Onderzoek Gepersonaliseerde Kentekens

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202531 305MobiliteitsbeleidNr. 485 BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 30 januari 2025Bij de begrotingsbehandeling Infrastructuur en Waterstaat in januari 2024is een motie van het lid Heutink aangenomen.1 De motie verzoekt deregering te onderzoeken of een gepersonaliseerd kenteken kan wordeningevoerd, en hierbij ook te kijken naar een koppeling met een persoon,maar ook met een voertuig, en de Kamer voor het zomerreces ditonderzoek, inclusief de kosten-batenanalyse, te doen toekomen.U bent eerder (april 20242, en december 20243) geïnformeerd over deaanpak en uitstel van oplevering van dit onderzoek. Bij dezen ontvangt udit onderzoek en hiermee voldoe ik aan deze motie. Hieronder vindt u eenkorte samenvatting van het onderzoek, de keuzes voor de onder-zoeksopzet en de conclusies.Het onderzoekHet verkennende onderzoek (bijlage 1) is uitgevoerd door SignificantGroep. De RDW beheert het kentekenregister met alle kentekens inNederland. De RDW heeft daarom met een eigen verkenning (bijlage 2)naar de consequenties voor de RDW intensief bijgedragen aan hetonderzoek van Significant Groep.Vanwege de vele facetten en connecties die het kentekenregister heeftmet andere systemen is gekozen voor een verkennend onderzoek. Hetonderzoek bestaat uit een combinatie van deskresearch, een verkenningvoor de specifieke impact op de RDW (door de RDW zelf uitgevoerd) enstakeholderinterviews en gesprekken met het Verenigd Koninkrijk (VK) enBelgië (BE). Op basis van hun data zijn middels extrapolatie schattingengedaan voor mogelijke baten voor Nederland.1Kamerstuk 36 410 XII, nr. 292Kamerstuk 36 410 XII, nr. 813Kamerstuk 31 305, nr. 481 kst-31305-485ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 305, nr. 4851 Het onderzoek concludeert dat een gepersonaliseerd kenteken inNederland (technisch) mogelijk zou kunnen worden gemaakt, maar dathet complex is om in te voeren, grote financiële consequenties heeft eneen grote impact zou hebben op (de systemen van) betrokken stake-holders. Daarnaast lijkt er geen variant te bestaan die de verdiencapaciteitvan het ministerie aanzienlijk zou vergroten en/of zou kunnen leiden totlastenverlichting voor (alle) automobilisten.4De onderzoeksopzetOm te komen tot een goede onderzoeksopzet is samen met het onder-zoeksbureau, experts vanuit het Ministerie van Infrastructuur en Water-staat, de RDW en het Ministerie van Justitie en Veiligheid de centralevraag geformuleerd:Kan in Nederland een gepersonaliseerd kenteken worden ingevoerd? Zoja, is er een voorkeursvariant waarmee de verdiencapaciteit van hetministerie wordt vergroot en lastenverlichting voor de automobilist zoukunnen worden doorgevoerd?Met de stakeholders is gesproken over verschillende varianten van hetgepersonaliseerde kenteken en in welke mate men over personaliseringkan spreken. Elke variant vraagt in meer of mindere mate aanpassingenvan de huidige systematiek van kentekenregistratie. De kosten hangenmede af van de benodigde mate van aanpassing van systemen. Uitein-delijk is ervoor gekozen om op hoofdlijnen drie varianten in combinatiemet het aantal tekens in het kenteken te onderzoeken:1.Een zelfgekozen voertuiggebonden kenteken: elk voertuig behoudt, netals in de huidige situatie, een voertuiggebonden kenteken datgedurende de levensloop van het voertuig blijft gekoppeld aan hetvoertuig. De eerste eigenaar van een nieuw voertuig heeft demogelijkheid het kenteken te personaliseren, bij een nieuwe tenaam-stelling van het voertuig gaat het gepersonaliseerde kenteken meenaar de nieuwe eigenaar. Deze variant sluit het meest aan op dehuidige voertuiggebonden kentekensystematiek.2.Een systeem met schaduwkentekens: elk voertuig behoudt, net als inde huidige situatie, een voertuiggebonden kenteken dat gedurende delevensloop van het voertuig blijft gekoppeld aan het voertuig.Daarnaast kan een eigenaar een gepersonaliseerd «schaduwkenteken»aanvragen dat tijdelijk de voertuiggebonden kentekenplaat op hetvoertuig vervangt. Dit gepersonaliseerd kenteken kan op elk momentworden ontkoppeld, dit gebeurt in ieder geval bij een nieuwe tenaam-stelling van het voertuig.3.Een volledig persoonsgebonden kenteken: ieder kenteken is persoons-gebonden. Een eigenaar krijgt bij zijn eerste aanschaf van een voertuigeen persoonsgebonden kenteken dat gedurende zijn leven bij depersoon blijft. Dit kan ook een gepersonaliseerd kenteken zijn met eenzelfgekozen combinatie van tekens. Bij elke nieuwe tenaamstellingwordt het kenteken ontkoppeld van het «oude» voertuig en eventueelgekoppeld aan een «nieuw» voertuig. Dit is vergelijkbaar met hetsysteem in België.In het onderzoek is ook nog rekening gehouden met het aantal tekens datop het kenteken komt te staan. Ook dit heeft invloed op de (financiële)impact van de variant, zie onderstaande tabel.4Bijlage 1, p.47Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 305, nr. 4852 Impact stakeholdersHet onderzoeksbureau heeft met meer dan 20 stakeholders gesproken omte inventariseren wat voor- en nadelen van deze varianten zouden kunnenzijn.In Nederland wordt het kentekenregister beheerd door de RDW. Ook is heteen basisregister binnen het Nederlandse stelsel van basisregisters. Hetkenteken is de unieke en identificerende zoeksleutel in het kentekenre-gister. Omdat het systeem goed werkt, wordt het door veel partijengebruikt. Bijvoorbeeld: de Belastingdienst raadpleegt het kentekenregistervoor belastingheffing. Gemeentes voor parkeerheffingen. Handhavings-en opsporingsorganisaties gebruiken het kentekenregister ter verificatieen identificatie van het voertuig en personen. De automotive sector heeftook toegang tot het kentekenregister voor het opvragen van gegevensover voertuigen. Bedrijven met een specifieke RDW-erkenning, zoalsAPK-bedrijven, halen ook data uit het kentekenregister. Het dealermanage-mentsysteem van autodealers raadpleegt het kentekenregister. Verzeke-raars halen gegevens uit het kentekenregister voor het verwerken vanverzekeringsclaims. En dit gebeurt allemaal primair op basis van hetkenteken.Elke organisatie of bedrijf dat met het kentekenregister werkt zal kostenmoeten maken voor het aanpassen van systemen en de opleiding vanpersoneel om hier mee te werken. Het is voor alle partijen moeilijkgebleken in te schatten wat de impact zou zijn van de verschillendevarianten en hoe hoog de implementatie- en/of de exploitatiekostenzouden zijn. Implementatiekosten zijn eenmalige kosten die gepaard gaanmet het aanpassen van computersystemen, de opleiding van personeeltot de invoering van een compleet nieuw kentekenregistratie-systeem.Exploitatiekosten zijn doorlopende en terugkerende kosten die wordengemaakt om het (nieuwe) kentekenregistratiesysteem draaiende tehouden na implementatie.In het onderzoek loopt de ruwe schatting van de implementatiekostenvoor alle stakeholders samen uiteen van enkele tientallen miljoeneneuro’s tot boven honderd miljoen euro. De financiële impact wordt groternaarmate de veranderingen in het systeem groter worden. Vandaar dat dekosten oplopen per variant. De omzetting van een systeem met voertuig-gebonden kentekens naar persoonsgebonden kentekens is het meestingrijpend en heeft de grootste financiële impact. Daarnaast zou nogsprake zijn van enkele tientallen miljoen euro’s aan jaarlijkse exploitatie-kosten. Met een hoge onzekerheidsmarge vindt u hieronder ruweschattingen van enkele betrokken organisaties ten aanzien van implemen-tatiekosten per variant:Variant123Belastingdienst€ 10K–100K€ 1–10mln.> € 100mln.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 305, nr. 4853 Variant123RDW€ 6mln.–20mln.€ 25mln.€ 40mln.Verzekeraars€ 1–10mln.€ 10–100mln.> € 100mln. In hoofdstuk 5 van het rapport vindt u meer over de (financiële) impactvan de drie varianten op andere partijen. Kosteninschattingen zijn zeergrofmazig, gebaseerd op gesprekken en niet op verdiepende bereke-ningen. Dit past ook bij het verkennende karakter van het onderzoek.Niet-kwantificeerbare consequentiesDaarnaast worden in het onderzoek niet-kwantificeerbare consequentiesgenoemd. Het huidige kenteken kent een vaste structuur en is daaromminder fraudegevoelig en beter controleerbaar. Invoering van gepersona-liseerde kentekens kan resulteren in een lagere betrouwbaarheid doorcamera’s voor automatische nummerplaatherkenning. Verder is bijvoor-beeld in België gebleken dat het soms lastig is aan te geven welkecombinaties maatschappelijk onaanvaardbaar zijn. Denk hierbij aanaanstootgevende inhoud, discriminatoire inhoud, politieke of religieuzeboodschappen, criminele associaties of internationale ongewenstheid.Daarnaast zijn stakeholders gevraagd naar mogelijke voordelen. De politiegaf aan dat bij scenario 3 (volledig persoonsgebonden kenteken) deduplicaatcode zou kunnen verdwijnen, mits een nieuw uniek gepersonali-seerd kenteken wordt verplicht bij diefstal/verlies. Veel autobezittersmaken deze geel of schuren deze weg. Camera’s herkennen dezekentekenplaten dan niet meer, wat leidt tot meer handwerk voor de politie.Ook de automotive branche gaf aan dat duplicaatcodes kunnen leiden totdaling van de waarde van een auto.België en het Verenigd KoninkrijkVerder heeft het onderzoeksbureau met medeoverheden in het VerenigdKoninkrijk en België gesproken. België heeft een altijd een volledigpersoonsgebonden kentekensysteem gehad. Het Verenigd Koninkrijkwerkt voor de gepersonaliseerde kentekens met een schaduwkenteken. Inbeide landen is volledige personalisatie van het kenteken mogelijk. Demanier van prijsstelling verschilt tussen België en het VK. Het VK kent een«veilingsysteem»5, waarbij de Driver and Vehicle Licensing Agency(DVLA) periodiek kentekens vrijgeeft die worden geveild. In België kennenze een vaste prijs van € 1.000,–.6 De kosten zijn aftrekbaar van debelasting voor zelfstandigen. De opbrengsten zijn hierdoor in het VKaanzienlijk hoger dan in België.Inschatting batenNaast het ophalen van mogelijk baten bij de geïnterviewde stakeholders,heeft het onderzoeksbureau data van het VK en BE geëxtrapoleerd naarNederland, om zo in kaart te brengen wat het mogelijk zou kunnenopbrengen. Bij een vergelijkbaar systeem als in België, met een vasteprijsstelling, zouden de baten voor Nederland tussen de € 7,5 mln. en€ 12,5 mln. kunnen liggen (uitgaand van variant C2/C3). Bij een systeemzoals in het VK, wat op basis van veiling werkt, zouden de baten voorNederland kunnen liggen tussen € 41,8mln. en € 69,7mln. Meer infor-5https://dvlaregistrations.dvla.gov.uk/auction/6We weten dat de prijselasticiteit in België hoog is. De prijs is een tijd verdubbeld naar € 2.000,–.De vraag nam af met de helft.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 305, nr. 4854 matie over hoe deze schattingen tot stand zijn gekomen vindt u inhoofdstuk 6 van het onderzoek in bijlage 1.Gevolgen voor de automobilistIn de motie werd specifiek gerefereerd aan mogelijke lastenverlaging voorde automobilist. Wijzigingen in de huidige systematiek leiden tot hogeimplementatiekosten voor een groot aantal partijen. Tegelijkertijd zijn deomvang van de vraag en daarmee samenhangende opbrengsten onzeker.De hoge implementatiekosten betekenen een lange terugverdientijd, alsdit al mogelijk is.Gezien de financieringssystematiek van de RDW die in Nederland dekentekens uitgeeft lijkt dit lastig. De RDW is een zelfstandig bestuurs-orgaan (ZBO) dat zichzelf via kostendekkende tarieven financiert. Ditbetekent dat de RDW voor haar diensten slechts kostendekkende prijzenmag rekenen. Dit zou betekenen dat mogelijke winsten uitsluitend zoudenkunnen worden ingezet om bepaalde andere tarieven binnen hetkentekendomein te verlagen.7 Ook moeten de tarieven van de RDW«redelijk» blijven en dichtbij de kostprijs liggen. Er zijn wel uitzonderingenop deze systematiek. Maar structurele uitzondering vergen apartewettelijke kaders.De kosten van een gepersonaliseerd kenteken voor de automobilist ismoeilijk in te schatten en hangt af van de variant en de wijze vantoekenning. In België is het een vaste prijs en in Engeland per veiling. Meteen vaste of kostendekkende prijs wordt het lastig om de implementatie-kosten en/of de exploitatiekosten terug te verdienen. Kijkend naarEngeland en België lijkt de doelgroep die behoefte heeft aan eengepersonaliseerd kenteken klein, hooguit enkele procenten van debevolking.Tot slotDe afgelopen jaren is regelmatig de (politieke) vraag naar voren gekomenof het mogelijk is om kentekens in Nederland persoonlijker te maken. Ditvraagt echter om een complete wijziging van de manier van kentekensregistreren in Nederland. Op basis van de motie heeft het kabinet de voor-en nadelen van een dergelijke wijziging in kaart kunnen brengen. Met ditonderzoek wordt duidelijk dat het kostbaar en complex zou zijn om inNederland een (vorm van) gepersonaliseerd kenteken in te voeren en datde opbrengsten, in verhouding tot de verwachte kosten, relatief beperktzijn. Het kabinet ziet op basis van dit onderzoek geen aanleiding om hetstelsel voor kentekenregistratie te wijzigen.De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,B. Madlener7De RDW werkt kostendekkend binnen «taakclusters». Het kentekencluster is er daar één van.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 305, nr. 4855