Onderzoek naar de mogelijkheid om in specifieke gevallen een voormalig pleegkind gelijk te stellen aan een eigen kind binnen de sociale zekerheid

31700XVVaststellingvandebegrotingsstatenvanhetMinisterievanSocialeZakenenWerkgelegenheid(XV)voorhetjaar2009Nr.54BRIEFVANDEMINISTERENSTAATSSECRETARISVANSOCIALEZAKENENWERKGELEGENHEIDAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,10februari2009BijhetdebatoverhetrapportvandeThemacommissieOuderenbeleidinjanuarienfebruari2008heeftuwKamerdemotieWillemse-vanderPloeg(Kamerstukken2007–2008,29549,nr.21)aangenomen.HierinwordtderegeringverzochtteonderzoekenofermogelijkhedenzijnomAOW-gerechtigdenmetinwonendepleegkinderenouderdan18jaardietotdantoeonderhetgeregistreerdpleegouderschapvielenopeenzelfdewijzetebehandelenalsAOW-gerechtigdeoudersmetinwonendeeigenkinderen.Dezebriefbevatdetoegezegdeanalyse.Dezebegintmetinformatieoverpleegkindereneneenoverzichtvandegeldenderegelsvoordeverschil-lendesoortenpleegkindereninverschillendefinanciëleregelingen,endeoverwegingendiedaarbijeenrolspelen.Denotitieeindigtmeteenwegingvandeargumentenvooroftegenaanpassingvandehuidigeregels.Onsuitgangspuntisdatwaarmogelijkpleeggezinnenindesocialezeker-heidnetzobehandeldmoetenwordenalsgezinnenmeteigenkinderenalsdemaatschappelijkeopvattingendaaraanleidingtoegeven.Demaat-schappelijkesituatievanpleeggezinnenlijktinveelopzichtenopdievangezinnenmeteigenkinderen.Voorzovererverschillenzijndieessentieelzijn,iseraanleidingvooreenverschillendebehandeling.Zokunnenpleegouderseenkostendekkendepleegvergoedingvoorhunpleegkindkrijgen,dieoudersuiteraardnietkrijgenvoorhuneigenkinderen.Eendergelijkverschiltussensoortengezinnenisgerechtvaardigd.Voorzoverdemaatschappelijkesituatietussenbeidesoortengezinnenmeergelijkis,zoudesocialezekerheiddaarbijmoetenaansluiten.Zovindenwijheteenkenmerkvangezinnendatoudersenkindineenouder-kindrelatiestaanmetenerzijdseengezagscomponentenanderzijdseenafhankelijkheids-component.Hetisdannietlogischdatouderenkindophetmomentdathetkindmeerderjarigwordt,opeensalsgelijkwaardigepartnersgezienzoudenworden.Omdieredenisindesocialezekerheidbepaalddateenalleenstaandeoudergeengezamenlijkehuishoudingkanvoerenmetzijnmeerderjarigeigenkind.TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1278540809tkkst31700XV-54ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2009TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XV,nr.541 Opditmomentzijnerindesocialezekerheidregelingenwaarinpleegkin-derenalseigenkinderenwordengezienenregelingenwaarinpleegkin-derennietalseigenkinderenbehandeldworden.Voordemeesteverschillenzijngoederedenenaantegeven.Bijeennadereanalysevandeverschillenzijnwijechtertotdeconclusiegekomendatervooreenaantalverschillen,geenrechtvaardigingis.Deredenhiervoorisdatdemaatschappijeensamenlevenvaneenpleegoudermeteenpleegkinddatvolwassenwordt,nietbeleeftalseensamenlevingsverbandvantweegelijkwaardigepartners.Menbeleeftditmeeralseensituatiedievergelijk-baarismeteennatuurlijkeoudermeteeneigenkind.Ditpleitervoorindezesituatiespleegkinderennetzotebehandelenalseigenkinderen.Opbasisvanonzeanalysedelenwijudaarommeevanplantezijnderegelgevingopenkelepuntenaantepassen.InformatieoverpleegkinderenPleegkinderenzijnkinderendieineengezinssituatiewordenopgevoeddooranderendanhuneigenouder(s).Erzijnverschillendesoortenpleeg-gezinnen,enafhankelijkvanhetsoortpleeggezinenderelatietussenpleegouderenpleegkindkrijgendepleegouderseenverschillendefinan-ciëlevergoedingvandeoverheid.ErzijnpleegoudersdieformeelalszodanigzijnaangewezenindezinvandeWetopdejeugdzorg;zijmoetenaanbepaaldevereistenvoldoen.Deouderskunnenvrijwilliginstemmenmetdepleegouderplaatsing,ofzijkunnendaartoedoordekinderrechtergedwongenzijn.Dezepleegoudershebbeneenopvoedingsrelatiemethetkind:zijdragendedagelijksezorgvoordeverzorgingenopvoedingvanhetkind.Dezepleegouderskrijgeneenpleegvergoeding.Dezepleegvergoedingiskostendekkendenbedraagtafhankelijkvandeleeftijdmaximaal€553permaand.Indemotiewordtditgeregistreerdpleegouderschapgenoemd.Dezepleeg-ouderskrijgenvoorhetkindgeenkinderbijslag.VaneenpleegkindindezinvandeAlgemeneKinderbijslagwetAKWissprakealsouderseenkindopvoedenenonderhoudenalshuneigenkind.Nudezepleegouderspleegvergoedingontvangen,voldoenzijdaarnietaan.Ookzijnerpleegoudersdiefeitelijkhetkindvaneenanderonderhoudenenopvoedenalshuneigenkind,zonderdatJeugdzorghieraantepasisgekomen.Somsheeftdezepleegouderhetgezag(devoogdij)overditkind,maarditisgeennoodzakelijkevoorwaarde.Afhankelijkvandepreciezesituatieheeftzo’npleegouderrechtopkinderbijslagmaarnooitrechtoppleegvergoeding.Oferrechtbestaatopkinderbijslag,hangtafvandefeitelijkesituatiemetbetrekkingtothetgezagenhetonderhoud.Voorwaardeisdandatdepleegouderditkindineenexclusieverelatieonderhoudtenopvoedt«alseeneigenkind».Alsernogeennatuurlijkeouderbevoegdeninstaatisbelangrijkebeslissingentenemenoverhetkind,danisergeensprakevaneenpleegkindindezinvandekinderbijslag.Eensoortgelijkeredeneringgeldtinhetgevalhetkindondervoogdijstaatvaneenbureaujeugdzorg.Dezeinstellingisdanverantwoordelijkvoorbeslissingenomtrenthetkind.Alsdepleegouderdevoogdijheeftoverhetpleegkindenhetonderhoudt,enhetkindwoontbijdepleegouder,danwordtinprincipeaandevereistenvanopvoedingenexclusiviteitvoldaan.Depleegouderontvangtdankinderbijslagvoorhetpleegkind.Dekinderbijslagbedraagtafhanke-lijkvandeleeftijdmaximaal€278,55perkwartaal.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XV,nr.542 DeregelgevingindeAlgemeneouderdomswetAOWIndeAOWkrijgteenalleenstaandeoudermeteeneigenkindonderde18jaar,eenuitkeringterhoogtevan90%vanhetminimumloon.DitzelfdegeldtalsdeAOW-ereenpleegkindverzorgtwaarvoorhijkinderbijslagontvangt.EenalleenstaandeAOW-ermeteenpleegkindwaarvoorhijpleegvergoedingkrijgt,ontvangteenAOW-uitkeringterhoogtevan70%vanhetminimumloon.Alshetpleegkind18jaarwordt,verandertdesituatie.Hetvoormaligepleegkindkandanbeschouwdwordenalseenjongerepartnerdiesamen-woontmetdealleenstaandeAOW-er.Alseraandevoorwaardevaneengezamenlijkehuishoudingwordtvoldaan(gezamenlijkehuisvestingenwederzijdszorg),danwordenAOW-erenvoormaligpleegkindbeschouwdalspartners.Deredenhiervoorisdatermaareenuitzonderingisbijdedefinitievangezamenlijkehuishouding,namelijkvooreerstegraadsbloed-verwanten.EenpleegkindisgeeneerstegraadsbloedverwantenisdaarooknietmeegelijkgesteldindeAOW.DeAOW-erkandanpartnertoeslagkrijgenvoorhetvoormaligepleegkind.Departnertoeslagwordtgekortmetinkomenvandejongerepartner.Afhankelijkvanhetinkomenvanhetvoormaligepleegkind,kandeAOW-erdanAOWterhoogtevan100%krijgen.Alshetvoormaligepleegkindinkomenboveneenbepaaldegrensheeft,krijgtdepleegoudereenAOW-uitkeringterhoogtevan50%vanhetminimumloon.HetmaaktinditgevalgeenverschilofdeAOW-ervoorhetkindtoenditnogonderde18was,pleegvergoedingofkinderbijslagkreeg;alshetkindmeerderjarigis,geldtalleendevraagofheteeneigenkindis.Deachtergrondvandebepalingoverdegezamenlijkehuishoudingisdathetnietuitmaaktwatderelatieistussentweeongehuwdevolwassenen(eenliefdesrelatieofeeneconomische);hetisalleenrelevantofaandevoorwaardenvanhetvoerenvaneengezamenlijkehuishoudingvoldaanwordt.Deenigeuitzonderingisdievooreerstegraadsbloedverwanten.DeregelgevingindeAlgemenenabestaandenwetAnwIndeAnwisderegelgevingopditpuntanders.Hetgegevendateenpleegkinddat18jaarwordt,gezienkanwordenalsdejongerepartnervandevoormaligepleegouder,isin1998aanleidinggeweestdeAnwaantepassen.IndeAnwwordensindsdienvoormaligepleegkinderenwaarvoordepleegouderkinderbijslagkreeg,gelijkgesteldmeteerstegraadsbloedverwanten.Opdiemanierisvoorkomendatdenabestaandezijnnabestaandenuitkeringzouverliezenvanwegehetvoerenvaneengezamenlijkehuishoudingmetzijnvoormaligpleegkind.DeuitkeringssituatieisindeAnwoverigensandersdanindeAOW,omdathetindeAOWgaatomdehoogtevandeuitkering(afhankelijkvandeleefsituatiekandiepermaandwordenbepaaldop50,70,90of100%),terwijlhetindeAnwgaatomhetaldannietrechthebbenopdenabe-staandenuitkering.Eenverliesvandenabestaandenuitkeringvanwegehetvoerenvaneengezamenlijkehuishouding,isdefinitief1.Dezeuitzonderinghangtrechtstreekssamenmethetgegevendatiemandookrechtopnabestaandenuitkeringkankrijgenalszijnpartneroverlijdtenzijsameneenpleegkindopvoeddenwaarvoorzijkinderbijslagkregen.Eennabestaandekandaarentegengeenrechtopnabestaandenuitkeringontlenenaanhetgegevendathijeenpleegkindverzorgtwaarvoorhijpleegvergoedingontvangt.DeregelgevingindeWetwerkenbijstandWWBEenbijstandsgerechtigdealleenstaandeoudermeteeninwonendminder-jarigpleegkindkrijgtinbeginseleenbijstandsuitkeringterhoogtevandebasisnormad50%vanhetminimumloon,aangevuldmeteengemeente-1Metdienverstandedatdeuitkeringweerherleeftalsdegezamenlijkehuishoudingbinnenzesmaandenbeëindigdwordt.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XV,nr.543 lijketoeslagvanmaximaal20%vanhetminimumloon(totaal70%).Eenalleenstaandeoudermeteeneigenkindontvangteenbijstandsuitkeringterhoogtevandebasisnormad70%vanhetminimumloon,aangevuldmeteengemeentelijketoeslagvanmaximaal20%vanhetminimumloon(totaal90%).Hetinwonendeminderjarigepleegkindisdus–integenstel-lingtoteeninwonendeigenkind–nietindegezinsbijstandbegrepen.Voorhetminderjarigepleegkindkrijgtdeouderòfpleegvergoedingòfkinderbijslag.Debijstandsuitkeringvandeouderwordtnietgeanticumu-leerdmetdepleegvergoedingofdekinderbijslagdietenbehoevevanhetpleegkindwordtontvangen.Omdaterinhetgevalvanalleenkinderbij-slagteweiniginkomenis(dekinderbijslagisimmersandersdandepleegvergoedingnietkostendekkend)enhetpleegkindindeWWBnietindegezinsbijstandisbegrepen,kandegemeentetenbehoevevanhetminderjarigepleegkindmettoepassingvanartikel16WWB(zeerdrin-genderedenen)aanvullendalgemenebijstandverstrekkenterhoogtevanhetverschiltussenpleegvergoedingenkinderbijslag.Alshetpleegkind18jaarwordt,kanervolgensdeWWBformeel-juridischsprakezijnvaneengezamenlijkehuishoudingtussenpleegkindenzijnouder.Eenenanderisechterafhankelijkvandegemeentelijkebeoorde-lingvandeindividueleomstandighedenvanhetgeval.Degemeenteheeftdebevoegdheidominvoorkomendegevallenteoordelendatersprakeisvaneenhuishoudenzoalseenouderdatmeteenmeerderjariginwonendeigenkindvoert.FiscaleaspectenentoeslagenIndefiscaliteitwordteenpleegkindgelijkgesteldaaneeneigenkind.Ookvoorinkomensafhankelijkeregelingenzoalsdehuur-,zorgenkinderop-vangtoeslaggeldtdateenpleegkindgelijkgesteldwordtaaneeneigenkind.OnderpleegkindwordtnetalsindeAKWverstaaneenkinddatwordtonderhoudenenopgevoedalseeneigenkind.Eenpleegkindwaar-voordepleegouderspleegvergoedingkrijgen,voldoetnietaandezedefi-nitieomdatditkindnietwordtonderhoudenalseeneigenkind.EenuitzonderingisdeWetkinderopvang;voordekinderopvangtoeslagisuitdrukkelijkgeregelddathetontvangenvaneenpleegvergoedingnietindewegstaatdatdepleegouderkinderopvangtoeslagkrijgt.StiefkinderenEenstiefkindwordtsomswelensomsnietgelijkgesteldaaneeneigenkind.IndeAOWgeldteenminderjarigstiefkindwaarvoorkinderbijslagwordtontvangenalseeneigenkind.Eenmeerderjarigstiefkindisnietgelijkgesteldmeteeneerstegraadsbloedverwant.IndeAnwwordteenminderjarigstiefkindbeschouwdalseeneigenkind.Hethebbenvaneenstiefkindkanzodoenderechtopnabestaanden-uitkeringgeven.Eenmeerderjarigstiefkindwordtookgelijkgesteldmeteeneerstegraadsbloedverwant.Erkandangeensprakezijnvaneengezamenlijkehuishouding.IndeWWBiseenminderjariginwonendstiefkindgelijkgesteldmeteenminderjariginwonendeigenkind;beidenmakendusonderdeeluitvandegezinsbijstanddieaanhunalleenstaande(stief)ouderwordtverstrekt.Bijmeerderjarigeinwonendestiefkinderengeldtdegelijkstellingmeteigenkinderenniet.MeerderjarigeinwonendestiefkinderenwordenindeWWBnetzobehandeldalsmeerderjarigeinwonendepleegkinderen.Immerspleeg-enstiefkinderenbehoren–integenstellingtoteigenkinderen–niettotdeeerstegraadsbloedverwantenvanhunpleeg-ofstiefouder.Fiscaalgezienwordenstiefkinderengelijkbehandeldmeteigenkinderen.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XV,nr.544 ConclusieWijconstaterenopgrondvanditoverzichtvangeldenderegelgevingdatersprakeisvaneenveelzijdigbeeld.Geletophetuitgangspuntdatwaarmogelijkpleeggezinnenindesocialezekerheidnetzobehandeldmoetenwordenalsgezinnenmeteigenkinderenalsdemaatschappelijkeopvattingendaaraanleidingtoegeven,isdeconclusieisdaterbijdebehandelingvanmeerderjariggewordenpleegkinderenverbeteringmogelijkisindeverschillenderegelingen.Dithoudtindatmeerderjariggewordenpleegkinderengelijkgesteldwordenaaneigenkinderen;hetzelfdevoorstiefkinderen.Opdiemanierwordtvoorkomendattweepersonendienogsteedsineenouder-kindrelatietotelkaarstaanalshetkindmeerderjarigwordt,opeensalsgelijkwaardigepartnersgezienworden;ditzounietstrokenmetdeopvattingendieindemaatschappijlevenoverpleeg-enstiefgezinnen.Wijhebbenbijonzeoverwegingendevraagbetrokkenoferookgroepenzijndienadeelzoudenondervindenvaneengelijkstellingaaneigenkinderen,watdeuitvoerings-,juridischeenfinanciëlegevolgenzoudenzijn,enwatdegevolgenvoorandereregelingenzoudenzijn.Hierzijngeenbeletselengebleken.Definanciëleconsequentiesvanhetgelijkbehandelenvaneenvolwassenvoormaligpleeg-ofstiefkindmeteeneerstegraadsbloedverwantindeAOWendeWWBzijnverwaarloosbaar.VoordeAOWzouditbetekenendatdealleenstaandeAOW-ereenuitkeringvan70%zoukrijgenendatgeenrechtbestaatopeeneventuelepartnertoeslag.Personendiewelrechtopeentoeslagzoudenhebben,ondervindenfinancieelnadeelvaneengelijkstellingomdaterdooreengelijkstellinggeengezamenlijkehuis-houdingisendusgeenrechtoptoeslag.Eendergelijkewijzigingheeftgeengevolgenindefiscalesfeer.Wijzullendaaromeenwetsvoorstelvoorbereidenwaarinpleegenstiefkin-derenindeAOWophetpuntvandebeoordelingofersprakeisvaneengezamenlijkehuishoudingtussenenerzijdsdeouderenanderzijdshetmeerderjariggewordeninwonendepleegofstiefkind,gelijkbehandeldwordenalsinwonendeeigenkinderen.Omdathetbelangrijkisdatdeuitzonderingvoorbloedverwantenindeeerstegraadwatbetreftpleeg-enstiefkinderengelijkluidendindesocialezekerheidwordtgeregeld,zijnwijvoornemensomookdeWWBenaanverwanteregelingenbijdevoorbe-reidingvangenoemdwetsvoorsteltebetrekken.DeministervanSocialeZakenenWerkgelegenheid,J.P.H.DonnerDestaatssecretarisvanSocialeZakenenWerkgelegenheid,J.KlijnsmaTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XV,nr.545