Herbenoeming (en benoeming) burgemeesters

31700VIIVaststellingvandebegrotingsstatenvanhetMinisterievanBinnenlandseZakenenKoninkrijksrelaties(VII)voorhetjaar2009Nr.97BRIEFVANDEMINISTERVANBINNENLANDSEZAKENENKONINKRIJKSRELATIESAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,19augustus20091.InleidingIndeStaatvandedualiseringisaandebeideKamersderStaten-Generaalaangekondigddatikmetvoorstellenzalkomenvooreenzorgvuldigeproceduretenaanzienvanherbenoemingenontslagvanburgemeesters.1Sindsdeherzieningvandebenoemingsprocedurein2001ligthetzwaar-tepuntooktenaanzienvanherbenoemingenontslagbijderaad.Datvergteenzorgvuldigeprocedure.Daaroverinformeeriku.Daarbijzalikookenkeleoverigeonderwerpenbehandelenmetbetrekkingtotdebenoemingvanburgemeesters.Indatkaderzalikookvoorstellendathetaantalbenoemingstermijnenvaneenburgemeesterindezelfdegemeentebeperktwordttotmaximaaldrietermijnen.2.HerbenoemingKaraktervandeherbenoemingsprocedureDeburgemeesterwordtvooreenperiodevanzesjaarbenoemd.Hijkaninbeginselonbeperktwordenherbenoemd,telkensvooreenperiodevanzesjaar.Inderegelwordteenburgemeesteraltijdopaanbevelingvanderaadherbenoemd.Rechtspositioneelwordteenniet-herbenoeminggelijkgesteldaaneenontslagvandeburgemeester.Gedachtebijdewetsbepa-lingisdanookdatinbeginselherbenoeminggeschiedt.Bijdetotstandko-mingvaneenaanbevelingtotherbenoeminggaathetnietprimairomeenbeslissingteverkrijgenopdevraagofdeburgemeesteraldannietvooreenherbenoeminginaanmerkingkomt.Hetgaatveeleeroverdevraagofdeburgemeesterindeuitoefeningvanzijnfunctievoldoetaanhetdestijds–inderegelindeprofielschets–opgesteldeverwachtingspa-troonenoferwensenzijntenaanzienvanhetfunctionerendiekunnenbijdragenaanhetverbeterenvanzijnfunctioneren,zowelinhoudelijkalsvoordesamenwerkingsrelatiesdiehijonderhoudtofbevordert.DeprofielschetsvormtinbeginselhettoetsingskadervanderaadterzakeTweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1340690809tkkst31700-VII-97ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage20091KamerstukkenII,2008–2009,30902,nr.15.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700VII,nr.971 vanhetfunctionerenvandeburgemeester.Doorallerleiontwikkelingenbinnendegemeentekanhetverwachtingspatroontenaanzienvandespecifiekerolendefunctievandeburgemeesterindeloopdertijdechterwijzigen.Vooreengoedebeoordelingishetzaakdienadereeisenduide-lijkenbijtijds,d.w.z.nietpasinhetlaatstestadiumteformuleren.Dezenadereeisenkunnenvervolgens,mitsduidelijkgewisseldmetdeburge-meester,naderecriteriavormenwaaraanhetfunctionerenvandeburge-meesterwordtgetoetst.1Doordeinvoeringin2001vanhetaanbevelingsrechtvandegemeente-raadinzakebenoeming,herbenoemingenontslag,isdepositievanderaadversterkt.Ditkanwellichtmedeverklarendatdeafgelopenjareneenpraktijkisontstaanwaarbijherbenoeminggeenautomatismemeeris.Voorgemeenteradenisheteenmomentgewordenwaarophetfunctio-nerenvandeburgemeesteropnieuwwordtbezien.Ookhetonderzoek«Devallendeburgemeester»geeftaandatdekrachtigepositievandevertrouwenscommissieenraadookzichtbaarisindeherbenoeming.Deraadiszichsteedsmeerbewustdathijeenaanbevelingmoetuitbrengenenduseenexplicietoordeelmoetgevenoverdeburgemeester.2ZorgvuldigheidswaarborgenArtikel61avandeGemeentewetvoorzietindevolgendevoorschriftenbijherbenoeming:–deraadmoetzijnaanbevelingviermaandenvoordeeerstedagvandemaandwaarindeherbenoemingdientintegaandoortussenkomstvandecommissarisaandeministerzenden(lid2);–deraadmoetvoordathijdeaanbevelingopstelt,metdecommissarisoverleggenoverhetfunctionerenvandeburgemeester(lid3);–decommissarisbrengtadviesuitaandeministeroverdeaanbeveling(lid4);–deministerwijktbijdevoordrachtslechtsafvandeaanbevelingopgrondenontleendaanhetadviesvandecommissarisdanwelopanderezwaarwegendegronden(lid5).Bijhetstellenvanaanvullendezorgvuldigheidseisenzouhetuitgangspuntmoetenzijndatprocedureregelsvooralgerichtmoetenzijnoptranspa-rantieenkenbaarheidvandeherbenoemingsprocedure.Eenburge-meestermoetniet«verrast»kunnenwordenmeteen(dreigingvan)niet-herbenoeming.FunctioneringsgesprekkenHetis–ommeerdereredenen–vanbelangdatderaadperiodiekoverlegvoertmetdeburgemeesteroverdeambtsuitoefening.Daarmeekunnengemeenteradenbijherbenoemingeengoedengeobjectiveerdbeoordelingskaderhanteren.HetisookwenselijkdatdecommissarisvandeKoninginaanhetbeginvandeproceduremetderaadoverlegtoverhet(gewenste)functionerenvandeburgemeesterinhetlichtvandekomendeherbenoemingsprocedure.Medeopbasisvanhetbeoordeling-skaderkunnenmetdeburgemeesterafsprakenwordengemaaktoverhetverwachtingspatroonvoordenieuweambtsperiodeeneisendievoordekomendejarenaandeambtsuitoefeningwordengesteld.Ikbendaaromvoornemensindevantoepassingzijndecirculairesenhandreikingennaderuittewerkendatinhetherbenoemingsprocesbeoordelingvanhetfunctionerenvandeburgemeesterplaatsvindtmedeaandehandvanverslagenvanfunctioneringsgesprekkentussenburgemeesterengemeenteraad.1KamerstukkenII,1996–1997,25444,nr.3.2Devallendeburgemeester,Eenonderzoeknaarfactoren,omstandigheden,patronenenpreventie-eninterventiemogelijkheden,Juni2006.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700VII,nr.972 VertrouwenscommissieNuherbenoeminggeenvanzelfsprekendheidis,maareenmomentwaarophetfunctionerenvandeburgemeester(naarverledenentoekomst)opnieuwwordtbezien,ishetwenselijkdat–netalsbijdebenoeming–eenvertrouwenscommissiewordtingesteld.Inveelgemeentenisdatinmiddelsookdepraktijk.Hetiswenselijkditmethetoogopeenzorgvuldigprocesookwettelijkvoorteschrijven.Daarmeewordtbijvoorbeeldookdegeheimhoudinggegarandeerd.Ookgeefthetdezittendeburgemeestermeerhouvastindeprocedure.Voorafgaandaandeherbenoemingofeeneventuelenietherbenoemingheeftdeburge-meesterdegelegenheidominbeslotenheidmeteenafvaardigingvanderaadteoverleggenoverzijnfunctioneren.Hetoverlegindevertrouwens-commisiealsmededeberaadslagingeninderaadoverhetverslagvandevertrouwenscommissiezijnvertrouwelijk.DaaromstelikvoordatindeGemeentewetwordtgeregelddatderaadeenvertrouwenscommissieinsteltdiemetdeburgemeesteroverdiensfunctionerenoverlegt.VanditoverlegbrengtdevertrouwenscommissievertrouwelijkverslaguitaanderaadendecommissarisvandeKoningin.CommissarisvandeKoninginIndeGemeentewetisreedsgeregelddatderaadvoordathijdeaanbeve-lingopstelt,metdecommissarisvandeKoninginoverlegtoverhetfunc-tionerenvandeburgemeester.OverdeaanbevelinginzakedeherbenoemingbrengtdecommissarisvandeKoninginadviesuitaandeministervanBinnenlandseZakenenKoninkrijksrelaties.HetadviesvandecommissarisvandeKoninginweegtzwaarbijherbenoeming.Bijeen(niet-)herbenoemingkandeministerafwijkenvandeaanbevelingvanderaadopgrondenontleendaanhetadviesvandecommissarisvandeKoningin.DatbetekentdatdecommissarisvandeKoninginvroegtijdiginhetprocesmoetwordenbetrokkenenmoetkunnenbeschikkenoverrelevantestukkenzoalsverslagenvanevaluatiesoffunctioneringsge-sprekken.Ikhebdaaromhetvoornemenomindecirculaireendehand-reikingvoorburgemeestersbenoemingenoptenemendatmetdecommissarisvandeKoninginbijhetbeginvandeprocedurewordtover-legdoverhet(gewenste)functionerenvandeburgemeesterinhetlichtvandekomendeherbenoemingsprocedure.TevenswordtopgenomendatdecommissarisvandeKoninginkanbeschikkenoververslagenvanfunc-tioneringsgesprekkentussenburgemeesterenraad.2.BenoemingstermijnenOpditmomentisergeenbeperkingaanhetaantaltermijnendateenburgemeesterindezelfdegemeentekanwordenherbenoemd.Hetaantalbenoemingstermijnenindezelfdegemeentezoubeperktmoetenzijntotmaximaaldrietermijnen.Ditisbevorderlijkvoordemobiliteitvanburge-meesters.Datdraagtweerbijaandekwaliteitvandeberoepsgroep.Voorkomenmoetwordendaterdooreenlangdurigeaanstellingineengemeenteteweiniguitdagingisindesamenwerkingtussendegemeente-raadendeburgemeester.Eenwisselingvandeburgemeesterspostkandanzorgenvoornieuwebestuurlijkedynamiek.Datvereistineersteinstantieeengoedpersoneels-enprofessionaliseringsbeleidburgemees-ters.ErligtookeenrolvoordecommissarisvandeKoninginomdedoor-stromingnaarandereburgemeesterspostentestimuleren.DenkbaarisookdatdeGemeenteweteenduidelijkebegrenzingsteltaanhetaantalbenoemingstermijnenineenendezelfdegemeente.Alvorensdaartoevoorstellenteontwikkelen,wilikeerstinoverlegmetdeberoeps-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700VII,nr.973 groependecommissarissenvandeKoninginbezienwelkealternatievemaatregelenmogelijkzijnomopeffectievewijzedemobiliteittebevor-deren.3.SamenstellingvertrouwenscommissieDebetrokkenheidvanwethoudersbijdebenoemingsprocedurevanburgemeestersdienttewordenversterkt.Deburgemeesterfunctioneertvoorhetgrootstedeelvanzijntijdbinnenhetcollegeenzaldusgoedmetdewethoudersmoetenkunnensamenwerken.Wethouderskunnennuopuitnodigingvandegemeenteraadalsadviseurtoetredentotdevertrou-wenscommissie.Ditgebeurtechternognietinallegevallen.Hetvrijblij-vendekaraktervandeuitnodigingdientnaarmijnoordeeltevervallen.Ookzouverzekerdmoetenzijndatderaadhetcollegehoortoverdeprofielschets,alvorensdezevasttestellen.IkwildaaromvoorstellendoenomindeGemeentewetteregelendat:–hetcollegehetrechtheefteenwethouderalsadviseuraftevaardigennaardevertrouwenscommissie;–datbetreftzoweldevertrouwenscommissiebijbenoemingalsherbenoeming;–deraadhetcollegeindegelegenheidsteltzijnopvattingoverdeprofielschetstegevenalvorensdezewordtvastgesteld.Hetcollegec.q.deafgevaardigdewethouderkanhierbijookadviesinwinnenvandegemeentesecretaris.Degemeentesecretarisisimmersdebelangrijksteambtelijkeadviseurvanhetcollege.Voortszouikwillenstimulerendatmeervrouwenenallochtonenindevertrouwenscommissieswordenbenoemd.DecommissarissenvandeKoninginzoudengemeenteradendaaropkunnenattenderen.Omditbelangrijkestreventebenadrukkenzalikhetexpliciterenindecirculaireendehandreikingvoorburgemeestersbenoemingen.Daarinzalwordenopgenomendatderaadzichrekenschapgeeftvanhetstrevenmeervrouwenalsmedeallochtonentotburgemeestertebenoemenendatderaaddaarmeerekeninghoudtbijdeoptestellenprofielschetsendesamenstellingvandevertrouwenscommissie.4.VereistenwaarnemendburgemeesterVooreenwaarnemendburgemeestergeldendezelfderegelsinzakeonver-enigbarefunctiesenverbodenhandelingenalsvooreengewoneburge-meester.Eenburgemeestermoetzijnnevenfunctiesopenbaarmaken.Ditlaatstevereistegeldtechternietvooreenwaarnemendburgemeester.DitlijkteenomissieindeGemeentewet.Erisderhalveaanleidinghierintevoorzien.InhetzelfdeverbandverdienthetaanbevelingtebepalendatookeenwaarnemendburgemeesterdeNederlandsenationaliteitheeft.Datisnunietzo.IkzaldaaromvoorstellendoenomindeGemeentewettebepalendateenwaarnemendburgemeesterdeNederlandsenationaliteitmoethebbenenzijnnevenfunctiesopenbaarmoetmaken.5.OverzichtvoorstellenUithetbovenstaandeblijktdatergeenaanleidingistotvergaandeaanpassingvandeproceduresvoorbenoemingenherbenoemingvanburgemeesters.Bijdevoorstellenvoorhetwaarborgenvooreenzorg-vuldigproces,gaathetveeleeromeenverfijningvanreedsbestaandeprocedures.Ditleidttotdevolgendehierbovenbeschrevenvoorstellen:1.IndecirculaireendehandreikingvoorburgemeestersbenoemingenwordtnaderuitgewerktdatinhetherbenoemingsprocesbeoordelingvanhetfunctionerenvandeburgemeesterplaatsvindtmedeaandeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700VII,nr.974 handvanverslagenvanfunctioneringsgesprekkentussenburge-meesterengemeenteraad.2.IndeGemeentewetwordtgeregelddatderaadeenvertrouwens-commissieinsteltdiemetdeburgemeesteroverdiensfunctionerenoverlegt.Vanditoverlegbrengtdevertrouwenscommissievertrouwe-lijkverslaguitaanderaadendecommissarisvandeKoningin.3.IndecirculaireendehandreikingvoorburgemeestersbenoemingenwordtopgenomendatmetdecommissarisvandeKoninginbijhetbeginvandeprocedurewordtoverlegdoverhet(gewenste)functio-nerenvandeburgemeesterinhetlichtvandekomendeherbenoemingsprocedure.Tevenswordtopgenomendatdecommis-sarisvandeKoninginkanbeschikkenoververslagenvanfunctione-ringsgesprekkentussenburgemeesterenraad.4.Hetaantalbenoemingstermijnenvaneenburgemeesterindezelfdegemeentezoubeperktmoetenzijntotmaximaaldrietermijnen.Denk-baarisdatookindeGemeentewetteregelen.Alvorensdaartoevoor-stellenteontwikkelen,wordteerstinoverlegmetdeberoepsgroependecommissarissenvandeKoninginbezienwelkealternatievemaatre-gelenmogelijkzijnomopeffectievewijzedemobiliteittebevorderen.5.IndeGemeentewetwordtopgenomendat:–hetcollegehetrechtheefteenwethouderalsadviseuraftevaar-digennaardevertrouwenscommissie;–datbetreftzoweldevertrouwenscommissiebijbenoemingalsherbenoeming(zievoorstel2);–deraadhetcollegeindegelegenheidsteltzijnopvattingoverdeprofielschetstegevenalvorensdezewordtvastgesteld.6.Indecirculaireendehandreikingburgemeestersbenoemingenwordtopgenomendatderaadzichrekenschapgeeftvanhetstrevenmeervrouwenenallochtonentotburgemeestertebenoemenendatderaaddaarmeerekeninghoudtbijdeoptestellenprofielschetsendesamen-stellingvandevertrouwenscommissie.7.IndeGemeentewetwordtgeregelddateenwaarnemendburge-meesterdeNederlandsenationaliteitmoethebbenenzijnnevenfunc-tiesopenbaarmoetmaken.DevoorstellentotwijzigingvandeGemeentewetkunnen–voorzovervantoepassing–naaranalogiewordendoorgevoerdindeProvinciewetbijdeproceduresdievoordecommissarisvandeKoningingelden.DeministervanBinnenlandseZakenenKoninkrijksrelaties,G.terHorstTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700VII,nr.975