Kabinetsstandpunt over de natuurherstelmogelijkheden van de Westerschelde

30862Goedkeuringvanhetop21december2005teMiddelburgtotstandgekomenVerdragtussenhetKoninkrijkderNederlandenenhetVlaamsGewestbetreffendedeuitvoeringvandeontwikkelingsschets2010Schelde-estuarium(Trb.2005,310)Nr.25BRIEFVANDEMINISTERVANLANDBOUW,NATUURENVOEDSELKWALITEITAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,17april2009InleidingEind2007enbeginjuli2008behandeldenrespectievelijkdeTweedeKamerendeEersteKamerdevierScheldeverdragenmetVlaanderen.Op30septemberen1oktober2008zijndeverdrageninwerkinggetreden.Onderdeelvandeverdragenisderealisatievanintotaal600hectareestuarienenatuurlangsdeWesterscheldeinNederland,ondermeerdoorontpolderingvandeHedwigepolderenuitbreidingvanhetZwin.DeopgavevoordeHedwigepolderbehelstcirca300ha.Deregieenuitvoe-ringvanhetnatuurprogrammaisinhandengegevenvandeprovincieZeeland,waarbijhetRijkeindverantwoordelijkblijft.UwKamerheeftop10december2007deregeringbijmotie(Koppejanc.s.,TK30862,nr.11)verzochteenonafhankelijkecommissieintestellendiezoumoetennagaanofen,zoja,welkealternatievenatuurherstel-mogelijkhedenerzoudenzijnom600hectarenatuurterealiseren.NaaraanleidingdaarvanhebikdeCommissieNatuurherstelWesterscheldeingesteld(commissieNijpels).Ikhebdezeookgevraagdomdeop3december2007aandeTweedeKameraangebodenpetitiesbijhaaronderzoektebetrekken.DecommissieNijpelsheeftop21oktober2008adviesuitgebracht(TK30862,nr.22).MedeopbasisvanhetadviesvandecommissieNijpelsheefthetkabinetzijnstandpuntbepaald,ikbiedudithierbijaan.NoodzaakvannatuurherstellangsdeWesterscheldeHetestuariumvandeScheldeisopnationaleeninternationaleschaalvanbijzonderewaarde.Hetestuariumstaatallangetijdonderdrukdoormenselijkeingrepen,waarondereerdereverdiepingenvandeWester-schelde.Deestuarienenatuurkwaliteitgaatachteruitenverkeertineenslechteofmatigestaatvaninstandhouding.Voorhethersteliseenverbe-TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1303290809tkkst30862-25ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2009TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30862,nr.251 teringvandekwaliteitvanhetestuariumnodig.DaaromzijnindeScheldeverdragen(2005)afsprakenvastgelegdoverhetnatuurherstelvandeSchelde.Inaansluitingopdegenoemdeverdragenheeftmijnambtsvoorgangerinjanuari2007voorhetNatura2000-gebiedWesterscheldeenLandvanSaeftingheeenontwerp-aanwijzingsbesluitvastgesteldwaarinvoordehabitattypen1130(Estuaria),1310(eenjarigepioniersvegetatiesvanslik-enzandgebieden)en1330A(Schorrenenziltegraslanden,buitendijks)instandhoudingsdoelengelden.VooreenNatura2000-gebiedisaange-gevenwatdenatuurwaardenvanhetgebiedzijn.Diewaardenmoetenbehoudenworden,enzoalsdatheet«ineengoedestaatvaninstandhou-ding»zijn.DeEuropeseCommissieziettoeopdeverbeteringvandenatuurwaardenvandeScheldeenkijktbijdestappendieNederlandzetoveronzeschoudermee.DeEuropeseCommissieisin1998zelfseeninbreuk-proceduregestarttegenNederlandomdatvolgenshaardeschadeaandenatuurdoordetweedevaarwegverruimingonvoldoendewerdgecompen-seerd.DeCommissieheeftdezeinbreukproceduregeseponeerdnadathetnatuurcompensatieprogrammavoordetweedevaarwegverruimingwerduitgebreidénerconcreetuitzichtwerdgebodenopnatuurherstelvanhetSchelde-estuariumdoordevaststellingvandeOntwikkelingsschets2010Schelde-estuariumenhetafsluitenvandeScheldeverdragen.Ineenbriefvan29november2007aandeNederlandseregeringgeeftdeEuropeseCommissieaanzichzorgentemakenoverdeuitvoeringvanhetnatuur-herstel.InditverlengdehechthetkabineteraanomtebenadrukkendatNederlandaandeopgavevoornatuurherstelzalvoldoen.DeEuropeseCommissiekijktoverigensalleenofeenlidstaatdedoelenrealiseert,niethóeeenlidstaatdatdoet.Hetisaandelidstaatomaantegevenhoehetnatuurherstelwordtgerealiseerd.Daarbijkanrekeninggehoudenwordenmetoverwegingenvaneconomische,socialeencultu-releaard.DeHabitatrichtlijn(artikel6lid1en2)eistuiteraardniethetonmogelijkeofonredelijkevaneenlidstaatomeenaangewezengebied,datzichineenmatigeofslechtstaat,bevindtteverbeteren.ResumévandezoektochtnaaralternatievelocatiesHetkabinetiszichbewustvanhetfeitdathetontpolderenvanlandbouw-grondvoorhetherstelvannatuureenvergaandemaatregelis,zekerwanneerdatplaatsvindtineenregiowaardeeeuwenlangestrijdtegenhetwatereenbelangrijkonderlingverbindendelementvormt.InZeelandishetmaatschappelijkdraagvlakvoordeontpolderingvandeHedwige-polderzeergering.Hierbijmoetwelvermeldwordendatdenatuur-organisatiesdezeontpolderingvoorhetgewenstenatuurherstelsteedshebbenbepleit.OokindeTweedeKamerisalenkelejareneenmeerderheidtegen(gedwongen)ontpoldering(ziemotieVanderStaaij,TK26980,nr.30).DenoodzaakvannatuurherstelwordtoverigensweldooruwKameronder-steund.IndeEersteKamertekentzicheenvergelijkbaarbeeldalsindeTweedeKameraf.Omdezeredenenzijndeafgelopenjarenalternatievelocatiesenmaatre-gelenvoorhetnatuurherstelvandeWesterscheldeuitvoerigonderzocht.Iknoemhierbijdecommissie-Maljersdiein2006inopdrachtvandeprovincieZeelandmogelijkealternatievenvoorhetnatuurherstelheeftonderzocht.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30862,nr.252 OokheeftdeprovincieZeelandin2007eenpoginggedaanomsamenmetZeeuwsemaatschappelijkeorganisatiestoteengedeeldvoorsteltekomenvoorderealisatievandenatuurherstelopgavevandeWesterschelde.Dezepogingisnietgeslaagd,maarleverdevoordeprovincieweleeninhoude-lijkgoedebasisvoordeuitwerkingvanhetnatuurherstelinhetzogehetenMiddengebied,hetgebiedtussenVlissingenenHansweert.Deprovincieheeftdezeuitwerkinginmiddelsafgerondenaanmijaange-boden.OpverzoekvandeTweedeKamerhebikdecommissieNijpelsingesteldomteonderzoekenof,enzoja,welkealternatievenerzijnvoordereali-satievanhetnatuurhersteldoorontpolderingvandeHedwigepolder.DecommissieNijpelsheeftzowelbestaandealsnieuwealternatievenonder-zocht,waaronderdealternatievendieindetweepetitiesdieaanuwKamerzijnaangeboden.NaaraanleidingvandebehandelingvandegoedkeuringswetvanhetVerdragbetreffendedeuitvoeringvandeontwikkelingsschets2010Schelde-estuariumindeEersteKamerhebikhetzoekgebiedvandecommissienogverderverruimdendecommissie«carteblanche»gegeven(4juli2008;EK30862,K).Decommissieheeftop21oktober2008haarbevindingengepresenteerdenadviesaanmijuitgebracht.ReactieophetadviesvandeCommissieNatuurherstelWesterscheldeoverdealternatieven(commissieNijpels)HetadviesvandecommissieNijpelsbeschrijftzoweldezoektochtnaaralsdebeoordelingvanalternatievenvoorontpolderingvandeHedwige-polderengeeftenkeleandereadviezenaanhetkabinet.Hetadviesvandecommissiebeoordeelikalsgedegenenhelder.Ikconstateerdatdecommissievelealternatievenheeftbekekenenbeoor-deeldenzichzeerheeftingespannenomeengeschiktalternatieftevinden.HetkabinetvolgttweeelementenvandecommissieNijpelsop.ZodeelikhetoordeelvandecommissiedatdedoorhaargenoemdevijfkansrijkealternatievenmindergewenstzijndandeontpolderingvandeHedwige-polder.Ditomdathetbeslagoplandbouwgrondenendeimpactopland-bouwkundiggebruikbijdezevijfkansrijkealternatieven(veel)groterisdanbijontpolderingvandeHedwigepolder.OokdeelikdeopvattingvandecommissieNijpelsdatduidelijkheidgewenstisendatersnelheidvanbesluitvormingmoetkomen.Hoorzittingd.d.19februari2009TijdensdehoorzittingdiedevasteKamercommissievanVerkeerenWaterstaathieldinzakehetadviesvandecommissieNijpelsiseengrootaantaldeskundigendooruwKamergehoord.Ookzijnertijdensdehoor-zittingalternatieveningebracht,danweltoegelicht.Zozijnookdevarianten«aanlegbuitendijkseschor»vandeZeeuwseWaterschappenen«LandvanSaeftinghe»vandeStichtingLevendeDeltaaandeordegekomen.TijdensdehoorzittingbleekdathetadviesvandecommissieNijpelsgeenommekeerheeftgebrachtindenegatievegevoelensinZeelandoverdeontpolderingvandeHedwigepolder.OokhetgebrekdraagvlakinuwKamerbleekonveranderdenikhebvastgestelddaterinuwKamernogsteedseenmeerderheidistegen(gedwongen)ontpolderingvandeHedwigepolder.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30862,nr.253 ConclusieMethetadviesvandecommissieNijpelsengehoorddeinbrengenbijdehoorzittingvanuwKamer,achtikdezoektochtnaaralternatievenvoorrealisatievanhetnatuurherstelvandeWesterscheldealsafgerond.Voorderealisatievanhetnoodzakelijkenatuurherstelisnuduidelijkheidnodig.Duidelijkheidoverdegebiedenwaarnatuurherstelzalgaanplaatsvinden.DitachtiknietalleenvanbelangvoordeintegraleuitvoeringvandeScheldeverdragen,maarookvoordedirectbetrokkenenbijdetotnutoegenoemdezoeklocaties,diesomslanginonzekerheidhebbenverkeerd.Eenandereredenwaaromhetnemenvaneenbesluitnunoodzakelijkis,isdatNederlandenVlaanderenindeInterpretatieveverklaring(ziebriefvan6december2007)bijdeScheldeverdragenhebbenafgesprokendatdeuitvoeringvanhetnatuurhersteluiterlijkin2010gestartmoetzijn.VoorhetkabinetspeeltdeZeeuwseregionaal-historischeensociaal-culturelecontextvanditdossierinzijnafwegingenconclusieeenbelang-rijkerol.HetkabinetrespecteertdegevoelensdiespeleninZeeland.Voortshechthetkabinetaanvrijwilligegrondverwerving.Onteigeningziethetkabinetalleenalseenuiterstemiddel.Langsdielijnleidtdattotdevolgendeconclusie.Hetkabinetgeefterdevoorkeuraanomnatuurherstel,datalsalternatiefdientvoordeHedwigepolder,terealiserenzonderontpoldering.Daartoebesluithetkabinethetnatuurherstelbuitendijksterealiserendooruitvoe-ringtegevenaanhetalternatief«aanlegbuitendijkseschor»vandeZeeuwseWaterschappenenzonodigdoorhetaanvullend(gedeeltelijk)overnemenvanhetalternatief«LandvanSaeftinghe»vandeStichtingLevendeDelta.ZoalsaleerderisbetoogdtoetstdeEuropeseCommissieòfdedoelstel-lingvanhetnatuurherstelwordtbereikt,hetgaatnietomdevraagwelkemaatregelaldannietisgenomen.NederlandkandusopbasisvaneigenafwegingenkeuzeseenpakketvanmaatregelensamenstellendatpassendisomdestaatvaninstandhoudingvandenatuurlangsdeWesterscheldeteverbeteren.GeenenkelonderdeelvandiemaatregelisopzichzelfverplichtenkandusooknietdoordeCommissieverplichtwordengesteld.DitbesluitzalrichtingdeEuropeseCommissiewordengecommuniceerdentoegelicht.Mochtonverhooptdebovengenoemde(combinatie)vanbuitendijksealternatievenoponoverkomelijke(juridische)bezwarenstuiteninhetkadervanEU-regelgeving,danwordthetoorspronkelijkevoorstelvanhetontpolderenvandeHedwigepoldertotuitvoeringgebracht.Dit,omdatNederlandzichverdragsrechtelijkheeftverplichtmetVlaanderen.Alsdezeontpolderingonvermijdelijkisopgrondvanhetgemeenschapsrecht,danzethetkabinetzichinomalsnogtotvrijwilligeaankoopvandeHedwige-poldertekomen,maarzietzichinhetuiterstegevalgenoodzaaktomdeonteigeningsprocedureingangtezetten.Overigens:zolanghetgerechte-lijkdeelvandeonteigeningsprocedurenietisafgerond,kandeverkoopnogvrijwilligplaatsvinden.StandvanzakenuitwerkingnatuurherstelinhetMiddengebiedenhetZwinIndebriefvan27april2007aandeTweedeKamer(TK26980,nr.33)hebikaangegevenpositieftestaantegenoverhetzogenoemdeZeeuwsevoorstelvoorhetMiddengebiedmaardatditvoorsteldoordeprovincieZeelandnogverdermoetwordenuitgewerktenmogelijkaangevuld.DeprovincieZeelandheeftmijinnovember2008geïnformeerdoverderesul-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30862,nr.254 tatenvandeuitwerkingendevervolgstappen.Mijnbeoordelingisdathetpakketvandeprovinciebijdraagtaanhetrealiserenvandenatuurherstel-opgavevoordeWesterschelde,inhetbijzonderdeuitbreidingvandebeoogdehabitattypenensoorten.Debijdrageaaneenduurzaamherstelvanestuarieneprocessenisbeperkt,maarachthetkabinetvoldoendeomhetafgesprokennatuurherstelterealiseren.SlotHetkabinetheeftervertrouwenindatmetditbesluithetbeoogdenatuur-herstelvandeWesterscheldewordtbereikt.DaarmeewordthetnatuurluikuitdeScheldeverdrageningevuldendedoelstellingvandeEuropeseN2000richtlijngehaald.HetkabinetvindthetvangrootbelangdatnuuitvoeringwordtgegevenaandeScheldeverdragen,zowelvoordeveilig-heid,detoegankelijkheidalsdenatuurlijkheid.DeministervanLandbouw,NatuurenVoedselkwaliteit,G.VerburgTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30862,nr.255