldewegkwijt.Ikleesgewoonwatiklees.DestudiedienstplichtenintegratievandeUniversiteitvanAmsterdamgeefteenaardiginzichtindebeweegredenvanTurkenomhunnationali-teittebehouden.IkvraagdeministerofhijdaaruitafleidtdateengrootaantalTurkenkennelijknogsteedsmetéénbeeninhunlandvanherkomststaanenofhijdatvanuithetoogpuntvanintegratiegewenstvindt.EenkorteopmerkingoverhetWRR-rapportoveridentificatiemetNeder-land.Daarinwordtgepleitvoorhetbehoudvandeidentiteitvanimmi-granten.OokdeVVDpleitnietvoorzoietsalsverplichteassimilatieofietsdergelijks.Indepraktijkiserechtereensterkehangnaarhetherkomst-land,metdeeigentaalencultuur,eenbelangrijkehinderpaalbijinte-gratie.Hetbelangvandieintegratieisevident.Anderszatenwijhiernietmetzijnallen.VindtdeministerdestellingvandeWRRdatomwillevandeidentificatiemeervoudigenationaliteitmogelijkmoetblijveneenwetenschappelijkeofeenpolitiekeuitspraak?WelkerolheeftvolgensdezeministerdeNederlandseoverheidbijhetbeschermenofuitdragenvandeNederlandseidentiteit?DeVVDheefthierovereenduidelijkmening,netzoalsdevorigekabinetten-Balkenende:handenschudden,Nederlandsspreken,verplichtinburgeren,naturalisatieceremonie,etcetera.Indekabinetsreactieopdatrapportstaat«hetisuitdrukkelijknietdetaakvandeoverheidvoorteschrijvenopwelkewijzeenopwelkegrondenmensenzichindividueelofcollectiefmetNederlandofdeNederlandsesamenlevingzoudenmoetenidentificeren».Deeltdeministerdieopvat-ting?Totwelkeconclusiesleidtdat?HoezithetpreciesmetdeverwijsindexvoorAntilliaanseprobleem-jongeren?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.147 MevrouwVanToorenburg(CDA):Voorzitter.InhetjaarrapportoverintegratieheefthetCBShetmooisamengevat:integratieiseenlanglo-pendprocesvantoenaderingtussenbevolkingsgroepenlangsdiversedimensies.Inhetintegratieprocesmoetenachterstandenwordengoedge-maaktenscheidslijnenwordenoverbrugd.Vandaagbesprekenwijdestandvandedag.Opbasisvanverschillendeoverzichtenzoomenwijinopeenaantalthema’s.HetstemtdeCDA-fractiepositiefdatwijdatkunnendoenmetdeconstateringvanhetCBSinhetachterhoofddathetlangzaamdegoedekantopgaat,incidentendaarge-laten.Niet-westerseallochtonenhebbenopdiverseterreinennogsteedseenachterstandopautochtonen,maardiewordtsteedskleiner.Zoisopsociaal-economischgebieddepositievanallochtonenopdearbeidsmarktverbeterdenmogenwijeenstijgendelijnervareninhetonderwijs.Gelukkigmaar,wantdeoverall-visievanditkabinetisimmers:samenwerken,samenleven.Deoverzichtendievandaagopdeagendastaan,tonenaanhoeveelerwordtgedaanomdeintegratietebevorderen.Hetwordtdustijddether-mometererweereensintestekenenonshardopaftevragenofdenieuwerapportageswellichtnopentotaanpassingen.Natuurlijkzijnerverschillendeonderwerpentijdensdebegrotingsbehandelingaandeordegeweest.Toenwaserechtertijdsdruk.Vandaaghebbenwijwatmeertijd.Tijdensdebegrotingsbehandelingsprakenwijonzezorgenuitoverdearbeidsparticipatievanallochtonen,zekernuwijofficieelderecessiebinnendrijven.Wijvrezenhetergste.Hetisalgemeenbekenddatmetnamekwetsbaregroepenzoalsniet-westerseallochtonengevoeligzijnvoorconjunctureleschommelingen.Dezemensen,meteenachterstandopdearbeidsmarkt,voelendeverslechteringdaarvanalseerste.Zijblijkenvaneconomischherstelpaslaatteprofiteren.Iemandverwoorddehetheeltreffend:zijzittenopdeklapstoeltjesvandearbeidsmarkt.Inallegeledingenvandeberoepsbevolkingvallenklappenenwijmoetennatuurlijkdoenwatwijkunnenominhetalgemeendepijnteverzachten.Wijmoetenweloplettenwelkegroepenonevenredigzwaarwordengetroffen.HetisgoeddatdeministerdeKameroponsverzoekheefttoegezegdmetzijncollegavanSocialeZakeningesprektegaanomtevoorkomendatdezegroepdisproportioneelwordtaangepakt.Wijwillenhemdevolgendepuntenmeegeven.Benadrukhetbelangvanlaagdrem-peligecontactmomententussenwerkgeversenwerknemers,zodatdiemetelkaarkunnenkennismakenzonderzichdirectaanelkaarteverbin-den.Juisthierisdekrachtvanlokalesamenwerkingtebenutten.Bewerk-stelligdatmetnamebedrijveninsectorenzoalsbouw,installatie,metaalentransport,ookmeeloopdagen,stageseninformatiedagenvooralloch-tonejongerenorganiseren.Zetvooraldeschijnwerperopbedrijvendiealeensuccesvoldiversiteitsbeleidvoeren,zoalsdeRabobank.Diedoendatnietalleenvanuitmaatschappelijkverantwoordelijkheidsbesef,maarookvanuitdegedachtedatheelveelallochtonenindegrotestedenmisschienwelklantenkunnenworden.Wijmoetenrealistischzijn.Vooreenaantalbedrijvenisderecessieeenmomentomreorganisatieplannendoortevoeren.Datbegrijpenwij.Eenbedrijfheeftdetaakhethoofdbovenwatertehouden.Wijmoetennietvergetendatwijmoeteninvestereninmenselijkkapitaal,metnameookalswijzoveelmoeitehebbengedaanommensenopdearbeidsmarkttekrijgen.IkvraagdeministeromsamenmetzijncollegavanSocialeZakendezeboodschapfermenmetverveuittedragen.Wijmoetenblijvenwerkenaanarbeidsparticipatievanallochtonen.HetRijkisvoorbeleidophoofdlijnenenvoorrandvoorwaarden,maaroplokaalniveaumoetenzakenhunbeslagkrijgen.Daaromisdegemeen-schappelijkeintegratieagendazobelangrijk.GoeddatdeVNGdieheeftomarmd.Wijsnappendaaromwerkelijknietdatdeambitievandeministerisdatin2012slechts40%vandegemeentenzichdaarbijaansluit.Erstaattochnietsraarsindieagenda?WaaromisdatnietTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.148 gewoon100%?Ditzijnimmersdebelangrijkethema’sdielokaaluitge-werktmoetenworden.MevrouwKarabulut(SP):IkdeeldezorgenvanmevrouwVanTooren-burg.Hetzijnookdemigrantendieopdeklapstoelvandearbeidsmarktzitten,zekerbijheteconomischzwaarweerdateralisendatnogmoetkomen.Extraaandachtisnodig.VindtmevrouwVanToorenburgdatdewerktijdregelingookmoetgeldenvoorflexwerkers?Migrantenzijnheelvaakjuistalsflexwerkeraanhetwerkenwerkendusaljarenlangbijbedrijvenmeteentijdelijkcontract.Dievliegenernuuit.MevrouwVanToorenburg(CDA):Ikbegrijpdevraag.Ikhebdieookgekregentijdensdebegrotingsbehandeling.Ikhebtoenalgezegddathetbelangrijkisomcreatieftekijkennaarhoejemensenopdearbeidsmarktkunthouden.Tegelijkertijdisdezeregelingabsoluutongeschiktvoorflexwerkers.HetgaaterjuistomdateenbedrijfdatzijnvastewerknemersnietmeervoldoendewerkkangevenwatruimtekrijgtviadeWW.Daarleentdezeconstructiezichdusnietvoor.Wijwillengraagwelanderecreatievezakenhorenvanhetkabinet.MevrouwKarabulut(SP):WatzijndecreatieveoplossingenvanmevrouwVanToorenburgvoordezegroep?MevrouwVanToorenburg(CDA):Alsikdatzouweten,hadikeenanderebaan.Ikvraaghetaanhetkabinet.Ikgadooroverdegemeenschappelijkeintegratieagenda.Daarwordeneenpaarpuntenaandeordegestelddiewijeruitwillenlichten.Hetenepuntisdatvandesegregatie,metnameindewijken.Inhelderebewoor-dingenstaaterdathetbeleidzichrichtophetviawoningtoewijzingenrelevantenieuwbouwmeerdifferentiatiekrijgenindebevolkingssamen-stelling.Hiervoorhebbenwijaleenpaarkeeraandachtgevraagd.Laatstwasikinzo’nwijkwaariniksprakmeteenrisicojongere.Diezei:goh,deeerstekeerdatikeenautochtonejongereontmoettewasindebrugklas.Datmagnietzozijn.Wijwetendatnietlouteropetniciteittoebedeeldkanwordenofingegrepenworden.Datbegrijpenwijgoed.Ishetdezeministerernstomermetgemeentenvoortezorgendatrisicogebiedennietuitgroeientotgetto’s?Datwillenwijniet.Datmagooknietzozijn.WijkendieiedercontactmetderestvandeNederlandsesamenlevingkwijtzijnkunnenwijnietaccepteren.WijwillendanookgraaghorenwanneerhetkabinetkomtmeteenevaluatievandeRotterdamwetenwatvoorkansenenbedreigingenhetzietindergelijkeconstructies.Hoegaanwijdekomendetijdopditdossieropereren?MevrouwKarabulut(SP):Ditiseenheelinteressantpunt.IkbenblijdathetCDAhiervooraandachtheeft.Gettovormingmoetenwijzekervoor-komen.Dewijkenzijnjarenlangverwaarloosd.Deeenzijdigesamenstel-lingdaarvanheeftzichindeafgelopendertigjaarafgetekend.Ikbenblijdatwijeraangaanwerken.Ikhebbijdebegrotingsbehandelingeenaantalvoorstellengedaan.Ikhebgezegddatwijdewittewijkenmoetenopen-brekeneneendeelvandevrijkomendewoningenmoetenreserveren.Deduurderewoningenmoetenvoormensenmetlagereinkomensverbeterdworden.Staatzijookvoordieoplossingen?MevrouwVanToorenburg(CDA):WijzijnbereidommetdeSP-fractieenalleanderecollega’sopdezezakenintegaan.Daaronderligtdeprinci-piëlevraaghoewijwijkendiversermaken,zowelkwetsbarewijkenalsanderewijken.Hetisinderdaadgoedalswijdaarovernogeensapartgoedvangedachtenwisselen.Ikkombijhetonderwijs.Ineendebatmetdevorigeministerisuitvoeriggesprokenoveronderwijs.Toenisgepleitvooreenonderwijsachterstan-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.149 denen-kansentop,juistomdeonderwijsachterstandenvoorallochtoneleerlingenteverkleinen.Devorigeministergafaandaaropgraagterugtewillenkomen.Wijhebbendaarnognietsovergehoord.Wijhorengraagietsvandezeminister.Indegemeenschappelijkeintegratieagendawordtdaarnaastingegaanopactiefburgerschap.DatgaatomhetHandvestverantwoordburgerschap.HetzalniemandverbazendathethetCDAernstisalshetgaatomnormenenwaarden.HetwerdechtereenbeetjeomschrevenalseenAmyGros-kamptenHave-boek:hoehoortheteigenlijk.Datiseenenigboek,metfantastischevertalingenvoorkinderen.Ikstelmijechterwatandersvoorbijhethandvest.DatmoetinzichtverschaffeninnormenenwaardenzoalswijdieinNederlandkennen.Onzegrondrechtenmoetendaarinconcreetvertaaldworden,zowelverticaalalshorizontaal,vanoverheidnaaroverheidenvanmensnaarmensenvanmensnaaroverheid.Belangrijkisdatdezebasiswaardenvanverantwoordburgerschapduide-lijkwordengecommuniceerd,vanoudersnaardekinderen.Zijmoetenalshetwaredeambassadeurswordendiedenormenenwaardenversprei-den.Hetisechtervooralietstussenburgers.WijkunnenalsoverheidvanbovenafnietvoorschrijvenhoeJan,Kees,MohammedenAlizichendetaildienentegedragen.Overdegrenzenvangedragisalvoldoendegeschreven,namelijkinwet-enregelgeving.OverdeTurksedienstplichtmochtdeKamereenUvA-rapportontvangen.Opbasisvanenkeleonderzoeksvragenen-antwoordenwordtgeconclu-deerddathetvervullenvandeTurksedienstplichtgeenbelemmeringvormtvoordeintegratie.Latenwijduidelijkzijn.Wijzettengrotevraagte-kensbijditonderzoek.Wijkregenerzelfseenzeeronaangenaamgevoelbij.WaterhetmeestuitvoortkwamisdatmensenleveninvreesendateronduidelijkhedenbestaanoverdeconsequentiesvanhetafstanddoenvandeTurksenationaliteit.Datblijkthelemaalnietzogemakkelijktezijn.Vooronsisdaarmeedekousnietaf.Wijwillenwetenwatdeministergaatdoenmetdezorgwekkendebevindingendieduidelijknaarvorenkomeninditdossier.GunTurkseNederlandersnueensderuimteomzichopNederlandterichtenenhungeldentijdniettemoetenbestedenaanhetlandwaarhunouderstoevalligvandaankomen.Vooronsgeldt:lieverhierdeelnemenaandearbeidsmarkt,enmisschienzelfshierinhetleger,dandriemaandendienenenklautereninhethooggebergtevaneenanderland.KortietsoverdecampagneDeNederlandsetaalverbindtonsallemaal.Hetisheelgoeddataandetaalvaardigheidzoveelaandachtwordtbesteed.Hetbegintinderdaadmettaal.HetisgoedominditgevalteverwijzennaarhetjaarrapportvanhetCBS,waarinstaatdatermetnamesociaal-cultureelgezienveelwerkteverzettenis.Erzijnteweinigontmoe-tingsmomententussenallochtonenenautochtonen.Alleniet-westerseallochtonegroepenblijkenzichvolgensdiverserapportenmeerenmeeropdeNederlandsesamenlevingtewillenoriënteren.Datmagnietonbeantwoordblijven.WatdeCDA-fractiebetreftzoudatonbestaanbaarzijn.WijdoendanookeendringendeoproepopalleautochtoneNeder-landersomdeuitgestokenhandstevigaantepakken.DecampagneDeNederlandsetaalverbindtonsallemaalbiedtdaarvoorvoldoendemoge-lijkheden.Diebiedtgrotekansenomeenbijdrageteleverenaandeinte-gratievannieuweNederlanders.Alsiedereendiezichzorgenmaaktoverhetintegratievraagstukdiezorgenomzetinactieentaalmaatzouworden,watzoudateenboostkunnengeven!HetCDAgelooftindekrachtvanmensenenzekerinverantwoordelijkheidensolidariteit.Zoveelmensendoenalgoedwerkenzijnalzeerbetrokken.Zoveelkunnenernoginstappen.Hetzoumooizijnalsookhetbedrijfslevenendeoverheidhieraaneenimpulszoudengevendoordeonderhavigecampagnehoogopdeagendatezetten.Besteederactiefaandachtaan,zodatmensendienunogwatschroomhebbenomnaarvorentetredendatstrakssamenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1410 metcollega’swelkunnendoen.Stimuleerenmotiveermensenomtaal-maatjeteworden.Detaalleerjeimmersalleendoordietegebruiken.EenenkeleopmerkingoverdebetrokkenheidvandeMarokkaansegemeen-schapinDenHaag.InhoudelijkkomenwijnoguitvoerigtesprekenoverdeaanpakvanMarokkaanseprobleemjongeren.Latenwijvoornuvast-stellendaterbehoorlijkelessengetrokkenkunnenwordenuitwaterinDenHaagismisgegaan.Degemeentenmoetenerallesaandoenomzichervantevergewissendatzijmetdejuistevertegenwoordigingspreken.OpdeMarokkaansegemeenschaprustdeplichtomervoortezorgendatzijzichtenminstezoverenigendatzijeenrelevantegesprekspartnerzijn.LaatdeministerviadeVNGhiereensmetdegemeentenovercommuni-ceren.Wijkunnenonsdergelijkegemistekansennietveroorloven.TotslotdekabinetsreactieophetWRR-rapportoveridentificatiemetNederland.Ikkandaaroverrelatiefkortzijn.Dekabinetsreactieisgoedengoedewijnbehoeftgeenkrans.Hetkabinetkanenmoetnietwillenvoor-schrijvenwatNederlanderschapvoorindividuelemensenbetekentenopwelkewijzeindividuenzichmetNederlandmoetenidentificeren.HetisgrappigdatikeenzinindatrapportandershebgelezendandeheerDeKrom.Erstaatnietofzijzichidentificeren,maaropwelkewijzezijzichidentificeren.Ikhebdaardeboodschapvanidentificatieduidelijkgelezen.Kijkbijvoorbeeldooknaardenaturalisatieceremonie.Allemaalmanierenomervoortezorgendatmensenzichrichtenopdezesamenleving.Wijhebbenmetgenoegenkennisgenomenvandeuiteenzettingvandekernwaarden.Diezijnwatonsbetreftnietonderhandelbaar.Dekern-waarden:vrijheid,gelijkwaardigheidensolidariteitkunnenuitsluitendinsluitendwerken.HetkabinetsluitmethaarreactieophetWRR-rapporthelemaalaanbijdevisievanhetCDA.Hetiseendrieslag,vrijheidgecom-bineerdmetverantwoordelijkheid,alstweezijdenvaneenmedaille.Gelijkwaardigheidensolidariteit,datistypischCDA.Ikhebhetaleerdergezegd,deregelsvanderechtsstaatendedemocrati-scherechtsordezijnnietonderhandelbaar.DiezijnhetfundamentvanNederland.Daaropbouwenwijonzesamenleving.Vanuitdieregelsgevenwijruimteaanandersdenkenden,zoalszijookruimtedienentegevenaanongelovigen,afvalligenofandersgelovigen.Diewederkerigheidgeldtvooriedereen.Inonzevisieheetdat:watgijnietwiltdatugeschiedt,doedatookeenanderniet.Datiseenvanderegelsdieonsinspireren.Gelukkigheeftdezeguldenregel,kijkzelfsnaarhetuitgangspuntvandeVVD,indiverseplannenvormgekregen.DeheerVanderHam(D66):Voorzitter.IkbeginmetdekabinetsreactieophetWRR-rapportIdentificatiemetNederland.DeWRRzegtdatinte-gratieenidentiteitsteedsmeeralseenzerosumgezienmoetenworden.DeWRRverzetzichdaartegen.Watonsbetreftterecht.IkwordnietminderNederlanderomdatikmeerEuropeaanwordtofmeerAmster-dammerofminderoud-studentvanMaastrichtofminderoud-inwonervanNieuwkoop.Diezakensluitenelkaarnietuit.DaarbijhoorthetherdefiniërenenvaakkrampachtigzoekennaareennationaleenNeder-landseidentiteit.OnzeMáximadruktezicheentijdjegeledenmisschienongelukkiguit,maarzijhadnatuurlijkgelijk.Bovendiensluitditperspec-tiefopidentiteitmenseneerderbuiteninplaatsvanin.Hetpolariseertdesamenlevingbovendien.HetalternatiefvanD66enduidelijkookvandeWRRisdatgrondrechtenenindividuelevrijhedenvooropstaan.Gelijkebehandelingendusookgelijkestraffen,zoalsSchefferonlangsbepleitte.Mensenmoetenwijnietindeeersteplaatsalsdeelvaneengroepzien,maaralsindividuenookalszodanigbehandelen.Wijmoetendiversiteitkoesteren.Ermoeteerherstelkomenvoortolerantie.Geennauwegrenzenstellenaanwatnormaalis.Eendefinitievannormaalisnooiteengoeduitgangspuntvoorhetvormgevenvaneendynamischesamenleving.Ironischisdatdecanonvandegeschiedenis,gebruiktinhetmiddelbaaronderwijs,gezienwordtalseennieuwedefinitievandeNederlandseTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1411 identiteit.JuistdaaruitkomthetbeeldvanNederlandnaarvorenalseenlandmeteeninternationaleblikeneengeschiedenisvantolerantie.HeelvaakstaatdevisievanmensendiedeNederlandseidentiteitzobelangrijkvindeneenbeetjehaaksophetbeeldvanhetverleden.DePVVishelaasnietaanwezig.HetisbijvoorbeeldgrappigomteziendatSinterklaaseenkinderfeestissindsdenegentiendeeeuwendathetkoningshuisnogmaarheeljongis.Nederlandislangereenrepubliekgeweest.DeAntillenbehorenlangerbijhetKoninkrijkdanLimburg.Ikkanmijechternietvoor-stellendatdeheerWilderspleitvoorhetuithetKoninkrijkhalenvanLimburg,almoetjenietuitsluitendatdiedaarvolgendjaareenkeermeekomt.BijdecanonishetvanbelangdatalsgesprokenwordtoverSpinozaofErasmuskinderennietalleenuithethoofdmoetenlerenwanneerdiegeborenzijnofdatSpinozalenzenslijperwas.Hetgaatvooralomdeideeëngeschiedenis.Diestaatvoorop.Hetisvangrootbelangdatdieinalleniveausvanhetonderwijsbediscussieerdwordt.Deideeëngeschie-denisvanonzeidentiteitismisschienhetmeestinteressantewaarmeewijonsindeafgelopenhonderdenjarenhebbenonderscheiden.Opdatpuntgraageenreactievandeminister.HetisnatuurlijkbegrijpelijkdaterveelgediscussieerdwordtoverdeNederlandseidentiteit.NederlandissindsdeTweedeWereldoorlogsterkveranderd.DatgeldttrouwensookvooranderedelenvanEuropaendewereld.Internationaalzijnwijineenanderperspectiefkomentestaan.WijzijnmeerindividueelgerichtenNederlandismeerdiverssamengesteld.Datheeftonsookveelgoedsgebracht.Erklevenechterooknadelenaandeimmigratie.Datmagookbediscussieerdworden,zoalsaltijdisgebeurd.IkvindhetvangrootbelangdatdeWRRzichvooralwilrichtenopdesociaal-economischethema’sbijhetintegratiebeleid.Hetheeftminderaandachtvoordeoverdrevenfocusopdecultureleverschillendiedeafgelopenjarendeboventoonhebbengevoerd.Bevorderingvansocialemobiliteitiscruciaal.Iknoemhetinvestereninonderwijs,metnameinhetvmbo,enhettegengaanvanschooluitvalenlaaggeletterdheid.Datisnietalleeneenrendabeleeconomischeinvestering.Hetheeftookeenzeerpositievespin-offvoordeintegratie.Watdatbetreftishetvangrootbelangdatdeministerzichdaarmeegaatbemoeien.Ikhebdatookbijdebegrotingsbehandelingaanhemvoorgelegd.Wijkunnennatuurlijkallesbijditdebatbetrekken.Laatikdeliberaliseringvandepostmarkterbijbetrekken.Datlijkthiertotaalnietsmeetemakentehebben.Hetblijktechterdatopenstellingvandemarktkanbetekenendatermeerbedrijvenkomendiejuistaandeonderkantvandearbeidsmarktbanencreëren.Datblijktookuitdecijfers.Hetisvanbelangdatookindebattenoverdesociaal-economischemobiliteitditsoortkeuzesdoordeministerwordenbediscussieerd.Hoezorgenwijervoordatdaarmeerbanenwordengecreëerd?IkleesdatsoortzakenuitdrukkelijkinhetWRR-rapport.Bovendienishetgoedomvakerdepositievekantenendemeerwaardevandiversiteittebenadrukken.Hetfeitdathetmetintegratiegrossomododegoedekantoplijkttegaan,datdewerkloosheidonderniet-westerseimmigrantensterkisgedaaldendathetverschilmetautochtonenkleinerisgeworden,magonspositiefstemmen.Natuurlijkzijnergroepenwaarmeehetproblematischgaat.DeMarokkanenindegrotestedenzijnalgenoemd.Wijmoetendieookbenoemen.Wijzijnnooittegenregis-tratieopdatpuntgeweest.LatenwijechteruitdrukkelijklatenziendathetookbinnendegroepMarokkanenopheelveelpuntenheelgoedgaat.Hetisgoedalshetkabinethelptomobstakelsuitdewegteruimendiemensenondervindenalszijvanhuntweedenationaliteitafwillen.Hoestaathetdaaropditmomentmee?Inhetzelfdekadernoemikdedienst-plichtvoorbipatrideTurken.Hetonderzoeklaatzienhoemeervoudigeidentiteitwerktendathetnietaltijdeenprobleemhoeftopteleveren.OnderzoekvandeUvAenhetInstituteforMigrationandEthnicStudiesTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1412 concludeertdatTurksedienstplichtwetgevingvoorbipatrideTurkengeenbelemmeringvormtvoorintegratievanhenofvanhungezinsledenindeNederlandsesamenleving.Wijzijngeneigdomdatovertenemen.HetCDAzegtonmiddellijkdeuitkomstvanditonderzoekniettevertrouwen.Opzichzelfhoefteendubbelenationaliteitgeenprobleemopteleveren.Datblijktookuithetonderzoek.DaarnaastisdedubbelenationaliteitnietaltijdvanbelangomeenNederlandseidentiteitoptebouwen.Ikkanmijvoorstellendaterpraktischeproblemenzijn,zoalsbijhetvervullenvandienstplicht.Hetisvangrootbelangdatmensendiedatuitdrukkelijknietwillendaarvanverschoondblijven.MevrouwVanToorenburg(CDA):WijvindendekrachtvanhetWRR-rapportdatnietmeeroverloyaliteitwordtgesprokenmaaroverwaarheteenconflictvanplichtenis.Danishetnatuurlijkweleenprobleem.Onder-kentD66datenisdatderichtingdiehijbedoelt?DeheerVanderHam(D66):Allereerstzienwijdatmensendiededienst-plichtinhetbuitenlandvervullennietaltijdeenloyaliteitsprobleemhebben.DiedoenhetnietomdatzijnietvanNederlandhoudenofzo.Datblijktuithetrapport.IkbenhetermeeeensdatalseenNederlandseTurkmettweepaspoortengeendienstplichtinTurkijewilvervullen,hijdaartoenietverplichtmagworden.Daaroverzijnwijhetallemaaleens.Wijzijnheterovereensdatdeministerenderegeringallesmoetendoenomdattevoorkomen.Hetligtechterheelergingewikkeld.Ikwilechterzeggendathetopzichzelfnieteenprobleemvoordeintegratiehoeftopteleve-ren,losvandatikhetmensennietwilaandoendiedaarvanverschoondwillenblijven.Daarzijnwijechternietdehoofdschuldige.Dandegemeenschappelijkeintegratieagenda.Ookdaarbijligtdenadrukopdesociaal-economischeparticipatie.Datisheelgoed.Deconcentratieopdemeerculturelecomponentwasdoorgeschoten.Nuligtereeneven-wichtigstuk.Integratieiseentweezijdigproces.Ermoetperspectiefwordengebodenenermoetengrenzenwordengetrokken.Onderwijsenarbeidsmarktkomenerookuitdrukkelijkinnaarvoren.EenbelangrijkevraagdiehetGIAoproeptiswatdeministergaatdoenaandemodernise-ringvandearbeidsmarkt,zodatgelijkekansenwordenbevorderd.Graageenreactievandeminister.Hetnietmeergebruikenvandetermenautochtoonenallochtoonisopzichzelfeenprimaontwikkeling.VorigeweekkregenwijvandeministervanBZKechtereenoverzichtvandesamenstellingvanverscheideneadviescolleges.Daarstondindekolometniciteitopgesomdofhetcollegeeenallochtoneofautochtonevoorzitterhad.HetmainstreamenbinnenhetRijkwildusnognieterglukken.Bovendienbleekduidelijkdathetmeteenmeerdiversesamenstellingvandezecollegesnognietechtwillukken.Watgaatdeministerdaaraandoen?Deministerschrijftdathijbeoogtdatin200810%vandegemeentenzichverbindtaandegemeenschappelijkeintegratieagenda.Datmoetuitmon-denin40%vandegemeentenin2012.Anderenhebbendaaroverookvragengesteld.Misschienisditwelergtraag.Hoestaatheternuvoor?DeheerDijsselbloem(PvdA):DeheerVanderHamspreektovereenbriefvandeministervanBZKoverdesamenstellingvandeadviesradenopbasisvanetniciteit.Hijheeftdaarblijkbaarbezwaartegenomdatereenonderscheidwordtgemaakttussenallochtonenenautochtonen.Deministerheeftdatoverzichtgemaaktomeendoorbraakvoordekomendejarentecreërenenverbeteringaantebrengen.HoesteltdeheerVanderHamvoordateenbetereafspiegelingvandesamenlevingindeadvies-raden,eenontwikkelingdiewijallemaalwenselijkvinden,inzichtelijkmoetwordengemaaktdoordeminister?Hoemoetdiedatbeschrijvenofregistreren?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1413 DeheerVanderHam(D66):Ikconstateerdevooraldateerstgezegdisdatdetermenallochtoonenautochtoonnietteveelgebruiktmoetenworden.Vervolgenskrijgikeenstaatjewaarindatwelgebeurtenwaaruitblijktdathetnogtekortschiet.Ikdoeldusvooralopdietegenstelling.Wijzijnnietvoorpositievediscriminatie.Wijvindennietdatiemandmeteenmindercveenbaanmoetkrijgen,alleenomdatdieallochtoonis.Ikvindweldatsomshardergezochtmagwordennaargoedeallochtonendieoverdezelfdecapaciteitenbeschikkenalsautochtonekandidaten.Daar-naarmoetenwijopzoek,zoalsdatookgeldtvoorvrouwenopbepaaldeposities.Ikvindhethelemaalnietbezwaarlijkdatdaarnaargekekenwordt.Ikvindhetgekdatineersteinstantiemetdatverschilafgerekendwordtendathetvervolgensineenanderdocumentweeropduikt.Erwordenregionalebijeenkomstengeorganiseerdoverdeverschillendethema’sinhetprojectoverwatonsbindt.Watzijndeeersteervaringen?Hebbendiealtotaanpassingengeleidvanhetbeleid?Ikkombijdevoortgangendetoekomstvanhetintegratiebeleid.Delijstmetbrieveneninitiatievenissympathiek.Latenwijechterrealistischblijvenoverdeeffectenvaninburgerenmetregelsenwetten.Verderwordenbehoorlijkwatonderzoekenenadviezenaangekondigd,evenalsvoortgangsrapportages,evaluatiesenmonitors.Ookdaarbijlijktersomsergveelcontroledrangtezijn.ErspreektiniedergevaleenanderbeelduitdanuitdekabinetsreactieophetWRR-rapportofdeGIA.Isdateenverschiltussenwoordenendaden?Dandestagnatievandeinburgeringscursus.Daaroverhebbenwijhetalheelvaakgehad.Hetverlooptnietsnelgenoeg.Wijsteunendeministerinzijnoproepnaardegemeenten.Diemoetendaadwerkelijkmeebetalenaandeinburgeringscursussen.Hoestaathetvandaagmetdieoproependeconcretegevolgendaarvan?Ikeindigmethetonderwerpwaarmeeikbenbegonnen:desociaal-econo-mischetoegankelijkheidendesociaal-economischeintegratieiswatonsbetreftdesleutelvaneengoedintegratiebeleid.Datisnietdirectdeporte-feuillevandezeminister.Ikvindhetechtervangrootbelangdatdeministerzichindatdebatmengt.Ikhebhemdaartoealuitgenodigdbijdebegrotingsbehandeling.Datgeldtookvoorhetdebatoverhetonderwijs.Ikvraagdeministeromhetspecifiekepuntvanhetvmbo-onderwijs,datdemeesteleerlingenvanallochtoneafkomsttelt,endeintegratieuitdruk-kelijkverderuittewerkenmetzijncollega’svanOnderwijs.Daarzitdegrootstebottleneck,zekerinhetlichtvandeopmerkingvandeministervanOnderwijsdatuitstelvanstudiekeuzevoorallochtoneleerlingenvangrootbelangis.HoeverstaatdeministerzichopditvlakmetdeministervanOnderwijs?Ditisimmersvangrootbelangvoordeallochtoneleer-lingenendekanseninderestvanhunleven.Ikvraagdeministereenreactieopditpunt.MevrouwVanToorenburg(CDA):SteuntD66onzeoproepomtekomentoteenonderwijskansentop,juistomtevoorkomendatachterstandenvandeallochtoneleerlingeninhetonderwijsversnipperdaangepaktworden?EerstVVE,danCITO,danvmboendanhethogeronderwijs.Hetmoetgaanomeenintegraleaanpak,eenonderwijskansentop,waarvoorhetLOMpleit.DeeltdeheerVanderHamdieopvatting?DeheerVanderHam(D66):Datvindikallemaalheelsympathiek.Hetpuntisdatwijhetnietbijeentopmoetenhouden.Wijmoetenlangervolhoudenopditvlak.Ikhebalietsgezegdoverhetvmboendesociaal-economischepositievanallochtonen.Daarmoetenwijstructureelzakenveranderen.Wijmoetendetoegankelijkheidvergrotenenervoorzorgendatnieuweallochtoneondernemersgemakkelijkerondernemingenkunnenstarten.Datgeldtoverigensookvoorautochtoneondernemers.Daarzittennoggroteproblemen.Ikhoopdatdeministerzijncollega’svanTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1414 EconomischeZakenenaldieandereministersmetkrachtaanspreektophetvergemakkelijkenvandezeprocessen.DeheerDibi(GroenLinks):Voorzitter.Ikmoeteerlijkzeggendatikbijdevoorbereidingvanditdebatdacht:moetikzosnelnadebegrotings-behandelingweerietsvanintegratievinden?Wijkunnenhetookkapotpraten.Integratieprocessenvergentijdenverbeteringenzijnnietdirectzichtbaar.Datpolitiekepartijenvangekkigheidooknietmeerwetenwatzijmoetenzeggen,lietdeheerDeKromduidelijkmerken.DiestelteenoprotpremievooromdatdeVVDallochtonejongerennietalsNederlan-dersziet.Welkomoverigensindeintegratiecommissie,mijnheerDeKrom.DeNederlanderbestaatwel.AlswijvakantieviereninLloretdeMarherkennenwijonzelandgenotenvaneenkilometerafstand.Roodverbrandeneuzen,herrie,flesjesbierindehand,veelgezelligheidenwijdoenonsbestomeenbeetjeSpaanstesprekenmetdelokalebevolking.InGroenLinkshebikkennisgemaaktmeteenanderetypischeNeder-lander:telanghaar,linnentasjeonderhetokselhaarensandaaltjesonderdevoetenmetgeitenwollensokken.Altijduitopwereldvredeenvooreenbetermilieu.Demoslimbestaatook.Wijherkennenhenvaneenkilometerafstandaanhunhoofddoek,wittegewaden,langebaardenenaanhun«Allahhakbar».Zijscholensamenvoordemoskeeënensturenhunkinderennaareenislamitischeschool.Alsikuitga,komikookanderemoslimstegen,chil-lendindecoffeeshopsterwijlzeeenjointjedraaien,indeclubdansendopDJTiëstometeenwodka-RedBullindehand.Meisjesmethoofd-doekenzieiksexylerenlaarzenkopenofgiechelendtelefoonnummersuitwisselenopdehoekvandestraat.ToenMáximazeidatdeNederlandernietbestaatbedoeldezijdaternietéénprototypeNederlanderis:wit,blondhaarenblauwogen.Erisooknietéénprototypemoslim.Dewerkelijkheidheefthetpolitiekedebatallangingehaald.Hoesnellerpoliticizichditrealiseren,hoesnellerwijminderoverintegratiehoeventesprekenenhoesnellerwijermeeraankunnendoen.Decultuurontwikkeltzichconstantendatismaargoedook.HetisnognietzoheelerglanggeledendatinNederlandkinderenmoestenwerken,vrouwennietmochtenstemmenenkatholiekenenprotestantenelkaarindeharenvlogen.Kijkeenshoeverwijzijngekomen.Datheeftwelevengeduurd.Vandaagdedagvliegendeislamknuffelaarsendeislam-knuppelaarselkaarindeharen.Ookditzalooitnogslechtseenslechteherinneringzijn.IkvoorspeldatdeislaminNederlandoptermijnalsdenormaalstezaakvandewereldgezienzalworden.Dezeextremepositieszullenhetdebatnietlangerdomineren.Danmoeternogwelheteenenanderveranderen.GeertWildersvreestdatmoslimkolonistenNederlandwillenbezetten.DieheeftonlangsinIsraël,eenlandmeteenstaatvandienstalshetgaatomkoloniseren,hetvolgendegezegd:IkgeloofdatereengematigdeislamisenikgeloofnietdatereenEuropeseislamis.Ikgeloofenkeldatereenislamis,gebaseerdophetheiligeboekdeKoran.Ikgeloofdatheteenverschrikkelijk,fascistischboekisendaternooiteengematigdeislamzalbestaan.VolgensWildersisdejoods-christelijkecultuurvelemalenbeterdandeislamitischecultuur.Ikbenheelergbenieuwdhoedeministerhiertegenaankijkt.GeloofthijineenEuropese,eengematigdeislam,eenliberaleislamofhoejedieookwiltnoemenenhoezietdieervolgensdeministeruit?Aanwelkevoorwaardenmoetdieliberaleislamvoldoen?DeheerDijsselbloem(PvdA):Eenvraagtenprincipale.VindtdefractievanGroenLinksdathetaaneenministervanstaatisomtezeggenwateengeloofis,wateenliberaalgeloofisenwatdeinhoudvandatgeloofmoetzijn?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1415 DeheerDibi(GroenLinks):Nee.EriseenscheidingvankerkenstaatinNederland.Destaatmoetzowelhetrechtoporthodoxieverdedigenalshetrechtopafvalligheid,hetrechtophetgematigdaanhangenvaneengeloofofhetinhetgeheelnietaanhangenvaneengeloof.WijkunnenechternietontkennendaterinNederlandeenislamdebatplaatsvindt.Datdebatwordtopditmomentgedomineerddoormensendieeréénvisieopnahouden.IkzouhetopprijsstellenalspoliticienzekerdeministervoorIntegratiehierovereenstandpuntinnemen.Daarvoorhoefthijnietéénislamtepropageren.Hijkanuitleggenofaangevendaterverschillendeuitingenzijnindeislamendaterallangeengematigdeislamis.Jekunthetzogeknietbedenken.Ikbenechterbenieuwdnaarzijnreactie.Ikwasonderdeindrukvandecreativiteitvandeministerinhetvorigedebat.HijvonddeinburgeringswetvanVerdonkwelleuk,hijvondmijnkofferstukindeVolkskrantleukenhijvonddesegregatieaanpakvandeSPleuk.Deministerbedientiedereenopzijnwenken.Ikbenbenieuwdhoedeministerhierinopereert.DeheerDijsselbloem(PvdA):DevraagiswatdeheerDibiverlangtvandeministeralsvertegenwoordigervandestaat.Wijzijnvolksvertegen-woordigers.Watverwachthijvandeministerinditdebat?Zijnvraagwasnadrukkelijkaandeministeromtebeschrijvenhoedeislaminelkaarzit.WatbeoogtdeheerDibimetzijnvraag?DeheerDibi(GroenLinks):ErzijninNederlandheelveelmensendiebangzijnvoordeislam.Diedenkendatdeislamperdefinitiebetekentdaterooitislamitischewerelddominantiezalzijnendatzijdantweederangs-burgersworden.Ikvathetzomaarsamen.DatverhaalkrijgenwijvaakzovandePVVtehoren.Ikvinddatdeministermoetreagerenopdezeangstindesamenleving.Hijkanerbesteenanderverhaalnaastzetten.Hijhoeftgeenvoorkeuruittesprekenvooreenbepaaldeinvullingvanhetgeloof.Hijkanwelmeedoeninhetdebat.Hijmoetzekernietafwezigzijninhetdebat.DeheerVanderHam(D66):InaanvullingopdeheerDijsselbloemhetvolgende.Ikhebeenfractieliddatislamitischisenliberaal.VolgensmijisdeheerDibidatook.Datmagendatkanookallemaal.Datwordtsteedsduidelijker.Ikwilechternietdatdezevraagaandeministerwordtgesteld.Deuitvoerendemachtspreektzichdanuitoverdeislam.DiemoetzichechterslechtsbezighoudenmethethandhavenvandewetendeGrond-wet.Datishetenigedatdeministermoetuitdragen.DatistochookwatdeheerDibivanhemvraagtennietsmeer?DeGrondwetoverstijgtimmerselkereligie.DeheerDibi(GroenLinks):DegeloofsbelijdenismoetaltijdbinnendekadersvandeGrondwetplaatsvinden.IkhoopechterdatdeheerVanderHamindeafgelopenjareninhetzelfdeNederlandheeftgeleefdalsik.Daarinisimmersgeblekendatontzettendveelmensenontzettendveelvindenvandeislam.Ikvinddatdepolitiekdaarinafwezigis.Eendeelvanhetpolitiekespectrum,bedoelik,heeftdaaronvoldoendegripop.Hetmonopolieligtbijderechtsepartijen.DeministervoorIntegratiemoetdaarzijnverhaalnaastleggen.DatmageenverhaaloverdeGrondwetzijn.Datzouookmijnverhaalzijn.Ikwildatvandeministerhoren.DeheerVanderHam(D66):HoortdeheerDibinietdaterjuistookvanuitdeanderekantheelveelgeluidenklinken,nietalleenuitzijnfractiemaarookuitdemijne?Hetisdusnietwaarwathijzegt.Datgeluidisnietafwezig.Hetdebatoverliberalemoslimsheeftoverigenseffect.DeangstvoordeislamisdaardooronderheelveelNederlandersafgenomen,zoblijktuitonderzoek.Kenthijdatonderzoek?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1416 DeheerDibi(GroenLinks):IkhebneteenonderzoekmeegekregenvandeAnneFrankStichting,waaruitblijktdathetgeweldtegenmoslimstoeneemtenwaaruitblijktdatereenzeernegatiefopinieklimaatheerstinNederland.Hoejedatuiteindelijkbeoordeelt,magiedereenzelfbepalen.Erzijnallerleigeluidentehorenopdatgebied.IkwildatdezenieuweministervoorIntegratieproactiefopereertinhetislamdebatenhetintegratiedebat.Hijmoetgeenkansonbenutlatenomdegevoelensdieineensamenlevingheersentebeantwoorden.Hijmagdatopzijneigenmanierdoen.Ikbenbenieuwdhoehijhiertegenaankijkt.Ikhebdaareeneigenopvattingover.DeheerVanderHamook.IkwaardeerhetoptredenvandeheerPechtoldontzettendinzijnreactiesopmensenzoalsGeertWilders.Wijmoetenechterstoppenmetalleenreageren.Wijmoetenzelfeenverhaalhouden.Ikkijkuitnaarhetantwoordvandeminister.MevrouwKarabulut(SP):HetsignaalvandeheerDibiismijduidelijk.Hetkomteropneerdatmigranten:moslim,christenofkatholiek,onder-deeluitmakenvanonzesamenleving.Vindthijnietdatdepolitiekinzijnalgemeenheidnietaangewezenisomoverreligiestedebatteren?Wijzijntochgeentheologen?DeheerDibi(GroenLinks):WijmoetennietoverdeinhoudvanreligiessprekenenzeggendatMohammeddeKoranverkeerdinterpreteertomdaterstaatdatjeeigenlijkhelemaalnietmagstelen.Zogaatdepolitiekniettewerk.Mijverbazendezevragen.Wijlevenimmersineenwereldwaardeislamontzettendveelenvaakbediscussieerdwordt.Ikhebhetgevoeldatdaarineenkanteneenopvattingdomineren.Ikhebbehoefteaaneeneigengeluid,aaneeneigenstandigenoffensiefverhaal.Ikvinddatdeministereenmooiestartkanmakenalshijdaaroverietszegt.Iklaathemvolledigvrijinwathijdaaroverzouwillenzeggen.MisschienzegthijtegenmijhetzelfdealsdeheerVanderHam:ikbemoeimijdaarnietmee,wanteriseenscheidingtussenkerkenstaat.Ikhoopvanniet.MevrouwVanToorenburg(CDA):IkslaaanopdeopmerkingvandeheerDibidatdeaanpakallemaalrechtsis.IsdeheerDibihetmetmijeensdatwijmetnamemetdeministervanJustitiemoetensprekenoveruitwassenvandeislam,juistomruimtetebiedenenmensenfatsoenlijkademtelatenhalenenanderereligiestekunnenaccepteren?Datlaatstekanalleenalsdeuitwassenvoldoendeeffectiefbestredenworden.Datiseengrotedreiging.DeheerDibi(GroenLinks):Wijzijnallemaaltegendeuitwassenentegendeextremen.Daarbuitenisereengroepvanmensenmetbepaaldeopvat-tingendieookonderwerpzijnvandiscussie.Alsikeenbebaardemanzieophetvliegvelddieeenvliegtuiginwilstappen,krijgookikeenraarenongemakkelijkgevoelinmijnonderbuik.Hetgaatommeerdanalleenradicalemoslims.IkbenhetmetmevrouwVanToorenburgeensdatwijdaarovermetdeministervanJustitiemoetenspreken.Wijhaddenhetonlangsmethemoverafschaffingvanhetverbodopgodslastering.Daarbijhebikgepleitvoorhetnietextrabeschermenvangelovigentenaanzienvanniet-gelovigen.HelaasdeeddefractievanmevrouwVanToorenburgdaarnietaanmee.Ikhoopdatiedereeninhetkabinethierietsaandoet.Ditleeft.DeheerVanderStaaij(SGP):DeheerDibivraagtuitlatingenvandeministeroverdeislam.Betekentditookdathijwildatdebezorgdheiddiebijveelmensenbestaatoverhetgebruikvanbepaaldeconceptenbinnendeislamvoorgewelddadigetoepassingenmeerverwoordmoetworden?Datistochooktehoren?Dathetalsietsexclusiefswordtgezienvooreenbeperktaantalpartijen?Alsjevandeoverheidhoortdatjemetgodsdien-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1417 stennueenmaalallekantenopkan,degoedeendeverkeerde,endathetinzichzelfallemaalvredelievendis,kandathetwantrouwenvoeden.DeheerDibi(GroenLinks):Precies.IkhebeerlijkgezegdookbehoefteaaneenministerdieookoverdeelementenspreektdiedoorbijvoorbeeldGeertWilderswordengenoemd,zonderdathetmeteeneenverschrikke-lijkverhaalis.HetgaatmijhetmeestomdebezorgdheiddiebijheelveelNederlandersleeft.Diemoetopeengegevenmomentgewoonwegzijn.Bijsommigegaatdiewellichtnooitweg.Bijheelveelanderemensenwel.Ikhebonlangshetinitiatiefgenomentoteenrondetafelgesprekoverintegratie.Daarinhebbenwijallerleiorganisatiesuitgenodigd.Daarwarenookdeplattelandsjongerentegast.Diezeideneenaantalopmerkelijkedingen,zoals:jezultmaarallochtoonophetplattelandzijn.Detolerantievanplattelandsjongerenvoorallochtonenenmoslimsisnietzohoog.Onlangsiseenonderzoekverschenenwaaruitblijktdatveelplattelands-jongerennogalangstigstaantegenoverallochtonen.Hetomgekeerdeisooktezien:allochtonendiebijdeHollandersophetplattelandzoietshebbenvandathetracistenofzozijn.Ikzattedenkenwatwijdaaraankunnendoen.Erzijnontzettendveeljongerenophetplattelandbijdezeclubaangesloten.Diewillengraagbenaderdwordendoordepolitiek.Zijzeggen:alsjegeenprobleembent,bestajenietvoordepolitiek.Jewordtdannietaangewendommeetehelpenbijdeoplossingen.ZijhebbendebehoefteomdeeigenledenkennistelatenmakenmetallochtoneNeder-landers.Toenikopdemiddelbareschoolzat,gingenenkeleklasgenootjesvanmijnaareenhighschoolinAmerikavoordrieofzesmaanden.IshetnietleukombinnenNederlandtijdelijklesopeenanderemiddelbareschooltekunnenvolgen,bijvoorbeeldkinderenophetplattelandnaareenschoolindestaddiedaarbijvoorbeelddriemaandenlesvolgen?Kandeministerdatstimuleren?Ikbenbenieuwdhoedeministerdatziet.Wat?Puberruil?Ineenvorigintegratiedebathebikinderdaadgepleitvoorpuberruilomdeintegratietebevorderen.Datwasgelinktaanhetstraffen.AlseenMarokkaanseNederlandereenstrafheeftbegaan,kanaandiestrafgekoppeldwordenomergensophetplattelandkoeientemoetenmelken.DatiseenandereoplossingdandievandeVVD,diewildatjongerennaarMarokkogaanomkoeientemelken.Iknoemmijnvoorsteloverschoolookpuberruil.UitonderzoekvandeAnneFrankStichtingkwamnaarvorendatdeisla-mofobieenormistoegenomeninNederlandenookdatermeerdanduizendextreemrechtsejongerenactiefzijn.Steedsmeervanhenradicali-sereninneonazi’s.Ikvinddatergzorgwekkend.Wijpratenveeloversala-fistenenradicaliserendemoslims.Bijextreemrechtsejongerensprekenwijechtersnelvankwajongensgedrag.Misschienmoetenwijhetietsserieuzernemen.Ikbenbenieuwdwatdeministerertegenwildoen.Wijgaanwerkenmeteenlandelijkdekkendnetwerkvanantidiscriminatie-voorzieningen.Hoestaathetdaarmee?Hoestaathetmetdefinancieringenondersteuningvangemeenten?Eriseenmotievanmijnhandaange-nomenomtegelijkertijdmetdeuitroleenpubliciteitscampagnetestarten,zodatiedereenweetwaardiemeldingmoetdoen.Ikhebdaaraleentijdjeniksvangehoord.Ikbenbenieuwdnaardelaatstevorderingen.IkwachtookophetPlanvanaanpakracismebestrijding.DaarwachtdeKameralheellangop.WanneerkomtdatnaardeKamer?Hetzouervoorhetkerstreceszijnenhetisernogsteedsniet.Heugelijknieuwstotslot.DezeweekbleekdathetaantalNederlandersmeteendubbelenationaliteitflinkistoegenomen.IkvindhetmooialsNederlanderszichmetmeerdereplekkenopdewereldverbondenvoelen.IkbegrijpookdatNederlandersopzoekzijnnaarovereenkomstenensaamhorigheid.Ineenwereldmetsteedsvagerwordendegrenzenzoekenmensenhouvast.DatzagjeterugbijdemassalerouwnahetoverlijdenvanAndréHazesendemassa-euforietoenonzejongensscoordenbijhetEK.DiedubbelenationaliteitisvoormijhetbewijsdatdeNederlandseTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1418 identiteitbestaat,maardatjediepersoonlijkkuntinvullen.DatiswaaromiktrotsbenopNederland.MevrouwVanToorenburg(CDA):Ikvindhetvreemdomtehorendathetzoheerlijkisdaterweereenbabygeboreniswaarvanwijnualwetendatdietotzijn39-stemoetvoorkomenominTurkijetedienen.Mogenwijhetdaaroverooknoghebben?Ishetvrijwilligomeenanderenationaliteittehouden?DeheerDibi(GroenLinks):Elkeverbondenheidmetwelklanddanook,isereenopbasisvanvrijwilligheid.Mensenmoetenhuntweedenationali-teitopkunnengeven.Ikvindhetmooinieuwsdatdedubbelenationaliteitistoegenomen.DatkaninNederland.Ikvraagmijookhetvolgendeaf.IkhebnognooiteenmailtjegekregenvaneenMarokkaanofeenTurkdiezegtaftewillenvanzijntweedenationaliteitomdathetzijnintegratiebelemmert.Ikvraagmijafofmijncollega’sdiemailtjeswelkrijgen.Ishetnietpuureenpolitiekewensdiegerichtisopdeonderbuikendienietstemakenheeftmetwatdemensenzelfwillen?MevrouwVanToorenburg(CDA):Wijkrijgenheelvaakmailtjesvanmensendieonsvragenomeenbijdrageteleverenomhenlostekrijgenvanhetlandvanherkomst,zekeralshetgaatomhetlandvanherkomstvanhunouders.Wijkrijgendiemailtjesveelvuldig.MevrouwKarabulut(SP):IkkandeheerDibivolgen.Dubbelenationali-teitheefthelemaalniksmetloyaliteittemaken.Ikkanhemnietvolgenalshijzegtnooitsignalenoverproblementeontvangenhierover.Inwatvoorwereldleefthijdan?Alshijdiemailsnietkrijgt,heefthijtochkunnenhorenenlezendatheelveelMarokkaanseNederlandersvanhunMarok-kaansenationaliteitafwillen?IkvindheteenbeetjegoedkoopvandeheerDibiomtezeggendathetdanwelomonderbuikgevoelenszalgaan.HetzelfdegeldtvoorTurkseNederlanders.DiewillenmisschienhunTurksenationaliteitbehouden.ErzijnechterheelveelTurkseNederlan-dersdielievernietindienstgaanendielievernietdie€5000betalen.DeheerDibi(GroenLinks):IkhebsamenmetmevrouwKarabulutmeege-daanaanhetdebatoverdeimamsdienaarMarokkogingenvooreenconferentie.DaarinhebikgezegddatdeministermetMarokkomoetgaanpratenomervoortezorgendatdeMarokkanendiedatwillenhunnationa-liteitmoetenkunnenopgeven.Erzijngeencijfersbekendoverhoeveelmensenmeteendubbelenationaliteitdiekwijtwillen.Ikbenbenieuwdoverhoeveelmensenhetgaat.Misschienkandeministerdaarininzichtgeven.Ikhebhetgevoeldathethiergaatomeenzeerkleinegroependatdepolitiekhaartijdbeternietkanverspillenaanditsoortdingetjes.MevrouwKarabulut(SP):Doezelfonderzoek,zozouiktegendeheerDibizeggen.Hoezomoetdepolitiekhaartijdnietverspillenaanditsoortzaken?Erzijnheelveelmensendiebijonsaankloppen.Hetpuntisniethoeveelmensenhetzijn,maardatzijgeenmogelijkheidhebbenomvanhuntweedenationaliteitaftekomen.DeheerDibi(GroenLinks):Diekeuzevrijheidwilikrealiseren.DaarstaatGroenLinksvoor.Nogmaals,ikhebernietzoveelproblemenmee.IkvindhetraardatdeTweedeKameraljarenlangbezigismetdedubbelenatio-naliteitalsofdathétprobleemisophetgebiedvanintegratie.Hetisvoormijniethetprobleem.Desleutelis,zoalsdeheerVanderHamheeftgezegd,desociaal-economischeemancipatie.Daarwilikmijnpijlenoprichten.Hetbestrijdenvansegregatieendedubbelenationaliteitvindiknogalsymbolisch.Wijmoetendaaroverpraten.WijmoetenerwatvanTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1419 vinden.Ikvinddatjeeentweedenationaliteitmoetkunnenopzeggen.Voormijishetechtergeenhalszaak.DeheerVanderStaaij(SGP):Voorzitter.IkhadhetzelfdegevoelenalsdeheerDibi:alweereenuitgebreiddebatoverhetintegratiebeleid,zokortnadebegrotingsbehandeling.Inmijnbelevingwasooktoendeintegratiehetzwaartepuntvandebesprekingen.Hetisnueenmaalzogepland.Erstaanookeenaantalbrievenopdeagendadieerallangliggen.Hetiseenratjetoeaanbrieven,zoallesbijelkaar.Wijkomenzokortvoorhetkerst-recesookineensfeerwaaropwijonsrichtenopdezakendienoggere-geldmoetenwordenvoordefeestdagenenhetnieuwejaar.Hetspringtnietvandezebrievenafdaternogdingenzijndievóórjanuarigeregeldmoetenworden.Ikwildaaromvandaageenaantalpraktischepuntennaarvorenhalen.Inmijnbelevingwashetdebatbijdebegrotingermeereenophoofdlijneneneenmeteenwatbrederenalgemenerkarakter.IneerderedebattenisalhetWRR-rapportoveridentificatiemetNederlandaandeordegeweest.Datraaktaandediscussieoverderelatietussenintegratieenidentiteitenhetvoortgaandedebatovernationaleidentiteiteninhoeverredaarvansprakeis.Ikhebgezegdeenwatpraktischeinsteektekiezen.Ditrapportisvanaugustus.Heefteendergelijkstukdoorwer-kinginhetbeleidvandeintegratieminister?Gaanwijerwatvanmerkendatditrapportverschenenisendathetkabinetzicheroverheeftgebo-gen?Hoegaatzichditconcreetvertalen?Erstaanheelveelalgemenedingenin.Dithieldmijechterbezigtoenikdoordestapelstukkenvoorditoverlegbladerde.Bijhetsprekenoveridentiteitendeculturelekantvanintegratiehoudtmijhetvolgendebezig.Eenaantaljarenwassprakevanhetmulticultureledrama.Wijmoestendezakenkunnenbenoemenennietalleenmaardenkendathetvanzelfgoedgaat.TochisersprakevanschroomomdewortelsvanNederlandenEuropaconcreettebenoemen.Ikkomhetindestukkenniettegen.Nederlandisinsterkematebepaalddoorchristelijkewortels.Vindtdeministerdatditgezichtspuntfrankenvrijbenoemdkanworden,zonderonsonmiddellijktehoevenverdedigentegenbeschuldi-gingenvanuitsluitingvananderen?Dezepositiewerktimmersdoorinonzefeestdagenendepositievandezondag.Wijmoetennietonmiddel-lijkineenmulticulturelekrampschieten,maarmoetenmogenzeggendathetvanuitdehistorischeidentiteitvanNederlandgevormdis.DeheerVanderHam(D66):IkwilnietontkennendathetchristendomeenbelangrijkerolspeeltindeNederlandsegeschiedenis.WelishetzodatdegodsdienstvrijheiddiewijinNederlandkennenpastotstandkwamnadeliberalegrondwet.Toenkregendekatholiekenendejodendezelfderechtenalsdeprotestanten.Desamengangvanliberalismealsvoor-waardevandegodsdienstvrijheidontkenttochookdeSGP-fractieniet?DeheerVanderStaaij(SGP):Datdebatisalgevoerdbijdediscussieoverdegrondrechtenendemulticulturelesamenleving.IkzegnietdatditdeenigebepalendefactorisvoordevormingvanNederland.BijdevrijheidsrechtenverwijsiknaarhetboekvanAdVerbrugge,Tijdvanonbe-hagen,waaruitblijktdatereenrelatiebestaattussendevrijheidsrechtenenhetprotestantisme.Ikwildiediscussienietoverdoen.Hetbetekentnietdatwijzeggen:hetchristendomwasdewortel,maargelukkigkwamerwatliberaalgedachtegoedomhetwatleefbaardertemaken.Alsdatdestrekkingisvandevraag,benikhetdaarmeenieteens.DeheerVanderHam(D66):Wijhebbenaltijdeengrotematevangods-dienstvrijheidgehadtenopzichtevananderedelenvandewereld.Dievrijheidispasgecodificeerdmetdeliberalegrondwet.Toenhaddendekatholiekenendejodendezelfderechtenalsdeprotestanten.Hetisoveri-genswaardathetliberaledenkeneenoorsprongheeftinhetvrijzinnigTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1420 protestantisme.Hetgaatonderandereoverderemonstranten,degrotetegenstandersvandecalvinistenwaaruitdeSGPvoorkomt.DeheerVanderStaaij(SGP):Detwistentussenremonstrantenencontraremonstrantenzijnnietalleenvandezeventiendeeeuw,zoblijktnu.DeheerVanderHamwildieinde21steeeuwvoortzetten.OokinhetlichtvanintegratieeninburgeringzijnerdingendiemensenmoetenwetenalszijinNederlandeenplaatszoeken.ZijmoetenwetenwaterinNederlandisgebeurd.AndersbegrijpjedeheerVanderHamenD66nietenbegrijpjedeheerVanderStaaijendeSGPniet.Inhetjaarrapportoverintegratieissprakevanvooruitgangenstagnatie.Datisdethermometervanhetintegratiebeleid.Hetisgoedomnietalleenhetslechtenieuwsendenegatieveontwikkelingentenoemen.Wijmoetentevredenzijnenpositiefzijnalswijvooruitgangzien,bijvoorbeeldophetterreinvanonderwijsenarbeidsmarkt.Datbemoedigtindezindattezienisdathetniethelemaalnutteloosisomtewerkenaanintegratie.Hettoontaandatdebestrijdingvanwerkloosheidondernieuwkomersenallochtonenenhetbestrijdenvanonderwijsachterstandenbijdezegroepenertoedoet.Hetkanhelpenenhetkanbijdragenaandeaanpakvanproblemen.Wijmoetenookgoedooghebbenvoordehardnekkigeintegratieproble-mendieernogaltijdzijn,zoalsdesterkeoververtegenwoordigingvanbepaaldegroepenallochtonen,Antilianen,ArubanenenMarokkanenbijverdachtenvanmisdrijvenenindecriminaliteitscijfers.Hetisvangrootbelangvoorhetdraagvlakvanhetintegratiebeleidendeverhoudingtussenbevolkingsgroependathierinveranderingoptreedt.Dezecijfersmoetengewoonomlaag.Hetiseengoedezaakdatwijaanhetkabinetvragenommetconcretecijferstekomenvoorverminderingvandeover-vertegenwoordigingindecriminaliteitscijfers.DehieroverdoordeheerDijsselbloemingediendemotiehebikmeeondertekend.Zokunnenwijzienofbeleidertoedoet.Watvangrootbelangis,ookopandereonderdelen,isdatwijalleenverderkomenalswijterugkijken.Datismijnvasteovertuiging.Nietelkekeermoetgedachtwordendatwij,bijvoorbeeldbijdecriminaliteits-bestrijding,ineenswetenhoehetmoet.NuwordtbijvoorbeeldineensbeslotenomdeMarokkaansegemeenschapbijdeaanpakvandeproble-mentebetrekken.Wiegraaftinhetdossier,zietechtereenhelderrapportmeteenkeurigkabinetsstandpuntuit1999:Samenvolvertrouwendetoekomsttegemoet.DenieuwegedachteisdatwijdeMarokkaansegemeenschaperbijmoetenbetrekken.Watisdaartoendanvanterechtgekomen?Lerenwijdaarvan?Erwordteenbepaaldconceptgekozen,hetlichtlijktaantegaanenvervolgensveranderternietechtwat.Hoekomtdatdan?Hetgaatnietalleenomnieuweideeënennieuwebenaderingen,maarookomlerenvanhetverledenenomwaterindebelangrijketijdachteronsinmiddelsalisgedaanenondernomen.WatdedienstplichtbetreftligtereenbriefoverdedubbelenationaliteitbijTurkseNederlanders.OpvallendindiebriefisdatdezogenaamdeblauwepasergonbekendblijktonderTurkseNederlanders.Metdiepaskaniemand,ookalsdieafstanddoetvanzijnnationaliteit,heelwatsocialerechtenbehouden.Ishetnietgoedomdezemogelijkheidmeeronderdeaandachttebrengen?Inbeschouwingenvanhetkabinetoverdedubbelenationaliteitkomikvaakdegedachtetegendathetderelatiemetonzesamenlevingnietindeweghoefttestaan.Intheorieisdatwaar.HetkanzijndathetnietindewegstaatvandeverhoudingtotdeNederlandsesamenleving.Tochvraagikdeaandachtvoorhetvolgende.InvergelijkingmetandereallochtonebevolkingsgroepenblijkenTurkenmeergerichtopdeeigengroepenophetlandvanherkomst,ookindetweedegeneratie.BinnendeTurksebevolkingsgroepisereengrootaantalpersonendatopafstandvandeNederlandsesamenlevingstaat.IshetgraaghebbenvandedubbelenationaliteitdanookgeenuitingvaneensterkegerichtheidopTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1421 hetlandvanherkomstendusweldegelijkeensignaalvangebrekkigeintegratie?Graagmeeraandachtdaarvoor.Mijnlaatsteonderwerpbetreftconcentratie.Inhetjaarrapportintegratie2008wordtgeconstateerddaterinhetafgelopenjaarmeerwijkenmeteenhogeconcentratieallochtonenbijzijngekomen.Erisookeenhogereconcentratiebijscholenenbedrijven.Minderontmoetingenmetautocht-onenbetekenteenremophetgewensteintegratieproces.Deministergeeftviadewijkenaanpakaandachtaandezeproblematiek.Ikleesookoverallerleimaatregelendiegenomenworden.Welkbelangwordtergehechtaanhettegengaanvanconcentratie?WelkemogelijkhedenbiedtdeRotterdamwet?Hoezietdeministerdit?Kanhetmeeruitgeventwordenofisdeministerdaarovernietzopositief?Ikhoorgraagwatmeeroverideeënenbeleidomconcentratietegentegaan.MevrouwKarabulut(SP):Voorzitter.Hetkabinetisbijnaopdehelftvanzijnregeringsperiode.Eriseennieuweministervoorintegratie.Erwordtaltweejaarheelintensiefgedebatteerdoverintegratieenheelveelgesprokenoverdeislam.Erisveelgedoegeweest,metveelteweinigresultaat.Ikmoetzeggendatonseersteoverlegmetdeministermijaangenaamheeftverrast.Ikhoopdatdeministerhetandersgaatdoen.Ikhoopdatdeministerveeldaadkrachtlaatzien.Deministerheefteenpaarwekenwarmkunnendraaien.Hijheeftdeonderwerpenendedossierskunnenbestuderenenhijheeftmetheelveelmensengesproken.Ikhebgeziendathijveelopbezoekgaatindewijken.Watzijnechterzijnpriori-teitenvoordekomendetweejaar?Watwilhijconcreetabsoluutbereiken?Ikhebgelezendatdeministergraagdelaatsteintegratieministerwilzijn.Datjuichikalleenmaartoe.Datbetekentdatdeministerontzettendambi-tieusisenheelveeldoelenmoethalen.Ikbendusergbenieuwd.VoordeSP-fractieistaal,integratie,hettegengaanvansegregatie,enhetervoorzorgendatmensenelkaarontmoetenopwerk,schoolenindebuurtontzettendbelangrijk.Eenanderbelangrijkpuntisdearbeidsmarkt.Hetlaatste,overkoepelendepunt,isdatintegratieeenwederzijdsprocesisendusvantweekantenmoetkomen.Wijhebbenhierwettenenregels.Migrantenmoetenbereidzijnomzichaantepassen.Ikconcentreermijopdezevijfpunten.Teneerstedetaal.Wijkomendaarovernoguitvoerigtespreken.Deministerheefteenforseuitdagingbijdeinburgering.Daarliggengroteproblemen.Iksnapnietzogoedwaaromdeminister,alsikvraagomtebewerkstelligendatdegemeentendenieuwegroepenarbeidsmigranteneentaalcursusaanbieden,viagemeentenofviawerkgever,zichdaarovernietwiluitspreken.ErzijntienduizendenOost-EuropeanendiezichvoorlangeretijdvestigeninNederlandomhiertewerken.Ikwilhiereenduidelijkeuitspraakover.Ikwilgeenherhalingvanveertigjaargeleden.Toendachtenwijookdatveelgroepenarbeidsmigrantenweerzoudenvertrekken.DiemensenmakennuonderdeeluitvandeNederlandsesamenleving.Tentweededesegregatie.Ikhebdaarovereenplaningediend.Deministerheeftgezegddatonderdeeluittelatenmakenvanzijnintegratie-plannen.Deministerkomtmetconcretedoeleneneenuitgebreidenotitieinjanuari.Ikziediereactiegraagtegemoet.Vorigeweekisereenbijeen-komstgeweestinAmsterdam.Datiseengrotestadmetveelgemengdebuurtenenzwarteenwittescholen.EencolumnistvandeVolkskrant,PieterHilhorst,heeftdezeweekeennietmisteverstanecolumngeschre-ven.Diemaaktpreciesduidelijkwaaromwijhieropforsmoeteninzetten.Hijschrijftin2004,samenmetandereouders,betrokkentezijngeweestbijeenhistorischinitiatiefvanonderop.Ikwasdaarookbijbetrokken.DatwasmettoenmaligwethoudervanonderwijsAboutaleb.Dievondhetookeenhistorischmoment.Doelwasomdesegregatietelijftegaan.Hetverliepechteranders.DatplanvoorgemengdescholenisvolgensHilhorstomzeepgeholpendooreenmonsterverbondvanpolitiekTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1422 correctestruisvogels,afwachtendeschoolbesturenenbureaucratischepolitie.Ikhebmijlatenvertellendatheteenzeerpittigebijeenkomstwas.Erwarenontzettendveeloudersindezaaldiezichheelkwaadenheelbooshebbengemaakt.Datisookmijnervaring.Veelmensenvoelenzichindesteekgelaten.IkvraagdeministerdanookheelconcreetomdezesituatieoptepakkenenommetAmsterdamingesprektegaan.Hijmoetkijkennaarwateruitdegesprekkenisgekomenenuitdezebijeenkomst.Daarvanwordenverslagengemaakt.Ikvraagdeministeromdieversla-genvoortaanmetdeKamertedelen.Ikvraaghemookommeteenplantekomenomdegettovormingendesegregatietegentegaan.Tenderdehetonderwijs.Deministerkomteerdaagsmeteenintegralevisieopwatermisgaatindebuurtenendewijken.Hijwilnietalleenkijkennaardesegregatie,maarooknaarwatincidentenzijnenwaterstructureelaandehandis.Ikvinddatgoed.Eenvandebelangrijkstepuntennaastsegregatieiseengemisaanhandhavingeneentekortaanagenten.Eenanderbelangrijkpuntishetonderwijs.Wijziendathetmeteendeelvandemigrantenjongerenontzettendgoedgaat.Erisechterveelschooluitvalenerisnogsteedsteveeltaalachterstand.Ikvraagdeministerofhijbereidisomvanuitonderwijsperspectieftebekijkenwaterallemaalmisgaat.Ikdoelmetnameopdeaansluitingtussenonderwijsenarbeidsmarkt.Naenkeledecenniamoetenwijnutochvooruitgangboeken.Ikzieeerlijkgezegd,zoalshetnugaat,onsnognietdedoelstel-lingenhalenbijhetvoorkomenvanvoortijdigschoolverlaten,waarbijveelmigrantenjongerentussenwalenschipvallen.Tenvierdehetwerk.Inhetjaarrapportoverintegratievalttelezendatdearbeidsparticipatieisgegroeid.Migrantenhebbenechtereenheelkwets-barepositieopdearbeidsmarkt.Datheefttemakenmethetopleidings-niveau.Zijhebbenookvaakflexbanenenzittenopdeschopstoel.Ikmaakmijdaaroverzorgen,zekermetderecessieendeontslagendiezullenvallen.IkhoorgraagvandeministerwathijsamenmetdeministervanSocialeZakenconcreetgaatdoenomdittevoorkomen.Wordthetnieteenstijdconcretedoelenteformulerenvoorarbeidsparticipatieennietalleenmaarhetabstractedoelvan80%in2011?Ermoetjaarlijkseendoelopgenomenwordenindebegroting.Daarbenikblijmee.Moetdatnietgemonitordgewordenzodatingezoomdkanworden?Uithetjaarrapportintegratiekanikveelopmaken.Hetpuntvandearbeidsmarktiszobelang-rijkdatdaarvooreenapartemonitoropgesteldmoetworden.Graageenreactie.WatbetreftdiscriminatiesluitikmijkortheidshalveaanbijdevragenvandeheerDibi.Ikvraagmijintussenechtafwateraandehandismetdeambtenarenvandezeminister.Denotitieoverdiscriminatiebestrijdingzoualbeginditjaarkomen,toenwerdhetnadezomer,vervolgenswerdhetdecemberennuwordtheteerstekwartaalvanhetvolgendejaargenoemd.Ikhoopdatwijhetdanookechtkrijgen.Ikhoopookdathetwetsvoorsteloverantidiscriminatievoorzieningensnelinbehandelinggenomengaatworden.Dezeweekisdemonitoroverracismeenextremismeverschenen.Deonderzoekersgevenaandathetrechtsradicalismeindeafgelopenvierjaarenormisgegroeid.Kloptditbeeldenzoja,watzijndeplannenvandeminister?Ikweetdaterin2007eenpilotisgestartvoorderadicalise-ringvanextreemrechtsejongeren.Hoestaathetdaarmee?Moet,alshetbeeldklopt,ditnietinveelmeergemeentenuitgevoerdworden?TocheenvraagoverdedatabankvoorAntillianenofteweldeverwijs-index.Uitdemediahebikbegrependatdieaparteindexvandebaanis.Ikbendaarblijom.Zijwordennuopgenomenindealgemeneverwijs-indexrisicojongeren.Ikhoorgraageenbevestigingvanditbericht.Wordtetniciteitnuwelofnietgeregistreerd?IkdachtdatdeKamermetdeministerhadafgesprokenomeersthetSCP-rapportaftewachtenenpasnabesprekingindeKamertebekijkenoferbehoefteaanis.UitdezelfdemediahebikoverigensookvernomendatstaatssecretarisVanBijsterveldtTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1423 envice-premierBosminofmeerzeggendatetniciteitsowiesogeregis-treerdwordt.Graageenreactie.DeheerDibi(GroenLinks):Wijwetenallangwathetkabinetwil.MinisterBoswiletniciteitregistreren.WatvindtdeSPdaarvan?MevrouwKarabulut(SP):Ikziedaartotnutoenietdemeerwaardevanin.IkwasalgeenvoorstandervandeverwijsindexAntillianen.Ikzieookdemeerwaardenietinvanaparteregistratie.WijwetenaldathetgaatomMarokkaans-NederlandseenAntilliaans-Nederlandsejongeren.Ikbenbenieuwdnaarderesultatenvanhetonderzoek.Alshetnodigisomcrimi-naliteitofwerkeloosheidofwatdanooktegentegaan,moethetimmerskunnen.Ikbenerdusnietprincipieelvooroftegen.DanhetonderzoeknaardeTurksedienstplicht.Desprekersvoormijhebbeneralaangerefereerd.Hetonderzoekbevatinterviewsmet68mensen.Erwordengroteconclusiesgetrokkendieiknietkanvolgen.Ikhebmijntwijfelsoverdieconclusies.Ikweetooknietwatdeministerervanvindt.Devorigeminister,Vogelaar,heeftgezegdnietdenoodzaaktezienvanoverlegmetdeTurkseautoriteitenhierover.Ikziedenoodzaakwel.Hetonderzoekisquaomvangheelbeperkt.Volgensmijzijndeonder-zoekersooknietinTurkijegeweestomtezienhoehetdaargaat.IkvindheteenbeetjeraardatTurkseNederlanders,netalsalleEuropeseTurken,verplichtwordenomindiensttegaanof€5000tebetalenomervanaftekomen.IkzielieverdatzijgewoonkunnendoorgaanmethunlevenenhungeldnietindekassenvandeTurkseoverheidhoeventestorten.Hoezietdeministerdat?Ishijbereideennieuwonderzoekuittelatenvoeren?HervathijdegesprekkenmetdeTurkseautoriteiten?Ziethijeenmogelijk-heidomditonderwerptebetrekkenbijdeonderhandelingenvandeEUovertoetredingvanTurkije?DeheerDibi(GroenLinks):VolgensmijgeldtvoortoetredingvanlandentotdeEUeenaantalcriteria,deKopenhagencriteria.WilmevrouwKara-bulutdaareencriteriumaantoevoegen,namelijkdedienstplicht?MevrouwKarabulut(SP):Ikvindditeenbelangrijkonderwerp.TurkijewiltoetredentotdeEU.IndeEUwonenveelEuropeseTurken.Waaromzoudenwijditonderwerpnietbijdegesprekkenovertoetredingkunnenbetrekken?HetzalgeenKopenhagencriteriumworden.Wijkunnenhetechteropzijnminstbespreken.DeheerDibi(GroenLinks):OokikverzoekdeministeromditmetdeTurkseoverheidoptenemen.Danstellenwijechterwelverschillendecriteriaaanverschillendelanden.IsdeSPdaarvoorstandervan?MevrouwKarabulut(SP):Nee.Datzegikookniet.Ikzeggewoondatditeenbelangrijkpuntkanzijn.OverdegemeenschappelijkeintegratieagendasluitikmijaanbijmevrouwVanToorenburg.Iksnapnietdat,waargemeentenbelangrijkeuitvoerderszijnvanintegratiebeleid,maar10%of20%meemoetdoenmetdezeagenda.Iksnaphetüberhauptnietzogoed.Misschienkandeministeruitleggenwatdebedoelingisenwaaroverhetgaat.DeheerDijsselbloem(PvdA):Voorzitter.IkzaleerstietszeggenoverhetWRR-rapportendaarnawatlossepuntenbehandelenvandegeagen-deerdebrieven.DeWRRbeschrijftterechthoedesamengesteldeidentiteitvanmensenzeeruiteenlopendkanzijn.Naarmateonzesamenlevingheterogener,pluriformerenindividualistischerwordt,zaldeidentiteitvanmensensteedsbredersamengesteldzijn.Tegelijkertijdisereenvoortdurendebehoefteomookeendeelvandeidentiteitmetelkaartedelen.DeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1424 discussiegaatvaakoverdevraagwatjemetelkaarmoetdoenomeengezamenlijkbelangtehebben,eenrelatiemetelkaaraantegaan,etcetera.IndevisievandePvdAisditeenheelreëlediscussieophetmomentdatvastesocialestructurenennationaleeninternationalestructurenveran-deren.Opzo’nmomentishetbegrijpelijkenlogischdaterbehoefteisaaneenantwoordopdevraagwatwijnogmetelkaardelen.Datheeftooktemakenmetdemulticulturelesamenlevingenmetmigratie.Versterkingvandeidentiteitkanopverschillendeniveausgebeuren.DeWRRbepleitsterkhetfunctioneleniveau.Alsmensenrelatiesaangaan,elkaartegen-komenenmetelkaartemakenhebben,gaanzijopeengegevenmomentbelangendelen.Eriszekerookwattezeggenvoorhetversterkenvanidentiteit.Hetiseenstukjegedeeldeidentiteitopeengemeenschappelijkmacroniveau.WatbetekenthetnogomNederlandertezijn?WatbetekentdanhetNederlanderschap?Datgaatoverhetgemeenschappelijkebelangdatwijhechtenaanonzerechtsstaat,aandemocratieenaandegrond-rechten.Diezijnnietzomaarkomenaanwaaien.Diezijnooknietvoordeeeuwigheid.Diezijnhistorischontstaan.Daarvoorisgeknokt.Diewordenookbedreigd.Daarmoetenwijnietdramatischoverdoen.Wijmoetenvertrouwenhebbenindeweerbaarheidvanderechtsstaat.Datzijnreëlediscussies.Ikwildatnietwegvegen,zoalsVanEngelenenDuyvendaklaatstdedenopeenopiniepagina,alseeneng-nationalistischebenaderingwaarbijiedereenindezelfdemalwordtgeduwd.Datiseenparodieopdegaande,zeerreëleenmaatschappelijkediscussie.Ikvindheteenpositieveontwikkelingdatermeeraandachtisvoordegeschiedenis,degrond-rechten,hetbelangdaarvanenhoediezichtotelkaarverhouden.Datkomtmededoorhetintegratiedebat.Datzijnpluspuntenvandediscussieoverdemulticulturelesamenleving.Datisgeenverengingofnationalisti-schebeperkingdaarvan.Overigensmoetdeinvloedvandeoverheidopdeidentiteitsvormingnietwordenoverschat.Natuurlijkspelenonderwijsenbijvoorbeeldburger-schapsbevorderingeengroterol.Datgeldtookvoorsport.Ikhebvandaageenamendementmogenindienenom12mln.vrijtemakenvoorhetprogrammameedoen,gerichtophetbevorderenvanlidmaatschapvansportverenigingenvanjongerenvanallesoortenenvanalleherkomstenafkomst.Datistypischeenplekwaaropfunctioneelniveaucontactwordtgemaaktenwaarmensenzichopeengoedeenpositievemaniertotelkaarverhouden.Eenenkeleopmerkingoverderelatietussenidentiteit,nationaliteitenloyaliteit.DePvdAheeftsteedsgezegddatdubbelenationaliteitnietstemakenheeftmetproblemenvanintegratieofgebrekaanintegratieenalhelemaalnietsmetloyaliteit.Alsdubbelenationaliteitaleenprobleemis,danheeftdatermeetemakendatrechtsstelselssomsbotsenendatmensenklemkomentezittentussenhetindiverselandenzeeruiteenlo-pendefamilierecht.DeACVZheeftneteenadviesuitgebrachtoverdedubbelenationaliteit,hoeproblematischdieisenhoewijermeemoetenomgaan.Zijhebbenvrijminutieusbekekenwaardeproblemenzittenenzijdoendaarzeerrelativerendover.Deproblemenvoorindividuelemensenvandubbelenationaliteitenbotsenderechtsstelselszijneigenlijkheelbeperkt.Devraagaandeministerisofhijdaaropalwilreagerenofdathijnogmeteenkabinetsstandpuntkomt.Datkanhetmomentzijnomdediscussieoverdedubbelenationaliteitnogeensgoedopteschudden.Inplaatsvanverderproblematiserenmoetenwijmisschienmaarachter-overleunenddevraagstellenwathetprobleemisenvoorwie.IkvinddatdeACVZonsdaarmeegoedconfronteert.WatdePvdAbetreftmoetkeuzevrijheidvooropstaan.DatgeldtookvoordediscussiedievolgensdeheerDibitevaakisgevoerd,namelijkdieofMarokkanendevrijheidhebbenomhunoudestaatsburgerschaptelatenvervallen.HetgeldtzekerookvoordediscussieoverdeTurksedienst-plicht,diegekoppeldisaandenationaliteit.WijvindendatmensenvrijTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1425 moetenzijnomhunoudenationaliteittelatenvervallenalszijkiezenvooreentoekomstinNederland.Wijvindenookzekerdatzijnietlangerlastig-gevallenmoetenwordenmetdienstplichtineenlandwaarzijhelemaalnietmeerwonen.Ikmaakdirectdeoverstapnaarenkelekritischeopmer-kingenoverdebriefoverdienstplichtinTurkije.Hetiseenwonderlijkrapportmetwonderlijkeconclusies.Anderenhebbenhetookalgezegd.ObjectiefgezienverplichtdeTurkseoverheidmanneneenxaantalmaandendienstplichttevervullendanwelzichzelfvrijtekopeninclusiefeenkorte,vervangendedienstplicht.DatiseeninbreukopjeleveninNederlandenhetkostgelddatjeinNederlandtebestedenhebtomjelevenverderoptebouwen.Ikkanhetnietanderszien.Maargoed,uitinterviewsblijktdatdebetrokkenTurksemanneninNederlandhetnietervarenalseenbelemmering.Datfeitmoetenwijmaaraccepteren.Ookhiermoetgeldendatmensennietverplichtmoetenwordentotditsoortzakeninhunlandvanherkomstofhetlandvanherkomstvanhunouders.IkvraaghetkabinetnogmaalsomditinNAVO-verband,EU-verbandofrechtstreeksbijdeTurkseoverheidaandeordetestellen.Ikhebditaleerdergevraagd.ToenweesministerVogelaarhetaf.Deministermoetdatdoen,zoalshijookinMarokkoeenaantalvanditsoortkwestiesaandeordeheeftgesteldenbespreekbaarheeftgemaakt.WijzienoverigensuitnaarhetverslagvandeMarokkoreis.DeministermoetietsdergelijksookdoeninTurkije.DeheerDibi(GroenLinks):Enalleanderelandenwaarvergelijkbareproblemenspelen.DeheerDijsselbloem(PvdA):Datklopt,mijnheerDibi.Uprobeerthetprobleemechtersteedswegtemasseren.Weestochreëel.DeTurksegemeenschapinNederlandisgroot.ErzijndusveelTurksemannendiehiermeetemakenhebben.Degeïnterviewdendoenerrelativerendover.Hetenigewatikzegisdatmensenniettotdienstplichtgedwongenmoetenworden.IkhoopdatGroenLinks,diealtijdvoorindividuelekeuze-vrijheidis,hetdaarmeeeensis.OpvallendisdegroteonbekendheidbijTurksemannenmetdeveran-derdewetgevinginTurkije.Wiedeoudenationaliteitlaatvervallen,komtnietmeerindeproblemenmeterfrechtendergelijke.Datschijntnunietmeerzotezijn.Mogelijkkunnenwijnogeensnadenkenoverhoewijdekennisdaaroverkunnenverspreiden.Dankandatprobleemookwordenverholpen.Uithetrapportkomtnogietsandersnaarvorenwaaroverwijmoetennadenken.Veelvandegeïnterviewdenzeggentehechtenaandedubbelenationaliteit.ZijwillenhettweedepaspoorthoudenomdatzijzichonzekervoelenennietwetenofzijweleentoekomsthebbeninNederland.Datvindikeenzorgwekkendsignaal.BlijkbaardenkenveelmannenmisschienterugnaarTurkijetemoeten,alsdeNederlandsesamenlevinghennietblijvendwilontvangen.Datmoettotnadenkenstemmen.Ikhoorgraageenreactievandeminister.DeverbredeleerplichtiseenbelangrijkpuntomoudersvanschoolgaandekinderendienognietdekanshebbengekregenofgegrepenomNederlandstelerenalsnogaanhetNederlandstekrijgen.IndelaatstebriefisdeKamereennaderejuridischeanalysehiervantoegezegd.Graagmeerberichtdaarover.Hoestaathetdaarmee?Waarblijfthetplanvanaanpakbijracisme?Anderenhebbendievraagookalgesteld.Ikwijsopeenanderpunt.Inhetcoalitieakkoordisafge-sprokenomracismeendiscriminatie,metnamepraktischevormenopdearbeidsmarktenhetuitgaansleven,veelactievertevervolgen.Veelmeerzakenmoetenconcreetvoorderechterwordengebracht.Veelmeerzakenmoetenhetliefstzichtbaartoteenveroordelingleiden.Datisheelbelang-rijkvoorjongerendievoortdurendaanlopentegenvormenvandiscrimi-natie.Derechtsstaatmoetlatenzienookvoorhentewerken.Ikzieuitnaarinitiatievenopditpunt.DePvdAvergeetdezeafspraakinhetcoalitie-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1426 akkoordniet.Ikzegditoverigens,overhethoofdvandeminister,tegendeministervanJustitie.DanheteindrapportvandeTaskforceAntilliaanseNederlanders.Daariseenuitvoeringsplanbijgedaanvoor2009.Metanderewoorden,ditplanmoetvanaf1januarigaandraaien.Wijhebbenhetechternognietbesproken.Erisooknoggeenkabinetsreactieopgekomen.Ikleesnudatdiepasvoorjaar2009wordtverwacht.Ikwilnietdatereengatvaltinonsbeleidvoordezegroep.Ikwilvandeministerwetenhoehijdenktdatoptelossen.Hoegaathijommethetrapportvandecommissie-Andersson?DeSP-fractiesprakaloverhetbesteldeonderzoekovernutennoodzaakvanregistratieopbasisvanetniciteit.Ikvraagdeministerdaarbijallerleibestaanderegistratiesystementebetrekken.DediscussiespitstzichtoeopdeVIAendeVIR.Datisbegrijpelijk.Deministerweethoewijhieroverdenken.Erzijnechterallerleioverheidsregistratiesystemenendatabankenwaarookafkomst,herkomstennationaliteitinwordengeregistreerd.IknoemhetGBA,waarinditookallemaalvastgelegdwordt.IkhebbegrependatwiezichmeldtbijhetCWIomdathijofzijzijnofhaarbaanverlorenheefteneenuitkeringkomtaanvragen,zijnofhaaretniciteitwordtgere-gistreerdopverzoekvanstaatssecretarisAboutaleb.Ikwilhiermeezeggendatdezediscussiebrederis.Hetkabinetmoeteenbreedbeleidvoeren.Ikvraagdanookomdeanderedatabankenenplekkenvanregis-tratieerbijtebetrekken.Dannogenkeleopmerkingenoverhetlokaalbeleidendesamenwerkingmetdegemeenten.Ookikbegrijpnietgoedwaaromhetomzo’nbeperktaantalgemeentengaat.Ikvraagaandeministerofereensoortfeedbackisvandegemeenten.Waarlopendegemeententegenaan?Vragendiedeministeromaanvullendeinitiatievenofinstrumentenofmogelijkhedenomintegratiebeleidtevoeren?Hetlijkteropdatdeministerdegemeentenaanzettotenattendeertopdemogelijkheden.Ikkanmijvoorstellendatdittweekantenopwerkt.IksluitmijzeeraanbijdeopmerkingenvanhetCDAoverdehuidigeeconomischerecessieendevreesdatmetnameondermigrantenentweedegeneratiemigrantendewerkloosheidsnellerdangemiddeldzaloplopen.Dewinstdiewijindeafgelopenjarenhebbengeboektbijdearbeidsparticipatiegaatdanweerverloren.Graagdeaandachthiervoorvandeminister.Welkeinitiatievenkanhetkabinethierbijnemen?DeonderwijskansentopisookgenoemddoorhetCDA.Ookdaarbijsluitikmijaan.Erblijvenhardnekkigeachterstandenbestaan.Eenvandemeestpijnlijkezakenisweldeonderadvisering.Ikhebdaarvooreerderdeaandachtgevraagd.Allochtonekindereninhetonderwijskrijgenvaakeenschooladviesonderhunniveau.Datzijndethema’svoordeonderwijs-kansentop.Wijlatenteveeltalentliggen.EenpuntdattemakenheeftmetlokaalbeleidbetreftdecampagneDeNederlandsetaalverbindtonsallemaal.Diecampagnelooptnog.Dieheeftditnajaarnogeenimpulsgekregen.Erwordtvoorzieninherhalingin2009en2010.Mijnvraagisdatwathetafgelopenjaaraanmedia-activiteitenisgedaanenwateraangeldisuitgegevenwordtgeëvalueerdopdeeffecten.Isdevraagnietaandeordeofdemediacampagne,gerichtopdeelnameaantaalcursussen,nietbeteroplokaalniveauvormkankrijgeninplaatsvanlandelijk.AntwoordvandeministerMinisterVanderLaan:Voorzitter.IkbenheteensmetwatdeheerDibiendeheerVanderStaaijhebbengezegd.Dezevergaderingkomtwelergkortnadebegrotingsbehandeling.IkhadzelfsdebrutalevraagwaardeKamervandaagmetmijoverwildepraten.Datblijktnietzo’nintelligentevraagtezijn.DeKamerheeftgenoegaandeordegesteld.DeKamerheeftookonderelkaarhetnodigebesproken.Ikhebdaargeboeidnaargeluis-terd.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1427 Ikprobeerwatblokjestemakeninmijnbetoog.Deinsteekistochzoveelmogelijkdevolgordevandesprekerstehanterenenerzoveelmogelijkmensenbijtebetrekken.Alsikwatlaatliggen,komikhetvanzelftegenbijmijnaantekeningenoverdebetreffendespreker.IkbeginbijdeheerDeKrom.Ikgeloofdathetpast,ookalbeniknogmaarvierwekenminister,omhemvanhartewelkomteheten.Ikgagoedinopdevragen.Welwilikvantevorenditzeggen.WellichtweetdeheerDeKromdatikuitdeadvocatuurkom.Ikbenbijna25jaaradvocaatgeweest.Bijhetprocederenbestaateenoudritueel.Wiezijnverhaalbegint,begintmetallesteontkennenwatdewederpartijgezegdheefttenzijhetinzijnbetooguitdrukkelijkwordterkend.Ikdachtnabijna25jaarvandatritueelaftezijn.ToenikdeheerDeKromhoorde,begreepikhetnogevenineretemoetenhouden.Alsikvergeetergensietsovertezeggen,magikdusnietgeachttewordendatpunterkendtehebben.Alsikietsvergeet,moethijdusmaarinterrumperen.Ikwilnietgeachtwor-dendatpunttehebbenerkend.DeheerDeKromheeftgezegddatmijnpartijleiderdeintegratieeenbelangrijkekwestievindtendatikbinnentweeeneenhalfjaardelaatsteministervanintegratiewilzijnendatdaarbijoptimaalleiderschapmoetwordengetoond.DieopmerkingoverleiderschaphebikgemaaktinreactieopdeheerVanderHam,diebezorgdwasomdathijteweinigsubstantiehoorde.Hijuittediezorgaanhetbeginvanhetbegrotings-debat,waarnaeenvinnigediscussieontstond.Ikhebtoengezegddathijzichgeenzorgenmoetmaken.Samenmetmijnambtenarenzorgikvooroptimaalleiderschap.Datkanwatvertekendoverkomenindekrant,voordegenendieernietbijwaren.Zoergwashet.Ergerwashetniet.DeheerDeKromvraagtwelkemaatregelenvoormijcruciaalzijnomdeverlorentijdintehalen.Allesprekershebbendezevraag,inverschillendebewoordingen,gesteld.Watzijnmijnprioriteiten?Ikhebgezegddatikinvierwekengezienhebdattaalenopvoedingindeportefeuilleintegratiehetallerbelangrijkstezijn.Ikgadaarstraksuitvoerigopin.Eenvandewatconcretereprioriteitenisomdeallanggeledengeformuleerdekabinets-doelstellingvan60000inhetjaar2010tehalen.OpdevraagvandeKamerofikdaarmijnpolitiekelotaanzouwillenverbinden,hebikalsnieuwkomerheelsneljagezegd.Ikhebdaargeenspijtvan.Zobelangrijkvindiktaalenopvoeding.Eenanderpuntishettelijfgaanvandeproblemen.Hetintegratiedebatkentveeldilemma’senveelproblemen.Sommigezakenzijnmetgoedebedoelingenaangepakt,metslechtegevolgen.Wijzijndaartelangomheengelopen.Ikwilgraageenbijdrageleverenaanhetopdeproble-menafgaan.Datmoetwelopeenzogenuanceerdenzozorgvuldigmoge-lijkemanier.Wijmoetenverderkomen.IkhebdaarwatvoorbeeldenvangegeveninhetdebatmetdePVV.Datdieervandaagnietis,verbaastmijoverigens.Eerstmoetbekekenwordenwaterfeitelijkaandehandis.Vervolgensmoetbekekenwordenofheteenrelatieheeftmetherkomst.Alsdathetgevalis,isdevraagofheteenincidentisofeenpatroon.Vervolgenskanbekekenwordenhoehettelijfmoetwordengegaan.Ikgeefeenvoorbeeldvaneendilemmadatikindelaatstevierwekenverschillendekerentegenbengekomen.Datismaaréénvoorbeeld.Ikkomerzoelkedagverschillendetegen.Zowilikconcreetaangevenhoeikdekomendetweeeneenhalfjaardeproblementelijfwilgaan,samenmetdeKameruiteraardeniedereendieermeetemakenheeft.Ditishetvoorbeeld.Deinburgeringscursus,dievooraleentaalcursusis,wordtapartaanmannenenvrouwengegeven.Mijnallereerstegedachtebijhetopbasisvansexeapartheideeninburgeringscursusorganiserenis:ditisredelijkbizar.Datzalikooktotheteindevanmijndagenblijvenvinden.Moetikeralsministerietsvanvindendathetindepraktijkopdezemaniergaat?Deeerstevraagiswaarommenhetzodoet.IkhebbegrependathetinAmsterdamzoisdatbijapartecursussen25tot30vrouwenopeencursuskomenendaterbijsamengevoegdecursussennietmeerTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1428 komendaneenhandjevol.Ikwilniettoeleggenopeenprincipedatinmijnogenvolkomenterechtis.Alsikindiezinbeslis,benikechtermisschiennietintelligentbezigmetdevijfvrouwendiegoddanktochoverdedrempelkomen.Ikkomdanlangnietbijhetresultaatvan25tot30vrouwen.Devraagisdusnietofhiersprakeisvaneenbotsingtussenprincipesenpragmatiek.Degoedevraagishoehetprincipehetbestegediendwordt.Inhetgegevenvoorbeeldwordthetprincipehetbestegedienddoorhetzomaartelatenbeginnen.Watisdewinst-enverlies-rekeningalsikhetprincipeeenbeetjesoepelhanteer?Ikontkenimmersnietdatdaarvaninditgevalsprakeis.Hetverliesisduidelijk,wantjelegttoeophetprincipe.Dewinstkanzijn,afhankelijkvandemaatregelen,datveelmeervrouwengeholpenwordenopwegnaardeemancipatie.Substantieelwordthetprincipeduswelgediend,alsdemaatregelengoedgenoegzijn.Inditgevalmoethetonderdeelvanles1vandeinburgerings-cursuszijndatgescheidenlesseneenvrijbizarresituatieis.Jemoettoewerkennaareenmarkering,eengezamenlijkexamenofeengezamen-lijkritueelofeengezamenlijkediploma-uitreiking.Zolatenwijziendatwijverdergekomenzijnendatereenveranderingisaangebracht.DeKamerledenmogenerstraksweeretikettenopplakken.Hetisonver-mijdelijkdatditgebeurtinditdebatenindithuis.Ikzalmijdaarechternietbijneerleggen.Ditvoorbeeldgeeftimmersaanhoeikhetliefstwilwerken,samenmetdeKamer.Daarbijgaathetomeenpolitiekebeoorde-ling.Afhankelijkvanjepolitiekevisievindjedatvanbepaaldeprincipesnooitafgewekenmagworden,ofeenbeetjealshetdaarmeewordtgediend.Dannogsnapikdatwijhetdaarovernooithelemaaleenszullenworden.Alswijdaarzindelijkoverdiscussiërenenhelderheidhieroverkrijgen,vindikdateengrotewinst.DatikdelaatsteministervoorIntegratiewilzijn,wasmijneersteonzin-tekst.IkwildezeggendathetstrevenmoetzijnomjezelfoverbodigtemakenalsministervoorIntegratie.UitallevragenenopmerkingenvandeKamerblijktdatdeministerendestaatssecretarisvanSocialeZakenendeministervanOnderwijshunwerkgoedmoetendoen,metdeintegratiegoedtussendeoren.Ik«fade»dan«away»alsminister,hopelijknogvoordatikoverlijd.Datiswatikbedoeldemetdietekst.Ikzaldaarontzet-tendmijnbestvoordoen.IkgokeropdaternamijnogweleenministervoorIntegratiezalzijn.DeheerDeKrom(VVD):Deministerspreektvan«hetprincipe»inhetdoorhemgegevenvoorbeeld.Hetprincipekannietanderszijndandatwijinditlandgeenonderscheidmakentussenmannenenvrouwen.Datishetprincipewaaroverdeministerspreekt.Hijzegtvervolgensdaarinprincipegeenafbreukaantewillendoen.Inditspecifiekegevalvindthijhetechteraanvaardbaaralsmannenafzonderlijkvanvrouweninburge-ringscursussenvolgen.Daarmeegeefthijdeboodschapdatgelijkaanhettrajectvaninburgeringingeleverdwordtophetprincipe.Datisimmerswathijzegt.Laatikeenandervoorbeeldgeven.Devoorzitter.Geenvoorbeeldgeven,maareenvraagstellenalstublieft.DeheerDeKrom(VVD):Datdoeikaandehandvaneenvoorbeeld.Hetisimmersvoormijdeeerstekeerdatikmetdezeministervangedachtenkanwisselen.Ikhoordatopbasisscholenbijkinderfeestjesopeengege-venmomentdemuziekuitgaat,waarnaiedereenvandedansvloermoetomdatdemeisjesmeteenhoofddoekapartaandebeurtzijn.Isdathetsignaaldannietdatwijhetacceptabelvindendatvrouwenandersdanmannenwordenbehandeld?Isdatnieteenheelverkeerdsignaal?MinisterVanderLaan:Ikkomgraageenkeerterugopditvoorbeeld.Ikkenhetniet.Ikwilbijditsoortvoorbeeldeneersteenkwartiernaarhetplafondkijkenennadenken,vervolgenshetliefstnogeenuurtjenaden-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1429 ken,alvorensmaarhetbeginvaneenmeningteformulerenovereenoplossing.Dezedingenzijnimmersingewikkeldgenoeg.Zonderonbe-leefdtewillenzijn,blijfikdusevenbijmijneigenvoorbeeld.IkkomgraagophetvoorbeeldvandeheerDeKromterug,nadatiknaarhetplafondhebgekekenenenigdenkwerkhebverricht.Inmijnvoorbeeldhebikbenadruktdatikmijdevraagstelhoeikofhoewijhetdoelhetbestdienen.DaaraanmagdeheerDeKromnietvoorbij-gaanalshijmetmijdaaroverdebatteert.Ikerkenzelfdatindeeerstefasetoegelegdwordtopeenprincipedatikcentraalstelomtedienen.Voormijisrandvoorwaardelijkdatdoormaatregelenomdeschadetebeper-kenendieomtebuigeninwinstgekomenwordtbijhetgediendedoel.Hetismijnhoopdatditgebeurtbijdeinburgeringscursus.Ikverzinoveri-gensnietdathetzozoumoetengebeuren.Hetiseenstaandepraktijk.Ikwordimmersgeconfronteerdmetpraktijkendiegevormdzijndoordemensendiedaardeverantwoordelijkheidvoordragenendiedaarmeebezigzijn.Ikprobeermijnietaftevragenhoehetmoetvanafeen«whitesheet».Hoemoetikalsministerhelpenalsikzo’nsituatieaantref?Mijnideeisdusomnietophetprincipetoeteleggenenvanafdeeerstelesaandachttegevenaangelijkheidtussenmannenenvrouwenenomtoetewerkennaareenmarkering,eensoortfeest,vandegezettestappen.Datisnietineendimensietevangen.Misschienwordenwijhetnietmetelkaareens.Latenwijdanwelprecieszijnoverwaardeverschillenzitten.DeheerDeKrom(VVD):Ikhebmoeitemetdezeredenering.Deministerzegtdatwijhetmaarmoetenaccepterenomdathetvolgenshemuiteinde-lijk,gegevenderealiteit,hetdoelhetbestezaldienen,namelijkdegelijk-waardigheidvanmanenvrouw.Decursussenwordenechterapartgegeven.Watjetoestaatisdusnietinlijnmetwatjezegt.Deboodschapisdubbel.MinisterVanderLaan:IkbenhetnietmetdeheerdeKromeens.Ikzouwillendathijmijnietaanvaltopdezeattitudeofdezekeus.Ikwensoprechtdathijmijeropaanvaltalsiknietwaarmaakomerallesaantedoenomvanafles1debizarresituatietebenoemenenmaatregelentenemen,zodataanheteindevandecursusgezegdkanwordendatheteenmoeilijkewegwas,maarookdeminstslechte.Wijpratenhierimmersnietovergoedewegen.DeheerDeKromheefthetvolsterechtomtedoenwathijwil.Ikkanhetgoedbegrijpenalshijmijcontinuvolgtenkijktofikhetwaarmaakenofikmijgabemoeienmetdeopzetvandezecursussen.Iknodighemuit,dattedoen.Sterkernog,ikhoopdatiksamenmetdeKamerdegoedemaniervindtomdezedilemma’soptelossen.Ikhebernueengenoemd.Navierwekenministerschapkanikerzoveertignoemen.Ikkomeralsministerelkedageentegen.Navierwekenzijndaternatuurlijkpas28.Ikhoudhetopdertigdilemma’s!ErwaseendingindebijdragevandeheerDeKromwaarikeenkleinbeetjeboosoverwerd.Hijzeihetverslagvandebegrotingsbehandelinggelezentehebben.Opbasisdaarvanconcludeerdehijdatikdingenhad«weggebagatelliseerd»enmijweerdrukhadgemaaktoverdetoon.HijheeftdeHandelingenwaarschijnlijknietbijzich.Ikvraaghemdevolgendekeermeteenregeltjetekomenwaarinikzegmijdruktemakenoverdetoon.Iedereendiehierzit,weetdatikexplicietgezegdheb:nooitklagenoverdetoon.Datstaatimmerseendebatoverdeinhoudindeweg.IkdaagdeheerDeKromdusuitmijdevolgendekeertetonenwaarikoverdetoonhebgeklaagd.Danzouikuitdebochtzijngevlogen.Hetisvoormijmoeilijkeromaantetonendatikdingennietheb«weggeba-gatelliseerd».IknodigdeheerDeKromdanookuitomnogeenshetgeheleverslagtelezen.Ikdenknamelijkhettegendeeltehebbengedaan.Ikkomdaarinantwoordopanderesprekersopterug.HetisgemakkelijkomiemandaantepakkendieprobeertdenuancevasttehoudenendieprobeertzorgvuldigteblijvenindestappenbijhetbesprekenvaneenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1430 probleem.Hetisimmersnooiteenlekkerverhaalvanjaofnee.Bijbijnaiederpuntwaaroverwijsprekenbijintegratiekaniemandzeggen:VanderLaan,houdtopmetzeuren,ishetnujaofnee?Ikstadannietmetdemondvoltanden.Ikzaljuistweerteveelzinnengebruiken.Hetisechternietjaofnee.Datisechterniet«wegbagatelliseren».Ikgeefeenvoor-beeld.DeheerDeKromzegtvandecommissievoorVerkeerenWater-staattekomen.Ikweetnietzoveelvanverkeerenwaterstaat.Ikweetweldatjedaarvoortdurendeendiscussievoertoverdekeuzetussenopen-baarvervoerenauto?Neetoch?Ofkooshijwerkelijkaltijdvoordeauto?DeheerDeKrom(VVD).Hetantwoordopdievraagisneen,maaralshetandersisovergekomenhebikdaargeenmoeitemee.MinisterVanderLaan:Datisdaneenenormverschiltussenons.Ikzoudaarwelmoeitemeehebben.DeheerDeKromgafeenreeksinteressantevoorbeelden.Oversommigewilikwatlangernaarhetplafondkijken.Ikvraagmijbijenkelezakenafwaaromhijdatnuvraagt.Moetikeensoortlakmoesproefafleggenofzo?Eenenkeldingvindikheelrelevant.Zovraagthijwatikervanvindom,alsjongerenzichechtheelvervelendgedragen,heneenduwtjeinderugtegeven.DeheerDeKromhadhetover:terugnaarMarokko.DeheerDibiheeftechterhetvolstegelijkalshijzegtdatsommigenvandezejongensnognooitinMarokkogeweestzullenzijn.Datisduseengekkevormvan«terugnaarMarokko».Mijnantwoordopdevraagisheelduidelijk.Ikbagatelliseerhetnietintermenvanenerzijds,anderzijds,creatief,slim,behendigofhandig.Nee,ikbenhiernietvoor.Nee,non,no,iniederetaaldieikmachtigben.NuwildeheerDeKromnatuurlijkookeenargumenthoren.Datisinder-daadnietonbelangrijk.Ikbeneralsministerineersteinstantieomdewettehandhaven.Ditvoorstelisinstrijdmetdewet.Dathebbenanderenalgezegd.Hetzoubovendien,zoalsdeheerVanderStaaijterechtheeftgezegd,eenbeloningzijnvanfoutgedragzijn.Ikzegerbovendienbijdaternogzoveelanderedingenzijndiewijkunnendoenomditprobleemaantepakken.DeheerDeKromiswaarschijnlijkiemanddiehetallemaalwatfermwildoen.Ikwilopditpuntookfermheidtonen.Ikmoetdaarmeevoorzichtigzijn,omdatikwegwilblijvenvanhetmijnenveldvandeetiquette.DeKamerkrijgtbinnenkortdeMarokkanenbrief.DaarisdoordiverseKamerledenovergesproken.Eenvandeallerbelangrijkstedingeninhetbeleidistaalenopvoeding.Wijmoetenervoorzorgendatdeze«gassies»nietmetvierjaartaalachterstandaanhunschoolcarrièrebeginnenendusmeteennietintehalenachterstand.DeheerDeKromheefthetopverschillendemomentenalgezegd.Wijmoetenernietinberustendathunoudersdaarwelinberusten.Ikbengraagstrengenfermtegendeouders,samenmetdeKamer.Nietomdatwijdaargemakkelijkinzijn.Wijwilleninvesterenindezeventjesomtevoorkomendatwijoplatereleeftijd,alszijuitdebochtvliegen,zofermenstrengmoetenzijndatwijzenaardegevangenismoetensturen.Menmagzeggendatikbesteenstrengeministerben.IkgasamenmetdeKamerproberenomdie60000mensenin2010naardecursustebrengen.Datisbedoeldomtevoorkomendatwijnogstrengeremiddelenmoetengebruikenalshetmisisgegaanmetdezekinderen.OpdeanderevoorbeeldenvandeheerDeKromwilikopeenrustigermomentterugkomen,ookomdeanderesprekersrechttedoen.Ikprobeeriedereentebeantwoorden.Devoorzitter:DeheerDeKromvindthetgoed.Deministerkaneropeenlatermomentopterugkomen,alshijhetplafondheeftgezien.MinisterVanderLaan:Daarbenikblijom.Andersismijnantwoordnietinovereenstemmingmetdeverdelendegerechtigdheid.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1431 MevrouwVanToorenburgsteltdatalleoverzichtenvragenomdethermo-metererweereensintesteken.Datiswaar.IkverbinddaarhetpuntaanvanmevrouwKarabulutendeheerVanderStaaijdateralheelveelstukkenoptafelliggenendathetonduidelijkiswatermetdiestukkengebeurt.Ookdatheefttemakenmetdethermometer.Ikvondookdaterheelveeldingenvoorbijkwamen.Gedeeltelijkweetikdataanmijneigenoningewerktheid.Ietsinmijzegtdatersomsnietoptimaalgewerktwordtmetderapportendoordeenormestroomdaarvan.Hetrisicovanonder-benuttingvanwaterligtdreigtdanook.Deopmerkingomdethermo-metererintestoppenenervoortezorgendataandeuitvoeringvanzakengewerktwordtinplaatsvanaannieuwerapporten,wilikleidendmakeninmijnaanpak.IkhebindediscussieoverdevormvandeMarokkanenbrief,diedeKamerinjanuarikrijgt,algezegddatikermeeworstelomnietindereflexteschietenvannieuwbeleiddatwijweerstapelenopbestaandbeleid.Allemaatregelenwaaroveralbesluitvormingheeftplaatsgehadmoetenverrektegoedgeïnventariseerdworden.Bekekenmoetwordenofwijdiealgenoeghebbengedeeldmetdegenendiemetdeinstrumentenmoetenomgaan:deburgemeester,dewethouders,depolitieendehulp-verleners,alvorensmetietsnieuwstekomen.Alsikdethermometererinsteek,isdatietswatiknualaflees.Ikmaakmijdaarechtzorgenover.MevrouwVanToorenburgisbezorgdoverdearbeidsparticipatie,netzoalsdeheerVanderHam,mevrouwKarabulutendeheerDijsselbloem.Ikdeeldiezorgenvolkomen.Decrisiszaleenextrainvloedhebbenwaardemensenhetminstweerbaarzijn.Ikbenvoordewoningmarkt,hetanderedeelvanmijnportefeuille,dagelijksbezigomgoedtebekijkenwatergebeurtenwathetmomentisommetextradingentekomen.IkverstadevraagvanmevrouwVanToorenburgalsvolgt:kijkookeensmetdeblikvandeintegratienaardeontwikkelingenvandekredietcrisisenkomdaaropspecifiekterug.IkweetdatikalsministermoetaanlerenomzominmogelijktoezeggingentedoenaandeTweedeKamer.Ikhoopdatikdiehoudingnietzalontwikkelen.IkzegmevrouwToorenburgditgraagtoe.Ditlijktmijzinnig.Devoorzitter:WanneerkandeKamerditverwachten?MinisterVanderLaan:Ikmoeternogaanwennendatusteedsmetdieterechtevraagkomt.Mijlijkthetgoedominfebruarieengesprekdaar-overtevoeren.Ikwildetijdhebbenommetmijncollega’shierovertepraten.Hetmoetooktoegevoegdewaardehebben.MevrouwVanToorenburg(CDA):DeKamerpraataltijdgraagaandehandvanstukken.Mogenwijdaneenstukinjanuariverwachten?MinisterVanderLaan:Alsuhetgoedvindtdatheteindjanuariwordt,kanikdattoezeggen.DetitelvandebriefwordtdanKredietcrisisenarbeidsparticipatievanoudeennieuweNederlanders.Devoorzitter:Iknoteerdatwijeindjanuarieennotitiekrijgenvandeministeroverditthema.MevrouwKarabulut(SP):Decrisisdendertnatuurlijkvoort.Erwordenalallerleimaatregelengetroffen.IkneemaandatdeministerhierovernualgaatoverleggenmetministerDonner,zodatdeKamerinjanuaridestukkendaaroverzosnelmogelijkkrijgt.MinisterVanderLaan:Dieaannameisterecht.Erzijnverschillendevragengesteldoverdegemeenschappelijkeintegra-tieagenda.MevrouwVanToorenburgennogminstensdrieandereledenvragenzichafwaaromslechts40%in2012en10%in2008.Datiseengoedevraag.HetantwoordisdatdeGIAeenrijksdocumentiswaaroverTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1432 overlegheeftplaatsgehad.Verdermoetmenhetaccepterenofniet.Misschienvindtmendateroplokaalniveaubeterestukkenwordengemaakt.DeVNGheefteenbeetjebewaaktdateenenandernietteveeldegemeentenisopgelegd.Iksnapdatallemaal.Ikzouhetmooivindenommetdegemeentenaandeslagtegaanovereensteedsbeterdocu-ment.MevrouwVanToorenburgvindtheteengoeddocument.Hetisechternognietperfect.Deinputvandegemeentenisvolgensmijdanookgoedtegebruiken.Ikverstadevraagzodat40%eentelageambitieisendatikalsministermoetstrevennaarietsdatveelbredergedragenwordt.Ikvinddatook.Ermoetgeluisterdwordennaarwatdegemeentenervanvindenennaardeideeëndiezijhebben.Dankomenwijbijietsdatbredergedragenisdandoor40%.DeheerVanderHam(D66):Indebriefdiewijdaaroverhebbengekregen,hebiknietkunnenachterhalenwelkegemeentendie40%vormen.Zekeralshetgaatomdegrotegemeenten,AmsterdamendeRandstad,lijkthetmijdatdieiniedergevalmeegenomenmoetenworden.Kandeministerietszeggenoverwelkegemeentenhebbentoegezegdmeetezullendoen?MevrouwVanToorenburg(CDA):Onzezorgisdatalsalleennaardegrotestedenmetproblemenwordtgekeken,wijooknietinaanrakingkomenmetdesuccesvollegemeenten.Daarommoetereenverbredingkomennaardekansrijkegemeenten.MinisterVanderLaan:Ikzethiereenvraagtekenbij.InmijnkortstondigeervaringalsministermerkikdaterindeKamermeerzorgbestaatoverdepositievandegrotegemeentendanbijmij.Hetismoeilijkomdaarinhetalgemeenovertepraten.Ikziejuistheelveelcommitment.IkbenalzeskeerinRotterdamgeweestbijvoorbeeld.Ikkomdaariederekeerblijvandaan,wattocheenvrij...Numoetikergopmijnwoordenletten.Pfoe,daargingikvlaklangshetravijn!Iknoemevendegemeenten.ErissamengewerktmetDenHaag,DenBosch,Zaanstad,Eindhoven,Helden,Nijmegen,Venlo,Lelystad,DelftenRotterdam.Datistotnutoeendatisonvoldoende.Metdieblikgaikdeboerop,overigensookomdatikzelfdewenshebdatdezeagendazichontwikkelt.Dediscussiediewijhierenindesamenlevingvoerenmoethierzosnelmogelijkwatvanmeekrijgen.Ikslanuwatover,maarallesisgenoteerd.MevrouwKarabulut(SP):Ikleesindebriefdatdegemeenschappelijkeagendabestaatuithetdelenvandevisieendeuitvoeringbijthema’szoalsonderwijs,werkenwonen.Daarmoetentochbijnaallegemeentenbijbetrokkenkunnenworden?MinisterVanderLaan:Ikdenkdatugelijkheeft.Opditdocumentmoetenwijallevierhonderd-en-zoveelgemeentenkunnenbinden.Waarhetdanpreciesindevoorbereidingnaarhetdocumentismisgegaan,weetikniet.Wellichtheeftdatmethetprocestemaken.Ikwildaarooknietaltediepopingaan.Ikbenjuistoptimistischdathetzallukkenomereendocumentvoordevierhonderd-en-zoveelgemeentenvantemaken.Datismijninsteek.Ikkombijdecampagne,Hetbegintmettaal,waaroverdiversevragenzijngesteld.DeCDA-fractieroeptbedrijvenenburgersinhetalgemeenopomtaalmaatjetewordenendenieuweNederlanderstehelpen.Natuurlijkvindikdateengoedeoproep.Hetantwoordopdevraagnaardecampagneisdatiksamenmetmijnambtenarennogeensgoedbekijkofdezecampagnepastbijdesenseofurgencydieikvoelbijtaalenopvoe-den.Bijdebegrotingsbehandelinghebikalvertelddatikeerderdenkaanietsanders.Natuurlijkbeginthetmettaal.DatisechtergeenafdoendeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1433 boodschap.IkwilookcommunicerendatmensenhunkinderentekortdoenalszijdeNederlandsetaalnietspreken.Zijdoenookhunburen,huncollega’s,hunbaasenhenzelftekort.Ikbeneroveraanhetpratenofwijdatnietbeterindecampagnekunnenvatten.HethandvestisgeenAmyGroskamp-tenHave-boek.Nee,datisookvoormijeenschrikbeeld.IkbenheteensmetalleswatmevrouwVanTooren-burgdaaroverheeftgezegd,wathetwelenwathetnietmoetzijn.MevrouwVanToorenburgkrijgteenanderekeerooknogantwoordopdeanderevragen.IkkombijdeheerVanderHam,dieeenleukereeksvoorbeeldengaf,vanSinterklaas,hetkoningshuisenLimburg.HetzalookbijmijnantwoordaandeheerVanderStaaijblijkendatdeKamermijmagwakkermakenvoorgeschiedenis.Datismijnhobby.Ikweetnietzogoedwatikmetdievoorbeeldenaanmoet.Diehaddeneenfunctieinhetverhaal.Degemeen-schappelijkenoemeriseenrelativerende.WijmoetennietoverdrijvenvolgensdeheerVanderHam.Veelzakenhebbeneenrecentegeschie-denisenmoetendusnietteveelgewichtkrijgen.DeheerVanderHam(D66):Ikhebgezegdgeschiedenisbelangrijktevindenendathetgoedisdatermeeraandachtvooris.Alswijdiegeschiedenisbekijkenenhetoverdevijftigvenstersvandecanonhebben,moetenwijhetnietalleenhebbenoverdeartefacts,maarookoverdeideeëngeschiedenisvanSpinozaenErasmus.Degenendievoort-durendwijzenopdeNederlandseidentiteitenvervolgensmetSinterklaaskomen,moetenwetendatdegeschiedenisdaareenhelewereldachterlaatzien.EenandervoorbeeldisdatArubaallangerbijNederlandhoortdanLimburg.Mijnrelativerendeopmerkingenwarennietzozeervoordeministerbedoeld.MinisterVanderLaan:IkbenheteensmetdeheerVanderHam.HijzegtdatwijmeermoetendoenmetdeideeëngeschiedenisvanSpinozaenErasmus.Hetvolgendeismisschieneenbeetjebuitendeorde,maartoch.IkkomuiteendorpjewaarSpinozaeentijdjeheeftgewoond.Daarstondopdemuur:Ach!warenallemensenwijsendedendaarbijwel,deesaardwaarschiereenparadijs,nuiszijslechtseenhel.Alskleinkindvroegikmijaltijdafwaardatopsloeg.Toenikwatouderwas,vondikhetheelergpessimistisch.Nukanikhetwelmooivinden,albenikheternietmeeeens.Wijkomenhieropterug.Ikmoetmijimmersaandeordevandedaghouden.Devoorzitter:Anderswordthethiereenhel!MinisterVanderLaan:Ietsinmijzegtdatudaarzekertoeinstaatbent!DeTurksedienstplichtiseenbelangrijkonderwerpvoordecommissie.Wijkunnenhierheellangoverspreken,maarhetkanookkort.ToenikdestapeldoornamtervoorbereidingvanditAOenophetonderzoekstuitte,hadikdezelfdetwijfelsalsdecommissie.Ikbengeenonderzoeker.Ikhebwelaltijdbelangstellinggehadvoormethodologie.Jewordtinhetlevenimmersvaakmetonderzoekengeconfronteerd.IkhebbegrependatditonderzoekalleenisuitgevoerdonderTurksedienstplichtigen.Daargaathetvolgensmijalmis.Diegeveneenreactieopzichzelfalshetware.Ikvalhiermeenietdeonderzoekersaan.Alsikzegdathetmisgaat,bedoelikdatzijdaarmeeeenbeperktewaardeaanhunrapportgeven.Jewiltnatuurlijkmeerweten.Jewiltwetenhoeanderenhetgedragvandezemensenwaarderen.DaaromzegikdeKamergraagtoemeteenvervolgopditheelbelangrijkeonderwerp.Ikweetnietofdateensoortgelijkonderzoekmoetworden,maardanmeteenanderemethodologie.BijdeKamerknaagthetofdithetfinaleantwoordis.Bijmijook.Daargaanwijdusopdoor.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1434 Devoorzitter:Kuntupreciesaangevenwatutoezegt?MinisterVanderLaan:Ikzegtoedatereenvervolgonderzoekkomt,buitendegroepvandebetrokkenpersonen.Datisommeerfeitentekennen.Devoorzitter:Opwelketermijn?MinisterVanderLaan:Ikmoetoverleggenoverwatreëelis,wateengoedonderzoeksbureauisenwateengoedevraagis.Wijwillenhetdantochgoeddoen?MevrouwKarabulut(SP):IshetmogelijkdatdeKamerbijdeonderzoek-sopzetbetrokkenwordt?Gaatdeminister,gezienhetbelangdathijhechtaanditonderwerp,doormethetbilateraleoverlegmetdeTurkenenmetoverlegininternationaalverband?Indebriefvanzijnvoorgangerstaatdatditgesprekafgeslotenis.MinisterVanderLaan:Ikvindhetvooreengoedediscussieverstandigdatwijheteenszijnoverdevraagstellingenmisschienoverhetbureau,algaatdatmisschientever.Ikwilnietdatwijachterafonenigheidkrijgenoverdefeiten.Ikwilgraagdatwijzeggen:ditzijndefeiten,diezijngezag-hebbendendaaroverzijnwijheteens.Dankunnenwijhetgesprekaanofheteenechtprobleemis,watdecontextis,watdeomstandighedenzijnindielandenmetheterfrechtenwatwijdaarbijnogmeermoetenbetrek-ken.Danhebbenwijoverditonderwerpgeengedoemeer.Devoorzitter:MisschienisheteengoedideeomdeformuleringvandeonderzoeksopdrachtevenaandeKamervoorteleggen.Andersmoetermisschiennogeenderde,vierdeofvijfdeonderzoekkomen.Daarhebbenwijookniksaan.DeheerDibi(GroenLinks):Ikvraagdeministerhierbijookdekwestievandedubbelenationaliteittebetrekken.Alswijdeonderzoeksopdrachttochkrijgen,zienwijhettegendietijdwel.MinisterVanderLaan:Hetgaatomeenvervolgophetonderzoeknaarwatdedubbelenationaliteitinditgevalbetekent,namelijkvoordemensendiedienstplichtmoetendoen.Hetziterdusinbesloten.Wijbreidenhetnietverderuit.DeheerDijsselbloem(PvdA):Ikwilnieteigenwijszijn,maareerlijkgezegdheeftmijnfractiegeenbehoefteaaneenvervolgonderzoek.Hetonderzoekiswathetis.Eenpaarconclusieskunnenwijtrekken:hetkostdebetrokkenentijdengeld.Sommigezullendatzwaarnemenenanderendenkendaarlichtover.Destellingvanmijnfractieisdatdezeplichtlosge-latenmoetwordenvoormensendieallangnietmeerinTurkijewonen.Ikzeghetdusmaareerlijk,voordatwijgelduitgevenaaneenonderzoek,datmijnfractiedaaraangeenbehoefteheeft.Wijwillensneltoenaarherope-ningvandegesprekkenmetdeTurkseoverheidhierover.DeheerDeKrom(VVD):Iksluitmijdaarkortheidshalvevolledigbijaan.Ikwildeministergraaghorenoverhetprincipe.Vindthijheteenonac-ceptabeleinmengingindeNederlandsesamenlevingalseenstaatalsTurkijedienstplichtverlangtvoorTurkenmeteenNederlandsepaspoort?MevrouwVanToorenburg(CDA):Heteerstedatinmijopkomtisdeklompenregel.Datisdatjeopjeklompenkuntaanvoelendatditnietdegoedewegis.Detweevoorgaandesprekershebbengelijk.Dedienstplichtvoordezemensenmoetstoppen.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1435 DeheerVanderHam(D66):Ikvindhetfantastischomdingenteonder-zoeken.Opditpuntwetenwijhetechterwel.DeconclusiemoetzijndatTurkenmeteendubbelenationaliteitzelfdekeuzemoetenhebbenomindiensttegaan.Debestaandeverplichtingmoetopgehevenworden.Ikhebhetonderzoeknietnodig.IkhebweldeinspanningvandeministerenhetkabinetnodiginderichtingvanTurkije.DeheerDibi(GroenLinks):Iksluitmijaanbijdevoorgaandesprekers.DeheerVanderStaaij(SGP):Ookikhebgeenbehoefteaanonderzoek.Alswordtgezegddathetonderzoekrammeltwaarophetkabinetsstand-puntmedeisgebaseerd,vraagikmijwelafwelkenieuwebeleidsideeënerzijn.MevrouwKarabulut(SP):Ikdeeldeconclusievanvoorgaandesprekers.Wijmoetenhetskippenalsdatkan.MijnvraagblijftomsowiesobilateraaleninternationaalmetTurkijetespreken.MinisterVanderLaan:Ikwildevoorkomendatwijhetoneenszoudenzijnoverdefeiten.IkdeelhetklompengevoelvanmevrouwVanTooren-burg.Ikdeelookhetstandpuntdatditeenmoeizamezaakis.IkhebalsministerviahetkabinetinallerleiverdragenmetTurkijeeenandereverantwoordelijkheiddandeKamer.MijnvrijheidvanmeningsuitingiswatbeperkterdandievandeKamer.Ikvindookdatditpuntknelt.Ikbenbereidhiernogeensmetmijncollega’sinhetkabinetovertespreken.DatisdestapdievoorafgaataaneventuelegesprekkenmetTurkije.Diecollega’svindenerookwatvan.Diehebbenookrelatiesendiehebbenzelfsdirectereverantwoordelijkhedenopditpunt.Mijnverantwoordelijk-heidvloeitvoortuitdezorgdatditslechtisvoordeintegratie.Nuisduidelijkdatwijnietmeeronderzoeksmateriaalnodighebbenomditargumenttekunnengebruikeninhetoverleginhetkabinet.DatoverlegzegikdeKamertoe.Devoorzitter:Wanneerkomtdeministerdaaropterug?MinisterVanderLaan:VolgensmijbestaaterindeKamereensoortfebruarifobie.Ikzoudusmaartkunnenzeggen.Ikmoetdezegevoeligekwestieimmersgoedbekijken.IkkombijdeinbrengvandeheerDibi.Aanhemhangikietsopdatikookbijanderenhebgehoord.Hetisietswaarikinwilblijveninvesteren.Wijmoetendanooknietmetetikettenwerken.Wijmoetenelkaarindediscussiezoveelmogelijkrechtdoen.Rechtdoenaanmijnstandpuntenenmijninbrengisdatgeenwoordenals«creatief»wordengebruikt.Datheeftdeconnotatievanergensomheendraaien.DegeachteheerDeKromheeftookzoietsgezegdmetdeterm«enerzijds,anderzijds».BenikeenAboutalebofeenVogelaar,zovraagthij.Datvindikeendommevraag.IkbenVanderLaan.OpsommigepuntenvindtdiehetzelfdealsdeheerAboutalebenopsommigepuntenhetzelfdealsmevrouwVogelaar.Daarzitiknietmee.IkhoopdeheerDeKromookniet.DeheerDibigafdrievoorbeeldenwaarinikkennelijkcreatiefwas.HebikgezegddatikdewetvanmevrouwVerdonkgoedvind?Nee,ikhebgezegdnietmeetedoenmetaldegenendiedaaroverklagen,zoals149TweedeKamerledenen57EersteKamerledendoendievoordiewethebbengestemdenallerleiwatchers.Ikvindhetlogischdatzo’ningewik-keldprobleemmeteenwetaangepaktwordt.Ikzouhetdanookeerdervreemdvindenalsdaarbijgeenaanloopproblemenwarengeweest.Ikhebookgezegddatsprakeisvaneendynamischverbeterproces.DeheerDibimaggaantellen,maardatisnietcreatief.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1436 DeheerDibi(GroenLinks):Volgensmijheeftdeministermijvolkomenverkeerdbegrepen.Ikvondhetjuistleukdathijoveralopingingenallesprekersrechtdeed,bijvoorbeelddoortegendePVV-fractietezeggendateropMarokko.nldingenstaanwaarhijnietblijmeeisentegenmevrouwVerdonkdatdeinburgeringswetnietalleenmaarverschrikkelijkis.IkkoppeldedataandevraagofdeministeringaatopdestellingvanWilders,inhetislamdebat,datergeengematigdeislamis.Deministermoetzichnietzosnelaangevallenvoelen.Ikwilgeenetiketophemplakken.Ikbedoeldehetcomplimenteus.MinisterVanderLaan:Danbenikueenexcuusverschuldigd.Ikhadhethelemaalverkeerdbegrepen.DeheerDibi(GroenLinks):Datbedoelikmetzorgvuldigheidinhetintegratiedebat.DeheerVanderHam(D66):Geefhemeenaaioverdebol.MinisterVanderLaan:Ditisgeenaaioverdebol.AlsiktenonrechteopdeheerDibiinbegintehakken,moetikdaarvoormijnexcusesmaken.Washetgeenhakken?WatisdiemanuitAmsterdamtocheenwatje.Voorlopighebikdustocheenetiket!MisschiendatdeheerDeKromdeschoenaanwiltrekken.Danblijfternogietsovervanmijnverontwaardiging?DeheerDibivraagtmijomeenuitspraaktedoen.Hijvraagtofikookgeloofineengematigdeislam.AndereKamerledenhebbenterechtgezegddathetnietopmijnwegligtomhierovereenuitspraaktedoen.Deministermoetprimaireniniederopzichtdewethandhavenendusookdevrijheidvangodsdienst.Ikhebdaarbijgeenvoorkeuren.Eenministermoetdescheidingtussenkerkenstaatgoedindegatenhouden.BovendienciteerdedeheerDibideheerWilders.DeonderliggendevraagisduswatikvindvanwatdeheerWildersheeftgezegdenofhijdaarmeegeenangstaanjaagt,etcetera.DatgesprekwilikheelgraagmetdeheerWildersvoeren.Dankanikdaaroverdebatteren,ookmetdeprecisievanwathijdaaroverwelennietheeftgezegd.NietdatikdekunstvandeheerDibiomzakengoedsamentevattennietvertrouw.Voorkomenisechterbeterdangenezen.DeheerDibi(GroenLinks):IkzouhetnatuurlijkleukvindenalsdeministerzichuitoverdeheerWilders,hetliefstafwijzend.HetismijechtertedoenomhetgevoeldatdeheerWildersvertolkt.Daaromgebruikikdatcitaat.Datgevoelleeftbijheelveelmensen.DeministervoorIntegratiemoetzichdaartoeverhouden.Hijmoetvooralnietweglopenvandezediscus-sie.Ikkenallebevoegdhedenenverdelingvanverantwoordelijkhedenwel.Ditintegratiedebatvraagtomeengeluidvandeminister.Misschienmoethijdaarovernogeensnadenkenofnaarhetplafondkijken.MinisterVanderLaan:Nee,ikkijknunaardegrond.Mijnmeninghier-overhebikklaar.DegeachteheerDibizegteenpaardingenwaarmeeikhetgeheeloneensben.IkzalnooitindeKamereenmeninggevenoverdeheerWildersofoverwiedanook.Ikhoopdatikdiebelofteookkanwaarmaken.Ikbendaarnietvoor.AlsdeheerWildersstandpunteninneemt,gaikinopdiestandpuntenendeinhoud.Wiemijbetraptopeenkwalificatie,moetmijdatlatenhoren.Ikwildaarheelsecuurinzijn.Ikgadatnietdoen.DeheerDibi(GroenLinks):Mijnverzoekisnietomopdemantespelen.Datvraagiktotaalniet.HetgaatomhetgeluiddatdeheerWildersvertolktendatbijheelveelmensenheerst.Daarmoetdeministereenreactieopgeven.Datiszijnverantwoordelijkheid.Alshijdatnietdoet,TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1437 neemthijzijntaaknietserieus.DannoemikWildersniet,maaralleandereopiniemakers.Diehoeftdeministerniettediskwalificeren,maarhijmoethetgevoeldatzijaankaartennietnegeren.MinisterVanderLaan:Datbenikgeheelmetueens.Ikvindhetechternietgoedomdatangsttenoemen.Wijhebbendaarovernognietmetelkaargesproken.Angstvoordeislambetekentdatdegenendiezorgenhebbenoverdeislamofkritiekhebbenopdeislameenprobleemtussendeorenhebben.Datsteektnauw.AlsikzegdatPietjeangstheeftendatikhemdaarvanafgahelpen,hebikmijinhetgesprekmetPietjealheelverbovenhemverheven.DatbedoeltdeheerDibiniet.Hijheeftdatnietalsoogmerk.Datkanechterwelheteffectzijnalsgesprokenwordtvanangst.Ikzietdatermensenzijnmetzorgenenikziedatermensenkwaadoverzijn.Diewillennietdatdeislamzichbepaaldedingenaanmatigt.Zijbotsendaarmee.Datisinderdaadeenheelbelangrijkonderwerpommijoveruittelaten.DeeerstekeerdatdeheerDibidaarovermetietsconcreetkomt,gaikdaarovergraagmethemindiscussie.HetgaatnatuurlijkzekernietalleenomWilders,maaromiedereenindeKamerdiedaaroverwatverwoord.Ikgadediscussiebeslistnietuitdeweg.Ikgagraagopeenpraktischvoorbeeldin.IksluitnietuitdatdeheerDibienikelkaarnogvakertegenkomen.DeheerVanderStaaijheeftopgemerktdatdeindrukkanontstaanvaneenratjetoeaanbeleidenvansteedsnieuwebrievenschrijvenwaarmeenietgenoegwordtgedaan.Daarbenikhetheelergmeeeens.Ikhebdaaraanhetbeginvanmijnverhaalietsovergezegd.Ikmoeteersteensnadenkenoverhoedatmoet.Ikwileenvoortgangsbewakingssysteemdatgoedenota’sterugblijvenkomenopdemomentendatdebetreffendediscussiepuntenaandeordezijn.Ikhebdaarzogeenoplossingvoor.Ditiseenprobleemvaniederegroteorganisatie,duszekerookvaneendepartement,laatstaandegeheleoverheid.Ikkomdaargraageenkeeropterug.IkgasamenmetdeheerVanderHamendeheerVanderStaaijeensoverdeUnievanUtrechtendeontstaansgeschiedenispraten.DeheerVanderHam(D66):HetgingnietoverdeUnievanUtrecht,maaroverdeDordtseSynodein1619.Datwasdebreuktussencalvi-nistenenvrijzinnigen.DeheerVanderStaaij(SGP):EnookoverdeUnievanUtrecht,voor-zoverdeheerVanderHamhetoverdegodsdienstvrijheidheeft.DeministerwijsterindirectopdatdiealindeUnievanUtrechtverankerdwas.Devoorzitter.Umoetmaareenseenzaaltjehuren.Deministervervolgtzijnbetoog.MinisterVanderLaan:Ikkomnogterugopdeanderezaken,zoalsdeRotterdamwetendediscriminatie.Bijdebeantwoordingvandeeerderevragenvandesprekershebikalveelpuntenaangeroerd.HopelijkvindtdeheerVanderStaaijdatook!MevrouwKarabulutzegtdatikheteensbenmetdeSP-opvattingoversegregatie.Ikhebgezegdhetertendelemeeeenstezijn.Erzitteneenpaardingeninwaarmeeikhetnieteensben.Ikhebdeinmijnogenietstevergaandeideeëngenoemdophetterreinvanonderwijs.IkdeelechtereengrootdeelvandeSP-nota.Ikhebgezegddathettegengaanvansegregatieeenkernpuntis.Debelofteomdaaropterugtekomen,zaliksnelnakomen.Wijhebbendaarovereentermijnafgesproken.Hetkomtteruginjanuari.Endan...Ikmoetechtbetergaanschrijven,nuikindepolitiekterechtbengekomen!Hetgaatoverschooluitval,taalachterstandenaansluitingbijdeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1438 arbeidsmarkt.Ikhebdaarnetietsovergezegdinrelatiemetdekrediet-crisis.Ikneemdiedingenmeebijwatikdaarvanmoetvindenuithetoogpuntvanintegratie.Denotanaaraanleidingvanhetverslagoverdegemeentelijkevoorzie-ningenbijantidiscriminatieisnaardeKamergestuurd.Danderapportagesoverrechtsextremisme.Ishetrechtsextremismegegroeidenmoetdepilotdaartegennietinveelmeergemeentenuitge-voerdworden?Ikvindvanwel.Ikmoetbekijkenwatikkantoezeggenoverwelkegemeentendatkunnenenwelkeniet.Ikwilgeenverwach-tingenwekkendieiknietkanwaarmaken.MevrouwKarabulut(SP):Ikhebomeenreactieopdemonitorgevraagddiedeafgelopenweekisverschenen.Ikhebnietgevraagdnaarhetwets-voorsteloverantidiscriminatievoorzieningen.Diehebbenwijinmiddelsontvangen.Ikdoelopdebeleidsnotitiemeteenvisieopdebestrijdingvandiscriminatie,diewijaleenjaargeledenzoudenontvangen.Wijkomeninderdaadinjanuarioversegregatietespreken.IkhebechtereenconcreetvoorbeeldgegevenvanAmsterdam,waarhetgigantischmisgaat.IkvraagdeministeromditoptepakkenenomtotconcreteafsprakenmetAmsterdamtekomen.MinisterVanderLaan:Datpuntbenikvergetenmeetenemenindeschorsing.IkhebhetstukjevanHilhorstookniet.Ikhebhetdinsdaggemist.AlsmevrouwKarabuluthetmijgeeft,zalikhetlezen.Alshetinderdaadzozorgelijkis,kijkikeerstnaarhetplafondenvervolgensnaarmijnschoenen.Alsikhetgoedvindomdaarovertepraten,neemikdaar-overcontactopmetmevrouwKarabulut.MevrouwKarabulut(SP):Naarhetplafondkijkenisnietnodig.HetiseenofficiëlebijeenkomstviaOCWgeweest,waarvanookverslagisgemaakt.Alshetgoedis,kandeministerdatverslagopvragenennaardeKamersturen.DatstukvanHilhorstmoethijvoorallezen.Eenreactiedaaropontvangikgraag.Devoorzitter:DeministerheeftaltoegezegddaaropterugtekomenbijdecommissieennietalleenbijmevrouwKarabulut.Iksteleenkortbriefjevooraandecommissie,zoaanheteindevanhetkerstreces?MinisterVanderLaan:Ikbenuheelerkentelijk.DeheerDijsselbloem(PvdA):Ikraakeveninverwarringoverhetwets-voorstelgemeentelijkeantidiscriminatievoorzieningen.ErwordtgezegddatdenotanaaraanleidingvanhetverslagalbijdeKamerligt.Wijhebbengisteren,16december,eenbriefvandeministerontvangenwaarinstaatdathetwetsvoorstelingediendwordtnaoverdrachtvanhetdossieraandeministervanBZK,begin2009.Ikraaknutotaalinverwar-ring.MinisterVanderLaan:Erzijntweeonderwerpendieheelergopelkaarlijken.Ikhaaldieblijkbaardoordewar.InhetenegevaliseennotanaaraanleidingvanheteindverslagaandeKamergezonden.Datisvorigeweekgebeurd.Hetracismebeleidsplanligtnogbijmij.Ikbendaarmeebezig.BinnenkortoverlegikdaarovermetministerTerHorst.VervolgenskomthetinjanuarinaardeKamer.DeheerDijsselbloem(PvdA):Ikwilnietzeuren.Ikwilgraagdeverwar-ringophelderen.Staathetverkeerdindebriefofhebbenwijhetoververschillendezaken?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1439 MinisterVanderLaan:Hetwetsvoorstelisingediendendenotanaaraanleidingvanhetverslagisdoormijafgedaanenwachtopdehandteke-ningvandeministervanBinnenlandseZaken.HetwetsvoorstelwordtuiteindelijkovergedragenaandeministervanBinnenlandseZaken.DeheerDijsselbloem(PvdA):Datishetwetsvoorstelovergemeentelijkeantidiscriminatievoorzieningen.Indebriefstaatdathetwetsvoorstelbegin2009wordtingediend.Daarmoetdusstaandenotanaaraanleidingvanhetverslag.Hetstaatverkeerdindebrief.MinisterVanderLaan:Sorrydatuophetverkeerdebeenbentgezetdoordietekst.DelaatstevraagdieikvanmevrouwKarabulutwilbeantwoordenisdienaardeVIA.Ikzegdaarnietsover,omdatdaarovervrijdaginhetkabinetgesprokengaatworden.Zoalsbekendiserindelaatstewekengezochtnaareengoedeoplossingvooreeningewikkeldprobleem.Ofheteengoedeoplossingis,moetinhetkabinetblijken.Ikdenkdathierovervrijdagwatbekendzalwordengemaakt.MevrouwKarabulut(SP):IkhebindekrantgelezendatdeVIAvandebaanis.Datberichtkloptdusniet?MinisterVanderLaan:Hoekaneenministernuzeggendathetnietkloptwaterindekrantenstaat?Datkaneenministerwel.Ikkanoverdeinhoudechternikszeggen.Vrijdagvindthieroverbesluitvormingplaats.SomswetenkrantenmeerdanministersofKamerleden.Somsvergissenzijzich.Watmoetikeroverzeggen?MevrouwKarabulut(SP):Ofhetkloptofniet.IsdeVIAvandebaanofniet?MinisterVanderLaan:Uvraagtmijdatnadatikuhebgezegddathier-overvrijdaggesprokenwordt.Ikkantochgeenvoorschotnemenopvrijdag?Danweetiedereenindezaaldattoch?MevrouwKarabulut(SP):MijnconclusieisdatdeVIAnognietvandebaanis,zoalsindekrantenstaat.MinisterVanderLaan:Formeelgesprokenisditeen100%goedeopmer-king.Ditistochvragennaardebekendeweg?DeheerDijsselbloemheefteenaantalbelangrijkepuntengenoemd.Omhemrechttedoen,moetikietszeggenoverhetbelangrijkepuntvandetaskforce.Daarkomthetkabinetnogopterug.Ikvondhetgeestigomdevraagtehorenofhiereengatvalt.Detaskforcegaatimmersuitvan1januari2009.Ikhebnietallesgelezenwaterdelaatstewekenendevorigehonderdjaarbinnenisgekomen.Ikweetvanditrapportdatheteenvolgendeperiodevanxjaarbelegt.Hetbudgetmoetvan4,5mln.naar9mln.wordenverhoogd.Kortom,hierzitnogalveelaanvast.Boven-dienvertellenmijnambtenarenmijdathetadviesnietvoordeperiodevanaf1januari2009is,maarvoordeperiodevan1januari2010totenmet2017.IkgeloofdusnietdatdeheerDijsselbloemzichzorgenhoefttemakendathiereengatvalt.Hetiseenrapportmetvergaandeaanvullingenverbeteringvanbeleid.Hetgaatomextrageld.Daarmoetenwijeerstgoedoverpraten.Eengatisvolgensmijtotaalnietaandeorde.DeheerDijsselbloem(PvdA):Nugaikeenbeetjezeuren.Ikzeghetmaaralvast.Indebriefwaarikzo-evenuitciteerde,schrijftdeministerdeKameroverheteindrapportvandetaskforce,metdaarineenuitvoerings-planvoor2009.Datriepbijmijdevraagopofhetmoetingaanper2009.Alsumijzegtdatergeengatvalt,benikallangtevreden.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1440 MinisterVanderLaan:Hetbudgetover2009iser.Deformuleringindebriefisopzijnminstongelukkig.Hetbestrijkteenlangeretijdshorizon.TotslothetonderzoekvanhetCPBnaarderegistratieopetniciteit.DeheerDijsselbloemwijsterterechtopdateralsituatieszijnwaarbijopherkomstwordtgeregistreerd.HetCBA,hetCWI,depolitieenzijnvoor-beelden.IkzalindebriefoverdeVIAookietsschrijvenoverdediscussieoveretniciteitenderegistratiedaarvan.Ikbegrijpdatheteenheelbelang-rijkonderwerpisvoordeTweedeKamerendeEersteKamer.DieKamershebbenoverigensnietnoodzakelijkerwijsdezelfdeaanvliegroute.Hetisgewooneenheelgevoeligonderwerp.Indebrief,waaroverikverdernietswilzeggen,zalookietsstaanoverdemanierwaarophetkabinetdediscussiemetbeideKamerswilvoeren.Ikkanernunietopingaan.Datgebeurtwelalshetkabinethierovereenbesluitheeftgenomen.Ikhebveelvragenlatenliggen.Ikkomdaaropgraagterugomdieserieustenemen.Devoorzitter:IkgeefdeKamerledengraagdegelegenheidvooreenkorte,tweedetermijn.DeheerDijsselbloem(PvdA):Voorzitter.Eenaantalzakenisblijvenliggen.Ikstelvastdatditeensoortagenderingsoverlegisgeweestvoorhetnieuwejaar.Allerleizakenkomenterug,waarmeewijdeagendagoedkunnenvullen.Hetlijktmijgeweldigewinstomeenaantalzakenaftekunnenconcluderen.IknoemdeTurksedienstplicht.Ikbenblijdathetzovriendelijkaangebodenonderzoekvandeministernietnodigisgebleken.Dehoeveelheidrapportenenonderzoekenissomsalerggroot.Ikgeefeenaantalpuntennuprioriteit.Inhetregeerakkoordstaatdatdiscriminatieactieververvolgdmoetworden.Hetkabinetzalmetinitia-tievenkomenomhetvervolgingsbeleidvanconcretevormenvandiscri-minatieactieveroptepakken.Ikhebopdatpuntnognietsgezien.Ikvinddateenheelbelangrijkpunt.Voordezejongerenmoetzichtbaarzijndatderechtsstaaterookvoorhenis.Alszijinhunrechtenwordengeschaad,moetereenrechtsstaatzijndiezichtbaarvoorhenopkomt.IkhebnoggevraagdnaarhetACVZ-rapportoverdedubbelenationaliteit.Datiseenrapportdatonzeaandachtendievandeministerenhetkabinetverdient.Hetlaatziendateenaantalideeën,bijvoorbeelddathetopprag-matischeonderdelenproblematischis,meevalt.Hetiseengrondigestudie.Mijnvraagiswanneerwijdekabinetsreactieopditrapportkunnenverwachten.Volgensmijzalhettoteenheropeningvanhetdebatoverdubbelenationaliteitleiden.Hetbiedteenanderperspectiefdaarop.DeheerDeKrom(VVD):Voorzitter.Eenaantalcollega’sheeftzichafge-vraagdofhetwelzonuttigwasomzosnelnadebegrotingsbehandelingopnieuwtedebatteren.Wienaarhetdebatluistert,komttotdeconclusiedatwijinderdaadbeterevenhaddenkunnenwachten.Deministerzegtoverzakennogmetcollega’stemoetenpraten.Hijkomtopzakenterug.Erligtvoorvolgendjaareenhelereeksvanstukkeninhetverschiet.Ikhebalgezegddatheteromgaatwatdeministerdoetennietwathijzegt.Wathijdoet,isbepalendvooronsoordeel.Wijwachtendatafenkomendaaropgraaginveledebattenvolgendjaar,liefstietsconcreter,terug.DeheerDibi(GroenLinks):IkvindhetopvallenddathetPVV-voorstelvandeliberaleVVD,namelijkeenoprotpremievoorallochtonejongeren,nietmeertersprakewordtgebracht.HeeftdeheerDeKromhetinmiddelsingesliktofisdeheerRutteboosopugeworden,zoalsdeheerWildersdatonlangswasopdeheerFritsma?Ishijvanmeningveranderd?DeheerDeKrom(VVD):Nee.Ikhebhetwoordoprotpremieookhele-maalnietgebruikt.Dathebtugedaan.Ikhebhetantwoordvandeministergoedverstaan.Ikstaaltijdopenvoorargumenten.Ikgaeruiter-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1441 aardovernadenken.Datwilnietzeggendatik,alsdeministerhetafwijst,vanmeningverander.IkbenoverigensnogsteedsheelbenieuwdwathetkabinetdanwelgaatdoenomdeMarokkaansestructureleprobleem-jongerenvandestraattekrijgen.IkhebvandeheerDibigeenoplossinggehoord.Deministermoetdaarduidelijkoverzijn.Ikvindhetprimadathijhetnietdoet.Jammerdan.Danwilikgraaghorenwatwijwelgaandoen.DeheerDibi(GroenLinks):AlsdeVVDdeproblemendieMarokkaans-Nederlandsejongerenveroorzakenwilaanpakkenmetditvoorstel,waaromvraagthijdangeenVAOaanomhierovereenmotieintedienen?Hetlijkteropdaterinintegratiedebattensteedsdingengeroepenwordenomonrusttecreërenendatditalleengebeurtvoordebühne.IkwijseropdatdeVVDheellangverantwoordelijkisgeweestvoordeintegratie.DezeproblemenheeftdeVVDgewoonlatenliggen.DeheerVanderHam(D66):Iksluitmijdaarbijaan.DeheerDeKromspreekthiervoordeeerstekeerenzetdetoonmeteenhalfzachtvoorstel.Datisnognietuitgewerkt.Alsdeministerzegtdathetjuridischnietkan,antwoordtdeheerDeKrommeternogeensovernatedenken.HijheeftzijnANP’tjegehaaldenverderleidthettothelemaalniets.Wijdoenimmersalveelmetpolitieenjustitie.DeheerDijsselbloem(PvdA):Ikbengeïnteresseerdindeinhoudelijkelogica.MisschiendatdeheerDeKromdaaropnogeenskanreageren.Alswijaandezejongerendeboodschapafgevendatzijmoetenintegreren,datzijmoetenmeedoenenhunverantwoordelijkheidalsburgervanGoudaofEdeofwelkestaddanookmoetennemen,watmoetendiedanmetdieboodschap?Alszijzichmisdragen,moetenzijvandeVVDhetlanduit.ZijhorenerdannietmeerbijenmoetenterugnaarMarokko,waardemeestejongerennieteensvandaankomen.Watisdeinhoude-lijkeboodschapaandiejongeren,losgezienvanhetpolitiekegehakketak?DeheerDeKrom(VVD):Deinhoudelijkeboodschapaanjongerendiestructureelweigeren?DeheerDijsselbloemweet,netzoalsPvdA-stads-deelvoorzitterMarcouchinAmsterdam-Slotervaart,datdeproblemenzichtotopdedagvanvandaagopstapelen.Ikvindhetprimadatiedereenhierzegtdathetvoorstelnietdeugt.Ikhebdaarkennisvangenomen.DeheerVanderHamzegtdatwijalwetenwatwijmoetendoen.Ikhebaandeministergevraagdnaardemotiesvandebegrotingsbehandeling.Ikhebgevraagdofdaaralschotinzit.Daarhebikgeenantwoordopgekregen.IkvindhetprimadatiedereenzegtdathetVVD-voorstelnietdeugt.IkziedateenKamermeerderheidhetnietwilbespreken.Datisprima.Devolgendevraagiswatwijwelgaandoen.MevrouwVanToorenburg(CDA):Voorzitter.Dankaandeministervoordebeantwoordingvandevragen.Wijhebbenhetnietzoheeluitvoerigoverdeinburgeringgehad.Datkomtnog.Ikschrokevenvanhettussenzinnetjevandeministerdatinburgeringvooraltaalis.Hetisechtmeer,zoalskennisvandeNederlandsesamenle-ving,kernwaardenvanderechtsstaatopeenfatsoenlijkemanierinternali-serenenuitdragen.Datismeerdanalleentaal.Ikbenblijdatdeministerduidelijkeenpartnerisbijhetaanpakkenvanoudersdienietinstaatzijnomhunkinderenbehoorlijkvoortebereidenopeensuccesvolletoekomst.Alszijdetaalnietgoedspreken,kunnenzijhunkinderenonvol-doendemeegeven.Totnutoestaanwijdaarbijvooreendichtedeur.Ikbenblijdatdedeurbijdezeministereenstukopenstaat.Deministerkomtnogterugopdesegregatie.Datisfantastisch.OverdeVIAmoeteendingduidelijkzijn.WijvindenhetprimaalsergeenVIAkomtzolangdeVIReenvolwaardigalternatiefis.DathebbenwijaltijdTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1442 gezegd.Wijmoetennietinboetenopderesultaten.Alsereenvolwaardigalternatiefis,hoeftergeenapartedatabankvoorAntillianentekomen.Wijkunnendehulpverlenersveelbetereensysteemgeven,zodatzijdedingenkunnendoenennietvansysteemnaarsysteemhoevendoor-klikken.Daarmeehebbenwijvrede.Vandeministerwilikhorenofdieaandeslaggaatmetdeonderwijs-kansentop.DelesindegemeenteDenHaagisdathetnietswordtalsdemenseneronvoldoendebijbetrokkenzijnendemensenzichnietvere-nigen.DaarmoetenwijbijhetMarokkanenbeleidinhetvervolgwataandoen.DeheerVanderHam(D66):Voorzitter.Ikbenblijmetdewoordenvandeministeroverdeinburgeringscursus.Hetgaathierovereengrootdilemma,dathijgoedheeftverwoord.Principieelgezienmoetjegeengescheidencursussentoelaten,indepraktijkmoetjehetsomstochmaartoestaan.Datheeftookmetietsanderstemaken,zegiktegendeheerDeKrom.JongerengeboreninNederlanddiedetaalnietgoedbeheersenzijnhetproductvanoudersdiedetaalnietgoedbeheersen.Vooraldemoeders,diedekinderenvaakthuisopvoeden,zijndetaalnietmachtigenkunnendienietoverdragen.Alsjeprincipieelgaatvoorgemengdecursussen,maarvervolgenszietdatdevrouwenthuisblijven,pakjedaarmeedezevrouwenenhunkinderen.Devraagisofdatbovenhetprincipegesteldmoetworden.Wijmoetensteedsbenadrukkendathetprincipieelnietmoet.Datmoetookonderdeelzijnvandeinburgerings-cursus.Depraktischehoudingvandeministerlijktmijdaarindejuiste.Daarmeebewijsjedekindereneenontzettendgoededienst.Alsdeministerbijditsoortdilemma’ssomshetplafondnodigheeftomtotgoedeafwegingentekomen,steunikhemdaarin.Ikhoopopanderepuntendatdeministernietteveelnaarhetplafondkijktenvoortdurendbezigisomzijncollega’saantespreken.Ikdoelopwerkgelegenheidenonderwijs.Ikhebeenvraaggesteldoverhetvmboenuitstelvandeschoolkeuze.MinisterPlasterkheeftdaaroverietsgezegd.Deministerheeftaldenodigenota’stoegezegd.IkvraaghemsamenmetzijncollegavanOnderwijsmetconcretevoorstellentekomenoverhetvmboindegrotestedenenopandereplekken.Watbetreftdewerkgele-genheidbenikzeerbenieuwdnaardenotaoverdegevolgenvandecrisisvoordeonderkantvandearbeidsmarkt.IkdoelopallegroepeninNeder-landdielastigaaneenbaankomenomdatzijmoeilijkbemiddelbaarzijn.IkvraagmijafofditeennuttigAOisgeweest.Misschienomdatwijwatpuntenopdeagendahebbenkunnenzetten.OokheeftdeKamereenpaartoezeggingengekregen.Deministergaatsamenmetdecollega’sinhetkabinetnogeenskijkennaardeTurksedienstplicht.Watishetprobleembijdieministers?DiemoetenhettochdirectmetdeKamereenszijndathetzonietmoetendaterkeuzevrijheidmoetzijn?KandeministerinzichtgevenindeproblemendiedeandereministerszienomhiernietdirectinternationaalbijdeTurkenvoortepleiten?DeheerDibi(GroenLinks):Voorzitter.Dankaandeministervooralzijnantwoorden.Deministermanoeuvreertnogsteedsheelhandiglangsallepolitiekelandmijnen.ZodrahijWildersofVogelaarhoort,kijkthijeventjesnaarhetplafond.Datiswatmijbetreftprima.HijzegtgeenVogelaarofAboutalebtezijn,maargewoonVanderLaan.Eenmooietitelvooreenrealitypro-gramma.WijwillenwelwetenwieministerVanderLaandanwelis.Watmijbetreftishijietstevoorzichtiginhetformulerenvanpolitiekestand-punten.Hijprobeertoveralvanwegteblijvenendebalanstezoeken.Somswilikeenhardstatementhorenenwilikhorenwatdeministerniettolereertenhoehijhetwilzien.Deministermoetimmersknopendoor-hakken.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1443 Ikwilnogantwoordopdevraagoverpuberruil,omdeplattelandsjonge-renwatmeerincontacttebrengenmetallochtonejongereninhetvoort-gezetonderwijsenomgekeerd.DeheerVanderStaaij(SGP):Voorzitter.Ikdankdeministervoorzijnbeantwoording.IkvinddatdeheerDijsselbloemhetgoedtypeerdetoenhijzeidathetinfeiteeenagenderendoverlegisgeworden.Vanveelbelangrijkeonder-werpenisgezegdwanneerwijdaaroverietskunnenverwachten.Hetisnuttigdatwijdatopdiemanierhebbenbesproken.Wijzienuitnaarbrievenoverdeaanpakvancriminaliteit,degevolgenvancrisisopdearbeidsmarktenalleanderepunten.Hetlijktmijprimaomdaaroververderdoortespreken.Ikvindhetterechtdatdeaandachtisgevraagdvoorhetpunthoetesprekenoverdeislam,zekerookvanuitdescheidingvankerkenstaatenwateenministerdaaroverkanzeggen.Datiseenlastigengevoeligonder-werp.Ikhebdatbijdebegrotingopeenanderemaniernaarvorengebracht.DeheerDibinoemdehetookineerstetermijn.Ikbegrijphetantwoordvandeministerheelgoed.Hetisechterheelterechtomditlastigeonderwerpdenodigeaandachttegeven.Wijmoetenbevorderendatbevolkingsgroepenhiermetelkaaroverspreken.Defractieheeftergoedeervaringenmeeomzorgendielevenzobespreekbaartemaken.Debattenoverdedonkerekantenvandeislammoetenwijnietvermijden.Watonsbetreftkrijgendieeenvervolg.Hethoortbijhetintegratievraag-stukomdaarnietomheentezeilen.MevrouwKarabulut(SP):Voorzitter.Terugnaartaaleninburgering.Ikkrijgdeindrukdatdeminister,losvandespullenenonderzoekendiewijinjanuarikrijgen,nualdeconclusietrektdathettemakenheeftmetonwilvandemensenzelf.Misschienisdatomdathijnualpleitvooreenverbredeleerplicht.IkwerdgetriggerddoorzijnopmerkingoverdecampagneDeNederlandsetaalbindtonsallemaal.Ikvindhetraardat,alsdeklassenleegzijn,erenormeproblemenzijnmetinburgeringenermensenopwachtlijstenstaan,wijbezigzijnmeteencampagne.Datvindikraar.Moetenwijmeegevenaanmensendattaalzoontzettendbelang-rijkis?Mijnervaringvandeafgelopenperiodeisjuistdatveelmensendetaalontzettendgraagwillenleren.Ditbrengtmijopeenandereonbeantwoordevraag,overdeinburgeringvandeOost-Europeanendiezichindegemeenteninschrijven.Ikhebdeministergevraagdomtebewerkstelligendatdezemensendoordegemeentenofhunwerkgevereencursusaangebodenkrijgen.MevrouwVanToorenburgblijftmijhierbijookverbazen.Zijhamertophetbelangvandetaal.Alsikvraagomervoortezorgendatookdezemenseneentaalcursusaangebodenkrijgen,geeftzijechternietthuis.Datvindikhypo-criet.MevrouwVanToorenburg(CDA):Destrekkingvandemotiewasdatdeoverheidhetgratisaaniedereenmoetaanbieden.Daaromhebbenwijgezegddaaroverinhetinburgeringsdebatverdertespreken.Aldiemensenmoeteninburgerenendetaalleren,maarhetisgeenVadertjeStaat.MevrouwKarabulut(SP):Datislariekoek,metallerespect.Ikhebhetdictumvandemotievoormijliggen.Daarinstaat:verzoektderegeringtebewerkstelligendatallewerknemersuitdeMOE-landendiezichinschrij-venbijdegemeentelijkebasisadministratieeentaalcursuskrijgenaange-boden.DestellingvanmevrouwVanToorenburgisduswatvergezocht.Wijkomenhierovernogtesprekenindekomendeperiode.Ikvindditbelangrijk.Ikhoopdatdeministerdatookvindt.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1444 MijnlaatstepuntisdebriefoverdeMarokkaansegemeenschapinDenHaagenhetbetrekkendaarvanbijhetIMAR-project.HetgaatoverdeimpulsMarokkaanserisicojongeren.Daarisin2006eenbedragvan3,3mln.doortoenmaligministervanJustitieDonnervooruitgetrokken.Ditprojectlooptteneinde,maarwordtmogelijkindetoekomstgeconti-nueerd.Ikvraagdeministerom,juistvanwegederommeligesituatie,ookin2010teevaluerenwatderesultatenzijnvanditproject.MinisterVanderLaan:Voorzitter.IkonderschrijfdewoordenvandeheerDijsselbloemoverhetagenderendekaraktervanhetoverleg.Hetisnietmeergeworden.Tochishetnuttig.Ikvoelnubeterwaardeprioriteitenliggenbijdecommissie.Ikkandaarrekeningmeehouden.IkvinddeopmerkingvandeheerDijsselbloemoverhetbelangomonzetandentelatenzienbijdiscriminatiezeerwaardevol.ZogevenwijhetvoorbeeldaandenieuweNederlandersdatderechtsstaaterookvoorhenis.Hijzeihetzoniet,maarbedoeldehetvermoedelijkwel.Dankunnenwijmetextraveelgezagopdebenodigdemomentenlatenziendatheteentweezijdigprocesis.Depositievekantvanhetrechten-enplichtenverhaalisveeleffectieverdanalleenhetbenadrukkenvandeplichtenkant.Ikhebhetnietvaakopdiemanierhorenzeggen.Ikgadatvanhempikken.Ikvindheteenbelangrijkeinvalshoek.DeheerDijsselbloem(PvdA):Eriseenafspraakgemaaktinhetcoalitie-akkoord.Ikwilgraagdathetkabinetmetconcretevoorstellenkomthoedediscriminatiezichtbaareneffectieveraangepaktwordt.MinisterVanderLaan:Datzitinhetracismebeleidsplan.Wijkomendaaropterug.Ikkombijhetrapportoverdedubbelenationaliteiten.Ikmoeterbijzeggendatikbijditonderwerpniet«inthelead»ben.DatisdeministervanJustitie.Ikgadusnaaraanleidingvanwathierisgewisseldoverdedienstplichtomtebeginnenmaareensmethemoverleggen.IkweetnietwaarommevrouwKarabulutneeschudt.Ikvinddatikhetzomoetdoen.Hetdoetnietsafaanwatwijzo-evenhebbengewisseld.Ikwilcollegiaalengoedhandelenopditvlak.DeheerDeKromheeftconcreetgevraagdwatdeministergaatdoenmetdeMarokkanennuiknietzijnideewilvolgen.DaaroverkrijgtdeKamereenzeeruitvoerigebrief.Dathadhijnognietmeegekregenomdathijnetindecommissiezit.DeheerDeKrom(VVD):Eencorrectie,dathadikwelmeegekregen.MinisterVanderLaan:Erkomteenzeeruitvoerigebriefmeteentotaal-pakket.DeheerDeKrom(VVD):Watisdestandvanzakenbijdetweebijdebegrotingsbehandelingingediendemoties?Iksprakdaaroverineerstetermijn.Devoorzitter:Injanuarikomteenreactieopallemotiesdiebijdebegro-tingzijningediend.MinisterVanderLaan:MevrouwVanToorenburgzegtvolkomenterechtdatinburgeringmeerisdantaal.Ikmoeternogaanwennen.DekennisvandeNederlandsesamenlevingenwaterbijkomt,isoptermijnnetzobelangrijk.Inmijnlogicabeginthetmetdetaal.Daaromnoemikmaardehelftenmaakikdiefout.Wijzijnhetechterzeereens.Ikhebnotageno-menvandemeningvanmevrouwVanToorenburgoverVIAenVIR.Overdeonderwijskansentopmoetikevenbijmijnambtenarenterade.Ikweetdaarnietsover.IkhoordatstaatssecretarisDijksmadeonderwijskansen-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1445 topnognietheeftopgepakt.Wijkunnenhaareenbeetjehelpenomdattedoen.Aldoendeleertmen,mevrouwVanToorenburg!MevrouwVanToorenburgheeftietsbelangrijksgezegdovermensenerbijbetrekken,verwijzendnaareenprojectinDenHaag.IkhebvorigeweekinUtrechteenfantastischvoorbeeldgezien.HetginginOndiepenZuilenoverdeproblematiekvandeMarokkaansejongens.Iedereenweetwaar-overikhetheb.ViaeengeweldigjongerenwerkerwashetdaargeluktomallerleiMarokkaanserotjochiesopteleidentotjongerenwerker.Diehaddeneenbeeldschonesamenwerkingmetdepolitie.Erzatentweediendersaantafeldiedatvanhartebevestigden.Hetliepviahetbuurthuisendejongensgingendoodnormaalmethenom.Zijwareneringeslaagddekritischemassavanderotjochiesterugtebrengeneneroverheentegroeienmeteeneigenkritischemassa.Datgebeurtmetzoveelsuccesdatertweeuitvalprojectenbijzijngekomen.Ditiseenduidelijkvoorbeeldvandemensenerbijbetrekkenomhetzelftedoen.InhetteamzatookeenmachinistvandeNS.HetwarenallemaalMarokkanendiehetzelfopknap-ten,inclusiefeenMarokkaansemevrouwdieeenpaaravondenindeweekdemeidenerbijnam.Ikvindditeenerginspirerendvoorbeeld.IndebriefzaldeKamerziendatwijpratenoverontzettendveeldingendietegelijker-tijdmoetengebeuren.Hetliefstmoetiedereendeschouderseronderzetten.Erzijnheelveeldingenmogelijk.IkbenheelblijmetwatdeheerVanderHamheeftgezegdovermijnvoor-beeld.Ikheb,ookvanuitdeD66-fractie,verstandigedingengehoordoverhetpuntvanhetdilemma.Hetisgoedalswijmetzijnallenmeteenopenoornaarelkaarsvoorbeeldenluisteren.Wijmoetensomsstevigzijn.Deenekeerzijnwijhetermeeeensendeanderkeerniet.Hetbezigzijnmetdecollega’shebiktoegezegd.DeheerVanderHamheeftgelijkdatditeenbelangrijkonderdeelisvanmijnportefeuille.Ikhebzelfnauwelijkseenportefeuille.Ikmoetingesprekmetmijncollega’s,henstimuleren,opjagenenaanspreken.Datiseenkwestievankunnenlatenziendatdaargedanstwordtopmijnuitnodiging.Spontaanmagook.Hetpuntvandedienstplichthebikgemist.DeheerVanderHam(D66):DeministerzegthetpuntvandedienstplichtvoorTurkenmeenaarhetkabinettenemenomtebezienhoedatmetdecollega’saanhangigtemakenisbijdeTurkseregering.Ikdenkdan:waarzithetprobleem,wiemoetdeministerovertuigen?MinisterVanderLaan:Ikkanweleenpaarministersnoemendieer,nogmeerdanik,primairvoorinaanmerkingkomenomdaarietsvantevinden.Ikwilalsbeginnendministertjeeenbeetjevoorzichtigzijnenmijncollega’srechtdoen.What’sthebigdealalsikeerstemetmijncollega’sspreek?Ikhebbeloofderwerkvantemaken.DeheerDijsselbloem(PvdA):Ikstelvastdatdeminister,waarzijnvoor-gangsterineeneerderebriefzeihetgeenprobleemtevinden,hetinhetlichtvandeintegratieweleenprobleemvindt.Iklaatinhetmiddenofhetgroteofkleineproblemenzijn.Datzalperindividuverschillen.Hetisechtereenprobleemenomdieredenneemtdeministerhetmeenaarhetkabinet.Isdateenterechteconclusie?MinisterVanderLaan:Ja.Ikweetnietofhetnodigisomiederekeerdatikietsvinddattevergelijkenmethoehetwas.Ditisechtereenrelevantvoorbeeld.Ikwordverwachtdealgemeneerfopvolgingalsuitgangspunttenemen.Erwordtnietvanmijverwachtomtweeenhalfjaarpreciestezeggenwateralgezegdis.DegeachteafgevaardigdeheerDibienikhebbenvoorlopigechteenprobleem.Hijslaatdeplankvolkomenmis.Hijmaaktereengewoontevan,bijnaeenspelletje,omopmijeenetiketteplakken.Wijhaddenzo-eveneenlastigmomentje.IkwilmijomeenaantalredenennunietTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1446 uitlatenoverwatikvindvandegematigdeislamenoverdevraagofangstvoordeislamterechtis.Daarovergaathetverschilvanmeningennietoverdatiknietgraageenstandpuntinzounemen.Mijnprobleemisdatikdateerdertegraagdoe.HetprobleemisdatikhetnietuitdemondvandeheerWildershoor.DatvindtdeheerDibinietbelangrijk.Ikwil.Hetprobleemisdatiksowiesovoorzichtigmoetzijninverbandmetdeschei-dingtussenkerkenstaat.Ikmoetalsministerdewethandhavenenderuimtegevenvoorgodsdienstvrijheid.DatzijnzoeenpaarobstakeltjesvoorhetgretigingaanophetpuntvandeheerDibi.Datikdaarovereenmeningheb,zalhijsnelgenoegmerken.DeheerDibiverbindteenalgemeneconclusieaanditpunt.Ikvraaghemomdaarnueensvoorzichtigmeetezijn.Ikhebgeprobeerdhembijdebegrotingsbehandelingallerechttedoendoorontzettendgoednaarhemteluisterenentemarkerenwaarmeeikhetwelofnieteensben.Hounueensopomalsikeenafwegingvanenerzijds,anderzijdsmaak,teroependathetslapisofweetiknietwatofdatikmijnietuitlaat.Ikhebhetgevoeldatikmijopdepuntenwaarmeeikwordgeconfronteerdzoduidelijkmogelijkuitlaat.Weneraandathetgenuanceerdis.Datwilnietzeggendathetnietduidelijkis.Datiseenoproepvanmij.Veelmeerdandatkanhetnietzijn.WantwaarisdevrijheidvanmeningsuitinggroterdanhierindeTweedeKamer?Ookdieverdedigenwijdanmaar.DeheerDibi(GroenLinks):Ikwildeministerweltegemoetkomen.Wijkomenelkaarin2009nogtegenopditonderwerp.Ikhebtweekeereenvraaggesteldoverpuberruilendievraagistweekeernietbeantwoord.Datistochgeenexplosiefonderwerp?MinisterVanderLaan:DeheerDibiheeftvolkomengelijk.Ikhebbegrependatheteenverplichtkerndoelisdatleerlingenkennismakenmetverschillendeachtergrondenvanleeftijdsgenoten.Ikkanmijvoor-stellendatditeeninteressanteuitwisselingisinhetkadervanditkern-doel.Ikganietoverhetonderwijs.IkmoetdusoverleggenmetdeministervanOCW.Wiedaareenhekelaanheeft,moetnaareenanderecommissie.Datisonvermijdelijkbijeenprojectminister.Datligtnietaanmij,maaraanhetcoalitieakkoord.Ikvindheteeninteressantidee.IkzegtoeditaardigeideevandeheerDibimeetenemennaarmijncollega.Diecollegaofikkomtdaaropterug.Devoorzitter:Zullenwijafsprekendatudaarsameneindjanuariopterugkomt?Ja?DeministerkomteindjanuarisamenmetdeministervanOCWopditpuntterug.Ofalleen,maarhijkomteropterug.DeheerVanderHam(D66):Indekerndoelenstaatterechtdatdescholenzelfinitiatievenkunnennemenomhetwatintevullen.IksteunhetvoorstelvandeheerDibiabsoluutnietomaanscholenvoorteschrijvenhoezijditkerndoelmoetuitvoeren.Alsoud-lidvandecommissie-Dijsselbloemkanikdaarnietachterstaan.DeheerDijsselbloem(PvdA):IksluitmijvolledigaanbijdeheerVanderHam.DeheerDibi(GroenLinks):HetposttraumatischDijsselbloemsyndroomheerstnogsteeds.Ikwilnietsverplichtenofeennieuwkerndoelhetonderwijsinjagen.Ikwildatdeministerdemogelijkheidbekijktomplattelandsjongerenwatvakeruittelatenwisselenmetdestadsjeugd.Datkanookzonderverplichtingwordengestimuleerd.Devoorzitter:Deministerheeftaltoegezegddaareindjanuariopterugtekomen.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1447 MinisterVanderLaan:IkwildeherenDijsselbloemenVanderHamgeruststellen.Ikbedoeldetezeggenhetideevanstimuleringinteressanttevinden.Ikwilnietsveranderenaanderegelgeving,maarbekijkenofwijeenstimulanstotstandkunnenbrengen.Ikhebnoggeensyndroom,nogniet.IkhebgoedgeluisterdnaarhetpuntvanmevrouwKarabulut,datikdeonwilvanmensenteveelalsoorzaakzie.Dathoortzijdannietgoed.Erzijnopditmomentgeenwachtlijstenénlegelokalen.Erzijnhelemaalgeenwachtlijsten,maarjuistlegelokalen.Misschieniseroplokaalniveauweleenseenwachtlijstvooriets.Hetprobleemvandeinburgeringnuisdatdeklaslokalenleegzijn.BijonzekennismakinghebikgezegddattoenikindegemeenteraadvanAmsterdamzatwijallemaalonderdeindrukwarenvanhetverschijnselwachtlijsten.Datprobleemisopgelost.Nuzijndefaciliteitenermetdenodigemoeitegekomen.Nuzijndeklaslokalenleeg.Devorigekeerisgesprokenoverwatonstedoenstaat.Punteeniszorgendatdekwaliteitgoedis.Punttweeisdemensenverleidenenhetallemaalgoedbekendmaken.Puntdrieisverbeteringmetdedualetrajecten,zodatzijnunietalleeneencursuskrijgen,maardaterietsmeewordtgedaaninhetkadervanstage,werk,opvoedingsondersteuningofgezondheidsprojecten.Erzijn«tig»dingen.Iknoemookdeparticipatie-bonus.IndebriefdiedeKamerbinnenkortkrijgtalsvervolgophetWinsemius-trajectgaikinopkinderopvangenverruimingvandecursustijden.Menkanhetzogeknietverzinnenofwijproberenhetokétemakenvoordemensenomernaartoetegaan.Indewet,nietinmijnhoofdofindehoofdenvandecommissie,isdeeigenverantwoordelijkheidookeending.Daarwarenoverigens149Kamerledenhetmeeeens.AlsiktoenindeKamerhadgezeten,hadikookvoorgestemd.Dieeigenverantwoorde-lijkheidkanopeengegevenmomentooknodigzijn.Ikhebgisteren,indeEersteKamer,gezegddatwijsupervoorzichtigzijnomoverplichtentepratenmetmensendieheelgraagwillen,dieafgeschrokkenwordendooreendreigendebureaucratie.Erzullenerookenkelenzijndiedenken:dag,diecursusisniksvoormij.Inlaatsteinstantiekomtdanhetinstrumentnaarvorendathetnietgeheelvrijwilligis,metdesanctiesvandewetdiedaarbijhoren.Dathoorterookbij.Dieslagwiliknietindecampagnemaken.Hetwordtgeendreigendecampagne.Ikzouhetdoodzondevindenommensendiegraagwillen,maardieafgeschrokkenrakendoorstrenggedoe,kwijtteraken.Hetwordtdusgeendommecampagne.Ikwilweldatermeerinkomtoverdeschadedieaangerichtwordtalsmensenhetnietdoen.Hetgaatomschadeaanhetkind,daneenheletijdniets,endanschadeaandeburen,decollega’senjezelf.Datishetenigewatikoverdecampagnehebgezegd.IkkanmevrouwKarabulutdaarmeenietverontrusthebben.WijhebbenbijdebegrotingsbehandelinggesprokenoverOost-Europa.Ikhebtoengezegddatertweegroepenzijnvanmensendiehierkomenwerken.Veelmensenzijnbinneneenmaandweg.Hetisonzinomdaarhetinstrumentariumenonzeenergieopterichten.Datmoetenwijrichtenopdeanderen.Bijdieanderenishetaantalcursussenstevigaanhettoenemen.Erwordenaanbiedingengedaandoordegemeente.Datisgoed.Datwordtgestimuleerd.ErgebeurtvanallesaanvertalingenvanbrochuresinhetPools,Bulgaarsetcetera.IkhebookeenPoolseversievandefilmgezien.Erwordtdushardgewerktaanditpunt.DevraagoverDenHaaghebiknietgoedbegrepen.MevrouwKarabulut(SP):Eris3,3mln.aandegemeenteDenHaaggegevenvoorallerleidoelen.Ikwilgraagdatgeëvalueerdwordtinhoeverrededoelenbereiktzijnbijditproject,dattoteind2009doorloopt.Ikwilgraagbegin2010eenevaluatieontvangen.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1448 MinisterVanderLaan:IkhoordeheerDijsselbloemzeggendathetomeensubsidievanJustitiegaat.Ikleesdathierook.Alshetoverintegratiezouzijngegaan,hadikookneegezegd.Ikwilmeersubstantiehoren.MevrouwKarabulut(SP):Erstaatvandaageenbriefopdeagendaoverdejongerenwaaroverwijhetbinnenkortuitgebreidgaanhebben.HetgaatoverdeportefeuillevandezeministerendievandeministervanJustitie.DeheerDijsselbloem(PvdA):JustitieheeftallangereensubsidiepotjevoorprojectenomMarokkaans-Nederlandseprobleemjongerenaantepakken.DitspecifiekebeleidvoordezegroepkomtdusuiteenpotjevanJustitie.MevrouwKarabulutvraagtterechtomtebekijkenwatheeftgeholpenofniet.Hetzoumooizijnomdatmeetenemenindekomende,dikkebeleidsbriefvandeminister.MinisterVanderLaan:Ikzietotmijngrotevreugdeaanmijnambtenarendatditkan.Diewarenhieralmeebezig.Toezeggingen–DeministerstuurtdeKamereindjanuari2009eenbriefovercrisis,arbeidsparticipatieendegevolgenvoorintegratie.–DeministerstuurtdeKamermaart2009hetkabinetsstandpuntoverdeTurksedienstplichtvoorTurkenmeteendubbelenationaliteit.–DeministerstuurtdeKamerinhetkerstreceseenreactieopdecolumnvandeheerHilhorst,verschenenindeVolkskrantvan16december2008,overdemislukteanti-segregatieplanneninAmsterdam.–DeministerstuurtdeKamerinjanuari2009eenreactieopallebijdebegrotingsbehandelingingediendemoties.–DeministerstuurtdeKamereindjanuari2009eenreactieophetpuberruilprincipeenhetstimuleringsplandaarvoor.–DeministerstuurtdeKamereenreactieophetprojectinDenHaagendemiddelenvanJustitiedaarvoor.DevoorzittervandealgemenecommissievoorWonen,WijkenenInte-gratie,VanGentDegriffiervandealgemenecommissievoorWonen,WijkenenIntegratie,VanderLeedenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31268,nr.1449