Voortgangsrapportage Aanpak onbedoelde en ongewenste zwangerschap 2024

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202532 279Zorg rond zwangerschap en geboorteNr. 263 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 14 april 2025Het kabinet zorgt met de Aanpak onbedoelde en ongewenste zwanger-schap1 voor preventie van en informatie en ondersteuning bij onbedoeldeen ongewenste zwangerschap. De huidige aanpak loopt tot en met 2025.Ik geef hieraan een vervolg. Want wie (nog) geen kinderen wil, moet zichtegen een zwangerschap kunnen beschermen. En mensen die te makenkrijgen met een onbedoelde zwangerschap moeten kunnen rekenen opbetrouwbare informatie en goede ondersteuning. Zo vergroten we deregie van mensen op hun leven: met óf zonder kinderwens.In deze brief beschrijf ik de voortgang van de aanpak van het afgelopenjaar (2024). Ook schets ik mijn plannen voor het vervolg op de huidigeaanpak per 2026. Ik ga in op een aantal door uw Kamer aangenomenmoties: (1) Motie Stoffer (SGP)2, (2) Motie Tielen (VVD)3 en (3) MotieDiederik van Dijk (SGP).4 Met deze brief geef ik tot slot gestand aan eenaantal toezeggingen: het informeren van de Kamer over vervolgplannenten aanzien van het vergroten van de regie op de kinderwens (Kamerstuk29 963, nr. 27),5 het tegengaan van de gevolgen van desinformatie6 en eenvervolg van de extra anticonceptiecounseling in de abortuskliniek.7Uw Kamer ontvangt bij deze brief twee bijlagen: (1) de meest recentemonitor van de Aanpak onbedoelde en ongewenste zwangerschap vanhet Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en (2) hetkwalitatief onderzoek van het RIVM «Toegang tot anticonceptie voorpersonen in een kwetsbare situatie».1Kamerstukken II 2022/23, 32 279, nr. 235.2Kamerstukken II, 2024/2025, 36 600 VIII, nr. 105.3Kamerstukken II, 2024/2025, 32 793, nr. 806.4Kamerstukken II, 2024/2025, 36 600 XVI, nr. 166.5TZ202502-163.6ID11778.7ID11779. kst-32279-263ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 279, nr. 2631 Voortgang 2024 per pijlerPijler 1: Voorkomen van een onbedoelde en/of ongewenste zwangerschapIk vind het van groot belang om onbedoelde zwangerschappen tevoorkomen. In de eerste pijler wordt daarom op verschillende manierengewerkt aan preventie.A. Gerichte publiekscommunicatieDe campagne voor jongeren over anticonceptie liep van 16 december2024 tot en met 31 januari 2025. Ik ben zeer tevreden met de behaalderesultaten en heb daarom besloten de campagne in het najaar van 2025 teherhalen, met verbeteringen op basis van de ervaringen van de eerstecampagneperiode.Soa Aids Nederland en Rutgers ontwikkelden de campagne in opdrachtvan VWS, met bestaande materialen van de Vrij Veilige Datingshow8,aangevuld met nieuw materiaal. Er zijn video’s gemaakt waarin jongerenvragen stellen over seks aan familieleden (bijv. video 1 en video 2) enstraatinterviews met jongeren over seks, soa’s en anticonceptie (video).De campagne was zichtbaar op TikTok, Instagram (43.000 bezoekers),YouTube (6.000 bezoekers), DPG-media9 (3.000 bezoekers) en de Sense-website en op offline posters op plekken waar jongeren vaak komen. Viade online kanalen konden jongeren doorklikken naar Sense.info. Datgebeurde 141.000 keer. Jongeren vonden op Sense.info meer informatieover anticonceptie, hormonen, natuurlijke methoden en condoomgebruikter preventie van soa’s. Sense reageerde op meer dan 1.000 commentsvan de doelgroep, corrigeerde misverstanden en verwees naar hunwebsite voor meer informatie. De man/vrouw-verhouding was op alleplatformen evenwichtig, wat belangrijk is omdat het voorkomen vanonbedoelde zwangerschappen en soa’s een gedeelde verantwoorde-lijkheid is. Er was sprake van veel interactie met de doelgroep vanuitSense en tussen jongeren zelf. Populaire pagina’s op Sense.info waren«natuurlijke anticonceptiemethoden» (3.800 bezoekers) en «veelgesteldevragen over misverstanden over anticonceptie en soa’s» (128.000 klikken).B. Stimuleringsprogramma Gezonde Relaties en SeksualiteitHet Stimuleringsprogramma Gezonde Relaties en Seksualiteit ging, alsonderdeel van het programma Gezonde School, in 2019 van start en looptdit jaar af. Het programma is bedoeld als tijdelijke impuls met als doelcollectieve preventie op het gebied van seksuele en relationele vormingvia het onderwijs structureel te verbeteren. De afgelopen jaren namenruim 2.000 scholen deel.In het schooljaar 2023/2024 maakten 339 scholen10 gebruik van destimuleringsregeling Gezonde Relaties en Seksualiteit. Ook voor hethuidige schooljaar 2024/2025 is de belangstelling groot, met momenteel311 deelnemende scholen.11 De laatste evaluatie van het programma12laat zien dat 89% van de scholen tevreden is met de uitvoering van deregeling. 91% van de scholen ziet dat leerlingen sinds de toekenning vande stimuleringsregeling respectvoller omgaan met hun eigen seksualiteiten die van de ander. En bijna de helft van de scholen geeft specifiekaandacht aan hoog risicogroepen met betrekking tot het thema relaties en8Deze campagne van het Ministerie van VWS en Sense.info vond plaats in 2021 Vrij VeiligeDating Show helpt jongeren een voorbehoedsmiddel te kiezen | Soa Aids Nederland9Allerlei verschillende onlinebronnen zoals reclames op nu.nl en het Algemeen Dagblad10110 PO/Speciaal Onderwijs (SO), 167 VO/Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO), 62 Mbo1189 PO/Speciaal Onderwijs (SO), 160 VO/Voortgezet Speciaal Onderwijs (VSO), 62 Mbo12Evaluatierapport_GRSronde5en6_GS_DEF_1.pdfTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 279, nr. 2632 seksualiteit. 28% van de scholen heeft het thema in het beleid en visievastgelegd en 44% heeft hier een begin mee gemaakt.Ter ondersteuning van scholen is in de professionaliseringactiviteiten vanhet stimuleringsprogramma extra ingezet op de onderwerpen borging,ouderbetrokkenheid en het omgaan met polarisatie. Steeds meerhogeschoolopleiders gebruiken het ontwikkelde lesmateriaal13 op hunlerarenopleidingen, en er zijn workshops gegeven tijdens congressen enop hogescholen. Vanuit de GGD’en wordt gewerkt aan de continuïteit vande activiteiten, ook na de afronding van het programma in 2025.C. Gratis en toegankelijke anticonceptie voor personen in een kwetsbaresituatieOm onbedoelde en/of ongewenste zwangerschappen te voorkomen zijnextra maatregelen genomen om gratis en toegankelijke anticonceptie voorpersonen in een kwetsbare situatie beschikbaar te maken. Allereerst wordter vanaf 2023 tot en met 202714 extra geïnvesteerd in het landelijkprogramma Nu Niet Zwanger (NNZ) dat door de GGD GHOR Nederlandwordt uitgevoerd. Daarnaast is via de SPUK GALA (Specifieke Uitkeringvoor de onderdelen uit het Gezond en Actief Leven Akkoord) extra geldbeschikbaar gesteld waarmee gemeenten indien nodig anticonceptiekunnen betalen voor Nu Niet Zwanger-cliënten.Ook wordt sinds 1 juli 2023 in verschillende abortusklinieken in het landervaring opgedaan met het op maat geven van extra anticonceptiecon-sulten aan vrouwen in een meer kwetsbare positie, vlak voor of na eenabortusbehandeling.Beide maatregelen zijn geëvalueerd door het RIVM als onderdeel van dekwalitatieve monitor onbedoelde zwangerschappen (zie bijlage 2). Ditverdiepende onderzoek laat zien dat zowel de inzet van extra anticoncep-tiecounseling in abortusklinieken als de impulsgelden voor het landelijkprogramma NNZ kunnen bijdragen aan een verbeterde toegankelijkheidtot anticonceptie voor personen in een kwetsbare situatie. De voortzettingvan beide maatregelen is aan te bevelen, zo stelt het RIVM.De extra middelen voor het landelijk programma Nu Niet Zwanger blijventot en met 2027 beschikbaar. En de extra anticonceptiecounseling in deabortusklinieken wordt vanaf 2026 een vast en structureel onderdeel vande Subsidieregeling abortusklinieken.Pijler 2: Informatie en ondersteuning bij onbedoelde zwangerschapBinnen de tweede pijler zorg ik voor laagdrempelige en passendeinformatie en voor goede en landelijk beschikbare ondersteuning bij eenonbedoelde of ongewenste zwangerschap.A. Landelijk informatiepunt onbedoelde zwangerschapHet Landelijk informatiepunt bestaat uit de websitewww.infopuntonbedoeldzwanger.nl en een chat- en telefoonlijn. Hetinformatiepunt wordt door Fiom beheerd en verwijst door naar gespeciali-seerde keuzehulpverleners en hulpverleners psychosociale hulp naabortus, mocht dit wenselijk zijn.In 2024 bezochten opnieuw meer individuele bezoekers de website,namelijk 45.316, een stijging van 5,25% ten opzichte van 2023. Er kwamen455 telefoontjes binnen bij het informatiepunt, een aantal dat ongeveer13https://seksuelevorming.nl/wp-content/uploads/2022/10/Docentenhandleiding-algemeen.pdf14In beantwoording op Kamervragen van de fractie van de VVD op 28 januari jl. («Kind vanouders met verstandelijke beperking: «Eigenlijk was ik de ouder»» (Aanhangsel Handelingen II2024/25, nr. 1148)) meldde ik dat de extra middelen voor Nu Niet Zwanger t/m 2025beschikbaar zijn. Dit is niet juist. De extra middelen zijn en blijven tot en met 2027 beschikbaar.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 279, nr. 2633 gelijk is aan dat van 2023. Het aantal chatgesprekken is verder gestegen:949 mensen zochten via de chat contact. In 2023 waren dat 782 mensen enin 2022 508. In de nieuwe aanpak per 2026 blijft het aanbod van hetLandelijk informatiepunt behouden.B. Keuzehulp bij onbedoelde zwangerschapMensen die behoefte hebben aan begeleiding bij het komen tot eenkeuze15 over een onbedoelde zwangerschap hebben allereerst demogelijkheid tot het volgen van een online zelfhulpmodule «Zwanger watnu?», aangeboden door Fiom. In 2024 maakten 1.607 mensen van ditaanbod gebruik. Daarnaast is er het landelijk dekkend netwerk vankeuzehulpverleners. Er zijn momenteel vijf aanbieders en tientallenvestigingen in het land. Er wordt zowel online als face-to-face hulpgeboden. Keuzehulpverleners zijn verplicht tot registratie, training enintervisie vanuit Kenniscentrum Fiom.Met een factsheet16 rapporteert Fiom jaarlijks over de keuzehulp. Dit jaarzijn ook de chatgesprekken voor het eerst in de factsheet opgenomen. Ditzorgt voor een forse stijging van het aantal keuzehulptrajecten invergelijking met voorgaande jaren, waarin de chatgesprekken geenonderdeel van de factsheet waren. Verder blijkt dat in 2024 1.800 keuze-hulptrajecten17 zijn doorlopen bij de 5 verschillende aanbieders. Hetgrootste deel van de gesprekken vond alleen met de vrouw plaats. Bijnade helft van de gesprekken was fysiek en 75% van de zwangeren waskorter dan 9 weken zwanger. Opvallend is dat 27% van de vrouwen en17% van de mannen volgens de keuzehulpverlener die de data aanleverdeeen vorm van druk heeft ervaren tijdens de besluitvorming. In 2023 wasdit 15% van de vrouwen en 19% van de mannen. De druk kan zowel gaanover sturing richting een zwangerschapsafbreking of juist richting hetuitdragen van de zwangerschap. Deze cijfers komen niet overeen metinternationaal onderzoek18 naar druk bij onbedoelde zwangerschap en zijndaarmee opvallend. Het lijkt aannemelijk dat mensen die professionelehulp zoeken bij het maken van een keuze vaker van mening verschillenmet hun partner of mensen om hen heen. Vanuit dat «conflict» kan drukontstaan. De keuzehulpverlener kan hierbij ondersteuning bieden zodat devrouw alsnog de voor haar beste keuze kan maken. Fiom doet momenteelonderzoek naar het onderwerp druk binnen het besluitvormingsproces enwat hierin helpend voor de zwangere zou kunnen zijn. De resultatenworden in 2026 verwacht.De online zelfhulpmodule en het landelijk dekkend netwerk keuzehulpblijven in de nieuwe aanpak per 2026 beschikbaar.C. Psychosociale hulp na een abortusIn Nederland is de eventuele keuze voor abortus een veilige keuze; hetleidt niet tot (mentale) gezondheidsschade voor de vrouw.19, 20 Maar15Bij een onbedoelde en/of ongewenste zwangerschap zijn er vier keuzeopties: 1) uitdragen enzelf zorgen, 2) zwangerschapsafbreking, 3) uitdragen en plaatsing van het kind in een(perspectief biedend) pleeggezin en 4) uitdragen en afstand ter adoptie van het kind.16Factsheet_Keuzehulptrajecten_2024_Eindversie.pdf17Een keuzehulptraject bestaat uit één of twee gesprekken van een cliënt die te maken heeft meteen onbedoelde zwangerschap met een gespecialiseerde keuzehulpverlener.18Grace, K. T., & Anderson, J. C. (2018). Reproductive Coercion: A Systematic Review.19van Ditzhuijzen, J., et al., (2017). Correlates of common mental disorders among Dutch womenwho have had an abortion: a longitudinal cohort study. Perspectives on sexual and repro-ductive health.20Van Ditzhuijzen, J. M. (2017). Abortion and mental health: A longitudinal study of commonmental disorders among women who terminated an unwanted pregnancy (Doctoral disser-tation, Utrecht University).Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 279, nr. 2634 uiteraard kan er behoefte zijn aan extra ondersteuning bij de verwerkingvan een zwangerschapsafbreking. Voor mensen die hier behoefte aanhebben is de online zelfhulpmodule «Abortusverwerking» beschikbaar,aangeboden door Fiom. In 2024 maakten 334 mensen hiervan gebruik.Daarnaast is er sinds juli 2023 het landelijk dekkend netwerk hulpverlenerspsychosociale hulp na abortus. Dit wordt als optionele extra taak binnende open house voor keuzehulp gefinancierd. Er zijn momenteel5 aanbieders en tientallen vestigingen in het land waar deze face-to-facehulp wordt geboden. Hulpverleners zijn verplicht tot registratie, trainingen intervisie vanuit Kenniscentrum Fiom.Met een factsheet21 rapporteert Fiom dit jaar voor het eerst over psycho-sociale hulp na abortus. In 2024 vonden 272 trajecten plaats. Voor hetovergrote deel van de (voornamelijk vrouwelijke) cliënten was dezwangerschapsafbreking korter dan een jaar geleden. Zij zochten hulp bijgevoelens van verdriet, schuldgevoel, spijt, somberheid en eenzaamheid.Zowel de online zelfhulpmodule als het landelijk dekkend netwerk voorface-to-face hulp na een abortus blijven ook na 2026 beschikbaar.D. Gespreksleidraad onbedoelde zwangerschap voor huisartsenDe SeksHAG (een expertgroep van het Nederlands Huisartsen Genoot-schap (NHG)), Fiom en Rutgers hebben gezamenlijk met groot succesgewerkt aan het inmiddels afgeronde project «Verbetering vanbegeleiding bij onbedoelde zwangerschap in de huisartsenpraktijk enimplementatie van de leidraad»22. Sinds 2024 zijn er geaccrediteerdee-learnings voor huisartsen beschikbaar. Huisartsen die de medicamen-teuze zwangerschapsafbreking aan hun patiënten aanbieden zijn verplichttot het volgen van alle genoemde online modules, behalve de moduleover preventie. Het streven was om in het eerste jaar minimaal100 huisartsen te scholen. Dat aantal is ruim overschreden. In 2024(peildatum 31-12-2024) ging het om de volgende aantallen: (1) Geslaagdvoor de module Keuzehulp: 466 huisartsen. (2) Geslaagd voor de moduleNazorg: 320 huisartsen. (3) Geslaagd voor de module Preventie(herhaalde) onbedoelde zwangerschap: 216 huisartsen. (4) Geslaagd voorde module medicamenteuze zwangerschapsafbreking: 65 huisartsen.De e-learnings worden blijvend beheerd door Rutgers en Fiom, insamenwerking met de SeksHag.E. Begeleiding bij afstand ter adoptieHet aantal vrouwen in Nederland dat overweegt om hun kind af te staanter adoptie is relatief laag (gemiddeld 60 per jaar). Ongeveer een derdevan hen besluit uiteindelijk daadwerkelijk afstand te doen van hun kind.Sinds 2024 is de begeleiding van vrouwen die overwegen een kind teradoptie af te staan of in het verleden afstand ter adoptie van een kindhebben gedaan in een aparte opdracht23 geregeld. Na een aanbestedings-procedure is deze opdracht aan Fiom gegund. In de nieuwe opdracht ismeer ruimte gekomen voor de ondersteuning (nazorg) van mensen die inhet verleden afstand ter adoptie van hun kind(eren) deden.In 2024 is begeleiding gestart aan 38 nieuwe cliënten en waren er in totaal97 actieve trajecten waarin vrouwen (en hun partner) begeleiding isgeboden tijdens het keuzeproces, na de bevalling en tijdens de bedenktijdna de bevalling. Afhankelijk van hun keuze is begeleiding geboden bij hetverdere afstandstraject of is er een warme toeleiding geweest naar zelfzorgen of pleegzorg.21Factsheet Registratie psychosociale hulp na abortus 2024_Eindversie.pdf22Leidraad-huisartsenzorg-bij-onbedoelde-zwangerschap-2020_1.pdf (fiom.nl)23Voorheen maakte deze activiteit onderdeel uit van de Instellingssubsidie aan Fiom.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 279, nr. 2635 De Landelijke Afstand Ter Adoptie Registratie (LATAR24) biedt inzicht in debegeleiding bij afstand ter adoptie. In het tweede kwartaal van dit jaarwordt de rapportage over 2024 verwacht.Pijler 3: Zorg en ondersteuning voor (aanstaande) ouders: een KansrijkeStartBinnen de Aanpak onbedoelde en ongewenste zwangerschap is desamenwerking met Kansrijke Start op de volgende manieren vormge-geven:•Gratis en toegankelijke anticonceptie voor personen in een kwetsbaresituatie: extra middelen voor de verbreding en uitbreiding van Nu NietZwanger zodat meer mensen in een kwetsbare situatie ondersteundworden bij het nemen van regie op hun kinderwens en daarmee beteretoegang krijgen tot anticonceptie. En extra middelen voor gemeentenvia de SPUK GALA om anticonceptie te betalen voor mensen dieondersteund worden via Nu Niet Zwanger en dit zelf niet kunnenbetalen.•Kansrijke Start en Nu Niet Zwanger zijn meer gaan samenwerken methet Landelijk informatiepunt onbedoelde zwangerschap en dekeuzehulpverleners.•Gezamenlijk ZonMw-kennisprogramma Onbedoelde zwangerschap enkwetsbaar (jong) ouderschap.De doelen binnen deze pijler zijn behaald: de samenwerking is deafgelopen jaren in praktijk gebracht. Deze pijler zal in de nieuwe Aanpakper 2026 dan ook komen te vervallen.Pijler 4 Onderzoek en monitoringDe laatste pijler bestaat uit het onderzoek en de monitoring overonbedoelde en/of ongewenste zwangerschap.A. RIVM-monitorHet RIVM is verantwoordelijk voor de monitor van de Aanpak onbedoeldeen ongewenste zwangerschap. De monitor bestaat uit een cijferoverzicht(kwantitatieve rapportage met indicatoren, bijlage 1) en een verdiependkwalitatief onderzoek, in 2023 en 2024 over de maatregelen ter verbe-tering van de toegang tot anticonceptie voor personen in een kwetsbaresituatie (bijlage 2).In het cijferoverzicht zijn ten opzichte van vorig jaar drie nieuwe indica-toren toegevoegd; (1) het aantal aanmeldingen voor psychosociale hulpna abortus na een onbedoelde zwangerschap, (2) het aantal aanmel-dingen voor de online zelfhulpmodule «Abortusverwerking» van Fiom en(3) cijfers over het gebruik van anticonceptie.B. ZonMw-programma Onbedoelde zwangerschap en kwetsbaar (jong)ouderschapMet dit ZonMw-programma wordt kennis gegenereerd over preventie,zorg en ondersteuning bij onbedoelde zwangerschappen.25 Eén van dedoelstellingen van het programma is om ervoor te zorgen dat deontwikkelde kennis beschikbaar wordt gemaakt voor de praktijk. ZonMworganiseert meerdere keren per jaar een leernetwerkbijeenkomst KOOZ(Kwetsbaar Ouderschap Onbedoelde Zwangerschap) voor alle betrok-kenen bij de projecten en heeft een online platform waar ervaringen, tipsen onderzoeksresultaten worden gedeeld.24LATAR 2023 Landelijke afstand ter adoptie registratie | Fiom25Onbedoelde zwangerschap en kwetsbaar (jong) ouderschap | ZonMwTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 279, nr. 2636 Er zijn recent twee projecten afgerond:(1)«Shkorey»26, voor Eritreeërs in Leeuwarden is er een serious game, deShkorey-app, ontwikkeld. Het project heeft geleid tot samenwerkingentussen verloskundigen, kraamzorg en maatschappelijk werkers bijHumanitas. De app is klaar voor bredere implementatie, ook buitenLeeuwarden.(2)«Understanding vulnerability»27, laat zien dat mbo’ers niveau 1 en 2,jongeren zonder startkwalificatie of zonder werk vaker te maken krijgenmet onbedoelde zwangerschappen in combinatie met factoren zoalsarmoede en een instabiele thuissituatie. Aanbevolen wordt ompreventie van en ondersteuning bij onbedoelde zwangerschappen teintegreren in de preventie van huiselijk geweld en schooluitval, engerichte ondersteuning te bieden. De rest van de onderzoeksresultatenkomen vanaf eind 2025 tot eind 2026 beschikbaar. De (tussentijdse)resultaten die nu al beschikbaar zijn, zijn verwerkt in de plannen voorde aanpak per 2026. De eventuele opvolging van de nog te verwachtenresultaten wordt meegenomen in de verdere uitwerking van deAanpak onbedoelde zwangerschap per 2026, waarover ik uw Kamerkomend najaar informeer.C. Aanvullend onderzoek via ZonMWIn februari 2023 is de studie Aanvullende Vragen Onbedoelde Zwanger-schap (AVOZ studie) van start gegaan.28 Het Amsterdam UMC, UtrechtUMC, UMC Groningen, Fiom en Rutgers werken samen aan dit onder-zoeksproject. ZonMw heeft deze aanvullende onderzoeksvragen inopdracht van het Ministerie van VWS uitgezet vanuit het programmaOnbedoelde zwangerschap en kwetsbaar (jong) ouderschap.De eerste resultaten van de AVOZ studie zijn inmiddels gepubliceerd.29 Devolgende deelstudies komen deze zomer tot een afronding: (1) onderzoeknaar de factoren die bijdragen aan het ontstaan van een onbedoeldezwangerschap; (2) onderzoek naar de ervaringen van mannen en vrouwenmet de zorg en ondersteuning bij een onbedoelde zwangerschap; en totslot (3) aanbevelingen ter verbetering van het voorkomen van en de zorgen ondersteuning bij een onbedoelde zwangerschap. De resultaten vandeze deelstudies zullen voor het zomerreces van 2025 met de Kamerworden gedeeld. Ik zal uw Kamer komend najaar mijn reactie en mijnopvolging van de aanbevelingen sturen.Aanpak onbedoelde zwangerschap op de BES-eilandenSinds 2022 is gewerkt aan het verbeteren van de informatie, hulp enondersteuning aan onbedoeld zwangeren op de BES-eilanden. Daarbij isrekening gehouden met al bestaande en krachtige lokale initiatieven, zoalsde succesvolle website SabaLovin.30 In nauw overleg met de professi-onals op de eilanden en Fiom is in januari 2024 met aanvullendeactiviteiten gestart, waarover uw Kamer in de vorige voortgangsrap-portage is geïnformeerd.31Fiom inventariseerde de (bij)scholingswensen van professionals die bijeen onbedoeld zwangere vrouw betrokken zijn. Er lijkt op dit moment26Shkorey- Verbeterde ondersteuning, samenwerking en doelgroep part27Understanding vulnerability. A mixed-method additional study of «28Aanvullende Vragen Onbedoelde Zwangerschap | ZonMw29Kamerstukken II 2023/2024, 32 279, nr. 252.30Home – SabaLovin31Het Landelijk Informatiepunt Onbedoelde zwangerschap kreeg een aparte BES-pagina, Dekeuzehulp en psychosociale hulp na abortus is vanuit Nederland (met videobellen)beschikbaar, er is (bij)scholing of intervisie vanuit Fiom beschikbaar voor professionals op deBES-eilanden en de (verplichte) scholing voor huisartsen over medicamenteuze zwanger-schapsafbreking is vertaald naar het Engels.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 279, nr. 2637 geen behoefte aan (bij)scholing. Tot nu toe wordt ook beperkt gebruikgemaakt van de telefoon- en chatdienst van het Landelijk InformatiepuntOnbedoelde zwangerschap door inwoners van de BES-eilanden(4 telefoontjes en 6 chatgesprekken in 2024). Een mogelijke verklaringhiervoor is de onbekendheid van dit nieuwe aanbod op de eilanden.Begin dit jaar is de opzet van het programma Nu Niet Zwanger gestart opBonaire. In 2025 zal een kwartiermaker vanuit het landelijk program-mateam van GGD GHOR Nederland in nauwe samenwerking met deprojectleider van de lokale GGD en andere professionals op Bonaireinvulling gaan geven aan het programma. Er zal hierbij ook aandachtworden gegeven aan een betere vindbaarheid van het Landelijk Informa-tiepunt Onbedoelde Zwangerschap en de (bij)scholingsmogelijkhedenvanuit Fiom.De Aanpak onbedoelde en ongewenste zwangerschap 2026 t/m2029De nieuwe Aanpak onbedoelde zwangerschap zal bestaan uit drie pijlersen loopt van 2026 t/m 2029. Een aantal activiteiten binnen de huidigeaanpak blijft onveranderd, omdat deze relevant en nodig blijven. Er zijnechter ook (tijdelijke) projecten en activiteiten die, zoals reeds voorzien, na2025 stoppen of worden aangepast.Pijler 1 blijft de grootste pijler vanwege het grote belang dat ik hecht aanpreventie. De titel van deze pijler wordt van «Voorkomen van eenonbedoelde en/of ongewenste zwangerschap» veranderd in «Regie opkinderwens».Hieronder presenteer ik kort een aantal nieuwe maatregelen per 2026. Eenuitgebreide brief met daarin de nieuwe Aanpak onbedoelde zwangerschapper 2026 deel ik dit najaar met uw Kamer.Pijler 1: Regie op kinderwensIedereen die graag kinderen wil, moet zich goed kunnen voorbereiden opeen gezonde zwangerschap. Voor wie (nog) geen kinderen wil, moetinformatie over bescherming tegen zwangerschap toegankelijk zijn. Zovergroten we de regie van mensen op hun leven met óf zonderkinderwens. Goede gezondheidsvaardigheden, voorlichting overanticonceptie en kennis over vruchtbaarheid zijn essentieel om deze regiete krijgen en houden.Bevorderen van seks met condoomHet condoomgebruik daalt.32 Dat is zorgelijk in het kader van soapreventie. Maar ook omdat het condoom tegen een zwangerschapbeschermt en een oplossing kan zijn wanneer men (liever) geen(hormonale) anticonceptie gebruikt.Momenteel doet Soa Aids Nederland in opdracht van het Ministerie vanVWS onderzoek naar effectieve interventies om het condoomgebruik testimuleren. De resultaten worden rond de zomer van 2025 verwacht. Opbasis van deze resultaten, zal ik één of meerdere activiteiten starten omhet condoomgebruik in de lift te krijgen.32«Seks onder je 25e», Rutgers, https://rutgers.nl/wp-content/uploads/2024/03/Boek-S25-2023-DEF.pdf (2024) en «Monitor Seksuele Gezondheid 2023», Rutgers, https://rutgers.nl/wp-content/uploads/2024/09/Rapport_monitor_seksuele_gezondheid_2023.pdf (2024)Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 279, nr. 2638 Seksuele en Relationele vorming via de Gezonde SchoolVanaf 2026 maakt dit belangrijke thema weer deel uit van GezondeSchool, samen met andere gezondheidsthema’s zoals Voeding en Sport &Bewegen.Scholen kunnen de Stimuleringsregeling Gezonde School aanvragen.Ongeveer 800 scholen kunnen daarmee jaarlijks begeleiding krijgen vaneen Gezonde School-adviseur (10 uur per school). En ongeveer230 scholen kunnen het stimuleringsbudget van € 1.200 voor activiteitenof taakuren van de Gezonde School-coördinator ontvangen (als zij ditbudget sinds 2022 niet meer gekregen hebben).33 Gezien de belang-stelling voor het thema Gezonde Relaties en Seksualiteit, mede als gevolgvan de Stimuleringsregeling, wordt verwacht dat veel scholen dit themaook in de toekomst kiezen.Preventieve collectieve publiekscommunicatieIn samenspraak met de Kennisinstituten op het gebied van seksuele enreproductieve gezondheid (Fiom, Rutgers en Soa Aids Nederland) maak ikafspraken zodat preventie met behulp van collectieve publiekscommuni-catie (meer dan nu) een kernactiviteit wordt binnen de instellingssubsidiesvoor deze instituten. De communicatie over onder andere regie opkinderwens, anticonceptie en vruchtbaarheid moet zich gaan richten opverschillende doelgroepen, ook op jongens en mannen.Terugdringen van de gevolgen van mis- en desinformatie34Ik focus mij op het bestrijden van de gevolgen van mis- en desinformatie.We worden steeds vaker geconfronteerd met onjuiste informatie overanticonceptie, onbedoelde zwangerschap, abortus en seksuele vorming.Dat baart mij grote zorgen omdat iedereen in Nederland keuzes moetkunnen maken op basis van betrouwbare informatie, zonder hierbijmisleid te worden.Deze kwestie is helaas complex en er zijn geen eenvoudige oplossingen.Daarom is het Ministerie van BZK een onderzoek gestart naar de risico’svan online mis- en desinformatie op volksgezondheid. De resultatenworden medio 2025 verwacht. Op basis hiervan bepaal ik hoe hetMinisterie van VWS hier beleid op kan ontwikkelen. Parallel hieraan werkik aan maatregelen om de negatieve gevolgen van mis- en desinformatieover anticonceptie, onbedoelde zwangerschap, abortus en seksuele enrelationele vorming te beperken. Ik informeer uw Kamer in het najaar overde uitwerking van mijn plannen.Pijler 2: Informatie en ondersteuning bij onbedoelde zwangerschapOndanks onze preventieve maatregelen zullen onbedoelde zwanger-schappen blijven voorkomen. Niet alles in het leven is nu eenmaalmaakbaar. Het is heel voorstelbaar dat mensen twijfels en vragen hebbenop het moment dat een zwangerschap hen overvalt. Daarom zorg ik voorgoede informatie en ondersteuning op dit terrein, zowel voor mensen diezwanger raken als mensen die zwanger maken. Uiteraard sta ik voorzelfbeschikking voor onbedoeld of ongewenst zwangeren en bescherm ikdie belangrijke verworvenheid.33Stimuleringsregeling Gezonde School 2025–2026 | Gezonde School34Desinformatie is het doelbewust verspreiden van misleidende informatie met als doel schadetoe te brengen aan het publieke debat, democratische processen, de economie, of volksge-zondheid. Misinformatie is valse of misleidende informatie die zonder schadelijke bedoelingenwordt gedeeld, maar toch schadelijk kan zijn.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 279, nr. 2639 Het Landelijk informatiepunt onbedoelde zwangerschap, de keuzehulp,psychosociale hulp na abortus, begeleiding bij afstand ter adoptie, deleidraad en e-learning voor huisartsen blijven allemaal onveranderdonderdeel van mijn aanpak per 2026.Pijler 3: Onderzoek en monitoringBinnen deze pijler is onderzoek en monitoring op het terrein vanonbedoelde zwangerschap ondergebracht.Onderzoeksprogramma ZonMw: implementatiefase (t/m 2028)Het onderzoeksprogramma van ZonMw: Onbedoelde zwangerschap en(jong) kwetsbaar ouderschap zal medio 2028 worden afgerond met eenslotbijeenkomst.Begin 2025 zijn er twee implementatierondes beschikbaar gekomen:(1) een verspreidings- en implementatieronde (VIMP)35 en (2) een impactstimuleringssubsidie36. Na een selectieprocedure, die op dit momentloopt, kunnen deze projecten eind 2025 van start gaan. Eind 2027 wordende resultaten opgeleverd. Het doel van deze implementatieronde is om deresultaten uit de onderzoeken te borgen in de praktijk, zodat er ookdaadwerkelijk impact kan worden gemaakt met de verworven onderzoeks-resultaten van dit programma.MonitoringIk zal de monitoring eenvoudiger vormgeven en stop per 2026 deopdracht hiervoor aan het RIVM. Hiermee wordt naar verwachtingongeveer € 200.000 per jaar bespaard. Dit budget zet ik in voor maatre-gelen met een direct effect op de doelgroep, zoals het bestrijden van mis-en desinformatie.Ik wil een beperkte indicatorenset met algemene cijfers over onbedoeldezwangerschappen op een online goed vindbare plek, het liefst real-time,beschikbaar houden. Ik onderzoek momenteel wat hiervoor een passendeplek is en wie de gegevens kan verzamelen en publiceren. Ik zal uw Kamerhierover in het najaar van dit jaar nader informeren.MotiesDe motie Stoffer (SGP) c.s. verzoekt de regering de subsidie voorrelationele en seksuele vorming ook beschikbaar te stellen als scholen dieerkende programma’s willen gebruiken zonder de verplichtingen van hetprogramma Gezonde School.37Scholen zijn niet verplicht deel te nemen aan Gezonde School en kunnenzelf kiezen hoe zij lessen over seksuele vorming invullen en welkeondersteuning zij wensen. Scholen kunnen materiaal kiezen dat past bijhun visie. Zoals gebruikelijk is bij subsidies, zijn hier wel voorwaarden aanverbonden.Het is van belang om onderscheid te maken tussen het tijdelijke Stimule-ringsprogramma Gezonde Relaties en Seksualiteit en het ondersteunings-aanbod van Gezonde School, die verschillende mogelijkheden envoorwaarden hebben. Zoals hierboven beschreven zal het thema GezondeRelaties en Seksualiteit per 2026 weer een vast onderdeel worden van deGezonde School. De belangrijkste verschillen van vóór en ná 2026 zijn:35Met een budget van maximaal € 25.000,– per aanvraag en maximale looptijd van 12 maanden36Met een budget van maximaal € 100.000,– per aanvraag en maximale looptijd van18 maanden37Kamerstukken II, 2024/2025, 36 600 VIII, nr. 105.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 279, nr. 26310 Onderdelen:StimuleringsprogrammaGezonde Relaties enSeksualiteit (2019–2025)Gezonde Relaties enSeksualiteit onderdeel van deGezonde School (2026–2029)Scholing (eenmaligee-learning) van een GezondeSchool Coördinator (GSC)Verplicht onderdeelGeen verplicht onderdeelAanstellen van een GSC opschoolVerplichtVerplichtOndersteuningsuren GezondeSchool Adviseur (GSA) vanuitlokale GGD20 uur10 uurStimuleringsbudget vooractiviteiten zoals de aanschaferkende lespakketten ofscholing docenten1€ 5.000,–€ 1.200,–Scholen die al eerderstimuleringsbudget hebbenaangevraagdKonden dit in een nieuweronde opnieuw aanvragenKunnen geen budget meeraanvragen, wel ondersteu-ningsuren van GSA1 Zie website van de gezondeschool of loket gezond leven voor een actueel overzicht Gezonde School stimuleert om te werken vanuit vier pijlers: educatie,schoolomgeving, signaleren, beleid. De vier pijlers zijn gebaseerd op dewetenschappelijk onderbouwde Whole School Approach.38 Deze aanpaken de voorwaarde van de subsidie die hieraan verbonden zijn garanderende kwaliteit en structurele inzet op de gezondheid van leerlingen. Daaromzie ik geen aanleiding om deze voorwaarden aan te passen en beschouwik deze motie als afgedaan.De motie Tielen (VVD) verzoekt de regering om te onderzoeken of en hoehuisartsen en apothekers proactief en gericht een «pil-stopgesprek»kunnen aanbieden.39In dit kader heb ik gesproken met het Nederlands Huisartsengenootschap(NHG), de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) en de KoninklijkeNederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie (KNMP).Huisartsen werken volgens professionele richtlijnen, zoals deNHG-standaard Anticonceptie. De NHG standaard Anticonceptie adviseertom gesprekken over anticonceptie op verschillende momenten aan tebieden, bijvoorbeeld na de start met een nieuw middel. Deze gesprekkenvinden plaats op verzoek van de patiënt. Huisartsen hebben inzicht in hetmedicatiegebruik van patiënten, maar ontvangen geen melding in hunsysteem wanneer een patiënt stopt met anticonceptie. Wel informerenhuisartsen bij patiënten in een kwetsbare situatie vaker tijdens het consultnaar het gebruik van anticonceptie. De zorgstructuur maakt hetmomenteel moeilijk om actief contact op te nemen over het stoppen metanticonceptie. Patiënten kunnen altijd bij hun huisarts terecht voor vragenover anticonceptie.Apothekers werken ook volgens richtlijnen en bieden zorg via consulten,bijvoorbeeld bij vervolguitgifte van anticonceptie. Ze ontvangen echtergeen meldingen wanneer iemand stopt met anticonceptie en het isonduidelijk of er behoefte is aan een «pil-stopgesprek». Apothekerskunnen vrouwen begeleiden bij het zoeken naar anticonceptie en biedendigitale ondersteuning via apotheek-apps. Bijwerkingen en vragen kunnenook met de apotheker worden besproken.Zowel de LHV, NHG als de KNMP benadrukken het belang vanbetrouwbare informatie over anticonceptie, via websites zoals Thuisarts.nlen Apotheek.nl. Om deze reden zetten we vanuit VWS dan ook volop in op38https://www.gezondeschool.nl/documenten/wetenschappelijke-onderbouwing-aanpak-gezonde-kinderopvang-en-gezonde-school39Kamerstukken II, 2024/2025, 32 793, nr. 806Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 279, nr. 26311 de doorontwikkeling van Thuisarts.nl. Ook zijn er diverse andere websiteswaar informatie is te vinden over anticonceptie voor verschillendedoelgroepen.40Op basis van gesprekken met het NHG, de LHV en de KNMP concludeer ikdat het invoeren van een proactief «pil-stopgesprek» niet haalbaar is. Ditbetekent echter niet dat betrouwbare informatie over anticonceptie nietbelangrijk is, en zowel ik als de beroepsgroepen blijven hieraan werken.De motie van het lid Tielen beschouw ik hiermee als afgedaan.Tot slot mijn reactie op de motie van het lid Diederik van Dijk (SGP) c.s.41over extra maatregelen om onbedoelde zwangerschappen te voorkomen,hulp aan onbedoeld zwangere vrouwen te verbeteren, in kaart te brengenwelke eventuele aanvullende maatregelen er genomen zouden kunnenworden en wat de financiële consequenties hiervan kunnen zijn.In het tweeminutendebat Medische Ethiek van 4 februari jl. heb ik uwKamer een terugkoppeling in deze brief beloofd. Veel van de huidigeactiviteiten binnen de Aanpak onbedoelde en/of ongewenste zwanger-schap worden onveranderd doorgezet. En op basis van wetenschappelijkonderzoek en signalen vanuit het veld zet ik aanvullend in op hetbevorderen van condoomgebruik en het verminderen van de gevolgenvan mis- en desinformatie. Omdat ik nog wacht op de uitkomsten vanlopend onderzoek, waarbij met name de AVOZ-studies over het verbe-teren van de preventie en ondersteuning bij onbedoelde zwangerschapvan belang is, kan ik op dit moment de gevraagde financiële conse-quenties nog niet precies in kaart brengen. Op dit aspect van de motiekom ik terug in mijn brief van komend najaar. Hierin geef ik mijn reactieop de AVOZ-studies en presenteer ik mijn definitieve Aanpak onbedoeldezwangerschap 2026–2029.De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,V.P.G. Karremans40Jongeren kunnen terecht op www.sense.info voor online betrouwbare informatie oververschillende anticonceptiemethodes. Voor volwassenen zijn er www.seksualiteit.nl enwww.zanzu.nl voor mensen die beperkt of slecht Nederlands spreken. Tot slot de anticoncep-tiekeuzetool op www.anticonceptievoorjou.nl41Kamerstukken II, 2024/2025, 36 600 XVI, nr. 166.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 279, nr. 26312