Nota naar aanleiding van het verslag

31945WijzigingvandeMeststoffenwet(differentiatiefosfaatgebruiksnorm)Nr.6NOTANAARAANLEIDINGVANHETVERSLAGOntvangen23juni20091.InleidingMetbelangstellinghebikkennisgenomenvandevragenenopmerkingenvandeledenvaneenaantalfractiesophetvoorsteltotwijzigingvandeMeststoffenwet(differentiatiefosfaatgebruiksnorm).DereactiedaaropindezenotageefikmedenamensdeministervanVolkshuisvesting,Ruimte-lijkeOrdeningenMilieubeheer.Ikhanteerdaarbijdenummeringdiebijdedesbetreffendevragenisvermeld.Tenbehoevevandeinzichtelijkheidenomverwijzingentevoorkomenhebikinmijnreactievragendiehetzelfdeonderwerpbetreffenzoveelmogelijkgegroepeerdeninsamenhangmetaanverwanteonderwerpenbehandeld.Daarbijhoudikdevolgordevandememorievantoelichtingaan.Omtebeginnenwilikbenadrukkendatikverheugdbenoverdevoortva-rendheidwaarmeedeTweedeKamerdebehandelingvanhetwetsvoor-stelterhandheeftgenomen.DeregeringhechterzeeraanomnogvóórhetzomerrecesdebehandelingvanhetwetsvoorstelindeTweedeKamerderStaten-Generaaltehebbenafgerond,zodatdeEuropeseCommissiededoorNederlandgevraagdederogatievandegebruiksnormvoordier-lijkemest,bedoeldinbijlageIII.2vandeNitraatrichtlijn1inbehandelingkannemen.Zoalsinhetnavolgendeantwoordopdevragendieindeaanloopnaarvraag29zijngesteldisweergegeven,ishetvoordebesluitvormingvandeCommissievanbelangdatdebenodigdewetgevingenuitvoerings-regelgeving,waarvoorhetwetsvoorstelbeoogtderechtsbasistever-schaffen,terimplementatievanhetvierdeactieprogrammaNitraatrichtlijnisvastgesteld.Ookvoordeagrarischesectorendeuitvoeringsorganisa-tiesisuiteraardtijdigeduidelijkheidoverhetwettelijkekaderbelangrijk.Hetgeschetstetijdpadbetekentdatdirectnahetzomerrecesdebehande-lingindeEersteKamerkanaanvangen.Aanloopnaarvraag29DeledenvandeVVD-fractievragenzichafofdeEuropeseCommissiealeenreactieheeftgegevenophetvierdeactieprogrammaNitraatrichtlijndatop26maart2009doorderegeringisopgestuurd.TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1324770809tkkst31945-6ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage20091Richtlijnnr.91/676/EEGvandeRaadvandeEuropeseGemeenschappenvan12december1991inzakedebeschermingvanwatertegenverontreinigingdoornitratenuitagrarischebronnen(PbEGL375).TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31945,nr.61 HetbelangrijkstedoelvanhetvierdeActieprogrammaisomtoestemmingvandeEuropeseCommissietekrijgenomookindekomendejareninNederlandderogatietoetekunnenpassen.DeledenvandeVVD-fractiezijndanookvanmeningdatereerstgroenlichtvandeEuropeseCommissietenbehoevevandegoedkeuringvanderogatiemoetzijn,alvorensereenwijzigingvandemeststoffenwetplaatszalvinden.DeEuropeseCommissieheeftnognietformeelgereageerdophetvierdeactieprogrammaNitraatrichtlijn.DegesprekkenmetdeEuropeseCom-missieoverdedoorNederlandvoorgesteldewijzigingennaaraanleidingvandetoezeggingvandeministervanLandbouw,NatuurenVoedsel-kwaliteittijdenshetAlgemeenOverlegvan16en22apriljl.omhetverbodophetgebruikvandesleepvoetopzandgrondtweejaarlatertelateningaan(KamerstukkenII2008/09,28385,nr.144)enteruitvoeringvandemotieWaalkens(KamerstukkenII2008/09,28385,nr.139),zijnnoggaande.BijlageIIIvandeNitraatrichtlijnbiedtlidstaten,ondervoorwaarden,demogelijkheidomaftewijkenvandenormvanmaximaal170kgstikstofuitdierlijkemestperhectare.IndieneenlidstaatvandezemogelijkheidgebruikwilmakendanmoetdelidstaatdaarvanmeldingdoenaandeEuropeseCommissie,diedemotiveringvolgensdeprocedurevanartikel9,tweedelidvanderichtlijn–deprocedurevanadviseringdoorhetNitraatcomité–bestudeert.DeCommissiekanhetderogatieverzoek–eventueelonderbepaaldevoorwaarden–toewijzendanwelafwijzen.DeEuropeseCommissieinitieertdezeprocedurealleenalsvaststaatdatdelidstaatdemaatregelenuithetactieprogrammavoordeperiodewaaropdederogatie-aanvraagbetrekkingheeft,ongewijzigdinwet–enregelge-vingimplementeert.DitbetekentdatdeEuropeseCommissiepasbereidiseenconceptbeschikkingvoordeNederlandsederogatieinhetNitraat-comitéteagenderen,nadatiniedergevaldebehandelingvanhetwets-voorstelteruitvoeringvanhetvierdeactieprogrammaNitraatrichtlijninuwKamerisafgerond.AfhankelijkvandeuitslagvandestemminginhetNitraatcomitégeeftdeEuropeseCommissievervolgensdedefinitievebeschikkingaf.Zijzalhiertoeechterpasovergaan,nadatNederlanddeMeststoffenwetenaldebenodigdeuitvoeringsregelgevingheeftaange-pastenaandeCommissieheeftovergelegd.Niet-wijzigenvandeMeststoffenwetinlijnmetdeinhoudvanhetvierdeactieprogrammaNitraatrichtlijnkanduseenargumentvoordeEuropeseCommissiezijnomeenderogatieverzoeknietinbehandelingtenemen.2.Achtergrondenalgemenebeleidsthema’s2.1Visieregering23Kanderegeringmeereigenvisietonenwaarhetgaatomdewenselijk-heidc.q.noodzakelijkheidvandetenemenmaatregelen,ofishetzodat,alsergeenEuropeserichtlijnwas,deNederlandseregeringgeennood-zaakzagdezevoorstellentotnaderenormeringvanhetgebruikvanfosfaathoudendemeststoffentedoen?ZowelindememorievantoelichtingbijhetonderhavigewetsvoorstelalsinhetvierdeactieprogrammaNitraatrichtlijngeeftderegeringblijkvandenoodzaakommilieuproblemenmetbetrekkingtotfosfaatuitdelandbouwoptelossenomzoeenbeteremilieutoestandinNederlandtebereiken.VanzelfsprekendsluitderegeringbijdeaanpakvandieproblemenzogoedmogelijkaanbijdedoeleneninstrumentenvanEuropeseregelge-ving,ookomzotevoldoenaandeverplichtingenvoordelidstatendieuitEU-regelgeving(overigensmetinstemmingvanNederlandtotstandgekomen)voortvloeien.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31945,nr.62 27,28en57DeledenvandeSP-fractiezijnvanmeningdathetbeleidaangaandehetverstandiggebruikvanmeststoffennietgevoerdkanwordenzonderdaarbijtebetrekkendeomvangvandeNederlandseveestapel.Waaromlaatderegeringdezeoptiezonadrukkelijkbuitenbeschouwing?Inplaatsvandelogischeoptie«inkrimpingvandeveestapel»,koerstderegeringjuistopuitbreidingo.a.doorhetloslatenvandemelkquotering.Deplaatsingsruimteneemtafendaarmeenemendekostenendeproblemenvandesectortoe,maarderegeringgeeftnietaanwatdeoplossinghiervanzoukunnenzijn.Deregeringlaatdaarmeedezesectorvoordekeuze:Ofverdergaanopdewegvanschaalvergrotingmettoenamevanhetmestoverschotenallemilieuproblemenvandien,ófhetperspectiefvaneenkoudesanering.Isdatechtdebedoelingvanderege-ring?DeledenvandefractievandeChristenUnievragenofhetdaaromnietisgewenstvooruittekijkenenalvastnategaaninhoeverreookindetoekomstproblemenvoorkomenkunnenworden,geletopdevoorzieneafschaffingvanhetmelkquotumenhetdierrechtensysteem?Hetbuitensporiggebruikvanmeststoffenzorgtvoorverhoogdeconcen-tratiesaannitraatinhetgrondwaterenvooreutrofiëringvanhetopper-vlaktewater.DemaatregelendiederegeringmetonderhavigwetsvoorstelenmethetvierdeactieprogrammaNitraatrichtlijnvoorstaat,richtenzichdanookophetoptimaliserenvanhetgebruikvandeindedierlijkemest-stoffenaanwezigenutriëntenenhet,mededaarmeesamenhangend,terugdringenvanhetgebruikvankunstmeststoffen.Zoalsinparagraaf4.1vandememorievantoelichtingisaangegeven,sorteerthetstelselvangebruiksnormenopditvlakreedssucces.Hetgemiddeldegebruikvanfosfaatkunstmestisopbouwlandgedaaldvan35kilogramfosfaatperhectarein2004naar24kilogramin2007.Indezelfdeperiodeishetgemid-deldgebruikvanfosfaatkunstmestopgraslandgedaaldvan20kilogramnaar8kilogram.Demogelijkhedenvooreenefficiëntergebruikvannutriëntenuitdierlijkemestzijnnogonvoldoendetotwasdomgekomen.Innovatiesophetgebiedvanmestbe-en-verwerkingzijnnogvolopmogelijk.Deingezettepilotsvoordeproductievanmineralenconcentratenuitdierlijkemestzijndaarvanslechtséén,aansprekend,voorbeeld.Daarnaastiservolopwinsttebehalenmethetterugdringenvandeexcretievannutriëntendooraanpassingenindevoersamenstelling.Dezeregeringkiestnietvoorschaalvergrotingofvooreenkoudesane-ring.DezeregeringzetmethetonderhavigewetsvoorstelenhetvierdeactieprogrammaNitraatrichtlijnhetkaderneerwaarbinnendelandbouw-sectorkanopereren.Hetisaanindividueleondernemersomtekiezenwelkewegzijwensentebewandelen.Realisatievanmilieudoeleneneenduurzameproductiebinnendegeldendemilieugebruiksruimteisdaarbijeenvoorwaarde.InhetrapportAfschaffingzuivelquotering;Analysevanmilieueffecten,zoalsditperbriefvan17november2008aanuwKamerisaangeboden(KamerstukkenIIvergaderjaar2008–2009,31209,nr.60),voorspelthetCLMdatergeenacutemilieuproblemenontstaanvoor2015diehetgevolgzijnvandedoordeLandbouw-enVisserijraadbeslotenuitbreidingvanhetmelkquotumtot2015.DeverwachtingisdatmethetloslatenvanhetEuropesestelselvanmelkquotaper2015deproductievanmelkinNederlandzalgroeienendatdaarmeededrukophetmilieuzaltoene-men.DeregeringheeftbijmeerderegelegenhedenlatenwetendatuitbreidingvandeproductievanmelkinNederlanduitsluitendkanplaats-vindenbinnendedangeldendemilieurandvoorwaarden.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31945,nr.63 VoorhetstelselvandierrechtenisindeMeststoffenwet(artikel77)eenexpiratiedatumopgenomen,teweten1januari2015.Bijongewijzigdbeleidzalhetstelselvandierrechtendaarmeegelijktijdigmethetstelselvanmelkquotahaarsturendewerkingverliezen.Gezienhetvanuithisto-rischperspectiefimmeraanwezigegroeipotentieelvandeintensieveveehouderijbetekentditeenextradrukopschaarsemilieugebruiksruimte.TegendieachtergrondheeftderegeringbesloteneenonderzoektelatenuitvoerennaarmogelijkemanierenomdeNederlandseveehouderijduur-zaamtelatenproducerenbinnendedangeldendemilieugebruiksruimte,waarbijexplicietdemogelijkheidvanvolumemaatregelenindeopdracht-formuleringismeegenomen.DeopdrachtvoorditonderzoekisrecentviaeenEuropeseaanbestedinggegundaaneenconsortiumbestaandeuitCapGeminiconsulting,WageningenURAlterraenGIBO-groep.Deresul-tatenvanhetonderzoekverwachtikinhetvoorjaarvan2010.IkzaluwKameroverdezeresultatenzospoedigmogelijkinformeren,zodattijdigeendebatkanwordengevoerdoverdewijzewaaropna2015sturingkanwordengegevenaandedierlijkeproductiebinnendenationalemilieu-gebruiksruimte.2.2NitraatrichtlijnAanwijzingNederlandalséénkwetsbarezone20en41KlopthetdatderedenvanNederlandinhetgeheelalskwetsbarezoneaantewijzenmetnameindeeutrofieringvandezoetenzoutoppervlaktewaterligt?Welkeactiesgaatdeministerondernemenomvoordeperiode2014–2017(vijfdeactieprogrammaNitraatrichtlijn)meerdereactieprogramma’smogelijktemakenennietmeerheelNederlandalskwetsbaargebiedaantemerken?DeNitraatrichtlijnnoemtinartikel3,insamenhangmetbijlageI,driecriteriaopbasiswaarvanlidstatendienentebepalenwelkedelenvanhetterritoriumalskwetsbarezonemoetenwordenaangewezen.Heteerstecriteriumhoudtindatdenitraatconcentratievanhetgrondwaterinhetdesbetreffendegebiedisgelegenboven,ofdreigttestijgenboven50mgnitraatperliter.Hettweedecriteriumhoudtindatinhetzoeteoppervlak-tewater,waarophetgebiedafwatert,sprakeisvaneutrofiëring,ofeutro-fiëringdreigt(mede)alsgevolgvandebelastingmetstikstofvanuitdelandbouw.Derichtlijnbevatgeenexplicietegrenswaardewaarbovensprakeisvaneutrofiëring.Deverantwoordelijkheidhiervoorligtbijdeafzonderlijkelidstaten.Hetderdecriteriumhoudtindatinhetzouteopper-vlaktewater,waarophetgebiedafwatert,sprakeisvaneutrofiëring,ofeutrofiëringdreigt(mede)alsgevolgvanstikstofuitdelandbouw.Bijdebeslissingin1994omheteersteNitraatactieprogrammaopheelNeder-landvantoepassingteverklaren,isgetoetstaandezecriteria.DestijdswasdeconclusiedathetovergrotedeelvanNederlandopgrondvandecriteriaalskwetsbarezonemoestwordenaangewezen.Daarbijgolddatdehelekustzonealseutrofiëringgevoeligwerdbestempeld,waardoorhetgebieddatopdekustzoneafwatertalskwetsbarezonemoestwordenaangewezen.DitafwaterendgebiedbehelstheelNederland.Deecologi-schetoestandvandeNederlandsekustzoneisnogsteedsmatigtotslechtendaarmeeinzijngeheeleutrofiëringgevoelig.OpgrondhiervanisergeenaanleidingomdeaanwijzingvanheelNederlandalskwetsbarezoneteherzien.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31945,nr.64 motieSnijder-Hazelhoff21,40,58en59IndemotieSnijder-Hazelhoff(KamerstukkenII2008/0928385,nr.123)wordtderegeringverzochtonderzoekteverrichtennaardemogelijk-hedenvaneenmestbeleiddatmeeronderscheidendisendaarmeemaat-werklevertvoordeverschilleninagrarischeactiviteitenenmilieusituatiesinverschillendegebiedenenregio’s.Tevensverzoektdemotieombinnenditonderzoekiniedergevaldemogelijkhedenteonderzoekenvaneenmestbeleidgebaseerdopmeerderenitraatactieplannenen/ofdebenoe-mingvanverschillendekwetsbarezones.DeledenvandeCDA-fractievragenzichafwatdestandvanzakenisvanhetgenoemdeonderzoek?Welkepartijenzijn,enopwelkewijzewordenzij,bijhetonderzoekbetrokken?DeledenvandeVVD-fractiewillengraagwetenofhetonderzoeknaargebiedsgerichtbeleidteruitvoeringvandemotievanhetlidSnijder-Hazelhoff(KamerstukkenII2008/0928385,nr.123)alopgestartis?Zoja,danwillendeledenwetenwelkepartijenhierbijwordenbetrokken?Inwelkefasezithetinmotie(28386nr.123)genoemdeonderzoek?Wanneerkanhetgenoemdeonderzoekwordenafgerond,enwelkepartijenzijnofwordenbijhetgenoemdeonderzoekbetrokken?Inlijnmetwatikinmijneerderaangehaaldebriefvan24maart2009aandeTweedeKamerhebmeegedeeld,zaldeopdrachtvoorhetindemotieSnijder-Hazelhoffgevraagdeonderzoekditjaarnogwordengegeven.Deonderzoeksopdrachtzalwordenverleendonderdevoorwaardedathetonderzoekruimoptijdwordtafgerondomderesultatentekunnenbetrekkenindevoorbereidingvanhetactieprogramma(eventueel,afhan-kelijkvandeuitkomstvanhetonderzoek,deactieprogramma’s)voordeperiodevanaf2014.Medeopbasisvanderesultatenvanditonderzoekenderesultatenvanmonitoringvanenonderzoeknaarde(ontwikkelingvande)milieu-toestandzaltezijnertijdwordenbezienwelkeactiesmogelijkennodigzijnmetbetrekkingtotdeaanwijzingvanNederlandalskwetsbaargebiedendemogelijkheidommeerdereactieprogramma’svasttestellen.Zoalsinbovengenoemdekamerbriefstaat,isdaarbijhetuitgangspuntdatdegezamenlijkeactieprogramma’shethelegrondgebiedvanNederlanddekken.Vertegenwoordigersuitdelandbouw,demilieubewegingendewater-organisatieszullenwordengevraagdvoordebegeleidingscommissievanhetindemotieSnijder-Hazelhoffgevraagdeonderzoek.AfschaffenNitraatrichtlijn22,43,60,61,62en63ZoudifferentiatiekunnenaandehandvanstroomgebiedsplannenzoalsdezevolgenuitdeKaderrichtlijnWater,enzoja,waaromwordtdeNitraat-richtlijndannietafgeschaft?DeledenvandeVVD-fractiewensenaantegevenrecentelijktehebbengepleitvooreen«verminderingvandeEuropeseregeldruk».EeneerstestapindierichtingzoukunnenzijnhetafschaffenvandeNitraatrichtlijn(erisimmersookaleenKaderrichtlijnWater).WelkeconcretestappenondernemendeministeriesomdeNitraatrichtlijnafteschaffen?DeledenvandeSGP-fractievragenzichafwatdemeerwaardeisvandeNitraat-richtlijnbovendeKaderrichtlijnWaterendeGrondwaterrichtlijn.Zijndelaatstetweenietvoldoendeomervoortezorgendatdenormenvoordewaterkwaliteitgehaaldworden?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31945,nr.65 LaatdeNitraatrichtlijnnietteweinigruimtevoorflexibiliteit,bijvoorbeeldtenaanzienvangebiedsgerichtbeleidenbevoordelingvanbewerktedierlijkemestproducten?ZijndeministersbereidnatedenkenoverhetafschaffenvandeNitraat-richtlijn?Zoja,welkestappenzullenhiervoorgezetworden?IsdeministerbereidditonderdeaandachtvandeEuropeseCommissieenanderelidstatentebrengen?OpditmomentmeentderegeringdateenuitdrukkelijkNederlandsplei-dooivoorintrekkenvandeNitraatrichtlijnopportuunnochwenselijkis.DeNitraatrichtlijnrichtzichophetverminderenenvoorkomenvanwater-verontreinigingdiewordtveroorzaaktofteweeggebrachtdoornitratenuitagrarischebronnen.Dezerichtlijnisdaarmeespecifiekopdeagrarischesectorgericht.DitisniethetgevalbijdeKaderrichtlijnwater1diezichtenalgemenerichtopdeecologischeenchemischewaterkwaliteit,endeGrondwaterrichtlijn2diebetrekkingheeftopdirecteenindirectelozingenvangevaarlijkestoffeninhetgrondwater.DeNitraatrichtlijnbiedthiermeeeenalgemeenkaderaandeEU-lidstatenvoordeaanpakvanverontreini-gingvanwaterdoornutriëntenafkomstiguitdelandbouw.Daarmeecreëertdezerichtlijnopditterreineen«levelplayingfield»voordeland-bouw.Hetbereikenvandewaterkwaliteitsdoelenviadestroomgebiedsbeheers-plannen,zoalsvoorgeschrevenindeKaderrichtlijnwater,endaarbijreke-ninghoudendmetdeverschilleningebieden,zoalsdeledenvandeCDA-fractievragen,zouinprincipemogelijkzijn.DenormentenaanzienvanhetgebruikvanmeststoffendiethansopgrondvandeMeststoffen-wetzijnvoorgeschrevenalsmededeuitrijdvoorschriften,diethansopgrondvandeWetbodembeschermingzijnvoorgeschrevenzoudendanbindendmoetenwordenvastgelegdindestroomgebiedsbeheersplannen.Hetisnaardemeningvanderegeringechternogmaardevraagofdatleidttotminderverplichtingenendaarmeetotminderlastendrukvoorlandbouwers,ookalsergeenNitraatrichtlijnzouzijn.OmdedoelenvandeKaderrichtlijnwatertebereikenishetimmersnodigdebemesting-spraktijkenvanlandbouwersinovereenstemmingtebrengenmetdeGoedeLandbouwpraktijk.IneenaantalgebiedenzouhetzelfszokunnenzijndatdemilieukwaliteitvraagtomaanvullendemaatregelenbovenopdeGoedeLandbouwpraktijk.Hetvaststellenvandenormenenvoor-schriftenindestroomgebiedsbeheersplannenbrengtdaaringeenveran-dering.GegevenhetbestaanvandeNitraatrichtlijn,enbovenalomtevoorkomendatdezenormendooralleafzonderlijkestroomgebiedsautoriteitenbepaaldenvastgesteldzoudenmoetenworden,heeftderegeringervoorgekozen,zoalsisuiteengezetinparagraaf2.1vandememorievantoelich-tingbijhetwetsvoorstel,omdeNitraatrichtlijnprimairbepalendtelatenzijnvoordetaakstellingvoordelandbouwsectoren,endedaaruitvoort-vloeiendenormenenverplichtingenviageneriekeregelgevingvastteleggen.Ookindegeneriekeregelgevingwordtdaarbijoverigensalreke-ninggehoudenmetdeverschillentussengebiedenvoorzoverdezeterugtevoerenzijnopdegrondsoort.Destroomgebiedsbeheersplannenbiedenvoorspecifiekeproblemeninspecifiekegebiedenechterdemogelijkheidomaanvullendemaatregelentenemen,bovenopdegeneriekemaatre-gelen.HetafschaffenvandeNitraatrichtlijn,zoalsdeledenvanverschillendefractiesvragen,isalleenmogelijkindiendeEuropeselidstateneninstel-lingendaartoevolgensdedaarvoorgeldendeprocedurebesluiten.Voor-alsnoglijkennochdemeestelidstatennochdeEuropeseCommissie,genegenomdeNitraatrichtlijnintetrekken.Deinschattingvanderege-1Richtlijnnr.2000/60/EGvanhetEuropeesParlementendeRaadvandeEuropeseUnievan23oktober2000totvaststellingvaneenkadervoorcommunautairemaatregelenbetreffendehetwaterbeleid(PbEGL327).2Richtlijnnr.2006/118/EGvanhetEuropeesParlementendeRaadvan12december2006betreffendedebeschermingvanhetgrond-watertegenverontreinigingenachteruitgangvandetoestand(PbEGL372).TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31945,nr.66 ringisdanookdateenlobbymetditdoelenopditmomentweinigkansvanslagenheeft.DeNitraatrichtlijnbiedt,zoalsinhetvorenstaandeisaangegeven,eengemeenschappelijkkadervoordeaanpakvandewater-verontreinigingdoordelandbouwencreëertdaarmeeeenEuropees«levelplayingfield».ZoweldeEuropeseCommissiealshetovergrotedeelvandelidstatenishiervoorstandervan.DeregeringwijsterverderopdatomdeNederlandsedoeleninhetkadervandeKaderrichtlijnwatertehalen,erjuistookindeNederlandsesituatie–metopveelplekkeneenminderewaterkwaliteit–forsemaatregelenmoetenwordengenomen.EenpleidooidoorNederlandomdeNitraatrichtlijnafteschaffenzoudoordeEuropeseCommissieenanderelidstatenopgevatkunnenwordenalseenpogingvanNederlandomonderEuropesedoelenenverplichtingenophetgebiedvanwaterkwaliteituittekomen.Indieneendergelijkbeeldzoupostvatten,danzoudatnaarhetoordeelvanderegeringnadeligkunnenuitpakkenvoorhetNederlandsederogatieverzoekinhetkadervandeNitraatrichtlijnendebereidheidvananderelidstatenomditverzoektoetewijzen.DeregeringishetoverigensmetdeledenvandeVVD-frac-tieeensdatgestreefdmoetwordennaarverminderingvandeEuropeseregeldruk.Omdieredenheeftderegeringop8april2009deEuropeseCommissie62voorstellengedaanvoorverminderingvandeadministra-tievelastendruk.AfschaffenvandeNitraatrichtlijnhoordeoverigensniettotdie62voorstellen.Deregeringmeentdat,hoeweldeverplichtingendievoortvloeienuitdeNitraatrichtlijnknellendkunnenzijn,derichtlijntegelijkertijdookruimtebiedtomeenwerkbaresetvannormenenvoorschriftentehanterenomdegesteldedoelentebereiken.DeNitraatrichtlijnlaathetaandelidstatenomopbasisvaninderichtlijnbeschrevencriteriatebepalenwelkegebiedendienentewordenaangewezenalskwetsbarezoneenhoedevoordiekwetsbarezonesoptestellenactieprogramma’swordeninge-vuld.ZomaaktNederlandinhetderdeenvierdeactieprogrammaNitraat-richtlijnonderscheidtussengebiedenopbasisvangrondsoort(veen,klei,zandenloss).Voordieverschillendegrondsoortengeldendeelsanderegebruiksnormenenvoorschriften,afgestemdopdeproblematiekindiegebiedenendeeigenschappenvandedesbetreffendegrondsoorten.DeNitraatrichtlijnmaakthetverdernodigomgrenzentestellenaanhetgebruikvanstikstofuitdierlijkemest(waarbijinbijlageIIIbijdeNitraat-richtlijneengrensvanmaximaal170kgstikstofperhectareperjaarwordtgesteld)enaandetotalehoeveelheidstikstofdiegebruiktmagworden.Overweginghiervoorisdathetgebruikvanstikstofbevattendemest-stoffenendierlijkemestweliswaarnoodzakelijkisvoordelandbouwindeEU,dochhetbuitensporigegebruikvanmeststoffeneenmilieurisicovormt.DeNitraatrichtlijnbeperkthetgebruikvandierlijkemestomdezemilieurisico’stebeperken.Derichtlijnbiedtechterdemogelijkheidomaftewijkenvandenormvan170kgstikstofperhectareuitdierlijkemest,mitsditvoldoendekanwordenonderbouwd(derogatie).DeNitraat-richtlijnverzetzicherdaarbijniettegendatverschillendesoortendierlijkemestverschillendwordenbehandeld.Nederlandheefthieraaninvullinggegevendooraanverschillendesoortendierlijkemest(waaronderproductenuitdierlijkemest)eenverschillendewerkingscoëfficiëntvoordeindiemestaanwezigestikstoftoetekennen.Indielijnpastookdeinhetonderhavigewetsvoorstelopgenomenmogelijkheid(ArtikelI,onderdeelB)omhetgebruikvanonbewerktedierlijkemeststoffentebeperken(verwezenzijooknaarhetgeendaaroverisweergegeveninparagraaf3.4vandememorievantoelichting).VoortsmemoreertderegeringinditverbanddatdeEuropeseCommissieermeeheeftingestemddatNeder-landpilotprojectenuitvoertomtebezienofhetmogelijkenverantwoordisdierlijkemestzodanigtebewerkendatheteindproductbeschouwdkanwordenalseenkunstmestenderhalvenietlangeralsdierlijkemest(verwezenwordtnaardebriefvandeministervanLandbouw,NatuurenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31945,nr.67 Voedselkwaliteitoverditonderwerpvan17november2008;kamerstukkenII2008/09,28385,nr.121).2.3Fosfaatsturing1IndeMemorievanToelichtingwordtgestelddatdehuidigegeneriekefosfaatgebruiksnormeninverhoudingtotdegewasonttrekkingnogsteedstehoogzijnwaardoorfosfaatophopingnogsteedseenfeitis.Kandezestellingwordenonderbouwd,enwelkdeelvandeopgehooptefosfaatisdaadwerkelijkbeschikbaarvoorhetgewas?UitdestudiesvanVanDijketal(2007)1enAartsetal(2007)2,onderdeeluitmakendvanhetinparagraaf3.2vandememorievantoelichtingaange-haaldeadviesvandeCDM,blijktdatdemethetderdeactieprogrammaNitraatrichtlijnvoorgenomengeneriekefosfaatgebruiksnormenvoor2015voorgraslandenbouwlandvan90respectievelijk60kilogramfosfaatperhectare,hogerzijndandegemiddeldegewasonttrekking.DezeconclusieszijnvoorbouwlandgebaseerdopgegevensvanveldproevenenvoorgraslandopgegevensvanhetprojectKoeienenKansenenhetBedrijvenInformatieNet(BIN)vanhetLandbouwEconomischInstituut.Fosfaat(P2O5)wordtsterkgebondenindebodem,waardoordehoeveel-heidfosfaatindebodemoplossingrelatiefgeringis.Indevastefasekanonderscheidwordengemaaktineenfractiemakkelijkuitwisselbaarfosfaat(reversibelgebondenfosfaat)eneenfractiemoeilijkuitwisselbaarfosfaat(irreversibelgebondenfosfaat).Deverdelingoverhetbodemvochtendebeidevastefasenisafhankelijkvandemilieucondities(metnamedezuurgraad),desamenstellingvandebodem(metnamealuminium-enijzerverbindingenenhetorganischstofgehalte)endetotalefosfaat-concentratieindebodem.Plantenwortelsnemenfosfaatopuitdebodemoplossing,waardoordeconcentratieindebodemoplossingdaalt.Bijbemestingmetfosfaatwordtnietmeerdan10tot20procentvandetoegediendefosfaatmeststofbenutvooropnameinhetgewas;deoverige80tot90procentblijftachterindebodemendientomdefosfaattoestandvandebodeminstandtehoudenenteverhogen.Dehoeveelheidfosfaatinbodemoplossingwordtbijonttrekkingweeraangevuldvanuitdeuitwisselbarefractieindebodem,metanderewoorden:erissprakevaneenbufferendewerkingvandebodem.Dehoeveelheidfosfaatgeadsorbeerdindevastefasevandebodemneemtdanietsaf.Alsdefosfaatsorptiecapaciteitvooreengrootdeelisgebruikt,neemtdefosfaatconcentratieindebodemoplossingmeerdanevenredigtoe,endaarmeeookhetrisicoopuitspoelingvanfosfaatnaardeondergrondenhetgrond-enoppervlaktewater.Derelatieisafhankelijkvandebodemsamenstellingendemilieucondities.Detotalehoeveelheidfosfaatdieaandebodemkanwordengebondenishetfosfaatbindendvermogen,datperbodemtypeverschilt.Hetfosfaat-bindendvermogenhangtookafvandeconcentratieinhetbodemvocht.Bijlandbouwgrondendiealsfosfaatverzadigdzijnaangemerktishetfosfaatbindendvermogenvooreendusdanigpercentagegebruikt,datdefosfaatconcentratieindebodemoplossingistoegenomentoteenniveauwaarbijeenverhoogdefosfaatbelastingvanhetbovenstegrondwaterkanontstaan.Hetfosfaatdatinlandbouwgrondenaccumuleert,hooptzichvoornamelijkopinmineralevorm(anorganischfosfaat).Naarmatedefosfaatophopingtoeneemt,neemtdesnelheidwaarmeefosfaatkanwordengebondenaf,waardoordefosfaatconcentratieindebodemoplossingstijgtendekans1VanDijketal(2008),Aanscherpingvanfosfaatgebruiksnormenopbouwlandbijakker-entuinbouwgewassen,PPO,december2007,rapport367.2Aartsetal(2008),Landbouwkundigegevolgenvanhetaanscherpenendifferen-tiërenvanfosfaatgebruiksnormenvoordemelkveehouderij,rapport166,PRI,februari2008.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31945,nr.68 opuitspoelingtoeneemt.Ondanksdathetmineralefosfaatgoedindebodemwordtvastgelegd,iseendeelmakkelijkbeschikbaarominoplos-singtegaan.Ditmakkelijkbeschikbarefosfaatisbodemchemischgezienvrijelijkbeschikbaarenissamenmetdefosfaatbindingscapaciteitvandebodemsterkbepalendvoordefosfaatconcentratiesdieindebodem-oplossingontstaan.Fosfaatdateenmaalindebodemoplossingzitkandoorhetgewaswordenopgenomenmaarookuitspoelen(naardieperelagenofnaarhetoppervlaktewater).Degangbarelandbouwkundigetermomdevoorhetgewasbeschikbarehoeveelheidfosfaatindebodemaantegevenisdefosfaattoestand.IndehuidigebemestingsadviezenwordtdefosfaattoestandaangeduidmethetPw-getal(uitgedruktinmgfosfaatperlitergrond)ofhetPAL-getal(uitge-druktinmgfosfaatper100gramgrond).HetPw-getaliseenmaatvoordedirectbeschikbarehoeveelheidfosfaatvoorhetgewasgedurendehetseizoen(fosfaatintensiteit)enwordtuitgedruktinmilligrammenP2O5perlitergrond.HetPAL-getaliseenmaatvoordecapaciteitvandebodemomfosfaatnateleveren(fosfaatcapaciteit)enwordtuitgedruktinmilli-grammenP2O5per100gramgrond.IndienindebodemfosfaatophooptnemenzowelhetPw-alshetPAL-getaltoe,doordatzoweldehoeveelheidgebondenfosfaatalsdehoeveelheidfosfaatinoplossingstijgt.BijeenhoogPw-getalofPAL-getaliserzoweleengrotevoorraadaangebondenfosfaatalseengrotehoeveelheidfosfaatdirectbeschikbaarvooropnamedoorhetgewas.BijeenlaagPw-getalofPAL-getalisereenbeperktehoeveelheidfosfaatgebondenendaarmeeookeenbeperktehoeveelheidfosfaatinoplossing.Verwezenwordtnaardetabellen1en2inpara-graaf2.2vandememorievantoelichtingwaarinvoorgraslandrespectie-velijkvoorbouwlanddeonderscheidenklassenvandefosfaattoestandzijnopgenomen.2Inhoeverreisdeonomkeerbarefosfaatvastleggingmeegenomenbijdeklassenindeling?Zoalsinhetantwoordopvraag1isaangegevenzienhetPw-getalenhetPAL-getalopdebeschikbarehoeveelheidfosfaatvooropnamedoorhetgewas.DitbetekentdatonomkeerbaarvastgelegdfosfaatnochbijdevaststellingvanhetPw-ofPAL-getalnochbijdevandiegetallenafgeleideklassenindelingeenrolspeelt.8,9en10Inwelkemateheeftfosfaat,afkomstiguitlandbouwkundigehandelen,impactopdewaterenzoalsgenoemdindeNitraatrichtlijn,tewetenzoutoppervlaktewaterdateutroofisofzoukunnenwordenindiendemaatre-gelenuitderichtlijnachterwegeblijven,immerswerpendeeerdergenomenmaatregeleninzakefosfaat/stikstofnualresultatenaf?Welkfosfaatgehalteisbepalendvoordeoptimaleecologischekwaliteiten/ofeutrofiëring?Zijnanderefosfaatbronneninbeeld(o.a.kwel,bodem,industrie,buiten-land),naastfosfaatafkomstiguitlandbouwkundighandelen,diehetzoutoppervlaktewaterinmeerofminderematekunnenbeïnvloeden,enwelkenationaleen/ofinternationalemaatregelenwordenopdatvlakonder-nomenenmetwelkeffecttotnutoe?DeecologischetoestandvandeNederlandsezoutewaterenenhetNeder-landsedeelvandeNoordzeewordenbeoordeeldinhetkadervandeKaderrichtlijnwaterenvandeOSPAR-conventie1inzakedebeschermingvandeNoordoostAtlantischeOceaantegenverontreiniging.Eutrofiëringvanhetzouteoppervlaktewaterwordtmetnameveroorzaaktdoordeovermaataanstikstof.Inhetzoeteoppervlaktewaterisfosfaatbepalend.1OsloParisConventionfortheProtectionoftheMarineEnvironmentoftheNorth-EastAtlantic.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31945,nr.69 VoorzowelstikstofalsfosfaatheeftdeOSPAR-conventieendeNoordzeeministersconventiein1995eengewensteemissiereductievan50procenttenopzichtevan1985afgesproken.HiermeewordteenstapgezetomeengoedeecologischetoestandtebereikenindeZeeuwsekust,NoordelijkDeltakust,HollandsekustenWaddenzee.Dezetoestand,diewordtnage-streefdinhetkadervanzoweldeOSPAR-conventie,deKaderrichtlijnwateralsdeKaderrichtlijnmarienestrategie1,wordtopbasisvanmeet-gegevensoverdeperiode2001totenmet2007alsmatigtotslechtbeoor-deeld.Tenaanzienvande50procentreductiedoelstellingvoordeinputvanstikstofindeNoordzeeiservoortganggeboekt.Momenteeliscirca45procentemissiereductiegerealiseerd.OpbasisvanindicatievenormenenvolgensdehuidigeinschattingenisvoorhetbereikenvaneengoedeecologischetoestandindeNoordzeeenWaddenzeevoorstikstofnogeenaanvullendeemissiereductiestroomgebiedbreed(Nederland,inclusiefbovenstroomsbuitenland)nodigvancirca20tot40procent.Deuiteinde-lijkenormenvoorstikstofbehorendbijdegoedeecologischetoestandvoordeNoordzeewordendekomendejarentenbehoevevandeKader-richtlijnmarienestrategienaderuitgewerktenvastgesteld.InNederlandenbovenstroomsegebiedeninhetbuitenlandislandbouwdegrootstebron(OSPARQualityStatusReport,invoorbereiding,2010).Belangrijkeinstrumentenomverontreinigingvanwaterdoornutriëntenverderteverminderenentevoorkomenzijninternationaleprogramma’szoalshetRijnactieprogrammaendeOSPAR-aanbevelingenendeEG-richtlijnenNitraatrichtlijn,RichtlijnStedelijkAfvalwater2,deIPPC-richtlijn3endeKaderrichtlijnwater.DaarnaastspeeltdeherzieningvanhetEuropeesGemeenschappelijkLandbouwbeleid(GLB)enhetopstellenvandePlattelandsontwikkelingsprogramma’seensteedsbelangrijkerrol.Metbetrekkingtotdeemissiesvanuitrioolwaterzuiveringsinstallatiesblijktdatsinds2000hetzuiveringspercentagevoordeverwijderingvannutriëntenverderisverbeterd.Sinds2006voldoetNederlandgeheelaandeRichtlijnStedelijkAfvalwater.Deverwachtingisdatalsgevolgvanoptimalisatiesenaanvullendemaatregelendezuiveringsrendementenindenabijetoekomstnogverderzullentoenemen.AlsgevolgvandeinwerkingtredingvandeIPPC-richtlijnin1999zijnindustriëleinstallatiesinmiddelsgrotendeelsaangepastaandevoor-schriftenvoordereductievanverontreinigingdoortoepassingvandestanddertechniek.Medehierdoorlevertdeindustrienogslechtseenkleinaandeelaandehuidigeemissies.Verderereductievandedirectelozingenvanuitdeindustriezalgeensignificantedalingvanemissiesnaarenkwaliteitsverbeteringvanhetmarienemilieuteziengeven.Deemissiereductiedoelstellingvan50procentverminderinginputindeNoordzeevoorfosfaatisbegindezeeeuwbereikt.Ditismetnamehetgevolgvanreductiesindeindustrie(fosfaatvrijewasmiddelen)enriool-waterzuiveringsinstallaties.Erisechternogsteedssprakevaneenover-schrijdingvandeindicatievenormenvoorfosfaatinzoutewateren.Ookvoorfosfaatwordendeuiteindelijkenormenbehorendbijdegoedeecolo-gischetoestandvoordeNoordzeedekomendejarentenbehoevevandeKaderrichtlijnmarienestrategienaderuitgewerktenvastgesteld.Deafge-lopen10jaarheeftergeenverdereafnameplaatsgevondenvandefosfaatemissies.Zowelindezoutealsdezoetewaterenstagneertdekwaliteitsverbetering.Fosfaatuitspoelingvanuitdebodemzorgtinhetzoetewaterlokaalvooreentoenamevandeconcentratie.1Richtlijnnr.2008/56/EGvanhetEuropeesparlementendeRaadvan17juni2008totvaststellingvaneenkadervoorcommunau-tairemaatregelenbetreffendehetbeleidtenaanzienvanhetmarienemilieu(PbEGL164).2Richtlijnnr.91/271/EEGvandeRaadvan21mei1991inzakedebehandelingvanstedelijkafvalwater(PbEGL135).3Richtlijnnr.96/61/EGvandeRaadvan24september1996inzakegeïntegreerdepreventieenbestrijdingvanverontreiniging(PBL302).TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31945,nr.610 InsommigedelenvanNederlandtreedteensignificantebelastingopvanhetoppervlaktewatermetnutriëntendiewordenaangevoerdmetkwel-waterofvrijkomenbijdemineralisatievanveen.AanvoermetkwelwaterisvooralvanbelangindelenvanWest-enNoord-Nederland,waarplaat-selijkhogeconcentratiesinhetkwelwatervoorkomenenbovendiendoordeaanlegvandiepedroogmakerijenhogekwelfluxenvoorkomen.Mine-ralisatievanveenspeeltoveralwaarveenindebovenste,ontwaterdebodemlagenvoorkomteenrol.Mineralisatievanveentreedtmetnameopbijpeilverlaging,dievaakomlandbouwkundigeredenenwordtdoorge-voerd.Eenlandsdekkendbeeldvanvoorkomenengroottevanbeidepostenbestaatniet.Eenstudieuit2002uitgevoerdinwestelijkNederlandlaatziendatdeachtergrondbelastingensterkvariërenenenkelekilo-grammenfosforperhectarekunnenbedragen.125Watishetnutvandevergelijkingeninparagraaf2.2(pagina5en6)vandeMvTwaarindeteruggangvandeemissiesvanuitdelandbouw,indus-trieendecommunalebelastingmetelkaarwordenvergeleken?Isdatnietappelsmetperenvergelijkenomdatalleenindelandbouwmetopzet,metdebedoelingdoorbemestingdeopbrengstteverbeteren,dezemest-stoffeninhetmilieuwordengebracht?Deaangehaaldevergelijkingtussendeverschillendebronnenvanbelas-tingvanhetoppervlaktewatermetfosfaatisbedoeldomaantegevendatderelatievebijdrageaandebelastingvanhetoppervlaktewaterdoordelandbouwdeafgelopentweedecenniaisgestegen.Dezestijgingheeftplaatsgevondeninweerwilvaneenreductieindebodemoverschottendieinbedoeldeperiodeindelandbouwheeftplaatsgevonden.Devergelijkingheeftdanookniettotdoeltesuggererendatindelandbouwgeenvoor-uitgangisgeboekt.Erzijnechternogforsestappenindelandbouwnodigenmogelijk.Inhetinparagraaf3.2vandememorievantoelichtingaangehaaldeadviesvandeCommissievanDeskundigenMeststoffenwet(CDM)wordtgeconcludeerddatdefosfaatoverschottenindeNederlandselandbouwzijngedaaldvancirca60kilogramfosfaatperhectareperjaarinhetbeginvandejarennegentignaar20tot40kilogramin2005.Ditbetekentdatjaarlijks40tot80miljoenkilogramfosfaatopNederlandselandbouw-grondenwordttoegediendzonderdatdittengoedekomtaandegewas-groei.Ditoverschotzorgtvooreentoenamevandebodemvoorradenaanfosfaatdieinmiddelszijngestegennaargemiddeldcirca4700kilogramfosfaatperhectare.Dezegrotefosfaatvoorradenzorgenvooreenverhoogdrisicoopuitspoelingvanfosfaatnaarhetoppervlaktewaterwaarmeedelandbouwnationaalgeziendebelangrijkstebronvanfosfaatinhetoppervlaktewaterisgeworden.28aDeledenvandeSP-fractievindentenslottedathetcommentaarvandeUnievanWaterschappenonvoldoendewordtweerlegd.Desuggestieomalsextracriteriumoptenemendenabijheidvanoppervlaktewatermeteenmatigeofslechteecologischetoestand,wordttenonrechteterzijdegeschoven.Ditondanksdeconstateringvanderegeringdatdoorditextracriteriumhetaandeelvanlandbouwgrondenwaarnulbemestingaantebevelenzouzijnaanzienlijkafneemt.DeledenvandefractievandeSPzoudendaaromdezeaanbevelingvandeUnievanWaterschappengraagovergenomenzien.Zoalsinparagraaf2.3vandememorievantoelichtingisweergegevenheeftdeTechnischeCommissieBodembescherming(TCB)deregeringgeadviseerdindenormstellingvolledigaantesluitenbijdeadviesbasis1Plette,A.C.C.e.a.,(2002),Mestenoppervlak-tewater,eenterugblik,1985–2000,RIZArapportnr2002.019,p.21–24.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31945,nr.611 voordebemesting1.Ditzoubetekeneneennulbemestingopgrondenmeteenhogefosfaattoestand.IndereactievandeUnievanWaterschappenvanWaterschappenophetvoorontwerpvanhetwetsvoorstelendebijbe-horendememorievantoelichtingwordteenextracriteriumvoorgesteldomtebepalenofbemestingmetfosfaatistoegestaan.Fosfaatbemestingdientachterwegeteblijveningevalersprakeisvaneenfosfaattoestand«hoog»enindienersprakeisvaneenmatigetotslechteecologischetoestandvanhetoppervlaktewater.DoordetoevoegingvanditdoordeUnievanWaterschappenvoorgesteldeextracriteriumwordthetaantalpercelenwaarnulbemestingzoumoetentoegepastaanzienlijkkleiner.Immers,nietallepercelenmeteenfosfaattoestand«hoog»liggenlangsoppervlaktewatermeteenmatigeofslechteecologischetoestand.Deregeringheeftermethetonderhavigewetsvoorstelvoorgekozendefosfaatgebruiksnormengefaseerdaantescherpen.Hetstriktvolgenvandeadviesbasisvoordebemestingzoutegrotebedrijfseconomischeeffectenhebben.Omeenovermatigedrukopdemestmarkttevoorkomenishettempowaarindegedifferentieerdefosfaatnormenwordenaange-scherptzodaniggekozendathetbedrijfslevenvoldoendetijdheeftomzichopdenieuwesituatievoortebereiden.Hierbijheeftderegeringeenafweginggemaakttussendebeoogdemilieuwinstendeinpasbaarheidindebedrijfsvoering.Hetrisicoopfosfaatuitspoelingnaarhetbovenstegrondwaterwordtafgeleiduitdefosfaatverzadigingsgraad.Defosfaatverzadigingsgraadgeeftaaninhoeverredefosfaatbindingscapaciteitvandebodemisverbruikt.Fosfaatverzadigdegrondenvormeneenpotentieelrisicovooreutrofiëringvanoppervlaktewater.Vooraldesterkfosfaatverzadigdegronden(50procentofmeervandebindingscapaciteitisbezet)meteenhogegrondwaterstanddieindirectcontactstaanmetoppervlaktewater,kunnenrelatiefveelfosforviaaf-enuitspoelingnaarhetoppervlaktewaterafgeven,waardoornadeligegevolgenvoorwaterecosystemenkunnenoptreden.Afhankelijkvandefosfaatverzadigingsgraadvandebodemendehydrologischeomstandighedenkansprakezijnvanactuelefosfaatuit-spoelingnaarhetoppervlaktewaterenwordtgesprokenvanfosfaat-lekkendegronden.Hetenkelefeitdatsprakeisvaneenbodemmetfosfaattoestand«hoog»vormtnietautomatischeenbedreigingvoordeecologievannabijgelegenoppervlaktewater.Idealiterzouhetfosfaatbeleidzichdienenterichtenopdergelijkegronden.Hetisopditmomentechternietmogelijkomdeexactelocatievanfosfaatlekkendepercelenaantewijzen.DeNederlandseregeringfinancierteenuitgebreidonderzoeksprogrammadattotdoelheeftteonderzoekenofhetmogelijkisomeenmethodiekteontwikkelenomopperceelsniveaufosfaatlekkendegrondentelokaliseren.Ditonderzoekzalindeloopvanhetvierdeactieprogrammawordenafgerond.Inafwach-tingvanderesultatenvandatonderzoekrichtdeaanpakvandeNeder-landseregeringzichopallegrondenmeteenhogefosfaattoestand.28bTenslottemerktdeSP-fractieopdathetaspectvandirecteafspoelingvanopgebrachtemestopgraslandendebelastingdaarvanophetoppervlak-tewatertenonrechtebuitenbeschouwingisgelaten.Recentonderzoekheeftaangetoonddatheteffectvandezeafspoelingbijregenbuiennietonderschatmoetworden.DevoorgesteldewijzigingvandeMeststoffenwetstrekttotimplementatievanhetvierdeactieprogrammaNitraatrichtlijn.De«oppervlakkigeafspoe-ling»isechtereenaspectdatindewaterkwaliteitsregelgevingwordt1TechnischeCommissieBodembescherming,Adviesfosfaatverzadiginginlandbouw-bodems,S35(2007),17juli2007.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31945,nr.612 meegewogen,namelijkhetLozingenbesluitOpenteeltenveehouderij.Omdieredenkanhetinditwetsvoorstelbuitenbeschouwingblijven.29DeledenvandeVVD-fractiewillengraagweteninhoeverreer,ookinrelatiemetdeKaderrichtlijnWater(KRW),sprakeisvaneenNederlandsekopopdeEuropesewetgevingaangaandedefosfaatgebruiksnormen.Welkenormenhanterendeonsomringendelanden?DeNitraatrichtlijnschrijftgeenspecifiekefosfaatgebruiksnormenvoor.WelsteltdeNitraatrichtlijnonderanderealsdoeldatdeeutrofiëringvanhetoppervlaktewaterwordtvoorkomen.HiermoetdanookeenkoppelingwordengelegdmetdeKaderrichtlijnwater,diealsdoelstelteengoedeecologischekwaliteittebehalen,hetgeeninhoudtdatergeeneutrofiëringkanplaatsvinden.OmdatNederlandnogaltijdtekampenheeftmetgroot-schaligeeutrofiëringvanhetoppervlaktewater,fosfaatindemeestegevallenbepalendisvoorhetvoorkomenvaneutrofiëringinhetopper-vlaktewater,enlandbouwgrondenverrewegdebelangrijkstebronzijnvanfosfaat,ishetvoorgesteldebeleidtenaanzienvanfosfaatnodigomaandedoelenvandeNitraatrichtlijn(voorkomenvaneutrofiëring)endeKaderrichtlijnwater(waarborgengoedeecologischekwaliteit)tekunnenvoldoen.ErisderhalvegeenszinssprakevaneennationalekopopdeEuropesewetgeving.DeNitraatrichtlijnsteltgeentermijnwaarbinnendedoelenvandezericht-lijnmoetenwordengehaald.NederlandheeftechtermetdeEuropeseCommissieintensiefoverleggevoerdoverhetactieprogrammavanuitdeNederlandsewensvooreennieuwederogatievoordeperiode2010–2013.DeEuropeseCommissieheefthierbijduidelijkgemaaktdateenderogatiepasbespreekbaariswanneerditsteuntopeenactieprogrammadattege-moetkomtaandeeisenvandeNitraatrichtlijnenandererelevanteEUregelgeving,waaronderdeKaderrichtlijnwater.DeKaderrichtlijnwatersteltalsdoelomin2015eengoedeoppervlakte-waterkwaliteittebehalen.Verlengingvandezetermijnisweliswaarmoge-lijk,maaralleendanwanneerkanwordengemotiveerddatergeenproportionelemaatregelenvoorhandenzijngeweestomdedoelstellingweloptijdtekunnenhalen.Devoorgesteldefosfaatnormenleidenvolgensdewetenschappelijkinzichtenniettoteenverlagingvandegewasproductie,waardoorergeenonderbouwingvoorhandenisomeendergelijkemaatregelalsdisproportioneeltebeschouwen.ZelfsmetdeaanscherpingdienuwordtvoorgesteldzalNederlandechtervrijwelzekereenverlengingvandetermijnomdedoelstellingvandeKaderrichtlijnwatertehalen,nodighebben(tot2021danwel2027).Defosfaatemissienaarhetwatertoevanuitdebestaandevoorradeninlandbouwgrondenzalimmersvolgensalleberekeningennogvelejarenruimbovendevanuitmilieukundigoogpunttoelaatbaregrenzenblijven.EenverlengingvandetermijnomdedoelenvandeKaderrichtlijnwatertehalen,zaluitermatemoeilijkteonderbouwenzijnwanneerNederlandinhetkadervanhetvierdeactieprogrammaafheeftgezienvanhetnemenvandenodige,proportionelemaatregelen.OverigensisNederlandnietdeenigelidstaatdieviahetactieprogrammainhetkadervandeNitraatrichtlijnbeleidvoertopfosfaatgebruik.Dene-marken,IerlandenBelgiëhebbenalleookeenfosfaatbeleid,waarbijdesystematiekperlidstaatwelvarieertnaargelangdelokaleomstandig-heden.Desystematiekwaarvoorderegeringgekozenheeft,komtovereenmetadviezenvandeTCBendeCDM,enbijhetbesprekenvandezeadviezenmetdelandbouwsectorendemilieubeweginggavenbeideTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31945,nr.613 partijenaantoetewillennaareensystematiekgebaseerdopdifferentiatienaardebodemtoestand.VandeomringendelidstatenisBelgië,endanvooralVlaanderen,hetbestemetNederlandtevergelijken,aangeziendeomstandigheden,milieusituatieenlandbouwintensiteitvergelekenmetallelidstatenhetmeestlijktopdeNederlandse.OokVlaanderenheefteenderogatie.Dezeloopteind2010af.Eenhernieuwdederogatieisalleenmogelijkwanneerdewaterkwaliteitsubstantieelverbetert,zomeldtdeVlaamselandmaat-schappijophaarwebsite(www.vlm.be).Sinds2005isVlaanderen,daartoegehoudendoorhetEuropeseHofvanJustitie,inzijngeheelaangewezenalskwetsbaargebiedindezinvandeNitraatrichtlijn.OokVlaanderenkentfosfaatgebruiksnormen.Dezefosfaatgebruiksnormenverschillennaargewasennaardefunctievanhetgebiedwaardegrondzichbevindt.Dehoogstegebruiksnormgeldtin2009voorgras(maximaal100kgfosfaatperhectareperjaar).Vooreenbeperktaantalgebieden(bepaaldenatuurgebiedenenfosfaat-verzadigdegebieden)geldenvoorgraslandechterlageregebruiksnormenvan60of40kgfosfaat.Voorgewassenmetlagestikstofbehoefte,andereleguminosendanerwtenenbonenensuikerbietengeldteenfosfaat-gebruiksnormvan80kgvoorhetgrootstedeelvanhetland.Defosfaat-gebruiksnormvoormaïs,graangewassenenanderegewassenis85kgfosfaatperhectareperjaarvoorhetgrootstedeelvanVlaanderen.IneenbeperktaantalgebiedeninVlaanderengeldenvoorgenoemdegewassenlageregebruiksnormenvan40of0kgfosfaatperhectareperjaar.30DeledenvandeVVD-fractievragenzichafinwelkematehetNederlandsewaterwordtbeïnvloeddoorfosfaatgebruikinhetbuitenland.DeledenvandeVVD-fractiewillengraagmeerinzichtindemogelijkeconsequen-tiesvanaanscherpingvandezefosfaatgebruiksnormen.Welkeeffectenzaldithebbenvoordegebruikersvanfosfaat?HetNederlandseoppervlaktewaterontvangtveelfosforuithetbuitenlandviagrensoverschrijdenderivierenalsdeRijn,MaasenSchelde.Hetover-grotedeelkomtviadezerivierendirectindeNoordzeeterecht.Deaanvoervanfosforuithetbuitenlandisindeafgelopentweedecenniasterkafgenomenvancirca45miljoenkilogramfosforperjaarin1985totcirca10miljoenkilogramin2005.BlijkenshetrapportvanBakkeretal(2007)1isdereductieindebelastingvanhetoppervlaktewatermetfosforinhetbuitenlandgelijkaandereductiedieinNederlandindezelfdeperiodeisgerealiseerd.Debelastingvanhetoppervlaktewatermetfosfor(uitgedruktinkilogrammenfosforpervierkantekilometer)isindeperiodetussen1985en2005zowelindebuitenlandsestroomgebiedenvandeRijn,MaasenScheldealsinhetNederlandsestroomgebiedmetcirca77procentafgenomen.Hierbijzijopgemerktdatdebelastingvanhetopper-vlaktewatermetfosforinNederlandnogcircaeenfactordriehogerligtdaninhetbuitenlandsestroomgebiedvandeRijn,MaasenSchelde.Debelastingvanhetzouteoppervlaktewater(deNoordzee)wordtvoorcirca15procentveroorzaaktdoorbinnenlandsebronnen.HetovergrotedeelvandebelastingvandeNoordzeeheeftdaarmee,ondanksgenoemdehogeemissiebelastingpervierkantekilometerinNederland,eenbuitenlandseoorsprong.Ditheefttweevoornameoorzaken.IndeeersteplaatsisdeoppervlaktevanhetbuitenlandsestroomgebiedvandeRijn,MaasenScheldevijfmaalgroterdanhetbinnenlandsestroomge-bied.Indetweedeplaatsvindtereengroteretentie(vastlegging)vanfosforplaatsindebinnenlandseregionalewateren2.EenaanzienlijkdeelvandebelastingvanregionalewaterenmetfosforvanuitpuntbronnenendiffusebronnenkomtnietindegroterivierenendaarmeeindeNoordzee1Bakkeretal(2007),Mestenoppervlakte-water;Eenterugblik1985–2005,Rijkswater-staatWaterdienst,RWS-RIZArapport2007.002.2Bakkeretal(2007),pagina70,71.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31945,nr.614 terecht.DebelastingvanregionalewatereninNederlandheeftdanookvoornamelijkeenbinnenlandseoorsprong1.EenstrengerfosfaatbeleidinlandendieonderdeeluitmakenvanhetstroomgebiedvandeRijn,MaasenScheldezalvoornamelijkeffecthebbenopdebelastingvanhetzouteoppervlaktewater.Aangeziendebelastingvanregionalewaterenmetfosforvoornamelijkeenbinnen-landseoorsprongheeftzaleenverlagingvanfosfaatgebruiksnormeninhetbuitenlandgeentoteengeringebijdrageleverenaanderealisatievandedoelstellingenvandeNitraatrichtlijnendeKaderrichtlijnwater.Verla-gingvanfosfaatgebruiksnormeninhetbuitenlandzaldanookweinigtotgeeneffecthebbenvoordegebruikersvanfosfaatinNederland.2.4Toetsdieptenitraatconcentraties19DeledenvandeCDA-fractiewillenindewetaleenvertalingzienvandemotieKoopmans(KamerstukkenII2008/0928385,nr.138).Kanderege-ringeenopsomminggevenvanallemogelijkhedenomditindevoorlig-gendewetgevingoptenemen,envoorwelkeaanpakderegeringinhetvigerendewetsvoorstelkiest?InvoornoemdemotieKoopmanswordtderegeringverzochtomallereerstmodelmatigdeafnameinnitraatconcentratieinbeeldtebrengen.Indetweedeplaatswordtderegeringgevraagdnaastdeeerstemetervanhetgrondwaterookindetweedetotdevijfdemetervanhetgrondwatermetingenuittevoeren.Hetgaathierbijomtweeonderzoeksvragendieuitgezetmoetenwordenbijdedaarvoorgeëigendeonderzoeksinstituten.DemotieKoopmansvraagtderegeringom,volgendophetonderzoek,deresultatentegebruikenbijhetderogatieverzoekvanhetvijfdeactie-programmaNitraatrichtlijn.HetisderegeringnietduidelijkopwelkewijzedeCDA-fractieeenvertalingwenstvannoguittevoerenonderzoekennoguittevoerenonderhandelingentenbehoevevanhetvijfdeactie-programmavoordeperiode2014–2017inhetvoorliggendewetsvoorstel.DemotieKoopmansisaangenomendooruwKamer.Deregeringzaldienovereenkomstiguitvoeringgevenaandemotie.Ophetmomentdatderesultatenvanhetonderzoekbekendzijnenindiendeonderhande-lingenmetdeEuropeseCommissieoverhetvijfdeactieprogrammavoordeperiode2014–2017daartoeaanleidinggeven,zalderegeringbezienofenzoja,opwelkewijze,deMeststoffenwetaanpassingbehoeft.3.Wijzigingen3.1fosfaatgebruiksnormen26Hetlijktreëelomteverwachtendatmethetbereikenvandeevenwichts-bemestingin2015,alsdelandbouwdaarmeehaaraandeelmaximaalbereiktheeft,erdoordielandbouweenmaximumvan5kilogramfosfaatperhectareverliesresteert.Deeltderegeringdezeoptimistischeinschat-ting,enwatzijndannogdeeffectenvandejarenlangeopbouwvandemeststoffenindebodem?Alsdefosfaataanvoeropeenperceelgelijkisaandefosfaatafvoerviadeoogst,isersprakevanevenwichtsbemesting.Ineendergelijkesituatiezaldefosfaattoestandvandebodemoptermijntochdalen.Ditkomtdoordathetfosfaatuitdekunstmestofuitdedierlijkemestreactiesaangaatmetbodembestanddelen.Daardoorwordteendeelvanhettoegediendefosfaatomgezetinfosfaatvormendieopkortetermijnnietmeerbeschik-baarofmeetbaarzijn.Daarnaastzalfosfaatookonderdeelwordenvande1Schoumansetal(2008),30vragenenantwoordenoverfosfaatinrelatietotlandbouwenmilieu.Wageningen,Alterra,pagina36.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31945,nr.615 organischestofvoorraadindebodem.Bovendienzaleendeelvanhettoegediendefosfaatuitspoelennaarbodemlagenonderdebouwvoorofgraszodeofoppervlakkigafspoelennaardesloot.Erisdusmeerfosfaatnodigomindebouwvoorofgraszodeeenvoldoendetoestandtehand-havendanopgrondvandeaanvoerendeafvoerverondersteldwordt.Ditwordthet«onvermijdelijkefosfaatverlies»genoemd1.Erisdusookbijevenwichtsbemestingnogsprakevaneenverliesaanfosfaat.Hiervanzaleendeeluitspoelennaarhetoppervlaktewatereneendeelineenofanderevormindebodemwordenvastgelegd.Heteffectvandejarenlangeopbouwaanmeststoffenzalnoglangnaijlen.ZoalshierbovenisaangegevenisdegemiddeldebodemvoorraadaanfosfaatinNederlandselandbouwbodemshoog.Dienovereenkomstigishetaandeellandbouwgrondenmeteenverhoogdefosfaattoestandenhetaandeelfosfaatverzadigdegrondenookhoog.Metdeinhetwetsvoorstelopgenomenfosfaatgebruiksnormenwordteenbelangrijkebijdragegele-verdaanhetstopzettenvandeopbouwvanbodemvoorradenen,inhetgevalvanbodemsmeteenhogefosfaattoestand,hetterugdringenvandebodemvoorraad.Hetterugdringenvandebelastingvanhetoppervlakte-watermetfosfaatuitlandbouwgrondenisechtereenprocesvanlangeadem.NietverwachtmagwordenvandeNederlandselandbouwdatdeindecenniaopgebouwdebodemvoorradenindeperiodevanéénactie-programmatenietwordengedaan.45,46en47DeledenvandefractievandeCUwaarschuwenerechterwelvoordatdefaseringvanhetaanscherpenvandegebruiksnormenmethetoogophetaanpassingsvermogenvandesectornietmaggeldenalsexcuusvoorhetnietvoldoenaandenormenindekomendejaren.Kandeministerbeves-tigendatdenormenuitgangspuntblijven?Ishet,medeinhetlichtvandezezorg,nietvanbelangdatderegeringdevorderingenmonitoord,naasthetfaciliterenenstimulerenvanaanpas-sing?Isdeministerhetmetdezeledeneensdatzoonaangenameverrassingenkunnenwordenvoorkomenendattijdigkanwordeningegrepen?Zoja,opwatvoormaniergaatdeministervoorzienindebenodigdemonito-ring?Zonee,hoedenktdeministerdantijdigtekunnenbijsturen,indiennodig?Zoalsisverwoordindeinleidendeparagraafvanmijnbriefdieiku24maart2009medenamensdeministervanVolkshuisvesting,Ruimte-lijkeOrdeningenMilieubeheer,hebgezonden(KamerstukkenIIvergader-jaar2008–2009,28385,nr.132),isdeambitievanderegeringvoorwatbetrefthetrealiserenvandedoelstellingenvandeNitraatrichtlijn,eropgerichthetpercentagelandbouwgrondendataandenormvoldoettevergroten.Ditmoeterinuitmondendatinhetvijfdeactieprogramma,metalslooptijd2014totenmet2017,debemestingindezegebiedeneenniveauheeftbereiktwaarmeedegewenstewaterkwaliteitkanwordenbehaald.Hiermeeisdoorderegeringtotuitdrukkinggebrachtdatdenormenuitgangspuntblijvenvanhettevoerenbeleid.Ditneemtnietwegdatderegeringoogheeftvoorhettempowaarinzoweldeindividueleagrarischeondernemersalsdelandbouwsectorinzijngeheel,maatre-gelenkunnenontwikkelenenimplementerenwaarmeeaandemilieu-doelstellingenkanwordenvoldaan.Eenvitaleeneconomischsterkelandbouwsectorvormteenvoorwaardeomtekomentotinnovatieseninvesteringenomdeuitdagingenwaarvoordesectoralsgeheelstaat,hethoofdtebieden.TerechtmerktdefractievandeChristenUnieopdatfaseringvanmaatre-gelennietmagresultereninhetindetijdverderopschuivenvandoelstel-1Schoumansetal(2008),pagina29.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31945,nr.616 lingen.Uitstelmagnietleidentotafstel.DeEuropeseCommissieheeftindeonderhandelingenmetNederlandoverdeinvullingvanhetvierdeactieprogrammaNitraatrichtlijnditpuntzwaarmeelatenwegenindebeoordelingvandevoorgesteldemaatregelen.Inhetmetbovenge-noemdebriefaanuwKameraangebodenvierdeactieprogrammaNitraat-richtlijnisomdieredenduidelijkomschrevenopwelkewijzeNederlanddevoortganginrealisatievandemilieudoelstellingenzalmonitorenenwelkeactiesondernomenwordenindiensprakeisvanonvoldoendeprogressie.In2012zalindeevaluatievandeMeststoffenwetwordenvastgesteldofdewaterkwaliteitzichindeperiode2006–2010heeftontwikkeldovereenkomstigdeverwachtingen.Tevenszaleenvoorspel-linggedaanworden–opbasisvanmodelberekeningen–vandeteverwachtenmilieukwaliteitinlaterejaren.Opbasisvandieevaluatiezalwordenbepaaldwelkedwingendemaatregelennoodzakelijkzijnomtewaarborgendatdegewenstegrondwaterkwaliteitindejarendaarnawordtbereikt.DaarnaastisinhetvierdeactieprogrammadeafspraakmetdeEuropeseCommissievastgelegd,datNederlandgedurendedelooptijdvanhetvierdeactieprogrammazalmeteninhoeverreinnovatievetechniekenindepraktijktoepassingvinden.Dezemonitoringmaakttussentijdsebijstu-ringmogelijk.3.2indelinginfosfaatklassen44en49GaatdeindelingvandeNederlandselandbouwbodemsopbasisvandebeschikbaarheidvanfosfaatdaadwerkelijkgebeurenenwiegaandandezefosfaattoestandenbepalenenhoeflexibelzalditsysteemindeprak-tijkzalzijn?VerdergeeftdeTCBindeMemorievanToelichtingaandatdePw-getallensomsmoeilijkmeetbaarzijn.DeledenvandeVVD-fractiezijndanookbenieuwdwelkfoutmargedeministeropdePw-danwelPAL-getallenwiltoepassen.IndeMemorievanToelichtingwordendefosfaattoestandenuitgelegdmethetPw-getalofhetPAL-getal,waarbijhetPAL-getalvolledigeris.DeledenvandeVVD-fractiesnappennietgoedwaaromerdaaromnietééngetalwordtgekozen.Hetwetsvoorstelvoorzietindriefosfaatcategorieën:laag,neutraalenhoog.Hoenauwkeurigwordtdefosfaattoestandvandebodembijge-houden.Ishetmetenendoorgevenvandebodemgesteldheiddeverant-woordelijkheidvandebetrokkenondernemers?HetwetsvoorstelvoorzieterindefosfaatklassenindelinguithetvierdeactieprogrammaNitraatrichtlijnoptenemenindewet.HiertoewordendoormiddelvandeinartikelI,onderdeelA,voorgesteldewijziginginartikel1,eerstelid,vandeMeststoffenwet,debegrippen«grondmetlagefosfaattoestand»,«grondmetneutralefosfaattoestand»en«grondmethogefosfaattoestand»metdedaarbijbehorendeomschrijvingopge-nomen.Volgensdezebegripsomschrijvingwordt«grondmetlagefosfaat-toestand»en«grondmetneutralefosfaattoestand»uitsluitendalszodanigaangemerkt,indienuitdeaandeministerverstrektegegevensblijkt,datdeanalyse-uitslagenvandeuitdegrondgenomenbodemmonstersuitwijzendatdefosfaattoestandvandebodemzichbinnendeindeomschrijvingopgenomengrenzenbevindt.Hetisdaarbijdeverantwoor-delijkheidvandebetrokkenlandbouweromervoortezorgendatdetotzijnbedrijfbehorendelandbouwgrondisbemonsterd.Indienhijditnalaat,danwordtdegrond,omdatdefosfaattoestandervannietbekendis,alsgrondmeteenhogefosfaattoestandaangemerkt.OpditpuntwordtTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31945,nr.617 verwezenwordtnaardeartikelsgewijzetoelichtingopartikelI,onderdeelA,indememorievantoelichting.Overdewijzewaarophetbodemonderzoekzalmoetenwordenverricht,zullenopbasisvanhetvoorgesteldeartikel35,eerstelid,onderdeele,vandeMeststoffenwet,nadereregelswordengesteld(artikelI,onderdeelG).Zoalsinparagraaf3.1vandememorievantoelichtingisaangegevenzalbijdevaststellingvandezeregels,waarmogelijk,wordenaangeslotenbijhetgeenvoorderogatiebedrijvenonderscheidenlijkvoorfosfaatarmegrondenisvoorgeschreven.InmiddelsisdeCDMgevraagdadviesuittebrengenoverdewijzewaaropdebemonsteringvandebodemdientplaatstevindenomtekomentoteenefficiënteenbetrouwbarevaststel-lingvandefosfaattoestandvandebodem.Eeneenduidigprotocolgaran-deertdatdevaststellingvandefosfaattoestandwetenschappelijkgezienopdemeestbetrouwbarewijzeplaatsvindt.Dematevanbetrouwbaarheidvandevaststellingvandefosfaattoestandvandebodemisdaarbijvaneenaantalfactorenafhankelijk.Eenaantalvandezefactorenzijnniet-beïnvloedbaareneenaantalwel.Deniet-beïnvloedbarefactorenbetreffenondermeerdehomogeniteitvandegrondwaaruithettebemonsterenperceelbestaat,ofersprakeisvanbeweiding,degeohydrologieendeweersomstandigheden.Debelang-rijkstefactorendiewelkunnenbeïnvloed,waaronderhetaantalmonstersdatwordtgenomenendewijzewaaropdemonsterswordengenomen,zullenwordenopgenomeninhettehanterenbemonsteringsprotocol.Omdateenprotocolopzichnoggeengarantieisvooreencorrectewijzevanbemonsteringenanalysevaneenperceel,zalerinwordenvoorziendatdefeitelijkebemonsteringplaatsvindtdoordaartoegekwalificeerdepersonen.Deregeringoverweegtindatverbanduitsluitendtoetestaandatdebemonsteringwordtverrichtdoorpersoneelvaneengeaccredi-teerdlaboratorium.Zoalsinparagraaf3.1.1vandememorievantoelichtingisaangegeven,wordendebemestingsplannenvoorbouwlandopgesteldopbasisvandeAdviesbasisvoordebemestingvanakkerbouwenvollegrondsgroenten-gewassen1envoorgraslandopbasisvandeAdviesbasisbemestinggraslandenvoedergewassen2IngenoemdebemestingsadviezenwordtdefosfaattoestandvanbouwlandgeduidmethetPw-getalterwijlvoorgraslandhetPAL-getalwordtgehanteerd.Metonderhavigewetsvoorstelisaansluitinggezochtbijdegangbarepraktijkvanduidingvandefosfaat-toestandvanbouwlandengrasland.50Enhoeflexibelisditsysteem,zodatbijveranderdefosfaattoestandeensnelleoverplaatsingnaardejuistecategorieplaatskanvinden?Zoalsbijhetantwoordopdevragen44en49isvermeld,ligthetinderedeombijdevaststellingvandefosfaattoestandvandebodemzoveelmogelijkaantesluitenbijdebemonsteringsvoorschriftendiethansvoorderogatiebedrijvenenvoorfosfaatarmegrondengelden.Dithoudtindatallelandbouwpercelendieingebruikzijn,iniedergevaleensindevierjaarbemonsterdmoetenworden.Ditbetekentechternietzondermeerdatdegrondgedurendedievierjaarindezelfdefosfaatklasseblijftvallen.Hetstaatbedrijvenimmersvrijomeenhogerefrequentievanbemonsteringtehanteren.Hetovergaannaareenanderefosfaatklassegedurendehetkalenderjaarbetekentevenwelnietdatdirectdevoordieklassegeldendefosfaatgebruiksnormvantoepassingis.Zoalsisopgenomeninartikel24vanhetUitvoeringsbesluitMeststoffenwetisvoordebepalingvandeinhetkalenderjaartothet1PPO(2003),PraktijkonderzoekPlant&Omgeving,publicatie307,Lelystad2003.2CommissieBemestingGraslandenVoeder-gewassen(2008),p.a.AnimalScienceGroup,januari2008.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31945,nr.618 bedrijfbehorendeoppervlaktelandbouwgrondendaarmeevoordetotalejaarlijksefosfaatgebruiksruimteopeenbedrijfdesituatieop15meimaat-gevend.Nudetothetbedrijfbehorendeoppervlaktelandbouwgrondalsgevolgvandevoorgesteldewijzigingwordtonderscheidennaarfosfaat-toestand,ligthetinderedeomdezepeildatumooktehanterenvoordefosfaattoestandvandegrond.52MetECisafgesprokenomvoorhetvijfdeactieprogrammadefosfaat-klassenindelingopnieuwtegenhetlichttehouden,enafhankelijkvandenbeschikbarekennis,defosfaatklassenindelingaantepassen.Voorkomenmoetwordendatbetrokkenondernemerssteedsweermetnieuweregelstemakenkrijgen.Isdeministerhetdaarommetheneensdathetvanbelangisdataanpassingzoveelmogelijkgebeurtbinnendenugekozenkaders?DeregeringishetmetdefractievandeChristenUnieeensdatvoorkomenmoetwordendatondernemerssteedsweermetwijzigingvanregelstemakenkrijgen.Deervaringleertdathetenigetijdduurtvoordatonderne-mersgewendzijngeraaktaannieuwemaatregelenendezeeenplaatshebbengegevenbinnendeeigenbedrijfsvoeringenheteigenmineralen-management.DeafspraakmetdeEuropeseCommissie,zoalsverwoordinparagraaf4.3.2vanhetvierdeactieprogrammaNitraatrichtlijn,heeftondermeerbetrekkingopdegrenstussendefosfaatklassenlaagenneutraalvoorbouwland.LandbouwkundiggezienligteengrenstussengenoemdeklassenvanPw<31inderede.IndiendefosfaattoestandvanbouwlandeenPw-waardevan31ofhogerheeftzijngeenlandbouw-kundignadeligeeffectenteverwachtenbijeenniveauvanevenwichts-bemestingzoalsopgenomeninhetvierdeactieprogramma.Deregeringheeftechtergemeenddeakker-entuinbouwsectordelooptijdvanhetvierdeactieprogrammategunnenomzichlandbouwkundigaandeveran-derendeomstandighedenaantepassenenismetdeEuropeseCommissieovereengekomenvoordeduurvangenoemdactieprogrammadegrensopPw<36vasttestellen.Voordeperiodevanhetvijfdeactie-programmakandegrenswordenteruggebrachtnaarPw<31.53Hoegarandeertdeminister–tegendeachtergrondvanhetvoorstelomgrenzenvanfosfaatklassenteherschikkenalsblijktdatnieuwemeet-methodeshiertoeaanleidinggeven–duidelijkbeleidvoorbetrokkenen?Zoalsbeschrevenindememorievantoelichtingzullen,inlijnmethetadviesvandeTCB,indienresultatenvanonderzoekhiertoeaanleidinggeven,devoorschriftenvoorhetvaststellenvandefosfaattoestandvandebodemaangepastworden.Vanzelfsprekendzaleendergelijkeaanpas-singuitsluitendplaatsvindenindieneennieuwesystematiekvoorvaststel-lingvandefosfaattoestandvandebodemlandbouwkundig,milieukundigofvanuitbeideroogpuntontegenzeggelijkevoordelenmetzichmee-brengt.Daarbijzalnadrukkelijkookgekekenwordennaarinpasbaarheidindebemestingsadviseringendeadministratievelastendieditmetzichmeebrengt.Eeneventueleaanpassingvandesystematiekkanenzaliniedergevalniettotgevolghebbendatreedsuitgevoerdebepalingenvandefosfaattoestandvandebodembinnendegeldendetermijnvanvierjaarhungeldigheidverliezen.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31945,nr.619 3.3differentiatienaargewasopbrengstFosfaatgebruiksnormen3en4Watisdestandvanzakenvanhetingezetteonderzoeknaardifferentiatievandegebruiksnormennaargewasopbrengst?Isenzoja,opwelkewijze,wordthetbedrijfslevenbijhetonderzoekbetrokken?Zoalsisverwoordinparagraaf3.2vandememorievantoelichting,concludeertdeCDMdater,geziendegemiddeldgenomenvoldoendetotruimvoldoendefosfaattoestandenvandeNederlandselandbouwbodems,gedurendedelooptijdvanhetvierdeactieprogrammageenopbrengst-dervingenteverwachtenzijn.OpbasisvanhetadviesvandeCDMenhetbeschikbareonderzoeksmateriaalis,ingezamenlijkoverlegmetdebetrokkenpartijen,beslotenvoordeperiodevanhetvierdeactieprogram-manoggeengedifferentieerdefosfaatgebruiksnormennaargewas-opbrengstenteintroduceren.Welisafgesprokendatervoorzienzouwordenineenwettelijkebasisvoordifferentiatievanfosfaatgebruik-snormenvoorgraslandnaaropbrengstvanhetgewas.Inhetvoorge-steldederdelidvanartikel11vandeMeststoffenwetwordtdaartoeineenbasisvoorzienomdevoordejaren2014envolgendevoorfosfaatneutralegrondenvasttestellenfosfaatgebruiksnormentedifferentiërennaargewasopbrengst(artikelI,onderdeelC,wetsvoorstel).5en6Uithetwetsvoorstelwordtnietduidelijkofookdemogelijkheidwordtingebouwdvoorhethanterenvaneenandersoortigesystematiek.Kandaarhelderheidoverwordenverschaft?Inhoeverreiseraandachtvooreenontwikkelingvaneensysteemmetverschillendenormenalnaargelanghetgewas,degewasopbrengst,detoegepastelandbouwpraktijk,kenmerkenvanbodemengrondsoort,grondwaterstandenecologischetoestand,inrelatietotfosfaat?Indemogelijkheidvaneenandersoortigesystematiekwordtmetonder-havigwetsvoorstelvoorzienvoorgrondmeteenneutraleengrondmeteenhogefosfaattoestand.MetartikelI,onderdeelC,vanhetwetsvoorstelwordtdebasisopgenomenomdefosfaatgebruiksnormenvoormest-stoffenvoordejaren2014envolgendevoorgrondmetneutralefosfaat-toestandvasttestellenbijalgemenemaatregelvanbestuur.Denormenkunnendaarbijverschillendwordenvastgesteldalnaargelanghetgewas,degewasopbrengst,detoegepastelandbouwpraktijk,dekenmerkenvandebodemendegrondsoort,degrondwaterstandendematewaarindeecologischetoestandvaneengebiedafhankelijkisvandehoeveelheidfosfaatinhetoppervlaktewater.Tevenswordtdebasisopgenomenomdefosfaatgebruiksnormvoormeststoffenvoorgrondmethogefosfaat-toestandbijalgemenemaatregelvanbestuurvasttestellen.Defosfaat-gebruiksnormvoorgrondenmeteenhogefosfaattoestandkanverschil-lendwordenvastgesteldalnaargelanghetgewas,detoegepastelandbouwpraktijk,dekenmerkenvandebodemendegrondsoort,degrondwaterstandendematewaarindeecologischetoestandvaneengebiedafhankelijkisvandehoeveelheidfosfaatinhetoppervlaktewater.ZoalshierbovenbeschrevenwordtgedurendedelooptijdvanhetvierdeactieprogrammaNitraatrichtlijnonderzoekverrichtnaardemogelijkheidomfosfaatgebruiksnormenvoorgraslandmeteenneutralefosfaat-toestandtedifferentiërennaardeopbrengstvanhetgewas.DitonderzoekisvooralingegevendoorderoepvanondernemersomrekeningtehoudenmetverschilleninmineralenmanagementenintensiteitvandeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31945,nr.620 bedrijfsvoeringbijdevaststellingvanfosfaatgebruiksnormen.Naastdezemeerbedrijfseconomischeinsteekishetvoorstelbaardatookvanuitmilieukundigoogpunterindekomendejarenbehoeftezalontstaanineennaderedifferentiatievanfosfaatgebruiksnormen,bijvoorbeeldomregio-naalkwetsbareoppervlaktewatersystementebeschermen.Begin2012moeteenvolgendeevaluatievandeMeststoffenwetopditvlakmeerduidelijkheidverschaffen.51DeledenvandeCUvragendeministerooknaderintegaanopdewerk-baarheidvanhetsysteemvanverschillendecategorieëngecombineerdmetdifferentiatie.Dezeuitwerkingkantegemoetkomenaanbenodigdeflexibiliteit,maarkanookuitmondenineencomplexenminderwerkbaarsysteemvoorondernemers.Herkentdeministerdezezorg,enzoja,hoevoorkomtdeministerdathetsysteemtecomplexwordt?Flexibiliserenmoetgeendoelopzichworden.Doelvanflexibiliseringmoetzijnomindenormstellingbeteraantesluitenbijdebedrijfsspeci-fiekeomstandigheden,waardoorondernemersgerichterkunnenbemestenbinnendegesteldemilieurandvoorwaardenenmetbehoudvanbedrijfseconomischperspectief.Ophetmomentdateenverderedifferen-tiatievangebruiksnormengepaardgaatmetonevenredighogekosten,zowelvoorondernemersalsvoordeoverheid,schietflexibiliseringzijndoelvoorbij.Zoalsverwoordinparagraaf3.2vandememoriezaldaarombijhetonderzoeknaardenoodzaakendemogelijkheidomdefosfaat-gebruiksnormenvoorgraslandtedifferentiërenopbasisvandeopbrengstvanhetgewasuitdrukkelijkookwordengekekennaaraspectenalshandhaafbaarheid,uitvoerbaarheid,administratievelastenenuitvoeringskosten.Deperiodevanhetvierdeactieprogrammazalgebruiktwordenomeensystematiekteontwikkelenwaarbijondernemersopbasisvandegewas-opbrengsteneenbedrijfsspecifiekefosfaatgebruiksnormvoorgraslandmeteenneutralefosfaattoestandkunnenhanteren.Ikzalvoordeontwik-kelingvaneendergelijkesystematiekindeloopvandezezomereenopdrachtverstrekkenaandeCDM.Betrokkenheidvanhetlandbouwbedrijfslevenzalalsvoorwaardeaandezeopdrachtverbondenworden.Stikstofgebruiksnormen11,12,14,37,38,39,48,54en64DeledenvandeCDA-fractievragenzichafwatdestandvanzakenisvanhetingezetteonderzoeknaardifferentiatievandegebruiksnormennaargewasopbrengst?Is,enopwelkewijzewordt,hetbedrijfslevenbijhetonderzoekbetrokken?Inhoeverreiseraandachtvoorweersomstandigheden,kwaliteitsaspec-ten,rasverschillenenbodemkenmerkenalsindicatorenvoordebeno-digdestikstofgift?DeledenvandeVVDfractieconstaterendatindeMvT(p.13)para-graaf3.2wordtgesprokenovergedifferentieerdegebruiksnormenvooro.a.stikstof.IndeaangenomenmotieKoopmans/Cramer(28385,nr.124)wordtexplicietgevraagdhieraandachtaanteschenken.InhoeverreisdeministermethetgenoemdeonderzoekomtrentflexibeleNitraatgebruik-snormen?Isdesectorhierbijbetrokkenenopwelkewijze?DeledenvandeVVD-fractieconstaterendatgenoemdwordtdatnaastopbrengstookbv.bodemkenmerken,bemestingsverledenenweersom-standighedendebenodigdeNitraatgiftbepalen.Inhoeverreishierindenieuwewetgevingaandachtvoor?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31945,nr.621 DeledenvandefractievandeCUvragendeministeromnaderintegaanophetprocesomdaadwerkelijktedifferentiërennaargewasopbrengst,zowelvoorfosfaatalsvoorstikstof.Indebasisisinhetvoorliggendewetsvoorstelvoorzien,maarhetonderzoeknaarstikstofdifferentiatielooptnogenhetonderzoeknaarfosfaatdifferentiatienaargewasopbrengstzallopendehetvierdeactieprogrammawordenuitgevoerd.Hoeverhoudtzichdattotelkaar,zovragendezeleden?Wanneerisdeverwachteafron-dingvanhetonderzoeknaarstikstofdifferentiatie?Isdesectorbetrokkenbijditonderzoek,enzoja,opwelkewijze?Methetwetsvoorstelwordtruimtegebodenomdegebruiksnormenvoorstikstofooktedifferentiërennaaropbrengstvanhetgewas.Indehierbijgenoemdebriefvand.d.3december2007staatdatditonderzoekin2008uitgevoerdzalwordenendatdeuitkomstenin2009kunnenresultereninéénofmeerdereproefprojecten.IndeMemorievanToelichtingwordtaangegevendatonderzoekverrichtzalwordenhiervoor.Aangezienhetinmiddels2009is,vragendeledenvandeSGP-fractiezichafwatdelaatstestandvanzakenisnaardemogelijkhedenenrandvoorwaarden.Welkedeadlineszijnnugesteld?Ookzijndeledenbenieuwdnaardewijzewaaropdesectorbetrokkenisbijhetonderzoek.OmuitvoeringtegevenaandemotieKoopmans-Cramer,isin2008inhetkadervanhetprojectTelenmettoekomstvergelijkendonderzoekgedaannaarderelatietussendehoeveelheidtoegediendemeststoffenendegewasopbrengst.Daarnaastzijnookproevenuitgevoerdmetverschil-lendebemestingsniveau’s.Hetbedrijfslevenwashierbijbetrokken.Opbasisvanhetpraktijkonderzoekeneentheoretischeonderbouwing,isgeconcludeerddatdifferentiatieopbasisvangewasopbrengstentotdemogelijkhedenbehoort.OnlangshebikerdeEuropeseCommissievankunnenovertuigendateenhogerestikstofgebruiksnormvoorsuikerbietenenfritesaardappelengeenrisicobehoefttezijnvoordekwaliteitvanhetgrondwater.Inhetvierdeactieprogrammahebikdaaromaangegevendatikbereidbenvanaf2010voordiegewasseneenhogerestikstofgebruiksnormtoetekennenaanbedrijvenmetbovengemiddeldegewasopbrengsten.Hetwetsvoorstelvoorzietermedeinhiervooreenwettelijkebasistebieden,naastaspectenalsgewas,toegepastelandbouwpraktijk,ecologischekenmerkenvaneenwaterlichaam,kenmerkenvandebodemendegrondsoortwaaropwordtgeteeld(artikelI,onderdeelC).Vooraardappelenvoorziethetgebruiksnor-menstelselooknualinnormendieverschillennaargelanghetras.Devoorgesteldewijzigingvoorzietechternietineenbasisomdehoogtevandestikstofgebruiksnormmedetelatenafhangenvanweersomstandig-hedenenbemestingsverleden.Zoalsikookindememorievantoelichtingaangafisenblijfteenpuntvanzorgdehandhaafbaarheid,deuitvoerbaarheidendeadministratievelastenvandifferentiatieingebruiksnormen.Depraktijkervaringenmetdeaangekondigdevoorzieningvoorsuikerbietenenfritesaardappelenwilikbetrekkenbijdevraagofverdergaandmaatwerknoodzakelijkenperspectiefvolis.Inhetkadervandeinnovatieopgavedievoortvloeituitdeafsprakendiezijnvastgelegdinhetvierdeactieprogrammawordtvoordekomendejarenvastgesteldwelkekennisvragencentraalstaan.Hierbijisdeaandachtiniedergevalgevestigdopdemogelijkhedenomeffi-ciënteromtegaanmetdebeschikbarebemestingzodatoptimalegewas-groeibijdeverschillendeomstandighedenenbeperktemilieubelastingsamenkunnengaan.Metdeinformatieuitbeidesporenkanbepaaldwordenofeninwelkesituatiesverdergaandmaatwerkwenselijkis.Ikbetrekhierhetbedrijfslevenintensiefbij.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31945,nr.622 13Uithetwetsvoorstelwordtnietduidelijkofookdemogelijkheidwordtingebouwdvoorhethanterenvaneenandersoortigesystematiek.Kandaarhelderheidoverwordenverschaft?Erwordt,behoudensdeindewetopgenomenmogelijkhedentotdifferen-tiatie,waaropinhetvoorgaandeisingegaan,geenmogelijkheidge-creëerdomeenandersoortigesystematiekinhetleventeroepen.DeNitraatrichtlijnbiedthiertoenagenoeggeenruimte.Ikmemoreerindatverbandhetop2oktober2003doorhetEuropeseHofvanJustitiegewezenarrestindeinbreukprocedurevandeCommissietegenNeder-landbetreffendedeuitvoeringvandeNitraatrichtlijn(zaakC-322/00;MenR2003,nr.116;JM2003,nr.126;AgrarischRecht2003,nr.5183),hetgeendedirecteaanleidingwasvoordeinvoeringvanhetgebruiksnormen-stelselindeMeststoffenwetmetingangvan1januari2006.3.4doorberekeningmonitoringHoogtemonitoringskosten15,aanloopnaar32en55Voordekomendederogatiezullendemonitoringskostenwordenverhaaldopdederogatiebedrijven,zomeldthetwetsvoorstel.Zorgtdezewijzigingtot,tenopzichtevandeinspanningeneennietinverhoudingzijnde,verhogingvandelastenvandeprimairederogatiebedrijven,enisdatnietstrijdigmethetkabinetsbeleid?DeledenvandeVVD-fractiekunnenzichslechtvindenindeopstellingvanderegeringomdekostendiesamenhangenmetdemonitoringvandederogatiebedrijven,bijdebedrijvenzelfinrekeningtebrengen.Hetmogeduidelijkzijndatdeoverheidagrarischondernemersdezewetgevingopwilleggen.HetvaltdaaromvolgensdeledenvandeVVD-fractienietuitteleggenomdekostenvoordemonitoringvandederogatieopdeondernemersteverhalen.DeledenvandefractievandeCUkunnenmeegaanmetdegekozenlijnommonitoringskostendoorteberekenenaandiebedrijvenalsdezebedrijvenprofiterenvandeverkregenderogatie.BlijkensdeberekeninguitdeMvTishetprofijtaanzienlijk.Dekostenvoormonitoringvooreenindividueelbedrijfwordenechternietinzichtelijkgemaakt.Kandeministeringaanopdegemiddeldekostenvoormonitoringperbedrijf,zodatvoor-ennadelengoedtegenelkaarafgezetkunnenworden,zovragendezeleden?Inparagraaf3.3vandememoriewordtuitvoerigstilgestaanbijhetprofijtdatgenotenwordtdoorondernemersdiegebruikmakenvaneenderogatie.DitprofijtontstaatdoordeaanvullenderuimtediedederogatiebiedtomopbedrijfsniveaumeermineralenuitdierlijkemesttoetepassendandegeneriekegebruiksnormvoordierlijkemeststoffenzoalsdezedoordeNitraatrichtlijnwordtvoorgeschreven.Deextraruimtevooropheteigenbedrijfgeproduceerdemineralenresulteertineenverlagingvandekostenvanmestafzeteninminderkostenvoordeaanvoervankunstmest.Hetprofijtkan,zoalsbecijferdingenoemdeparagraafvandememorievantoelichting,bijdemestafzetprijzenzoalsdezezichinhetafgelopenjaarmanifesterenoplopentot€210,–perhectareperjaar.Bijeenstijgingvandemestafzetprijzennaareenniveauvan€15,–tot€18,–perton,zoalsvoorspelddoorhetLEI,loopthetprofijtoptot€300,–respectievelijk€354,–perhectareperjaar.Bijeengemiddeldeomvangvandemelkvee-bedrijvendiein2008gebruikmaaktenvaneenderogatievan36,5hectarebedraagthetprofijtopjaarbasisruim€7500,–bijmestafzetprijzenvan€10,–perton.IndiendemestafzetprijzendedoorhetLEIvoorspeldebeweginggaanmakenkanhetprofijtoplopenvantoteenniveauvanTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31945,nr.623 €11000,–a´€13000,perjaar.Naarmateeenbedrijfovermeerlandbouw-grondbeschikt,neemthetindivueelprofijttoe.Methetoogdaaropachtderegeringhetreëeldehoogtevandebijdeindividuelebedrijveninrekeningtebrengenkostenmedetebaserenopdetotdatbedrijfbeho-rendeoppervlaktelandbouwgrond.Dekostenvoorhetinstandhoudenvanhetmonitoringsnetwerkvoordederogatiebedragenzoalshierbovengeschetstmaximaal€4,9miljoenperjaar.Bijeenaantalvan24000derogatiebedrijvenopjaarbasis(aantalderogatiebedrijvenin2008)betekentditeenjaarlijksekostenpostvangemiddeldietsmeerdan€200,–perbedrijfperjaar.Dekostenvoorindi-vidueleondernemerszijndaarmee,inverhoudingtothetprofijtdatvoort-vloeituitdederogatie,uiterstbeperkt.Destellingdathetduidelijkmagzijndatdeoverheidagrarischonderne-mersdezewetgevingwilopleggen,wordtdoorderegeringoverigensnietgedeeld.Hetstaatbetrokkenbedrijvenimmersvrijteopterenvoordebijderogatietoegestanehogeregebruiksnorm,zijwordendaartoegeenszinsverplicht.Zoalsinvoornoemdeparagraafvandememorievantoelichtingisaange-geven,ishetdoorberekenenvandemonitoringskosteninlijnmethetrapport«MaatHouden,EenKadervoordoorberekeningvantoelatings-enhandhavingskosten»(KamerstukkenII1994/95,24036,nr.1)endaarmeeinlijnmethetkabinetsbeleid.16en17Watzijndehuidigemonitoringskostenenhoeontwikkelendezezichnaardetoekomsttoe?HeefthetLandelijkMeetneteffectenMestbeleid(LMM)alsenigedoelmonitoringopderogatiebedrijvenofbehorenookmonitoringvandewaterkwaliteitinalgemenezinenbedrijfsvoeringinrelatietothettotalemestbeleidtotdedoelen?Zo,jadanvragendeledenvandeCDA-fractiezichafofdekosten,welkesamenhangenmethetinstandhoudenvanhetmonitoringsnetwerk,volledigdoorberekenddienentewordenaanderogatiebedrijvenalleen?Immersissprakevaneencollectiefbelangwatuitcollectievemiddelenzoumoetenwordengefinancierd.DemonitoringvandederogatieisopgenomeninhetLandelijkMeetneteffectenMestbeleid(LMM).DemonitoringwordtuitgevoerddoorhetRijksinstituutvoorVolksgezondheidenMilieu(RIVM)voorzoverhetgaatomdekwaliteitvanhetgrond-enoppervlaktewaterenhetLandbouwEconomischInstituut(LEI)alshetgaatomhetmineralen-enbedrijfs-management.Dederogatiemonitoringmaaktonderdeeluitvanhetmoni-toringsnetwerkzoalsditsinds1992wordtgebruiktominhetkadervandeNitraatrichtlijndekwaliteitvangrond-enoppervlaktewatervanlandbouw-percelentemeteneninverbandtebrengenmethethandelenvanagra-rischondernemers.DeopdrachttothetuitvoerenvanhetLMMisvoordejaren2006totenmet2009,zoverhetgaatomdewerkzaamhedenvanhetRIVM,verstrektdoordeministervanVROMen,zoverhetgaatomdewerkzaamhedenvanhetLEI,verstrektdoordeministervanLNV.Erisvoordejaren2006totenmet2009geenafzonderlijkeopdrachtaanhetRIVMenLEIverstrektvoorhetuitvoerenvandederogatiemonitoring.DeaanhetRIVMenLEIverstrekteopdrachtheeftbetrekkingopdemoni-toringtenbehoevevanzoweldeNitraatrichtlijn,hetzogenoemdebasis-meetnet,alstenbehoevevandederogatie,hetzogenoemdederogatie-meetnet.Doordegecombineerdeopdrachtwashetmogelijkdemonito-ringopeenefficiëntewijzeinterichtentegendelaagstmogelijkekosten.Detotalekostenvoordewerkzaamhedendietenbehoevevandemonito-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31945,nr.624 ringvandeNitraatrichtlijnendemonitoringvandederogatiewordenuitgevoerdbedragenvoordejaren2006totenmet2009€35,6miljoen.DezezomerzalzowelhetRIVMalshetLEIverzochtwordenoffertesoptestellenvoordeuitvoeringvanzoweldederogatiemonitoringalshetbasis-meetnet.Beidepartijenzalwordenverzochtdemonitoringsprogramma’szoefficiënteneffectiefmogelijkinterichtenen,integenstellingtotdehuidigeopdracht,onderscheidtemakenindekostenvoordederogatie-monitoringenvoorhetbasismeetnet.Opditmomentzijndekostenvoordejaren2010totenmet2013nognietbekend.Afgaandeophetverplichteaantalvan300derogatiebedrijvenenhettotaalaantalbedrijvendatonderdeeluitmaaktvanhetLMM,kangesteldwordendatdekostenvoordederogatiemonitoringvoordehuidigeperiodevanvierjaar(2006–2009)ongeveer€4,9miljoenbedragen.Naarverwachtingzullendevoor-waardendiedoordeEuropeseCommissiewordengesteldaaneeneven-tuelederogatievoordeperiodevanhetvierdeactieprogrammagelijklui-dendzijnaandehuidigevoorwaarden.Ditbetekentdatrekeninggehoudendienttewordenmetjaarlijksekostenvoorhetinstandhoudenvaneenmonitoringsnetwerkvan300derogatiebedrijvenvan€4,9miljoenperjaar.InditbedragzijndusnietbegrependekostenvanhetbasismeetnetendeuitvoeringvaneerderaangehaaldemotieKoopmans.Medezeggenschapmonitoring18,32,33,34,56,65en66HetLandelijkMeetneteffectenMestbeleid(LMM)endepartijendiedaarbijbetrokkenzijnhebbennualleeneenadviserenderol.AlsdederogatiebedrijvengaanbetalenvoordemonitoringkrijgenhetLMMmeerinspraakdanwelbeslissingsbevoegdheidoverhetmeet-enmonito-ringssystematiekendedaarmeegepaardgaandekosten,meetfrequentie,meetdiepteenuitvoerendeorganisaties?Zonee,waaromniet?DeledenvandeVVD-fractiewillengraagwetenofdeagrarischesectormagmeebeslissenoverbijvoorbeeldmeetdiepteenmeetlocaties,omdatzoalshetnublijktdesectorookmeebetaaltaandemonitoringskostenvoorderogatie?Zonee,waaromniet?Kiezendeondernemersdeonderzoeksinstanties?DeledenvandeVVD-fractiewilookgraagwetenofmaatschappelijkeorganisatiesofondernemerseen(mede-)beslissenderolinhetLandelijkMeetnetEffectenMestbeleidhebben?Zonee,waaromniet?Daarnaastachtenzijhetvanbelangdatdegenendiebetalenookmeekunnendenkenoverhetbeleid.Iservoorzienineenrolvooronderne-merstenaanzienvanbeslissingenoverhetderogatiemeetnet,enzonee,waaromniet?DeledenvandeSGP-fractievragenzichafwatdebatenversuslastenzijnvoorhetgemiddeldederogatiebedrijf.Krijgendebetreffendeonderne-mersofhunsectoraleorganisatiesinspraakinen(mede)zeggenschapoverdevormgevingvanhetmonitoringsnetwerken,breder,hetLandelijkMeetnetEffectenMestbeleid?Zonee,waaromniet?Krijgendebetreffendeondernemers(mede)zeggenschapoverdetehanterenmeetdiepte?Zonee,waaromniet?Hetwetsvoorstelisinhetnajaarvan2008voorgelegdaaneengrootaantalmaatschappelijkeorganisaties.IneenreactievandeLand-enTuinbouworganisatieNederland(LTO-Nederland)ophetwetsvoorstelwerdeenpleidooigehoudenvoormeerzeggenschapvanbedrijfsleveninonderanderemeet-enmonitoringskosten,meetfrequentie,meetdiepteenuitvoerendeorganisatieszoverhetdeinrichtingvanhetmonitoringsnet-werkvoordederogatiebetreft.Deregeringisinparagraaf6vandememorievantoelichtinguitvoerigingegaanophetpleidooivanLTO-Nederland.DeledenvandefractievandeCDA,ChristenUnieenVVDTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31945,nr.625 houdeneensoortgelijkpleidooi.Deregeringis,andersdangenoemdefracties,vanmeningdathetfeitdatindividueleondernemersbijdragenaandekostenvandederogatiemonitoring,nietautomatischbetekentdatindividueleondernemersdanwelbelangorganisatiesbeslissings-bevoegdheiddienentekrijgenindewijzewaaropdemonitoringwordtvormgegevenendoorwiedemonitoringwordtuitgevoerd.Maatschappe-lijkeorganisatieshebbenalgeruimetijdzittingineenbegeleidings-commissievoorhetLMM(BC-LMM).DeBC-LMMheefteenadviserenderolrichtingdeopdrachtgeversvanhetLMM–deministersvanVROMenLNV–alshetgaatomhetreilenenzeilenvanhetLMM,endaarmeeookvandederogatiemonitoring.DeregeringzietgeenaanleidingomhetlandbouwbedrijfsleveneenandereroltoetedichtendanderoldienuvervuldwordtindeBC-LMM.4.Diversen4.1Bedrijfseconomischeeffecten31DeledenvandeVVD-fractiewillendaarnaastgraagwetenwelkeopbreng-stendeministerverwachtdoordegebruiksnormenaantescherpen,enzijnbenieuwdofdatditinverhoudingistotde(maatschappelijke)kosten?DeCDMconcludeertinheteerdergenoemdadviesdatinhetrisicovandervingvangewasopbrengstenkwaliteitdoordevoorgenomenaanscher-pingvandefosfaatgebruiksnormenopkortetermijngeringis.DeCDMsluitnietuitdatoplangeretermijndekansvandervingvangewas-opbrengstopbedrijvenmeteenforsaandeelfosfaatbehoeftigegewasseninhetbouwplanonderbepaaldeomstandighedenkantoenemen.Dekostendiesamenhangenmetdevoorgesteldeaanscherpingvandefosfaatgebruiksnormenhoudenverbandmetdeverplichtingombodem-bemonsteringterbepalingvandefosfaattoestandvandebodemtelatenverrichten.Indepraktijkzullenveelondernemersalregelmatigebodem-bemonsteringlatenuitvoerenomeenzooptimaalmogelijkbemestings-plantekunnenvaststellen.Daarbodembemonsteringvoorveelondernemersnietnieuwisendeteverwachteneffectenopdeopbrengstenkwaliteitvangewassengeringzijn,iservolgensderegeringsprakevaneengoedebalanstussenpeople,profitenplanet.35en36DeRaadvanStategafaandaternegatieveeffectenopkunnentredenopdebedrijfseconomischeuitvoerbaarheidvandeaantescherpengebruik-snormen.DeledenvandeVVD-fractieziengraageenconcreteuiteenzet-tingvandezemogelijknegatieveeffecten.Watishetantwoordvanhetkabinethierop?DeministervanLNVgeeftaandatdegevolgenvaneenbeperkingvanplaatsingvandierlijkemeststoffenvoordenationalemestmarktbeperktzullenzijn.Hoeruimkandeterm«beperkt»geïnterpreteerdworden?DeopmerkingvandeRaadvanStatewaardeledenvandeVVD-fractieopwijzenheeftbetrekkingopéénvandevoorgesteldemaatregelenomdegewenstmilieukwaliteitterealiserenenwelhetverminderenofverbiedenvanhetgebruikvandierlijkemeststoffenopbepaaldeuitspoelingsgevoe-ligegewassen.Inonderhavigwetsvoorstel(artikelI,onderdeelB)iseenbasisopgenomenom,ingevaldeinhetvierdeactieprogrammabeschrevenruimteommetbehulpvaninnovatievemaatregelendegewenstmilieukwaliteitterealiserenniettijdigeffectsorteert,voorTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31945,nr.626 bepaaldegewassenopzand-enlössgrondenhetgebruikvandierlijkemeststoffenteverbiedendanwelteverminderen.Zoalsindememoriebijhetwetsvoorstelindeparagrafen3.4en4.1beschrevengaathethierbijomcirca25000tot30000hectareaangroentegewassen.Indienookvooraardappelen,dieeveneensuitspoelingsgevoeligzijn,opzand-enlössgron-deneendergelijkebeperkingzougaangeldenleidtdittoteenuitbreidingvanhetareaalmetcirca65000tot70000hectare.Effectueringvandezemaatregelzoudaarmeemaximaaleffectkunnenhebbenopeenareaalvan90000tot100000hectare.DeinonderhavigwetsvoorstelopgenomenbasisbiedtruimteomeenlageregebruiksnormvoordierlijkemeststoffenvoorteschrijvendandievolgenduitdeNitraatrichtlijn(170kgN/ha/jr)danwelhetgebruikvandierlijkemestinzijngeheelteverbieden.Ookbiedtdezewijzigingvandemeststoffenwetdemogelijkheidomalleenhetgebruikvandierlijkemest-stoffenmeteengeringewerkingtebeperken.Ingevalervoorgekozenzouwordenhetgebruikvanalledierlijkemeststoffentebeperken,danzoudendebedrijfseconomischeeffectenvaneendergelijkemaatregelinhoofdzaakopgebouwdzijnuittweecomponenten.Indeeersteplaatsbetekenteenafnamevandeplaatsingsruimtevoordierlijkemestdat(intensieve)veehoudersopeenkleineremestmarktconcurrerenvoorafzetruimte.Zoalsbeschreveninonderhavigememorieligthetgemid-deldegebruikvandierlijkemestindeakker-entuinbouwopcirca50procentvandetoegestaneruimtevan170kgN/ha/jrenbedraagtdaarmeecirca85kgN/ha/jr.Indienhetgebruikvandierlijkemestinzijngeheelwordtverbodenvoorgenoemdearealenbetekentditeenverliesaanplaatsingsruimtevan8,5miljoenkgN/jr.Ditverliesaanplaatsingsruimteisbeperktwanneerafgezettegendetotaleproductieaanstikstofuitdier-lijkemestendenationaleafzetruimte.Hetverliesaanplaatsingsruimtekaneenopstuwendewerkinghebbenopdeprijzenvoorveehoudersomhunoverschotaandierlijkemeststoffenopeenmilieuverantwoordewijzeaftezetten.Inwelkematedeprijzenzullenstijgenisvooralsnogniettevoorzien.Hetverbodophetgebruikvandierlijkemestdanweleenverlaagdenormvoorhetgebruikvandierlijkemeststoffenbetekentvoordeafnemereenverliesaaninkomstendieveelalgepaardgaatmetdeafnamevandierlijkemeststoffen.Detweedecomponentwordtgevormddooreenextrakostenpostvoorakker-entuinbouwersvoordeaanvoervankunstmeststoffen.Eenvermin-derdegiftaanstikstofenfosfaatuitdierlijkemeststoffenbetekenteenkostenpostvoordeaanvoervankunstmeststoffen.Depreciezekostenzijnafhankelijkvandedangeldendeprijzenopdewereldmarktvoorkunstmest-stoffenmaarkunnenoplopenvanhonderdtotenkelehonderdeneuro’sperhectareperjaar.Ingevalgekozenwordtvooreenbeperkingvanalleenhetgebruikvandierlijkemeststoffenmeteengeringewerking,danzouendergelijkemaatregeleenstimulansbetekenenvoor(intensieve)veehoudersommiddelsbe-enverwerkingvandierlijkemeststoffendeeffectiviteitvandeindemestaanwezignutriëntenteverhogen.Eendergelijkeinvullingvanaanvullendemaatregelenzou,afhankelijkvandematewaarinveehoudersdaadwerkelijkbewerktemestproductenindemarktkunnenzetten,nietleidentoteenafnamevandeplaatsingsruimtevoordierlijkemestendaarmeegrotebedrijfseconomischeeffecten.4.2Mestbewerkingsproducten7en42DeledenvandeCDA-fractiemisseninhetvoorliggendewetsvoorsteldeaandachtvoormestbeenverwerking.TenaanzienvandifferentiatievanTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31945,nr.627 normenwordtwelaandachtgegevenaandemogelijkeontwikkelingen.Opwelkewijzewordtalvastruimtegecreëerdvoordemestbe-enverwer-kingsproducten?Hetstimulerenvanmestbe-enverwerkingiséénvandespeerpuntenvandeministeriesvanLNVenVROM.DeledenvandeVVD-fractiezijnbenieuwdinhoeverrehierinhetvoorliggendewetsvoorstelopwordtvoorgesorteerd?ArtikelI,onderdeelB,vanhetonderhavigewetsvoorstelvoorzieterininartikel9,derdelid,vandeMeststoffenweteenbasisoptenemenomdegebruiksnormenvoordierlijkemeststoffenteverlagenofzonodigopnultestellen.Zoalsisweergegeveninparagraaf3.4vandememorievantoelichtingbijhetwetsvoorstelkanhiermeewordenvoorzienindemoge-lijkheidomuitsluitenddegebruiksnormvooronbewerktedierlijkemest-stoffenmeteenlagewerkingteverlagen,waardoorhetgebruikvanbewerktedierlijkemestsoortenmeteenhogestikstofwerkingonvermin-derdblijfttoegestaan.Ditkaneenimpulsvormenvoorveehoudersmeteenoverschotaandierlijkemest,omhundierlijkemestzodanigtebewer-kenofverwerkendatgebruikvandezemestleidttotminderstikstof-verliezenvergelekenmetonbewerktedierlijkemestsoorten.Eenverlagingvangebruiksnormvooronbewerktedierlijkemestsluitaanbijdegedurendehetvierdeactieprogrammateontwikkeleninnovatiesindelandbouwpraktijk,waaronderverschillendevormenvanmestbe-enverwerkingvanmest.MetdeEuropeseCommissieisafgesprokendathetmethetvijfdeactie-programmadoortevoerenmaatregelenpakketzalbestaanuiteencombi-natievanmaatregelendiemedebetrekkinghebbenopmestbe-enverwer-king.Keuzevrijheidondernemer24Ishetnietdeindividueleondernemerdiebeslistwelkgewashijteelt,eninhoeverreisindiekeuzedebeschikbaarheidvandierlijkemeststofbepa-lend?Menteelteengewasineersteinstantieimmersnietomermest-stoffeninkwijttekunnenmaaromdatervraagisnaardatspecifiekegewas.Hetisinderdaadaaneenindividueleondernemeromtebepalenwelkgewasinbepaaldjaargeteeldwordt.Welkeoverwegingindezekeuzevandoorslaggevendbelangiszalperondernemerverschillen.Erzijngeenaanwijzingendatdebeschikbaarheidvandierlijkemeststoffendaarbijvanbetekenisvolbelangis.DeministervanLandbouw,NatuurenVoedselkwaliteit,G.VerburgTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31945,nr.628