Voortgang programma ‘Erkennen & Waarderen’

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202431 288Hoger Onderwijs-, Onderzoek- enWetenschapsbeleidNr. 1147 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR ENWETENSCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 21 juni 2024Deze week verschijnt het jaarverslag 2023 van het landelijke programmaErkennen & Waarderen en worden de resultaten van de eerste Erkennen &Waarderen cultuurbarometer gepubliceerd.1 Ik heb aan uw Kamertoegezegd jaarlijks informatie te sturen over de voortgang van hetprogramma Erkennen & Waarderen.2 In deze brief schets ik kort degemaakte voortgang in 2023 en informeer ik uw Kamer over de resultatenvan de Erkennen & Waarderen cultuurbarometer. Met deze brief bouw ikvoort op mijn brief van vorig jaar over de voortgang van het programma3en mijn recente brief aan uw Kamer over Erkennen & Waarderen en deinternationale praktijk bij wetenschapsfinanciers.4Erkennen & WaarderenIn november 2019 hebben de publieke kennisinstellingen en onderzoeksfi-nanciers de position paper «Ruimte voor ieders talent; Naar een nieuwebalans in het erkennen en waarderen van wetenschappers» gepubli-ceerd.5 Hierin gaven zij aan te zullen werken aan een bredere erkenningen waardering van het werk van wetenschappers door meer oog tehebben voor de verschillende taken en talenten van wetenschappers.Daaruit volgde een landelijk veranderprogramma waarvan de uitvoeringsinds 2022 gezamenlijk gefinancierd wordt door de genoemde kennisin-stellingen en OCW.1Beide worden gepubliceerd op de website https://recognitionrewards.nl/.2Aanhangsel Handelingen II, 2021–2022, nr. 22763Kamerstuk 31 288, nr. 1028.4Kamerstuk 31 288, nr. 1109.5https://recognitionrewards.nl/wp-content/uploads/2021/07/Position-paper-Ruimte-voor-ieders-talent.pdf. Dit position paper is ondertekend door Universiteiten van Nederland, de Neder-landse Federatie van Universitair Medische Centra, de Koninklijke Nederlandse Akademie vanWetenschappen, de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek en ZonMw. kst-31288-1147ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 288, nr. 11471 Het programma kent vijf ambities:1.een grotere diversiteit van loopbaanpaden en profielen voorwetenschappers;2.het beoordelen van zowel individuele als teamprestaties vanwetenschappers;3.focus op de kwaliteit van het wetenschappelijk werk (en minder opkwantiteit);4.alle aspecten van open science stimuleren;5.goed academisch leiderschap stimuleren.Voortgang in 2023Zowel op nationaal niveau, als binnen de instellingen, faculteiten,instituten, afdelingen en teams, wordt hard gewerkt aan de beoogdecultuurverandering. Het landelijke programma zorgt voor de samenhangin de implementatie. Het jaarverslag 2023, bijgevoegd bij deze brief, gaatalleen over het landelijke programma. Daaruit blijkt dat er ook in 2023flinke stappen zijn gezet om de beoogde cultuurverandering aan te jagen.Ik licht hier graag een aantal mijlpalen uit. Ten eerste publiceerden deNederlandse kennisinstellingen en wetenschapsfinanciers in 2023 deroutekaart «Ruimte voor ieders talent in de praktijk», waarin zij concreetaangaven welke acties zij de komende jaren willen realiseren.6 Dit is eenbelangrijke stap om Erkennen & Waarderen definitief te verankeren in depraktijk. Uit het jaarverslag blijkt tevens dat alle instellingen in 2023 bezigzijn geweest met het realiseren van differentiatie en dynamiek in deloopbaanpaden van wetenschappers. Een derde van de universiteitenheeft in 2023 al een centraal kader met uitgangspunten voor de loopbaan-paden van wetenschappers vastgesteld. Er zijn afspraken over Erkennen &Waarderen in de cao Nederlandse Universiteiten 2023–2024 opgenomen.Daarnaast zijn er weer veel bijeenkomsten georganiseerd om de dialoogover Erkennen & Waarderen voort te zetten, samenwerking te versterkenen ideeën op te doen voor de implementatie. Ook is het goed om terug telezen dat Nederland zeer actief is op internationaal niveau, zoals in deCoalition for Advancing Research Assessment.Tot slot is het adviesrapport «Het ranken van de universiteit: Over deeffecten van rankings op de academische gemeenschap en hoe daar meeom te gaan» gepubliceerd.7 Daarmee is er meer duidelijkheid gekomenover hoe de Nederlandse instellingen in de toekomst om willen gaan metwereldwijde ranglijsten van universiteiten, ook wel league tablesgenoemd.8 Universiteiten van Nederland (UNL) heeft in een bestuurlijkereactie aangegeven de analyse te onderschrijven dat het gebruik van deleague tables problematisch is. De universiteiten zullen onder andereveranderingen doorvoeren in hun gebruik van de league tables, bijdragenaan het ontwikkelen van alternatieven en op internationaal niveau op zoekgaan naar draagvlak voor de aanbevelingen in het adviesrapport.Resultaten van de eerste Erkennen & Waarderen cultuurbaro-meterGedurende de looptijd van het programma wordt er tweemaal eenErkennen & Waarderen cultuurbarometer uitgezet om inzichtelijk te maken6https://recognitionrewards.nl/wp-content/uploads/2023/04/Ruimte-voor-ieders-talent-in-de-praktijk-Routekaart-Erkennen-Waarderen.pdf7https://www.universiteitenvannederland.nl/files/publications/Het_ranken_van_de_universiteit_NL_0.pdf8In het adviesrapport laat een expertgroep zien dat league tables ten onrechte pretenderen deprestaties van een universiteit in de meest ruime zin te kunnen samenvatten in één enkel getal.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 288, nr. 11472 of de ambities van het programma en bijbehorend gedrag op dewerkvloer worden herkend, ervaren en gedeeld. Begin 2024 is eenvragenlijst verspreid onder alle wetenschappers van de verbondeninstellingen. Uit de resultaten blijkt dat het programma breed gedragenwordt. Zo’n 40% van de respondenten is bekend met het programmaErkennen & Waarderen. Alle ambities worden in hoge mate onder-schreven. Wetenschappers staan het meest achter de ambities omtrentdiversificatie van loopbaanpaden en focus op kwaliteit. Bijna de helft vande respondenten verwacht door de implementatie van het programmameer werkplezier en minder frustratie en ergernis te ervaren danvoorheen.Tegelijkertijd maken de resultaten duidelijk dat er nog werk te verzetten is.Zo voelt ongeveer een kwart van de respondenten zich momenteel nogonvoldoende erkend en gewaardeerd voor het werk dat zij doen. Alhoewelmeer dan een derde van de respondenten aangeeft een positieveverandering te zien als gevolg van het programma Erkennen & Waarderenin het systeem, beleid en de cultuur, wordt door een groter deel geenverandering gezien. Uit de cultuurbarometer blijkt tevens dat er weten-schappers bezorgd zijn over de effecten van het programma op de eigenloopbaan of de kwaliteit van onderwijs en onderzoek. Ook is eenmeerderheid bezorgd dat het juist niet lukt om de ambities van hetprogramma Erkennen & Waarderen in de praktijk te brengen. Ook deInspectie van het Onderwijs bevestigt in de Staat van het Onderwijs 2024dat de universiteiten de intenties die zij zelf formuleren in het programmaErkennen en waarderen nog niet voldoende realiseren.9Concluderend laat deze cultuurbarometer zien dat wetenschappers hopenop een verandering in de wetenschap en dat deze verandering in ganggezet is, maar ook dat het tijd kost om daadwerkelijk ambities te reali-seren. Dat is geen verrassing; het is vanaf het begin duidelijk geweest datde diepgaande cultuurverandering die de Nederlandse kennisinstellingennastreven tijd vergt. Uit mijn gesprekken met de programmapartners blijktdat de resultaten van de cultuurbarometer serieus worden genomen enworden gebruikt als aanknopingspunt voor het leggen van accenten ofdoorvoeren van interne veranderingen.VooruitblikIn 2024 staan voor de actoren in het landelijke programma Erkennen &Waarderen primair drie thema’s centraal: de doorontwikkeling van deloopbaan- en ontwikkelpaden, het erkennen en waarderen van teamscience, en de ontwikkeling van kwaliteitskenmerken voor de beoordelingvan de verschillende taken van wetenschappers binnen de instellingen endoor wetenschapsfinanciers. Daarbij wordt ingezet op inzicht in devoortgang binnen de instellingen en op samenwerking, verbinding enkennisuitwisseling. Volgend jaar wordt uw Kamer opnieuw geïnformeerdover de voortgang van het programma.De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,R.H. Dijkgraaf9https://www.onderwijsinspectie.nl/documenten/rapporten/2024/04/17/rapport-de-staat-van-het-onderwijs-2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 288, nr. 11473