Plan van aanpak Afrikaanse varkenspest in wilde zwijnen

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202629 683DierziektebeleidNr. 316 BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, VISSERIJ, VOEDSEL-ZEKERHEID EN NATUUR Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 19 november 2025Een uitbraak met Afrikaanse varkenspest (AVP) onder wilde zwijnen heeftzware consequenties voor dieren, omwonenden en bedrijven. Bij eeneventuele uitbraak onder wilde zwijnen worden forse maatregelengenomen om verspreiding te voorkomen en het virus te bestrijden. Ookontstaat door een besmetting bij wilde zwijnen een risico op verspreidingnaar gehouden varkens. Vanwege de impact van de ziekte bij wildezwijnen heb ik samen met provincies, terreinbeherende organisaties en devarkenssector het «Plan van aanpak preventie & bestrijdingsvoorbereidingAfrikaanse varkenspest in wilde zwijnen» opgesteld. Hierin staanmaatregelen ter preventie van de introductie van AVP bij wilde zwijnen enacties om de paraatheid voor de bestrijding van AVP bij wilde zwijnen teversterken. Via deze brief informeer ik uw Kamer over dit plan van aanpak,mede namens de Staatssecretaris van Landbouw, Visserij, Voedselze-kerheid en Natuur.Over Afrikaanse varkenspestAVP is een besmettelijke virusziekte bij wilde zwijnen en gehoudenvarkens. De ziekte werd in 2014 in Europa geïntroduceerd, destijds in deBaltische staten. Op dit moment zorgt AVP nog steeds voor uitbraken bijwilde zwijnen en gehouden varkens in verschillende delen van Europa.Deze zomer is bijvoorbeeld op 150 kilometer van de Nederlandse grenseen besmetting bij een wild zwijn vastgesteld in Duitsland (Noordrijn-Westfalen). Het virus wordt onder andere verspreid door menselijkhandelen, bijvoorbeeld door besmette varkensvleesproducten die in denatuur terecht komen. Mensen zijn niet gevoelig voor het virus, Afrikaansevarkenspest is dus geen zoönose. Voor varkens en wilde zwijnen is hetechter zeer dodelijk, zodra deze besmet zijn zullen zij binnen 7 tot14 dagen overlijden. Er is helaas geen vaccin beschikbaar tegen AVP.In Europa geldt een bestrijdingsplicht voor AVP in zowel gehoudenvarkens als wilde zwijnen. Een lidstaat moet ingrijpende maatregelen kst-29683-316ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 683, nr. 3161 treffen na het vaststellen van een uitbraak om verspreiding van het viruste voorkomen. Er worden bijvoorbeeld wildrasters geplaatst om migratievan besmette wilde zwijnen te verminderen, de toegang voor publiek totgebieden waar wilde zwijnen leven wordt beperkt om besmette dierenniet te verstoren en kadavers van besmette wilde zwijnen worden zo snelmogelijk uit het leefgebied weggehaald. In het «Beleidsdraaiboekbestrijding Afrikaanse varkenspest: maatregelen bij een uitbraak in wildezwijnen»1 vindt u een overzicht van de maatregelen die genomen wordenbij een uitbraak.Hoe de maatregelen bij een uitbraak van AVP onder wilde zwijnen in depraktijk uitwerken is te zien in Duitsland. Naast de vele uitbraken die sinds2020 zijn vastgesteld in de deelstaten Meckelenburg-Vorpommern,Brandenburg en Saksen is deze zomer AVP vastgesteld bij een wild zwijnin Noordrijn-Westfalen. Dit geval is gevonden nabij Kirchhundem, in hetdistrict Olpe op ongeveer 150 kilometer van de Nederlandse grens. Hier iseen beperkingszone van ongeveer 160.000 hectare (1.600 km2) ingesteld.In dit gebied zijn toegangsbeperkingen voor het publiek van kracht, isongeveer 139 kilometer aan afrasteringen geplaatst en zijn inmiddels194 besmette karkassen van wilde zwijnen gevonden en opgeruimd.Plan van aanpak Afrikaanse varkenspest bij wilde zwijnenVanwege de aanwezigheid van AVP in Europa en de moeilijk contro-leerbare besmettingsroute via weggegooide of achtergelaten besmettevarkensvleesproducten, bestaat er een reële kans op een introductie vanAVP in wilde zwijnen in Nederland. Ik wil de kans op een introductie vandit virus in wilde zwijnen verkleinen en goed voorbereid zijn op eeneventuele uitbraak. Daarom heb ik samen met provincies, terreinbehe-rende organisaties en de varkenssector gewerkt aan het «Plan van aanpakpreventie & bestrijdingsvoorbereiding Afrikaanse varkenspest in wildezwijnen». U treft dit plan aan in de bijlage bij deze brief. In de betrokkenprovincies zijn populaties wilde zwijnen aanwezig: Limburg, Noord-Brabant, Gelderland en Overijssel. Als terreinbeherende organisaties zijnStaatsbosbeheer, Natuurmonumenten en LandschappenNL betrokken.Tenslotte vertegenwoordigt de Producenten Organisatie Varkenshouderij(POV) de varkenssector.Het plan van aanpak bestaat uit een overzichtelijke set afspraken met alsdoel om de kans op introductie van het virus in Nederland verder teverkleinen en voorbereid te zijn op een mogelijke uitbraak. Het plan bevatmaatregelen ter preventie. Daarbij wordt bijvoorbeeld aandacht besteedaan locaties waar de kans op de introductie van AVP door mensen bijwilde zwijnen door experts het grootst wordt geacht. Op deze locatieszullen de provincies en/of terreineigenaren maatregelen nemen om dekans van overdracht van het virus te verkleinen. Andere acties zijn gerichtop het evalueren, en indien nodig verbeteren van beheer (afrastering,afschot, monitoring), het doen van onderzoek naar effectieve,niet-dodelijke middelen voor het beheer van wilde zwijnen, versterken vankennis bij jagers en een onderzoek naar mogelijkheden voor de afvoer vanafval van geschoten wilde zwijnen om belemmeringen bij het beheer vanwilde zwijnen weg te nemen.In het plan zijn ook maatregelen opgenomen ter voorbereiding op eeneventuele bestrijding van een uitbraak van AVP bij wilde zwijnen. Zoworden gebieden in kaart gebracht die als besmette zones kunnen wordenaangewezen en worden voorbereidingen getroffen voor het plaatsen van1https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2023/04/01/bijlage-6-draaiboek-avp-in-wilde-zwijnenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 683, nr. 3162 afrasteringen. Daarnaast worden er afspraken voorbereid over de inzetvan (vrijwillig) personeel en middelen bij zoekacties naar kadavers vanwilde zwijnen. Het plan om Nederland na een uitbraak weer virusvrij tekrijgen wordt met de betrokkenen geëvalueerd en indien nodig verbeterd.Vanwege de te verwachten impact van de maatregelen in het geval vaneen uitbraak op de lokale en regionale maatschappij wordt verderesamenwerking met veiligheidsregio’s verkend.De uitvoering van het plan van aanpak loopt in principe tot medio 2028.De provincies zijn daarbij bijvoorbeeld verantwoordelijk voor hetfaunabeheer en verschillende preventieve acties rondom AVP bij wildezwijnen. Als er in deze periode een uitbraak plaatsvindt moet totbestrijding worden overgegaan, waarbij de verantwoordelijkheid bij hetMinisterie van LVVN ligt. De acties uit het plan zullen dan waar mogelijk(en van toepassing) versneld worden uitgevoerd onder regie van LVVN.De afspraken bouwen voort op eerder gemaakte afspraken uit deTaskforce preventie Afrikaanse varkenspest. Over de evaluatie van dezetaskforce heb ik u eerder per brief geïnformeerd (Kamerstuk 29 683,nr. 314).Verantwoordelijkheidsverdeling ten aanzien van wilde zwijnen enAVPDe betrokkenheid van de provincies en terreinbeherende organisaties inde uitvoering van het plan van aanpak is van cruciaal belang. Deprovincies zijn het bevoegd gezag en hebben de verantwoordelijkheidvoor de uitvoering van het faunabeheer. Iedere betrokken provincie heeft,in samenwerking met de provinciale Faunabeheereenheid (FBE) eenvastgesteld beleid dat uitgewerkt is in door gedeputeerde staten (GS)vastgestelde faunabeheerplannen. Dit beleid richt zich over het algemeenop het beperken en beheersbaar houden van de wilde zwijnenpopulatierekening houdend met de waarde en rol van het wilde zwijn in de natuur,binnen het ecosysteem en voor natuurbehoud in algemene zin. Het planvan aanpak sluit aan op het provinciale faunabeleid en de faunabeheer-plannen.Het faunabeheer is gedecentraliseerd en zolang er geen besmetting metAVP bij wilde zwijnen is vastgesteld is de provincie het bevoegd gezag tenaanzien van de schadebestrijding en het populatiebeheer van wildezwijnen. Dit verandert wanneer een besmetting met AVP bij wilde zwijnenwordt geconstateerd. Naast de bevoegdheden van de provincies op grondvan de omgevingswet ontstaat op grond van zowel EU- als nationaleveterinaire wetgeving een verantwoordelijkheid en bevoegdheid bij deRijksoverheid voor de bestrijding van AVP. Het afgelopen jaar hebben weoefeningen gehad over AVP bij wilde zwijnen, hier is ook stilgestaan bij deovergang in verantwoordelijkheden bij een uitbraak.Tot slotMet het uitvoeren van de acties in dit plan van aanpak krijgt de preventievan AVP in wilde zwijnen een nieuwe impuls. Tegelijkertijd wil ik ookbenadrukken dat preventie van AVP in gehouden varkens van grootbelang is. Met de varkenssector ben ik blijvend in gesprek om aandacht tevragen voor preventie.Ik ben blij met de samenwerking en toewijding van de betrokken partijenom op deze manier samen te werken aan het versterken van de preventievan AVP bij wilde zwijnen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 683, nr. 3163 Met de uitvoering van dit plan van aanpak heb ik er vertrouwen in dat wesamen het maximale doen om een introductie van AVP bij wilde zwijnente voorkomen.De Minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur,F.M. WiersmaTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 683, nr. 3164