Verslag

32044WijzigingvanhetWetboekvanStrafvorderinginverbandmetdeinvoeringvaneenregelingbetreffendeherzieningtennadelevandegewezenverdachte(Wetherzieningtennadele)Nr.5VERSLAGVastgesteld2december2009DevastecommissievoorJustitie1,belastmethetvoorbereidendonder-zoekvanditvoorstelvanwet,heeftdeeeralsvolgtverslaguittebrengen.Onderhetvoorbehouddatdehieringesteldevragenengemaakteopmer-kingenvoldoendezullenzijnbeantwoord,achtdecommissiedeopenbarebehandelingvanhetvoorstelvanwetgenoegzaamvoorbereid.InhoudsopgaveAlgemeen21.Inleiding22.Hoofdlijnenvanderegeling33.Buitenlandsrecht64.Constitutioneleenverdragsrechtelijkeaspecten65.Grondenvoorherziening66.Deuitsprakendievoorherzieningvatbaarzijn87.Hetsoortstrafbarefeitenwaarbijherzieningtenadelemogelijkwordt98.Hetvereistedatherzieninginhetbelangisvaneengoederechtsbedeling;particuliereopsporing99.Verjaardestrafbarefeiten1010.Kringvanpersonendieherzieningtennadelekunnenaanvragen1011.Procedureenrechtsbijstand1112.Hetbewarenvangegevensenvoorwerpen1213.Overgangsrecht(artikelII)12Artikelsgewijs131Samenstelling:Leden:DeWit(SP),VanderStaaij(SGP),Arib(PvdA),ondervoorzitter,DePater-vanderMeer(CDA),voorzitter,Cqörüz(CDA),Joldersma(CDA),Gerkens(SP),VanHaersmaBuma(CDA),VanVelzen(SP),VanVroonhoven-Kok(CDA),DeKrom(VVD),Azough(GL),Timmer(PvdA),Griffith(VVD),Teeven(VVD),Verdonk(Verdonk),DeRoon(PVV),Roemer(SP),Pechtold(D66),Heerts(PvdA),Thieme(PvdD),Kuiken(PvdA),Bouwmeester(PvdA),VanToorenburg(CDA)enAnker(CU).Plv.leden:Langkamp(SP),VanderVlies(SGP),Besselink(PvdA),AastedMadsen-vanStiphout(CDA),Jager(CDA),Jonker(CDA),Leijten(SP),Sterk(CDA),Ulenbelt(SP),DeVries(CDA),Weekers(VVD),VanGent(GL),Dijsselbloem(PvdA),DezentjéHamming-Bluemink(VVD),VanMiltenburg(VVD),Zijlstra(VVD),Fritsma(PVV),Karabulut(SP),Kos¸erKaya(D66),Gill’ard(PvdA),Ouwehand(PvdD),Spekman(PvdA),Bouchibti(PvdA),Smilde(CDA)enSlob(CU).TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2009–2010KST1380540910tkkst32044-5ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2009TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,32044,nr.51 ALGEMEEN1.InleidingDeledenvandeCDA-fractiehebbenkennisgenomenvanvoorliggendwetsvoorstel.Zijcomplimenterenderegeringmethaarheldereuiteenzet-tingvanonderhavigecomplexejuridischematerie.Delezervandememorievantoelichtingwordtstevigbijdehandgenomenengeleiddoorhetdoelvandewet,debelangenafweging,dehoofdlijnenvandewet,het(internationale)juridischekaderendeconstitutioneleenverdragsrechte-lijkeaspectenwaarnauitvoerigopdediverse(deel)aspectenwordtinge-gaan.DeledenvandePvdA-fractiehebbenmetbelangstellingkennisgenomenvanhetwetsvoorstelherzieningtennadele.Zijhebbendaarovereenaantalvragenenopmerkingen.DeledenvandeSP-fractiehebbenmetbelangstellingkennisgenomenvanhetvoorliggendewetsvoorstelenhebbenhierovereenaantalopmer-kingenenvragen.Daarwaardezeledensprekenover«hetrondetafelge-sprek»,wordtverwezennaarhetdoordevasteKamercommissievoorJustitiegeorganiseerderondetafelgesprekoverditwetsvoorstelop29oktober2009.DeledenvandeVVD-fractiehebbenmetinstemmingkennisgenomenvanhetvoornemenvanderegeringom,ondanksdaaraanverbondennadelen,tochtekomentotdeinvoeringvandemogelijkheidomonherroepelijkeuitsprakeningevalvanernstigemisdrijventennadelevandegewezenverdachtetekunnenherzien.Metderegeringdelendezeledendeconsta-teringdathetopenstellenvandemogelijkheidvanherzieningtennadelerechtdoetaanhetgevoelenindesamenlevingenbinnenhetrechtdatsommigemisstandenmoetenkunnenwordengecorrigeerd.DeledenvandeVVD-fractiehechteneraannureedsoptemerkendathethunvoorkeurverdientomeenwetsvoorstelbetreffendeherzieningtenvoordeleeneenwetsvoorstelbetreffendeherzieningtennadelegelijk-tijdigtebehandeleninbeideKamers,omdatderegelingvandeherzie-ningtennadelevoortbouwtopderegelingvanherzieningtenvoordele,zoalsdezewordtgepresenteerd.DeledenvandeVVD-fractieonderken-neneendirectverbandtussenbeideregelingen,zowelinprocedurelealsininhoudelijkezin.DeledenvandeChristenUnie-fractiehebbenmetbelangstellingkennisge-nomenvanvoorliggendwetsvoorstel,hetgeenvoorzietindeinvoeringvaneenregelingbetreffendeherzieningtennadelevandegewezenverdachte.DeledenvandeSGP-fractiehebbenmetbijzonderebelangstellingvanhetwetsvoorstelkennisgenomen.Naardezeledenhebbenbegrepen,isdeaanvankelijkebedoelingvanderegeringgeweestomzoweldeherzieningtennadelealsdeherzieningtenvoordeleinéénwetsvoorstel(Wethervormingherzieningsregeling)tedoenopnemen.TevensbegrijpenzijdathetadviesvandeRaadvanStateaanleidingheeftgegevenomhetoorspronkelijkewetsvoorsteltesplitsenintweeafzonderlijkevoorstellen.UitdeidentiekeadviezenvandeRaadvanStatebijhetonderhavigewetvoorstelenhetwetsvoorstelhervormingherzieningtenvoordele(Kamerstuk32045)hebbendezeledendatnietopkunnenmaken.Voorzoverdezeledenhebbenkunnenvaststellen,heeftdeRaadvanStateslechtsdemogelijkheidvansplitsingvanhetoorspron-kelijkewetsvoorstelgenoemd,zonderdatdezesuggestiewordtbeargu-menteerd.VandaardevraagvandezeledenofdeRaadvanStateoverwe-TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,32044,nr.52 gingenheeftaangereikttengunstevansplitsing.Inelkgevalwillenzijgraagvanderegeringvernemenwelkeoverwegingenhaartotsplitsinghebbendoenbesluiten.Indememorievantoelichtinggeeftderegeringvervolgenstekennendathethaarvoorkeurgenietomdebeidewetsvoorstellengezamenlijktebehandelen.Dezeledenvragenomeentoelichtingopdezewensvanderegering.Moetgezamenlijkebehandelingwordenverstaaninprocedurelezin?Is,afgezienvaninhoudelijkeovereenkomstenenverschillen,sprakevanonderlingeafhankelijkheidvanbeidevoorstellenindezindathetongewenstgeachtmoetwordendathetenevoorstelwelenhetanderenietzouwordenaanvaard?2.Hoofdlijnenvanderegeling2.1WenselijkheidvandeherzieningtennadeleDestelling«vrijsprakendietenonrechtezijngegevenstichtengeenvrede»isnaarhetoordeelvandeledenvandeCDA-fractieincasueentreffende.Hetisbeslistonverteerbaarwanneeriemanddienaarallewaar-schijnlijkheideenzeerernstigdelictopzijngewetenheeft,erzondermeermeewegkomtomdatbepaaldbewijseerdernietvoorhandenwas/leektezijn.Detechniekschrijdtvoortendaardoorkannieuwbewijsbeschikbaarkomendatinbepaaldegevallen,onderstriktevoorwaarden,alsnogmoetkunnenwordenmeegewogen.DatderegeringerdaaromvoorheeftgekozeneenvoorstelintedienentotherzieningtennadelekunnendeledenvandeCDA-fractiegoedbegrijpen.Netalsderegeringzijnzijgeneigddevoordelenvaneenherzieningtennadeletelatenprevalerenbovendenadelen.Tochhebbengenoemdeledennogenkelezwaarwe-gendepuntenvanzorg.Diemoeteneerstwordenweggenomenalvorenszijmethetvoorstelkunneninstemmen.Daarnaasthebbenzijnogvragentenaanzienvanbepaaldeuitwerkingspunten.Eenbelangrijkpuntvanzorgisgelegeninhetfeitdathetsteedsvakervoorkomtdatindividuen(journalisten,onderzoekersetc.)zichnietsontziendvastbijtenineenafgedanestrafzaakennietmeerloslaten.Hoewelnietmiskendmagwordendatdaarmeeineenincidenteelgevalernstigonrechtishersteld,klevenhierookrisico’saan.Hoegaatderege-ringnuvoorkomendatvrijgesprokenverdachtenstrakstepasenteonpastenprooivallenaanmensendiesimpelwegnietkunnenberustenineenrechterlijkeuitspraakenallesuitdekasthalenomalsnogbelastendmate-riaaltevinden,zovragendeledenvandeCDA-fractie.Genoemdeledenzijnhierzeerongerustover.DebelangrijksteaarzelingdiedeledenvandePvdA-fractievoelenbijhetwetsvoorstelherzieningtennadeleisgelegenindevraagnaardenood-zaakvanhetwetsvoorstel.Ogenschijnlijklijkenergeenjuridischebelem-meringentegenditwetsvoorsteltezijn.Herzieningwordtbijvoorbeeldnietalseennieuwstrafprocesgezienmaaralsheropeningvaneeneerderproces.BovendienisNederlandwatbetrefthetnebisinidem-beginselnietaanhetEuropeesVerdragtotbeschermingvandeRechtenvandeMens(EVRM)gehouden.OokdevoortschrijdendetechniekwaaronderDNA-onderzoekmaaktherzieningbetermogelijk.Echter,zomenendeledenvandePvdA-fractie,hoewelherzieningtennadelewellichtinjuridi-scheoftechnischezinmogelijkis,maaktditnognietduidelijkwaaromhetookwenselijkis.InhetverledenwerdhierinNederlandanderstegenaangekeken.zolezendezeledenookindebriefd.d.5november2001vandeministervanJustitieaandeTweedeKamer(Kamerstuk27419,nr.5).Indezebriefwordteropgewezendatherzieningtennadelesteedsuitge-slotenisgebleven.Welkeoverwegingenprecies,andersdandevoort-schrijdendetechniekinforensischonderzoek,hebbenertoegeleidomditwetsvoorstelnuintedienen?DeargumentendatherzieninginhetbelangTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,32044,nr.53 kanzijnvandemateriëlewaarheidendatslachtoffersdaarbehoefteaanhebbenzijnnietnieuw.Aangeziendezeledenherzieningtennadelealseenzeeringrijpendrechtsmiddelzien,zoudenzijgraagnogeennaderemotiveringwillenhebbenwaaromhetalseennoodzakelijkmiddelwordtgezien.DeledenvandePvdA-fractiebegrijpendaterzeerhogedrempelswordenvoorgesteldomtevoorkomendateendergelijkingrijpendrechtsmiddellichtvaardigkanwordengebruikt.Maarzijndevoorgesteldedrempelsnietzohoogdathetrechtsmiddelnietgebruiktzalworden?Zovragendezeledenofereeninschattingkanwordengegevenhoeveelzakenvanherzie-ningtennadeleerjaarlijksteverwachtenzijnalshetvoorliggendewets-voorstel,metdedaarinvoorzienedrempels,vankrachtzouzijn?DeledenvandePvdA-fractievragenwelkeproblemenderegeringzietinhetnalangetijdheropenenvaneenstrafzaakmetbetrekkingtotdebewijsvoering.Isdekansnietgrootdatzakendietennadelewordenherzien,ookintweedeaanlegniettoteenveroordelingzullenkomen?Heeftditnietjuisteenaverechtseffectophetbelangdatslachtoffersaandemogelijkheidvanherzieningtennadelemogentoekennen?DeledenvandeSP-fractiehebbenbegripvoordeaandachtdiewederomisgewektvooreenmogelijkeherzieningtennadele.Technischeontwikke-lingengaansnelendeopsporingmaaktdaarvangebruik.Deledenonder-schrijvendegedachtedatwaarheidsvindingvooropmoetstaanendathetvoorslachtoffersennabestaandenonverteerbaarisdatnaeenvrijspraakaanernstignieuwbelastendbewijsgeenrechtsgevolgmeerkanwordengegeven.Dezeledenwillendesondankseenaantalkanttekeningenplaatsenbijhetinstellenvaneenherzieningtennadeleomdatgrotezorgvuldigheidisvereist,ookterbeschermingvanslachtoffersennabestaanden.Hetrisicobestaatdatmetdeinvoeringvaneenherzieningtenadeleiederevrij-spraakwordtgezienalseenvoorlopigevrijspraakinafwachtingvannieuweontwikkelingenindeopsporing.VoorkomenmoetwordendatnietalleenhetOpenbaarMinisterie(OM),zoalsderegeringterechtopmerkt,maarookslachtoffersennabestaandendeherzieningtennadelealsherkansinggaanbeschouwen.Hetrisicobestaatdatslachtoffersennabe-staandenhetnietinstellenvaneenherzieningtennadelejuistextrageschaadzullenwordeninhunrechtsgevoelendaterdaardooraanvul-lendleedwordttoegebracht.DeledenvandeSP-fractiewijzenindatverbandookopdewaarschuwingvandeNederlandseVerenigingvoorRechtspraak(NVvR)datdeherzieningtennadeleeenhellendvlakkanzijn.Ookinhetrondetafelgesprekwerddoordeskundigengewezenophetrisicodathetnaverloopvantijdmoeilijkzalwordenomeenzaaknogbewezenverklaardtekrijgenendatdaarmeejuisthetgezagvanhetrechtkanwordenondermijnd.Deledenonderschrijvendemeningdiebreedindehoorzittingwerdgeuitdatuitersteterughoudendheidgebodenis.Terechtwerdinhetrondetafelgesprekookgewezenophetfeitdatherzie-ningenvooralookvoorkomenmoetenwordendooreenbeteremotive-ringvanvonnissenendanmetnamehetopnemenvanbewijsmiddelen-verklaringeninvonnissen.Deledenonderschrijvenditpuntvanaandachtenvrageneenreactievanderegering.Nureedswordtdoorderechter-lijkemachtaangegevendatdewerkdrukervoorzorgtdateronvoldoendekanwordengemotiveerd.Erkentdeministerdathiereenprobleemligtdateenvoortvarendeaanpakvereist?DeledenvandeSP-fractiestellenvastdatdeinvoeringvandeherzieningtennadeleeengrotedrastischestapisinhetstrafprocesrecht.Invoeringmaaktookaanpassingnaderhandmogelijk.Hoestrengookdeeisenenvoorwaardendienubijintroductiewordenvoorgesteld,ditisslechtseenmomentopname.Dezeledenpleitendaaromvooreenzorgvuldigeformu-leringdiedebedoelingenvanhetwetsvoorstelduidelijkbegrensdweer-geeft.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,32044,nr.54 DeledenvandeVVD-fractiezeggenmetenigeverbazingervankennistehebbengenomendatderegeringhetstandpuntvandewetenschapdeeltdatalsernstigbezwaarkanwordengenoemdhetvoortdurendinonzeker-heidlatenvaneenniet-veroordeeldeverdachte.Dezeledenvragenofbijnietopgelostemisdrijvendeonzekerheidvanslachtoffersennabestaan-denvanslachtoffersnietzwaardermoetwegen.Metderegeringzijnzijvanmeningdatdenoodzaakvaneenzorgvuldigeengoedevoorbereidingenbehandelingvandestrafzaakaltijdvooropmoetstaanendatergeensprakemoetzijnvaneenherkansingdieaandepraktijkvanopsporingenvervolgingtegemakkelijkwordtgegund.NaarhetoordeelvandeledenvandeVVD-fractiehechtderegeringerechtertezeeraandatzakendoordemogelijkheidvanherzieningtennadelenietteveelterdiscussiezoudenmoetenstaan.Zienzijdatgoed?Ishetjuistnietzodatdebelan-genvanslachtoffers,nabestaandenvanslachtoffersendesamenlevingalsgeheelbijkapitaledelictenzogrootzijndatdediscussieineengroteraantalgevallendanhetwetsvoorstelthansbeoogtterdiscussiewordengesteld?MetverbazinghebbendeledenvandeVVD-fractiekennisgenomenvanhetstandpuntvandeRaadvanHoofdcommissarissenenhetKorpsbe-heerdersberaadomaftezienvandemogelijkheidomteadviserenoverhetwetsvoorsteltotherzieningtennadele,omdathetwetsvoorstel«geenbeheersmatigeconsequentiesbevat».Dezeledenbetwijfelendattenzeersteenvragenofderegeringhunoordeeldeelt.Juistalshetvoorge-nomenwetsvoorsteldooramenderingterugwerkendekrachtzoukrijgen,zijneraanzienlijkebeheersmatigeconsequentiestevoorzien,metnamewaarhetbetreftdeinzetvandekorpsenophetterreinvanhetopnieuwrechercherenvankapitaledelicten,zoalsmoord.DeeltderegeringdieconstateringvandeledenvandeVVD-fractieeniszijvoornemensdeRaadvanHoofdcommissarissenenKorpsbeheerdersalsnogteverzoekenomeenadvies?DeledenvandefractievandeChristenUnieherkennenhetspanningsvelddatderegeringindememorievantoelichtingschetstmetbetrekkingtotdeargumentenvoorenbezwarentegeneenherzieningtennadelevaneenverdachte.Dezeledenhebbendanooknogeenaantalvragenbetref-fendedevoorstellendaartoe.Deregeringsteltindememorievantoelichtingdatdoordemogelijkheidvanherzieningtennadeleverwachtingenwordengewektbijslachtoffersennabestaandendienietofalleenbijuitzonderingwaargemaaktkunnenworden.Deaanhetwoordzijndeledenverzoekenderegeringnadertoetelichtenopwelkewijzehetwetsvoorstelaanditprobleemtegemoetkomtendaarbijmedeintegaanophetrisicodatbijoudezakeneenzaakwelterdiscussiewordtgesteld,maardoorhettijdsverloopnietmeerzalkunnenwordeningevuld.DeledenvandeSGP-fractiehebbenbegrependathetwetsvoorsteltendoelheeftdecorrectievanjuridischemissslagenenfoutebeslissingen.Dezeledenonderschrijvendezeprincipiëlekeuze.Datgeldteveneenswatbetrefthetvoornemenomherzieningtennadeleniettebeperkentotalleenernstigestrafbarefeiten,maardezeookmogelijktemakeningevalvanfalsa,ongeachtdeernstvanhetstrafbarefeitwaarvoordegewezenverdachteoorspronkelijkwasberecht,zijhetdatditeenuitzonderingisopdehoofdregel.Dezeledenstellennogweldevraagofeenherzieningsmo-gelijkheid(tenvoordeleoftennadele)medeafhankelijkisvandevraagofberoepeneventueelcassatieisgevraagdvaneendoorde(een)lagererechteruitgesproken,onherroepelijkgewordenvonnis.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,32044,nr.55 3.BuitenlandsrechtDeledenvandeChristenUnie-fractiemerkenopdatindememorievantoelichtingeenoverzichtwordtgegevenvanbuitenlandsrecht.Kanderegeringaangeveninhoeveelgevallenindielandendieeenvormvanherzieningtennadelevandegewezenverdachtekennen,daadwerkelijktoteenherzieningtennadeleisgekomensindsdiemogelijkheidindatlandbestaat?4.Constitutioneleenverdragsrechtelijkeaspecten4.1.DeGrondwetenhetStatuutvanhetKoninkrijkderNederlandenDeledenvandePvdA-fractievragenopgrondwaarvanprecieswordtaangenomendatermetherzieningvaneenstrafproceshetnietomeennieuwebehandelingvaneenstrafzaakgaat,maaromeenheropeningvaneenbestaandestrafzaak.Waaromwordtdaneenuitspraakdietoteven-tueeleenderdeuitspraak(incassatie)wordtgedaan«onherroepelijk»genoemd?4.2.HetEVRMBegrijpendeledenvandePvdA-fractieuitdewoorden,zoalsdieopblz.9vandememorievantoelichtingstaan,dateenklachtoverschendingvanhetnebisinidem-beginseltegenNederlanddoorhetEuropeesHoftotbeschermingvanderechtenvandemensendefundamentelevrijheden(EHRM)nietontvankelijkzouwordenverklaard,dathetnebisinidem-beginselnietkanwordenafgedwongen?OpwelkewijzeisNederlanddanwelgehoudenaanhetnebisinidem-beginsel,temeerartikel68WetboekvanStarfrechtzelfexplicietdemogelijkheidtotherzieningopenlaat?Wordtdebetekenisvanditbeginselnietteveeluitgeholdalsherzieningingeenenkelgevaldaaronderzouvallen?IsNederlandvoornemensditprotocolop(korte)termijnteratificeren?DeledenvandePvdA-fractiezijnerkentelijkvoordetoelichtingbijhetnebisinidem-beginselinrelatietothetEVRM.MaaralshetwaarisdatNederlandnietgehoudenisaandehetEVRM-protocolwaarinditbeginselisvastgelegd,waaromwordtdaningegaanopdejurisprudentietenaanzienartikel4vanhetZevendeProtocolEVRM?IserookjurisprudentievanhetEHRMwaarblijktdatherzieningweleenschendingvanhetgenoemdeprotocolofvanandereartikelenvanhetEVRMkanopleveren?Zoja,inwelkegevallenisdaardansprakevan?Kanopdezejurispru-dentienaderwordeningegaan?5.Grondenvoorherziening5.1.NaderoverhetnovumDeledenvandeCDA-fractiemerkenopdatopgrondvanhetvoorge-steldeartikel482aalleensprakeisvaneennovumwanneerheternstigevermoedenontstaatdat,indienditgegevenbekendzouzijngeweest,dezaakzouzijngeëindigdineenveroordelingvandegewezenverdachte.DeledenvandeCDA-fractievragenzichmetprof.C.P.M.Cleirenafofdeterm«vermoeden»welzogelukkiggekozenis.Zoudietermnietmoetenwordengereserveerdvoor«ernstigvermoedenvanschuld»,engaathetincasunietmeeromgeredetwijfel,zovragengenoemdeleden.DeledenvandeCDA-fractiehechtenzeeraanhetrechtopeeneerlijkprocesendaarlijktdeschoentochenigszinstewringen.Hetmagdannamelijkzozijndatdoorvoortschrijdendetechniekenbepaaldnieuwtechnischbewijsbeschikbaarkomt,maardatdecontroledaaropdoordetijddieinmiddelsisverstrekenlastigisgeworden(eventuelefoutenindeTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,32044,nr.56 «chainofevidence»).Ookwordthetnaarmatedetijdverstrijktsteedslastigerom(alsnog)ontlastendbewijsaantedragenofteverzamelen.Mr.A.A.Frankenbespreektditpuntvrijuitvoeriginzijnpositionpapertenbehoevevanhetrondetafelgesprek.Dezeledenzijngevoeligvoorzijnargumentatie.Kanderegeringhieropnaderingaan?Herzieningtennadelewordtondermeermogelijkwanneerersprakeisvaneengeloofwaardigebekentenis.Maarwanneerisdaarvansprake?Geldenalleenbekentenissenafgelegdtegenoveropsporingsambtenaren,officierenvanJustitieofrechters,ofkunnenookbekentenissenafgelegdtegenoveranderenaanleidingzijndezaakteheropenen,zovragendeledenvandeCDA-fractie.Zijbegrijpenweldateenverklaringvanhorenzeggenopzichzelfvanbeperktewaardeis,maarwatzo’nverklaringteweegkanbrengenisnietduidelijk.Kanderegeringhiernaderopingaanenexplicietaangevenwanneerenonderwelkeomstandighedenersprakeisvaneengeloofwaardigebekentenis?Eenverklaringvaneenmedeverdachtekanookgrondzijnvoorherzie-ning,zobegrijpendeledenvandeCDA-fractie.Deverklaringenvangetuigenevenwelniet.Dezeledenzijnvanmeningdatgetuigenverkla-ringenopgoedegrondenzijnuitgesloten,maarzijkunnenzichvoor-stellendatomvergelijkbareredenenookverklaringenenbekentenissenvanmedeverdachtenwordenuitgesloten.KanderegeringdeledenvandeCDA-fractienadertoelichtenwaaromaaneenverklaringvaneenmedeverdachtewelwaardewordttoegedichtenaandievaneen(andere)getuigeniet.Enonderwelkeomstandigheden,inwelkegevallen,kaneenverklaringvaneenmedeverdachtegrondzijnvoorherziening?DeledenvandePvdA-fractielezendatherzieningtennadeleookmogelijkmoetzijningevalvaneengeloofwaardigebekentenisvaneengewezenverdachte.Tegenoverwiemoeteendergelijkebekenteniszijngedaan?Kaneenbekentenisdooreenverdachtetegenovereengetuigedieditlatermeldt,voldoendezijnvooreenherzieningtennadele?Inwelkegevallenweleninwelkegevallenniet?Dezeledenhechtenaaneennaderepreci-sieringvandedefinitievaneen«geloofwaardigebekentenis».DeledenvandeSP-fractiestellendathetwetsvoorstelaanleidinggeefttoteenaantalvragenoverdepraktischeinvullingvandeprocedure.Zovragenzijomeenuitgebreidereuitlegvanhetbegrip«geloofwaardigebekentenis»enstellendaarbijdevraagofditbeperktistoteendirectebekentenisofdatookeenindirectebekentenisvoldoendeinvullingaanhetbegripgeloofwaardigebekentenisvormt.DeledenvandeVVD-fractiezijnmetderegeringvanmeningdatbelang-rijkevoorwaardenmoetenwordengesteldaandeernstvanhetfeitendebewijskrachtvanhet«nieuwe»bewijs.Isderegeringerserieusbangvoordatmetderegelingvandeherzieningtennadelewijterechtzullenkomenopeenhellendvlak?Moetbijderegelingvandefeitenwaarvooreenherzieningtennadelekanwordenverzocht,nietinbelangrijkemateaansluitingwordengezochtbijhetcriteriumvandeverstoordeengeschokterechtsorde,zoalshetWetboekvanStrafvorderingdatreedskent,zovragendeleden?Doorderegeringwordtinderegelingvandeherzieningtennadele«eenernstigvermoedenvanveroordeling»geconstrueerd.DeledenvandeVVD-fractievragenderegeringditbegripnaderteduiden.Watkanwordenverstaanondereendergelijkernstigvermoeden?MethetCollegevanprocureurs-generaalzijndeledenvandeVVD-fractievanmeningdatookeengetuigenverklaringdebasismoetkunnenzijnvaneennovumtennadelevandegewezenverdachte.Debetrouwbaarheidvaneengetuigen-verklaringnatijdsverloopisterbeoordelingvandefeitenrechterdienatoewijzingvandeherzieningtennadelediebetrouwbaarheidonderzoekt.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,32044,nr.57 Deeltderegeringditstandpunt?Zoja,waaromdantochdieheelrestric-tieveuitleg?Deregeringzoektaanknopingbijtweegronden,waaropdeherzieningtennadelekanplaatshebben,hetnovumendefalsa.IndememorievantoelichtingtreffendeledenvandeVVD-fractienaarhunoordeeleentebeperkteuitlegaanvanhetbegripgeloofwaardigebekentenis.Kanderegeringdatbegripnaderduiden?HetkomtdeledenvandeVVD-fractievoordatdebegrippennovumenfalsaaltijddegrondenvoorherzieningkunnenzijnvoordelictenmeteenstrafbedreigingvan12jaarofmeer,waarbijtegelijkertijdookindewetmoetwordenopgenomendatdiedelictendannietmeerverjaren.Isderegeringtotdieaanpassingvanhetvoorstelbereid?DeledenvandeChristenUnie-fractieverzoekenderegeringnadertoetelichtenonderwelkeomstandighedensprakeisvaneengeloofwaardigebekentenisvandegewezenverdachteendaarbijintegaanopdevraaghoedestellingnameinreactieophetadviesvandeRaadvoorderecht-spraakindememorievantoelichting,waarbijwordtgestelddateennaderhandgedanebekentenisvandegewezenverdachteniet(uitsluitend)magstoelenopeenverklaringvaneenofmeergetuigendiedegewezenverdachtehetfeithebbenhorenbekennenzichverhoudttothetgebruiktevoorbeeldvandeBillyDunlop-zaak.5.2NaderoverfalsaDeledenvandeCDA-fractiezijnpositiefoverhetvoorstelom,indiensprakeisvaneenfalsa,deherzieninginruimematemogelijktemaken.Genoemdeledenvragenofhetnietzozoumoetenzijndateenverjaringvanhetdelictnietlangerinhetvoordeelisvandegewezenverdachte.Zouderegeringbereidzijnomtenaanzienvandefalsaeenuitzonderingtemakenopdehoofdregel(artikel482b,onderb)datreedsverjaardedelictennietinaanmerkingkomenvooreenherzieningtennadele,zovragendeledenvandeCDA-fractie.DeledenvandeSGP-fractieconstaterendatdevoorgestelderegelingvanartikel482aherzieningtennadelemogelijkmogelijkbijviersoortenfalsa,waaronderhetgevalvaneenomgekochterechter(tweedelid).Hoeweldezeledenzekerdeschadealsgevolgvandeaantastingvanhetgezagvanderechtspraaknietwildenbagatelliseren,stellenzijdevraagofhettweedelidinderegelingmoetwordenopgenomen,nuookdememorievantoelichting(blz.15)steltdaterinNederlandgeengevallenbekendzijnwaarineenrechterisomgekocht.6.DeuitsprakendievoorherzieningvatbaarzijnDeledenvandeVVD-fractieconstaterendatderegeringindememorievantoelichtingopmerktdathetweliswaardenkbaarisdaternieuweomstandighedenaanhetlichtkomendiehetopleggenvaneenzwaarderestrafofdetoepassingvaneenzwaarderestrafbepalingrechtvaardigen,maargeziendenadelenvanherzieningtennadeleishetnietwenselijkomditinstrumentlouterteraanpassingvandestrafmaatofkwalificatieintezetten.Moetendezeledendaaruitbegrijpendathetdebedoelingvanderegeringisomdeherzieningtennadelealleentelatengeldenindiegevallenwaarinsprakeisvanvrijspraakofontslagvanrechtsvervolging?DeledenvandeVVD-fractiezijnnietovertuigdvanderedenomdecasusvan«deomgekochterechter»hieropeenuitzonderingtelatenzijn.Kanderegeringhaarbeweegredenenopditpuntnadertoelichten?DeledenvandeSGP-fractiemerkenopdatindevoorgestelderegelingveroordelingeninhetalgemeenuitgeslotenzijnvanherziening.HetisTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,32044,nr.58 echterdenkbaardaternieuweomstandighedenaanhetlichtkomendiehetopleggenvaneenzwaarderestrafofdetoepassingvaneenzwaarderestrafbepalingzoudenrechtvaardigen.Evenwelachtderegeringhetnietwenselijkhetinstrumentherzieningtennadelelouterteraanpassingvandestrafmaatofkwalificatieaantewenden,zulksvanwegedenadelenvandeherzieningtennadele.Dezeledenzoudenhetopprijsstellenteverne-menaanwelkenadelenderegeringinhetbijzonderdenkt.7.HetsoortstrafbarefeitenwaarbijherzieningtenadelemogelijkwordtDeledenvandeCDA-fractiemerkenopdatherzieningtennadelealleenmogelijkisindiensprakeisvaneenmisdrijfwaaropeenlevenslangegevangenisstrafisgesteldenwaarbijeendodetebetreurenis.Op«eenvoudige»doodslagstaatevenwelgeenlevenslangegevangenisstraf.Zouderegeringernietverstandigaandoenomookindienvandoodslagsprakeisherzieningmogelijktemaken,zovragendezeleden..Descheids-lijntussendoodslagendelevensdelictenwaaropweleenlevenslangegevangenisstrafisgesteldiszodun.DeledenvandePvdA-fractievragenofderegeringhetgevaarherkendvaneen«hellendvlak»tenaanzienvandevraagwelkestrafzakenheropendmoetenworden?Metanderewoorden,effenthetvoorliggendwetsvoorstelhetpadnaarherzieningtennadelevanminderernstigefeiten?DeledenvandeVVD-fractiehebbentothunontsteltenismoetenconsta-terendathetsoortstrafbarefeitenwaarvoorherzieningtennadelemoge-lijkwordtabsoluutwordenbeperktdoordeeisdathetmoetgaanomdelicten,waaropeenlevenslangegevangenisstrafisgesteldendathetmisdrijfdedoodvanhetslachtoffertotgevolgheeftgehad.Dezeledenkunnenzichnietherkennenindeopmerkingvanderegeringdatindienergeendodezouzijntebetreurendevoordelenvandeherzieningtennadelenietopwegentegendenadelenervan.Kanderegeringaangevenwaaromzo«makkelijk»eenzohogedrempelalsaanvaardbaarwordtopgevoerd?DeledenvandeVVD-fractievragenmethetCollegevanprocureurs-gene-raalofderegelingvandeherzieningtennadelenieteenruimertoepas-singsbereikmoetkrijgen.Dezeledendenkenhierbijaanalledelicten,waaropeengevangenisstrafvan12jaarofmeerisgesteld,waarbijtegelij-kertijdkanwordenbepaalddataldie(indevorigezinsnedebedoelde)delictennietmeerverjaren.AlhoeweldeledenvandeVVD-fractieinstemmenmethetstandpuntvanderegeringdatderegelingvandeherzieningtennadeleeenbeperktertoepassingsbereikmoethebbendandeherzieningtenvoordele,vragendeledenofniettegemakkelijkvoorbijwordtgegaanaandepositievanslachtoffersennabestaandenvanslacht-offersbijdekapitaledelicten.8.Hetvereistedatherzieninginhetbelangisvaneengoederechtsbedeling;particuliereopsporingDeledenvandeSGP-fractieconstaterendatindienersprakeisvaneenonherroepelijkevrijspraakofontslagvanallerechtsvervolging,dezeuitspraak,zoalselkerechterlijkeuitspraak,dienttewordengerespecteerdenopsporingalleenistoegestaanvoorzoverdevoorgestelderegelingdaarruimtevoorbiedt.Particuliereopsporing,doorbijvoorbeeldonder-zoeksjournalistenenparticuliererecherchebureaus,inweerwilvaneenonherroepelijkevrijspraakwordtindevoorgestelderegelingtegenge-gaan.Hetvoorstelomgeenachtteslaanopderesultatenvanregelover-schrijdendeopsporing,waarbijeenrechtvandegewezenverdachteisTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,32044,nr.59 geschonden,kunnendezeledengoedplaatsen.Gegevenechterhetfeitdatparticuliereopsporinginveelgevallennietkanwordenverhinderd,stellendezeledendevraagofderegeringeenbeleidvoorstaatdatparti-culiereopsporingzoveelmogelijkmoet(ver)hinderen.Dezeledenbegrijpennietwaaromingevallenwaarophetwetsvoorstelbetrekkingheeft,eenstrengerbewijsuitsluitingscriteriummoetwordengehanteerddaningewonestrafzakenisvoorzien,ookalisgeensprakevanregelover-schrijdendeopsporing.Zijvragenomverduidelijkingopditpunt.9.VerjaardestrafbarefeitenDeledenvandeVVD-fractiezijntenaanzienvandeverjaringvanstraf-barefeitenvanmeningdatderegeringteeenvoudigzichneerlegtbijhetfeitdatsommigekapitaledelictenverjaren.Hetzoudevoorkeurhebbenvandezeledenomtegelijkmetdeintroductievandeherzieningtenvoor-deleendeherzieningtennadeleookdeverjaringvanstrafbarefeitenbijallekapitaledelictenmeteenstrafbedreigingbovende12jaarafteschaffen.Heeftderegeringookindierichtinggedacht?10.KringvanpersonendieherzieningtennadelekunnenaanvragenDeledenvandeCDA-fractieconstaterendatherzieningtennadeleuitslui-tendmogelijkisopinitiatiefvanhetCollegevanprocureurs-generaalvanhetOM.Hieropisveelkritiek.BijkanseeniederdiezichtotdeKamerheeftgewendisvanmeningdathetbeterzouzijnhetinitiatiefneerteleggenbijdeprocureur-generaalbijdeHogeRaad.DesondankszijndeledenvandeCDA-fractieovertuigddoordeargumentenvanderegeringomhetneerteleggenbijhetCollegevanprocureurs-generaalvanhetOM.Metnamehetargumentdathetgaatomeenvoortzettingvandevervolgingisnaarhetoordeelvangenoemdeledenovertuigend.DeledenvandePvdA-fractievragenwaaromhetOMdeaangewezeninstantieisomeenherzieningsverzoektedoenennietdeprocureur-generaalbijdeHogeRaad.DeledenvandeSP-fractiestellendattijdenshetrondetafelgesprekdemeningbreedwerduitgedragen,zoalsookdoordeRaadvanStateinzijnadvies,datderoldienudoorderegeringaanhetOMwordttoebedeeldbeterzoupassenbijdeprocureurgeneraalvandeHogeRaad.Deafwe-gingenvanderegeringhebbendezeledennogonvoldoendeovertuigdenvragenzijdaaromeennaderetoelichtingopditpunt.DeledenvandeVVD-fractievragenofdeherzieningtennadelezoumoetenplaatsvindenopinitiatiefvanhetCollegevanprocureurs-generaalofopinitiatiefvandeProcureur-generaalbijdeHogeRaad,gehoordhebbendehetCollegevanprocureurs-generaal.Geziendeimpactvandezeregelinglijktdelaatsteinstantiedevoorkeurtehebbenvandezeleden.DatzoutegelijkertijdmetzichmeebrengendatdeProcureur-gene-raalbijdeHogeRaaddebeschikkingzoumoetenkrijgenovereigenonderzoeksmogelijkhedenofhetOMopdrachtenzoumoetenkunnengeven.Deeltderegeringdiezienswijze?DeledenvandeChristenUnie-fractiemerkenopdatdeherzieningtennadelenaarhaaraardeenandereprocedureisdandeherzieningtenvoordele.Vergelekenmetdelaatstgenoemdeherzieningsvormheeftdeherzieningtennadeleinsterkematehetkaraktervaneen«action-publique».Andersdanbijeenherzieningtenvoordeledientbijeenherzie-ningtennadeletewordennagegaanofeenhernieuwdevoortzettingvandeeerderevervolgingwelopportuunis,zosteltdememorievantoelich-TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,32044,nr.510 ting.VanwegedezeredenenisvoorgestelddathetinitiatiefvooreenherzieningbijhetCollegevanprocureurs-generaalvanhetOMligtennietbijdeprocureur-generaalbijdeHogeRaad.DezeledenverzoekendezekeuzenadertoetelichtenendaarbijintegaanopdevraagofgeziendemogelijkebetrokkenheidvanhetOMbijdewijzewaaropdestrafzaakwaarvanherzieningtennadelewordtoverwogentotaandeniet-veroor-delendeuitspraakvanderechterbehandeldis,ernietvoorpleitomookbijdeherzieningtennadeledepoortwachtersfunctieaandeprocureur-generaalbijdeHogeRaadtelaten.DeledenvandeSGP-fractiemerkenopdatwatbetreftdekringvanpersonendieherzieningtennadelekunnenaanvragen,wordtvoorgestelddezemogelijkheidniettebiedenaanslachtoffersennabestaanden.SlechtseenverzoekaanhetOMdoordezepersonenomeenherzieningtennadeletevragenismogelijk.DezeledenbegrijpendathetOMeenstrengeopportuniteitstoetszalhanterenindergelijkegevallen.Zijvragenwelkebetekenisaandezedrempelmoetwordentoegekend,zulksmedegeletophetfeitdatindememorievantoelichtingbetreffendedehoofd-lijnenvandevoorgestelderegelingalséénvandebelangrijksteargu-mentenvóóreenherzieningtennadelewordengenoemddebelangenvanslachtoffersennabestaanden.11.Procedureenrechtsbijstand11.1.DetoepassingvanopsporingsbevoegdhedenendwangmiddelenDeledenvandePvdA-fractievragenofdeHogeRaaddegevangenhou-dingvaneengewezenverdachtekanbevelen.DeledenvandeVVD-fractiemerkenopdathetvoordehandlijktteliggendattoepassingvandwangmiddelentegendegewezenverdachtestriktwordtgenormeerd,maarnietgeheelwordtuitgesloten.Datdoethetwetsvoorsteldanookniet.HetisnaarhetoordeelvandezeledengoeddatdeprocedurevandeCentraleToetsingsCommissie(CTC)vanhetOMwordtgevolgd,maarwelvragenzijofdeuiteindelijkformeleaanvraagtotherzieningtennadelenietandersmoetwordengepositioneerdinhetWetboekvanStrafvordering.Hetkomtdezeledenvoordateenproceduretotherzieningtennadelemaaréénmaalkanwordengevoerd.Deeltderegeringdiezienswijze?AlhoeweldeledenvandeVVD-fractieinziendathetnodigkanzijnopspo-ringshandelingenteverrichtenindefasewaarindeHogeRaadnoggeenbeslissingheeftgenomenoverdeherzieningsaanvraag,achtenzijdevoorgestelderegelingopditpuntzeerkwetsbaar.Kanderegeringmoti-verenwaaromnietzoukunnenwordengewachtopeenbeslissingvandeHogeRaadenkunnenveelbeoogdehandelingenalnietwordenverrichtonderdealgemenestrekkingvanartikel2vandePolitiewet?11.2.HetrechtsgedingbijdeHogeRaadendefeitenrechterDeledenvandeCDA-fractiemerkenopdatindieneenherzieningsaan-vraaggegrondwordtverklaard,dezaakverwezenwordtnaareenrecht-bank,metdemogelijkheidvanhogerberoepencassatie.Dezeledenvindendateengoedezaak.Eenherzieningtennadelevraagtbeslistomeennieuwvolwaardigstrafproces.11.3.RechtsbijstandDeledenvandeSP-fractievragenofonderderechtsbijstanddieaandegewezenverdachtewordtverleend,waarvanhetbelangdoorderegeringterechtwordtbenadrukt,ookisbegrependekostenvanaanvullendforen-TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,32044,nr.511 sischofanderonderzoek.BestaaterbijdeRadenvoorRechtsbijstandvoldoendeinzichtindeherzieningsproblematiekofishiervooraanvul-lendekennisnodig?Watisdereactievanderegeringopeentijdenshetrondetafelgesprekgedanesuggestieomtekomentoteen«keurmerk»voorherzieningsadvo-caten?IsderegeringbereidomopditpuntinoverlegtetredenmetdeOrdevanAdvocaten?12.HetbewarenvangegevensenvoorwerpenDeledenvandeVVD-fractiestellendatandersdandememorievantoelichtingmeldt,dehuidigebepalingenomtrenthetbewaren(enmoetenvernietigen)vangegevensenvoorwerpenbijzonderbeperkendkunnenzijnvoorhetsuccesvolafrondenvaneenopsporingsonderzoeknaeentoegewezenherzieningsverzoektennadele.Isderegeringhethiermeeeens?Zoneen,kanderegeringuiteenzettenhoederegelingenrondomnotificatieenhetvernietigenvangegevenszichverhoudenmethetstand-puntvanderegeringalsverwoordopblz.13vandememorievantoelich-ting?DeledenvandeVVD-fractievragenof«nieuwtechnischbewijs»inallegevallenvandehuidigebestaandewetgevingwelkanwordenbewaard.Daarbijkanbijvoorbeeldwordengedachtaandenotificatieenhetvernie-tigenvansporenenaanwijzingen,maarookaanafgeluisterdetelefoonge-sprekkendienanotificatievolgenshethuidiggeldenderechtmoetenwordenvernietigd.Dezeledenmerkenopdatzijindehuidigevoorstellenvanherzieningtenvoordeleenherzieningtennadelegeenbepalingenvindendiedebewaarmogelijkheidvanbewijsongelimiteerdverlengen.Verwachtderegering,zovragendeledenvandeVVD-fractie,geenbewijsproblemendoordegelimiteerdebewaarmogelijkheidvanbewijsindetijdendedaarmeesamenhangendenotificatiebepalingenaandegewezenverdachteenanderebetrokkenen?13.Overgangsrecht(artikelII)DeledenvandeCDA-fractiemerkenopdatopdiverseplaatseninNeder-landcoldcase-teamswerkzaamzijndieproberenoudenognietopgehel-derdezakenalsnogoptelossen.Zijbenuttennieuwetechnieken,bijvoor-beeldDNA-onderzoek,enstuitendaarbijsomsopbewijsdateerdernietvoorhandenwasinstrafzakenwaarineenverdachte,naarnublijkt,waar-schijnlijk,tenonrechteisvrijgesproken.Ditzijnreedsbehandeldestraf-zakendienietonderhetbereikvanvoorliggendwetsvoorstelvallen.DeledenvandeCDA-fractievragenderegeringofhetjuridischmogelijkzouzijnaanhetvoorstelterugwerkendekrachttoetekennen.Zonee,waaromniet?Zoja,waaromkiestderegeringdaardannietvoor?DeledenvandeVVD-fractiezettennualsterkevraagtekensbijhetvoor-nemenvanderegeringomaanditwetsvoorstelinformelezin,hetbetreftimmerseenvoorgesteldewijzigingvanhetWetboekvanStrafvordering,geenterugwerkendekrachttoetekennen.InzijnalgemeenheidwordtaaneenwijzigingvanhetWetboekvanStrafvorderingwelterugwerkendekrachttoegekend.Ziendeledenditjuistenwatisderedenvanderege-ringomditbijditvoorstelanderstedoen?Juisthetachterhalenvandemateriëlewaarheidkanvoorslachtoffersen/ofnabestaandenvanslacht-offerseenaangelegenpuntzijn.Doorgeenterugwerkendekrachttoetekennenaandevoorgesteldewijzigingontneemtderegeringjuistincoldcasesdemogelijkheidomdiemateriëlewaarheidteachterhalen.Watishiervandereden?IsderegeringmetdeledenvandeVVD-fractievanmeningdatdevoorgesteldeherzieningtennadeleeigenlijkhierdoor,iniedergevaldekomendejaren,eendodeletterwordt?Juistvoorhetoplossenvankapitaledelicten,waarinhetverledendoorvolksvertegen-TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,32044,nr.512 woordigingdeverjaringisafgeschaft,zoupleitendatditwetsvoorstelterugwerkendekrachtkrijgt.Deeltderegeringditstandpunt?Leidtdehuidigevoorgestelderegelingvandeherzieningtennadeleniettot«eendodeletter»,eenwetdiepasopzijnvroegstovervijfàzesjaarmaterieelinwerkingtreedt?MetverbazingnemendeledenvandeVVD-fractiedanookkennisvandeopmerkingenvanderegeringindememorievantoelichting.Zijnhetjuistnietdeergstemisdragingeninonzesamenleving,waarvoorweherzie-ningtennadelewillenopenstellen,zovragendeledenderegering?MethetCollegevanprocureurs-generaaldelendeledenvandeVVD-fractiedemeningdatgeenenkelezwarecrimineeleropzoumoetenmogenvertrouwendathijnietalsnoginrechtewordtbetrokkenvoordewanda-denwaarvanhijofzijwordtverdacht.Graageenreactievanderegering.DeledenvandeVVD-fractiezijntotaalnietovertuigddoordeargumentenvanderegeringomhetovergangsrechtinartikelIIgeenterugwerkendekrachttelatenhebben.Kanderegeringdit,medeinhetlichtvandepositievanslachtoffersvankapitaledelicten,naderverduidelijken?ARTIKELSGEWIJSDeledenvandeCDA-fractiemerkenopdatprof.mr.P.A.M.MevisdeKamereenaantalwetstechnischeopmerkingendoentoekomen.Dezeledenvragenderegeringhieraanaandachttebesteden,metnameaandevraagofinartikel482a,eerstelid,nietmoetstaan«tengevolgeheeftgehad»enwatwordtbedoeldmet«gericht»inartikel482c,eerstelid.DeledenvandeCDA-fractiemerekenstevensopdatinartikel482a,vijfdelid,wordtvoorgesteldomondereenmisdrijf,alsbedoeldinheteerstelidondera,niettebegrijpendemedeplichtigheidaan,pogingtotendevoor-bereidingvandatmisdrijf.Dezeledenzijnheteensmetderegeringomdetweelaatstgenoemdeuittesluiten,maarvragenwaarommedeplichtig-heidaanernietonderbegrepenzoumoetenworden.Hetonderscheidtussenmedeplegenenmedeplichtigheidisindeloopdertijdzovervaagddathetbijvoorbaatuitsluitenvanmedeplichtigheidnietlangerinderedeligt,zomenengenoemdeleden.Bovendienkannieuwbewijsaanleidingzijnomtetwijfelenofersprakeisvanmedeplegenofmedeplichtigheid.Devoorzittervandecommissie,DePater-vanderMeerDegriffiervandecommissie,NavaTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,32044,nr.513