Rapportages naleving Alcoholwet en Tabaks- en rookwarenwet

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202527 565Alcoholbeleid32 011TabaksbeleidNr. 194 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 19 december 2024Hierbij informeer ik uw Kamer over onderstaande onderwerpen in hetkader van de naleving op het gebied van alcohol- en tabaksontmoediging.1.Onderzoek naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 20242.Onderzoek naleving toelaten en doorschenken bij dronkenschap3.Inspectieresultaten NVWA online alcoholverkoop4.Inspectieresultaten NVWA leeftijdsgrens tabak en e-sigaretten5.Inspectieresultaten NVWA smaakjesverbod e-sigaretten1. Onderzoek naleving leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop Bij deze brief ontvangt u de resultaten van het landelijk nalevingson-derzoek leeftijdsgrens alcohol- en tabaksverkoop 2024. Dit onderzoekwordt tweejaarlijks uitgevoerd en geeft inzicht in welke mate jongerenonder de 18 jaar alcohol en tabak kunnen kopen. Het landelijk onderzoekmaakt gebruik van 16- en 17-jarige testkopers die onder begeleiding eenaankooppoging doen. Dit wordt mysteryshoponderzoek genoemd. Deaankooppogingen zijn gedaan bij een representatieve steekproef van deverschillende verkoopkanalen voor alcohol, tabak en e-sigaretten. Na deaankooppoging wordt gerapporteerd of de aankoop gelukt is, of er naareen identiteitsbewijs en/of leeftijd is gevraagd en of er bij de leeftijdsverifi-catie gebruik is gemaakt van een hulpmiddel. De verkoper wordt niet opde hoogte gebracht dat er een testkoop heeft plaatsgevonden. In 2026 zalhet onderzoek worden herhaald. kst-27565-194ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 565, nr. 1941 AlcoholverkoopHet gewogen totale nalevingscijfer voor alcoholverkoop in 2024 is 32,7%1.Dat is significant lager dan in 2022 (39,4%). Twee derde van de jongerenonder de 18 jaar kan dus alcohol kopen, terwijl dit verboden is. Slijterijen(62,3%) en supermarkten (58,9%) hebben het minst lage nalevingscijfer,maar deze is in 2024 significant lager dan in 2022. Binnen deze verkoopka-nalen hebben ketenslijterijen (85,6%), borrelshops (73%) en ketensuper-markten (68,4%) het hoogste nalevingscijfer. Daarna volgen avondwinkels(31,6%), horecagelegenheden (25,5%), cafetaria’s (23%), sportkantines(22,4%), warenhuizen (21,7%) en thuisbezorgkanalen (20,2%). Bijthuisbezorgkanalen is de naleving in 2024 iets hoger (20,2%) dan in 2022(10%), maar deze blijft nog steeds extreem laag.Verkoopkanaal alcoholNaleving 2022Naleving 2024Avondwinkels46,9%31,6%Cafetaria’s24,8%23,0%Horecagelegenheden23,7%25,5%Slijterijen71,0%62,3%– Borrelshops77,0%73,0%– Ketenslijterijen84,0%85,6%– Zelfstandige slijterijen36,4%28,7%Sportkantines28,8%22,4%Supermarkten62,6%58,9%– Ketensupermarkten63,4%68,4%– Zelfstandige supermarkten33,6%20,2%Thuisbezorgkanalen10,0%20,2%– Maaltijdbezorgdiensten4,0%3,0%– Thuisbezorgende landelijke ketens25,0%46,3%– Webshops10,0%25,4%– Flitsbezorgers1,1%6,3%Warenhuizen–21,7%Gewogen totale nalevingscijfer34,2%32,9% Ik vind het zeer zorgelijk dat de naleving van de leeftijdsgrens tien jaar nainvoering bij verschillende verkoopkanalen nog steeds zwaar ondermaatsis. Ik blijf daarom hameren op blijvende aandacht voor – en stevige inzetop toezicht door de toezichthoudende partijen; zowel de gemeente als deNVWA. Ik wil de pakkans voor het overtreden van de leeftijdsgrens bij deverkoop van alcohol verhogen. Ik ga hierover met gemeenten en deNVWA in gesprek om te kijken wat hiervoor nodig is. Ook wil ik deboetebedragen voor het overtreden van de leeftijdsgrens bij de verkoopvan alcohol verhogen. Ik ga verkennen of dit mogelijk is in lijn met deverhoging van de boetebedragen voor het overtreden van de Tabaks- enrookwarenwet.Ik ga ook opnieuw in gesprek met de verstrekkers over hoe zij kunnenzorgen voor betere naleving en hen vragen welke mogelijke aanvullendemaatregelen er bij de fysieke en online verkoop van alcoholhoudendedrank genomen kunnen worden om jongeren beter te beschermen. Ikneem dit mee in de uitwerking van mijn brede preventiestrategie.Er worden al twee extra maatregelen genomen die het moeilijker makenvoor jongeren onder de 18 jaar om online alcohol te bestellen. Zoals mijnvoorganger heeft aangekondigd2 wordt het amendement van de ledenVan den Berge en Renkema uitgevoerd zodat ketenpartijen, waaronderbezorgers, op grond van de Alcoholwet verplicht worden om leeftijdscon-1Het verkoopkanaal thuisbezorgkanalen is niet meegenomen in het gewogen totale nalevings-cijfer voor alcoholverkoop, omdat er geen realistische schatting van het totale aanbod vanthuisbezorgkanalen gemaakt kan worden.2Kamerstuk 27 565, nr. 183Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 565, nr. 1942 trole uit te voeren bij het afleveren van alcoholhoudende drank. Ook eenbetrouwbaar leeftijdsverificatiesysteem moet eraan bijdragen datjongeren onder de 18 geen alcohol kunnen bestellen. Daartoe ga ik verdermet de uitwerking van de eisen waaraan een dergelijk systeem moetvoldoen. Ik zal uw Kamer medio 2025 informeren over de voortgang vanbeide maatregelen.TabaksverkoopHet gewogen totale nalevingscijfer voor tabaksverkoop in 2024 is 49,6%.Dat is lager dan in 2022 (52,3%). Bij tabaksspeciaalzaken is de nalevingsignificant lager dan in 2022, van 58,2% naleving in 2022 naar 43,9% in2024. Tankstations laten een lichte verbetering zien van 49,8% (2022) naar51,9% (2024).De e-sigarettenspeciaalzaken en gemakszaken zijn dit jaar voor het eerstals apart verkoopkanaal onderzocht en scoren respectievelijk 50,0% en50,5% naleving van de leeftijdsgrens en in vind deze nalevingsniveauseveneens uiterst teleurstellend.Verkoopkanaal tabakNaleving 2022Naleving 2024Tabaksspeciaalzaken58,2%43,9%Tankstations49,8%51,9%Gemakszaken–50,5%E-sigarettenspeciaalzaken–50,0%Gewogen totale nalevingscijfer52,3%49,6% Ik vind het ook zorgelijk dat de naleving van de leeftijdsgrens bij verschil-lende verkoopkanalen van tabak en e-sigaretten nog steeds erg laag is. Inongeveer de helft van de gevallen krijgt een minderjarige mysteryshoppergewoon tabak en e-sigaretten mee. Er blijkt ook geen verkoopkanaal tezijn die het aanmerkelijk beter doet dan de andere kanalen. Hieruit blijktmij dat het belang van handhaving bij al deze kanalen onverminderd hoogblijft. De NVWA zal de handhaving verder opschroeven zodat de pakkansaanzienlijk wordt verhoogd. Dit zal gebeuren met de capaciteit dievrijkomt door de inwerkingtreding van het verkoopverbod voor tabak ene-sigaretten in supermarkten per 1 juli jl.Daarnaast ga ik de boetebedragen voor het overtreden van de leeftijds-grens verhogen. Het basisboetebedrag zal dan met 50% worden verhoogden de boetes op opvolgende overtredingen neem ik daarin mee. Ikverwacht uw Kamer hierover halverwege 2025 te kunnen informeren.2. Onderzoek naleving toelating en doorschenking dronkenschap Dit jaar is voor het eerst onderzoek gedaan naar de naleving op hetverbod op toegang van dronken personen tot een horecalokaliteit en hetverbod op het doorschenken aan dronken personen. In de Alcoholwet iseen verbod opgenomen voor het aanwezig zijn van dronken personen diein een slijt- of horecalokaliteit of op een terras.3 Daarnaast volgt uit hetwetboek van Strafrecht dat er geen alcoholische drank mag wordengeschonken aan personen in kennelijke staat van dronkenschap.Uit dit onderzoek blijkt dat in slechts 16,8% van de gevallen alcoholver-strekkers de toegang voor dronken personen tot hun horeca- of slijtloka-liteit weigeren of (als zij toch zijn toegelaten) weigeren alcohol te3Artikel 20, vierde lid, AlcoholwetTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 565, nr. 1943 verkopen. In slechts 3,2% van de gevallen werd de toegang geweigerd enin slechts 14,2% van de gevallen werd doorschenken geweigerd.Ik vind de lage nalevingscijfers van dit eerste landelijke onderzoek naar denaleving van het verbod op het toelaten van en het doorschenken aandronken personen zwaar verontrustend. Ik zal dit eveneens aankaarten bijde verstrekkers van alcohol en verkennen welke maatregelen bijdragenaan het verbeteren van de naleving van dit verbod. Daarnaast wil ik ookde boetebedragen op het verbod op het toelaten van dronken personenverhogen. Ik ga verkennen of dit mogelijk is en zal over de mogelijkheidom de boetebedragen op het doorschenken aan personen in kennelijkestaat van dronkenschap met het Ministerie van Justitie en Veiligheid ingesprek gaan.Daarnaast ben ik bezig met het ontwikkelen van een e-learning enwebinars voor gemeenten, gericht op de naleving en handhaving van deAlcoholwet. Hiermee wil ik gemeenten praktische handvatten bieden voorhet opstellen van een effectief preventie- en handhavingsplan en hettoezicht versterken op de fysieke verkoop van alcohol. Hierin zullen deregels rondom dronkenschap extra aandacht krijgen. Naleving van deAlcoholwet is ook van belang voor de verkeersveiligheid.Alcoholverstrekkers (horeca, studentenverenigingen, slijterijen ensportverenigingen) hebben tot slot al de beschikking over een e-learningmet als doel hen te ondersteunen bij het verantwoord verkopen vanalcohol (www.verantwoordalcoholverkopen.nl).3. Inspectieresultaten NVWA online alcoholverkoop De NVWA houdt toezicht op de naleving van het verbod op prijsacties vanmeer dan 25% en de regels met betrekking tot de online verkoop vanalcohol, waaronder de leeftijdsgrens. Bijgevoegde factsheet beschrijft dewijze waarop de NVWA toezicht houdt op de naleving van de regels uit deAlcoholwet en de resultaten van het toezicht in de periode van juli 2023tot en met juni 2024.Bij 19% van de inspecties in het kader van het verbod op prijsacties zijn tehoge kortingen aangetroffen en bij 13% van de gecontroleerde verkoop-punten in het kader van de beperkingen voor online slijterijen is eenofficiële waarschuwing gegeven voor de verkoop van andere productendan toegestaan.Er zijn veel afwijkingen geconstateerd bij de inspecties in het kader van denaleving van de leeftijdgrens bij verkoop op afstand (53%). Hierdoorkunnen minderjarige jongeren nog steeds aan alcoholhoudende drankenkomen. Zoals ik hierboven heb toegelicht ben ik bezig met het uitwerkenvan twee maatregelen om de naleving bij de online verkoop te verbeterenen ga ik na wat er nodig is om de nalevingspercentages van de leeftijds-grens voor alle verkoopkanalen de goede kant op te krijgen. Daarnaastlaten de inspectieresultaten zien dat toezicht en handhaving van de NVWAbij de online verkoop van alcohol van groot belang is.4. Inspectieresultaten NVWA leeftijdsgrens tabak en e-sigaretten Met deze brief deel ik ook de inspectieresultaten van de NVWA van hettoezicht op de naleving van de leeftijdsgrens bij verkoop van tabak ene-sigaretten. De NVWA voert controles uit door middel van minderjarigetestkopers, die proberen tabaksproducten of e-sigaretten te kopen.Bedrijven worden voor het risicogericht uitvoeren van inspectiesgeselecteerd op basis van eerdere inspectieresultaten, meldingen vanTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 565, nr. 1944 burgers en tips uit gesprekken met jongeren tijdens locatieobservaties.Als er een overtreding wordt geconstateerd wordt er een boete opgelegdwaarvan de hoogte afhangt van de inspectiehistorie en de grootte van hetbedrijf. Wanneer een bedrijf binnen een periode van 12 maanden driemaalde leeftijdsgrens heeft overtreden wordt de 3-strikes-out-maatregelopgelegd. Dit betekent dat de verkoop van tabaksproducten ene-sigaretten tijdelijk wordt stilgelegd. De duur van deze stillegging varieertvan 1 tot 12 weken, afhankelijk van het type bedrijf en eventuele eerderestilleggingen.In de periode juli 2023 tot en met juni 2024 heeft de NVWA 2.305 test-koopinspecties gedaan. Daarbij is in 26% van de gevallen een overtredinggeconstateerd en is een maatregel opgelegd. De 3-strikes-out-maatregel isin deze periode 37 keer opgelegd. Opvallend daarbij is dat het in20 gevallen ging om de categorie kleine supermarkten. Dit betreft eencategorie bedrijven waar vanaf 1 juli 2024 het verkoopverbod is gaangelden.Ik zie dat de NVWA grondig en zorgvuldig te werk gaat om toezicht tehouden op de naleving van de leeftijdsgrens bij de verkoop van tabak ene-sigaretten. De inspectieresultaten laten zien dat het belangrijk is hiermeedoor te gaan.5. Inspectieresultaten NVWA smaakjesverbod e-sigaretten Sinds 1 januari 2024 geldt er een verbod op de verkoop van e-sigarettenmet een smaakje anders dan tabakssmaak. De NVWA houdt toezicht op ditverbod. Bij deze brief treft u een rapportage aan met inspectieresultaten inde periode van januari tot en met juni 2024. De NVWA heeft gekeken of ere-sigaretten (ook wel vapes genoemd) of navulvloeistoffen voore-sigaretten verkocht werden met smaken anders dan een tabakssmaak(verder aangeduid als e-sigaretten met een smaakje). Allereerst heeft deNVWA bij de bron gecontroleerd of e-sigaretten met smaakjes dehandelsketen binnenkwamen. Daarvoor werden inspecties bij importeurs,distributeurs en producenten uitgevoerd. Zo kon gericht voorkomenworden dat er nog e-sigaretten met een smaakje via deze bedrijven in dewinkels terechtkwamen. Daarna zijn winkeliers gecontroleerd op dezeproducten. Daarbij zijn ook aankooppogingen gedaan om te controlerenof er stiekem e-sigaretten met smaakjes verkocht werden. Boetes variërenvan 450 tot 2.250 euro per inspectie. Bij herhaling kan dit oplopen tot4.500 tot 22.500 euro per inspectie. Verder zijn er online controlesuitgevoerd.Bij 5 van de 31 inspecties bij producenten, importeurs en distributeurswerden e-sigaretten met smaakjes aangetroffen. Er werden voorraden vanongeveer 3,5 miljoen e-sigaretten met smaakjes aangetroffen en deNVWA heeft voorkomen dat die producten op de Nederlandse marktkwamen. Daarnaast heeft de NVWA bijna 800.000 producten latenterugroepen. Bij winkeliers zijn 513 inspecties uitgevoerd waarbij in 21%een overtreding werd vastgesteld. In 16 gevallen is een aankooppoginggedaan en in 6 gevallen (38%) werd een e-sigaret met een smaakjeverkocht. Verder heeft de NVWA in de eerste helft van dit jaar1.059 berichten van verkoopplatforms en sociale media laten verwijderenvanwege het onrechtmatige aanbod van deze producten. De NVWA heefttot slot op basis van meldingen van de Politie en de Douane drie maal eenboete kunnen opleggen voor de verkoop van e-sigaretten met eensmaakje.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 565, nr. 1945 Samenvattend constateerde de NVWA dat ongeveer 1 op de 5 winkelierszich niet aan het smaakjesverbod houdt. Door de aanhoudende vraagonder jongeren worden e-sigaretten met smaakjes vaker via niet-regulierekanalen of van onder de toonbank verkocht. De NVWA zal daaromrisicogericht blijven inspecteren om de naleving van het verbod teverbeteren. Extra aandacht zal uitgaan naar toezicht op niet-regulierekanalen, zoals straatverkoop, online verkoop en winkeliers die onder detoonbank verkopen. Omdat handhaving bij deze kanalen complex is ben ikin nauw overleg met de NVWA over hoe de handhaving effectievergemaakt kan worden. Zo is al wetgeving in voorbereiding om de NVWAmeer bevoegdheden te geven om beter toezicht te houden op e-sigarettenen andere rookwaren en ik verhoog de boetes om de naleving teverbeteren.Handhaving alleen is echter niet voldoende. Het gebruik van e-sigarettenonder jongeren is een maatschappelijk probleem en daarom werk ik aaneen actieplan om jongeren te beschermen tegen deze verslavende enschadelijke producten. Het kabinet maakt in het kader van het actieplantegen vapen structureel € 3 miljoen extra vrij voor de NVWA. Dit gaat in2026 in. Hiermee kan de handhavingscapaciteit van de NVWA op vapesversterkt worden zodat onder meer illegale vapes beter aangepakt kunnenworden.4Tot slotZoals ik al benoemde vind ik de resultaten van de nalevingsonderzoekenen de inspectieresultaten van de NVWA op het gebied van alcohol entabak zorgelijk. De cijfers laten zien dat jongeren nog steeds gemakkelijkaan alcohol en tabak kunnen komen. In de uitwerking van mijn bredepreventiestrategie zal ik de resultaten van deze onderzoeken meenemenen kijken welke maatregelen effectief zouden kunnen zijn in het verbeterenvan de naleving. Ik verwacht uw Kamer hierover in het eerste kwartaal van2025 te informeren.De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,V.P.G. Karremans4Kamerstuk 36 600 XVI, nr. 32.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 565, nr. 1946