Deelname private investeerders TenneT Duitsland

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202628 165Deelnemingenbeleid RijksoverheidNr. 466 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 24 september 2025TenneT Duitsland, dochter van staatsdeelneming TenneT Holding (hierna:TenneT), beheert een groot deel van het Duitse elektriciteitsnet op land enop zee. Als gevolg van een omvangrijke investeringsagenda vanwege deenergietransitie heeft TenneT Duitsland een grote kapitaalbehoefte. Inseptember 20241, december 20242, april 20253, mei 20254, juni 20255 enaugustus 20256 heb ik u geïnformeerd dat het kabinet een deelname vanprivate investeerders in TenneT Duitsland als de beste structureleoplossing voor deze kapitaalbehoefte ziet. Private investeerders brengendan eigen vermogen in om de kapitaalbehoefte van TenneT Duitslandstructureel in te vullen. Daardoor hoeft de Nederlandse staat geen publiekgeld bij te storten.Ik heb, samen met TenneT, gekozen voor een onderhandse uitgifte aanNorges Bank Investment Management (de beheerder van het Noorsestaatsoliefonds, hierna: Norges), APG (een Nederlandse pensioenuit-voerder) en het Singaporese staatsinvesteringsfonds GIC. De onder-handse uitgifte minimaliseert zoveel mogelijk de negatieve financiële enbudgettaire gevolgen voor de Nederlandse staat, zorgt voor een markt-conforme prijs, behoudt grotendeels de bijdrage aan de Nederlandsepublieke belangen en houdt de governance van TenneT werkbaar. Daaromheb ik namens de Nederlandse staat, als aandeelhouder van TenneT,goedkeuring gegeven aan de onderhandse uitgifte door TenneT Duitsland.Vandaag heeft TenneT de transactiedocumentatie met Norges, APG enGIC ondertekend. Na de ondertekening moet aan een aantal opschortendevoorwaarden worden voldaan voordat de transactie kan worden geïmple-menteerd. Ik verwacht dat dit in de eerste helft van 2026 zal zijn.1Kamerstukken II 2024–2025, 28 165, nr. 429.2Kamerstukken II 2024–2025, 28 165, nr. 443.3Kamerstukken II 2024–2025, 28 165, nr. 447.4Kamerstukken II 2024–2025, 28 165, nr. 448.5Kamerstukken II 2024–2025, 28 165, nr. 462.6Kamerstukken II 2024–2025, 28 165, nr. 464. kst-28165-466ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 165, nr. 4661 De Duitse staat heeft aangegeven geïnteresseerd te zijn in een minder-heidsbelang in TenneT Duitsland. Ik sta hier positief tegenover. Dekomende tijd zal ik benutten om, samen met TenneT en de privateinvesteerders, met de Duitse staat in gesprek te gaan over hun eventueledeelname. Ik streef er naar u rond de jaarwisseling hierover te informeren.Deze brief gaat in op de volgende onderdelen:1.Aanleiding2.Keuze deelname private investeerders3.Budgettaire consequenties1. Aanleiding TenneT Duitsland heeft een grote investeringsagenda vanwege deenergietransitie. Deze investeringsagenda resulteert in een kapitaalbe-hoefte. Het kabinet heeft in eerdere brieven gedeeld dat het een deelnamevan private investeerders in TenneT Duitsland als de beste structureleoplossing voor de Duitse kapitaalbehoefte ziet. De financiële en budget-taire gevolgen van het volledig behouden van TenneT Duitsland wegenniet op tegen het volledige behoud van de bijdrage aan het publiekebelang. Hiervoor zijn twee zaken doorslaggevend: (i) het kabinet heeft nietde voorkeur om Nederlands belastinggeld te benutten voor de activiteitenvan TenneT Duitsland en (ii) de bijdrage aan het publieke belang kan vooreen groot gedeelte behouden blijven, omdat TenneT voorlopig degrootste aandeelhouder van TenneT Duitsland zal blijven en daarmeezeggenschap in TenneT Duitsland zal behouden.TenneT heeft het afgelopen jaar twee opties voorbereid om privateinvesteerders toe te laten treden tot TenneT Duitsland:•Onderhandse uitgifte: Hiermee verkrijgt een private investeerder ofverkrijgen meerdere investeerders een belang in TenneT Duitsland.•Beursgang: Hiermee verkrijgen beleggers aandelen van TenneTDuitsland via de beurs.De onderhandelingen over de onderhandse uitgifte zijn afgerond en definanciële adviseurs van TenneT hebben een inschatting gegeven van hetpotentiële succes van een beursgang. Samen met TenneT heb ik de optiesvervolgens getoetst aan de criteria die ik in de brief van september 20247en opvolgende brieven met u heb gedeeld:•Minimalisatie mogelijke negatieve financiële en budgettaire gevolgenNederlandse staat•Marktconforme prijs•Behoud bijdrage aan de Nederlandse publieke belangen•Werkbare governanceDe onderhandse uitgifte voldeed aan deze criteria en we hebbenbeoordeeld dat deze optie beter aan de criteria voldeed dan eenbeursgang. In hoofdstuk 2 licht ik dit verder toe. Hoofdstuk 3 gaat in op debudgettaire consequenties.7Kamerstukken II 2024–2025, 28 165, nr. 429.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 165, nr. 4662 2. Keuze deelname private investeerders 2.1. Criterium 1: Minimalisatie mogelijke negatieve financiële en budget-taire gevolgen Nederlandse staat De kapitaalstortingen zijn nodig om de kredietwaardigheid (credit rating8)van TenneT Duitsland op peil te houden. Kredietbeoordelaars bepalendeze credit rating door te kijken naar bepaalde financiële ratio’s. Bij deonderhandse uitgifte is € 8,5 miljard aan kapitaal nodig (de kapitaalbe-hoefte) om de financiële ratio’s op peil te houden. De investeerdershebben toegezegd tot € 9,5 miljard te willen storten en voorzien daarmeein de volledige kapitaalbehoefte inclusief een buffer van € 1,0 miljard.Deze buffer verkleint het risico dat de Nederlandse staat zich genoodzaaktziet om publiek geld bij te storten. Door toetreding van deze privateinvesteerders is de Nederlandse staat niet meer alleen lender of lastresort.Voordat de private investeerders verplicht zijn tot het doen van stortingen,moeten eerst enkele opschortende voorwaarden worden vervuld. Zo moetde Duitse energietoezichthouder (Bundesnetzagentur) bevestigen dat detransactie in overeenstemming is met de regels voor het gesplitsteeigendomsmodel van TenneT Duitsland («unbundling»). Dit is gebruikelijkbij dergelijke transacties. Pas na het vervullen van alle opschortendevoorwaarden wordt de transactie definitief en zal de eerste stortingplaatsvinden. Dit zal naar verwachting in de eerste helft van 2026 zijn. Inde Rijksbegroting staat een reservering van € 7,3 miljard voor TenneTDuitsland. Omdat de private investeerders de gehele kapitaalbehoeftehebben toegezegd, kan de reservering volledig vrijvallen als de transactiedefinitief is.Tot slot heeft de Duitse staat in juli 2025 haar interesse bevestigd in eendeelname in TenneT Duitsland in het geval van een onderhandse uitgifte.Dit is in lijn met het coalitieverdrag tussen de Duitse partijen CDU, CSU enSPD. Ik, TenneT en de drie private investeerders staan hier positieftegenover. De Duitse staat moet voor een deelname uiteraard debenodigde goedkeuringen verkrijgen. Mocht de Duitse staat toetreden danwordt het risico dat de Nederlandse staat zich genoodzaakt ziet bij testorten nog verder afgebouwd.Als ik dit afweeg tegen een beursgang, dan constateer ik dat eenbeursgang minder goed voldeed aan dit criterium dan de onderhandseuitgifte. Bij een beursgang zag het basispad er goed uit. Het was aanne-melijk dat in oktober 2025 een substantieel bedrag zou kunnen wordenopgehaald en dat de rest van de kapitaalbehoefte in toekomstige jarenkon worden ingevuld via de beurs of andere instrumenten. Maar of ditdaadwerkelijk het geval zou zijn geweest zou afhankelijk zijn vanmarktomstandigheden en de ontwikkeling van TenneT Duitsland. Indienhet was gelukt om het benodigde kapitaal voor 2025 en 2026 op te halenbij een beursgang, dan was de reservering op de Rijksbegroting voor 2025niet meer nodig. De reservering in de Rijksbegroting van € 4,3 miljardvoor 2027 en 2028 had echter moeten blijven staan tot de volledigkapitaalbehoefte was opgehaald.8Zoals eerder met u gedeeld wordt bij TenneT Duitsland, in lijn met andere Duitse netbe-heerders, gestuurd op een minimale credit rating van BBB.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 165, nr. 4663 2.2. Criterium 2: Marktconforme prijs De prijs is tot stand gekomen via een marktconform biedingsproces.Marktpartijen hebben via een openbare uitnodiging kennis genomen vandit proces. Vervolgens is met geïnteresseerde partijen informatie gedeeldop basis waarvan zij een niet-bindend bod konden doen. Daarna isonderhandeld met de private investeerders over de prijs en voorwaardenvan deelname. Aanvullend is door een onafhankelijke waarderingsexpert(KPMG) een fairness opinion afgegeven over de prijs. Op deze manier kande staat er zeker van zijn dat er een marktconforme, eerlijke prijs isontvangen voor de uitgifte van de nieuwe aandelen.De overeengekomen waardering voor de aandelen in TenneT Duitslandbetreft € 10,4 miljard per 31 december 20259 (aandeelhouderswaarde) enstaat vast zodra de transactiedocumentatie is getekend.10 Deze aandeel-houderswaarde wordt gebruikt om vast te stellen wat de relatieve waardeis van het minderheidsbelang dat verkregen wordt door de investeerders.Om tot de waarde van de gehele onderneming te komen, moet de schuldhierbij worden opgeteld. De totale ondernemingswaarde van TenneTDuitsland wordt dan, gegeven dat TenneT presteert zoals is geprognosti-ceerd, geraamd op circa € 40 miljard. Ter referentie, TenneT heeft deDuitse activiteiten in 2010 verworven door de overname van het DuitseTranspower. De ondernemingswaarde was destijds € 885 miljoen.Als ik dit afweeg tegen een beursgang, dan constateer ik dat de aandelen-prijs van de onderhandse uitgifte binnen de bandbreedte viel die door deadviseurs van TenneT was afgegeven voor een beursgang.Kader – Toelichting financiële kerncijfersDe waarde van een bedrijf (ondernemingswaarde) bestaat uit dewaarde van het eigen vermogen (aandeelhouderswaarde) en deschuld. Met het eigen vermogen en de schuld worden de activiteitengefinancierd. Als een bedrijf relatief veel schuld heeft ten opzichtevan het eigen vermogen, wordt het bedrijf door kredietbeoordelaarsals risicovoller gezien. Dit leidt doorgaans tot een lagere kredietwaar-digheid van het bedrijf (credit rating). Omdat TenneT Duitsland dekomende jaren veel moet investeren, moet het veel schuldaantrekken. Om de kredietwaardigheid op peil te houden, moetdaarom ook het eigen vermogen worden versterkt. In totaal heeftTenneT Duitsland de komende jaren naar verwachting minimaal€ 8,5 miljard extra eigen vermogen nodig om de kredietwaardigheidop peil te houden. Dit noemen we de kapitaalbehoefte.De investeerders hebben toegezegd tot € 9,5 miljard te willenstorten. Dat is dus meer dan nodig en daarmee is er een buffer voorhet geval de investeringsagenda toeneemt. Dit bedrag wordttoegevoegd aan het bestaande eigen vermogen van TenneTDuitsland. Met de investeerders is onderhandeld om te bepalen watde waarde van het bestaande eigen vermogen is. Deze overeenge-komen waarde betreft € 10,4 miljard per 31 december 2025. Als deinvesteerders € 9,5 miljard in één keer zouden storten, zou de totale9Dit is het vroegste moment dat een onderhandse uitgifte volledig tot afronding kan komen.Bovendien kan per 31 december 2025 ook de ondernemingswaarde beter worden ingeschat.10Het totale toegezegde kapitaal van € 9,5 miljard storten de investeerders niet in één keer, maarin fases. De eerste storting is naar verwachting in de eerste helft van 2026. Tot de daadwerke-lijke stortingen wordt TenneT Duitsland meer waard. Om deze waardestijging te reflecteren isovereengekomen dat de aandeelhouderswaarde met 8% per jaar stijgt.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 165, nr. 4664 waarde van het eigen vermogen € 19,9 miljard per 31 december2025 zijn.Om te bepalen hoeveel aandelen de investeerders in ruil voor hunstorting krijgen, wordt gekeken naar hoe groot hun aandeel is in detotale waarde van het eigen vermogen. Als alles op 31 december2025 zou worden gestort, betreft dit € 9,5 gedeeld door € 19,9miljard en komt dit uit op 48%. Echter, de investeerders storten hetbedrag niet in één keer op 31 december 2025, maar in delen dekomende jaren. Tot de daadwerkelijke stortingen wordt TenneTDuitsland meer waard. Om deze waardestijging te reflecteren isovereengekomen dat de aandeelhouderswaarde met 8% per jaarstijgt. Hierdoor komt de totale waarde van het eigen vermogenhoger uit en het uiteindelijke aandelenbelang van de investeerdersdus lager, op naar verwachting circa 46% na de laatste storting.Zoals hierboven beschreven bestaat de waarde van TenneTDuitsland (ondernemingswaarde) uit de waarde van het eigenvermogen (aandeelhouderswaarde) en de schuld. Een aandeelhou-derswaarde van € 10,4 miljard correspondeert met een onderne-mingswaarde van circa € 40 miljard per 31 december 2025.2.3. Criterium 3: Behoud bijdrage aan de Nederlandse publieke belangen Om de bijdrage aan het Nederlandse publieke belang te behouden zijnTenneT Nederland en TenneT Duitsland contracten voor de voortzettingvan de samenwerking aangegaan met beperkte beëindigingsmogelijk-heden. Een van deze contracten ziet op het voortzetten van de samen-werking ten aanzien van het offshore 2GW programma. De privateinvesteerders zijn bekend met deze contracten. TenneT blijft bovendien degrootste aandeelhouder van TenneT Duitsland, waardoor het tot op zekerehoogte kan sturen op het behoud van het Nederlandse publieke belang.Grensoverschrijdende synergiën zijn daarnaast primair geborgd via wet-en regelgeving en blijven dus ook behouden zonder organisatorischeintegratie.Als ik dit afweeg tegen een beursgang, dan constateer ik dat bij eenbeursgang de publieke belangen in gelijke mate behouden zoudenworden.2.4. Criterium 4: Werkbare governance De drie private investeerders verkrijgen gezamenlijk een belang van circa46% na storting van het kapitaal over de komende jaren. Met deze driegerenommeerde investeerders kan gezamenlijk het aandeelhouderschapop een professionele wijze worden ingevuld. TenneT zal, op basis van dehuidige kapitaalbehoefte, in beginsel een belang van circa 54% in TenneTDuitsland behouden. Zolang TenneT meer dan 25% van de aandelen bezit,blijft TenneT vetorechten behouden op belangrijke beslissingen van hetbedrijf. TenneT heeft in de afgelopen periode al voorbereidingen getroffenom de transactie straks daadwerkelijk te kunnen implementeren,o.a. aanpassingen in de corporate governance, benoemen van nieuwebestuurders en invoeren van een aangepast beloningsbeleid.Als ik dit afweeg tegen een beursgang, dan constateer ik dat bij eenbeursgang TenneT als verreweg de grootste aandeelhouder veel invloedop TenneT Duitsland zou hebben gehad. Echter, ik constateer ook dat deinvloed van de staat op TenneT Duitsland daarentegen minder direct zouzijn geweest dan bij een onderhandse uitgifte en de staat van TenneT enTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 165, nr. 4665 de raad van commissarissen van TenneT Duitsland afhankelijk zou zijngeweest om invloed uit te oefenen.3. Budgettaire consequenties Tabel 1 bevat een overzicht van alle reserveringen voor TenneT Duitslanddie momenteel in de Rijksbegroting zijn opgenomen. De komendebegrotingsmomenten zullen er naar verwachting een aantal reserveringenvrijvallen. Deze vrij te vallen middelen zijn niet kaderrelevant en nietEMU-saldorelevant waardoor er bij vrijvallen geen budgettaire ruimteonder het kader ontstaat.Tabel 1 – Overzicht financiering TenneT Duitsland in de Rijksbegroting€ mld.Relevant voor20252026202720282029 e.v.EMU-saldoUitgavenkaderEMU-schuldTijdelijke financieringLeningsfaciliteit1NeeNeeJa€ 12,8€ 11,0–––Rente inkomstenJaNeeJa€ 0,6€ 1,1€ 1,3€ 1,4€ 1,4TenneT Duitsland: last resort maatregelKapitaalstortingNeeNeeJa€ 3–€ 2,15€ 2,15–1 Een deel van de lening 2025 wordt gebruikt voor de tijdelijke financiering van TenneT Nederland. De structurele oplossing voor TenneT Duitsland is geïmplementeerd ophet moment dat de transactie volledig is afgerond. Dat is naarverwachting in de eerste helft van 2026. De opbrengst van de transactiewordt gebruikt om de kapitaalbehoefte van TenneT Duitsland in te vullen.Omdat de private investeerders de gehele kapitaalbehoefte hebbentoegezegd, is deze ingevuld en kan de reservering op de Rijksbegrotingvan € 7,3 miljard dan vrijvallen.De tijdelijke lening voor TenneT Duitsland voor 2026 kan na de afrondingvan de transactie ook deels vrijvallen. Deze valt deels vrij, omdat TenneTbegin 2026 nog wel gebruik zal maken van de lening. Indien de leningvrijvalt, zullen ook de rente inkomsten worden aangepast. Ik zal dezeaanpassingen naar verwachting in de Voorjaarsnota 2026 verwerken.Het kan zijn dat het langer duurt de transactie volledig af te ronden, omdatde onder 2.1. genoemde opschortende voorwaarden nog niet zijn vervuld.In dat geval kan TenneT mogelijk niet aan de liquiditeitseisen van dekredietbeoordelaars voldoen. De leningsfaciliteit voor TenneT Duitslandzal dan nog voor een beperkte tijd moeten worden verlengd en verhoogd.Mijn verwachting is dat deze goedkeuringen zullen worden verkregen.Mocht er tegen de verwachtingen in geen goedkeuring voor de transactieworden verkregen, dan zal ik uiteraard kijken welke maatregelen nodigzijn om de kredietwaardigheid van TenneT te behouden. Voor beidegevallen geldt dat ik uw Kamer tijdig zal informeren, de budgettairegevolgen voor de Rijksbegroting zoveel mogelijk zal proberen te beperkenen uiteraard de geldende begrotingsprocessen zal volgen.Resumerend zie ik dit als goed nieuws voor TenneT, de belastingbetaler enhet stroomnet. Ik zal uw Kamer op de hoogte houden van eventueleontwikkelingen.De Minister van Financiën,E. HeinenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 28 165, nr. 4666