Voortgangsrapportage Meerjarenplan Zelfbeschikking 2024

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202536 659ZelfbeschikkingsrechtNr. 1 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN ENWERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 19 november 2024Zelfbeschikking betekent de regie over je eigen leven kunnen voeren. Datis helaas niet voor iedereen vanzelfsprekend. In sommige gemeen-schappen hebben collectieve (vaak patriarchale) normen en waardenzoveel invloed dat het zelfbeschikkingsrecht van het individu onder drukkan komen te staan. Je kunt dan bijvoorbeeld niet zelf in vrijheid keuzesmaken over de relaties die je aangaat, over je opleiding of baan, over jegeloof of over welke dromen je besluit na te jagen.In sommige situaties kan een inperking van het zelfbeschikkingsrechternstige en strafbare vormen aannemen zoals huwelijksdwang, achter-lating, vrouwelijke genitale verminking of eergerelateerd geweld. Dezeschadelijke praktijken gaan alle perken te buiten en veroorzaken veel leedbij de slachtoffers. Ik vind het niet acceptabel dat dit voorkomt. Hetkabinet wil zich er met volle kracht voor inzetten dat dergelijke praktijkenuitgebannen worden.Als kabinet staan wij achter de mensen die worden onderdrukt door huneigen gemeenschap. Om deze mensen te ondersteunen, zet het kabinetstevig in op een integrale ketenaanpak. We willen deze vreselijkepraktijken een halt toe roepen. Hierbij werk ik samen met mijn collega’svan VWS, OCW, BZ, A&M en J&V. Wij zetten in op preventie, signalering,hulpverlening en waar nodig inzet via het strafrecht. Schadelijke praktijkenzijn strafbaar en in strijd met de fundamentele waarden en verworven-heden van de Nederlandse rechtsstaat. Deze waarden zijn verankerd inonze Grondwet, zijn niet onderhandelbaar en gelden voor iedereen inNederland.Vanuit SZW zet ik in op het voorkomen van dit soort afgrijselijke praktijkenomdat elk slachtoffer er één te veel is. In aansluiting op de preventieveaanpak via voorlichting over het zelfbeschikkingsrecht in de azc’s enkennisoverdracht via het inburgeringstraject, waar de Staatssecretaris vanJustitie en Veiligheid mee bezig is, zet ik in op het bevorderen van een kst-36659-1ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 659, nr. 11 verandering «van binnenuit» in deze migrantengemeenschappen metmensen die zelf onderdeel zijn van zulke gemeenschappen. Werken aande verandering van normen van binnenuit is een bewezen effectievemanier om te zorgen dat mensen hun gedrag daadwerkelijk veranderen.1Het is een essentiële schakel in de totale ketenaanpak waarbij de inzetzowel gericht is op mensen die mogelijk slachtoffer worden van deinperking van hun recht op zelfbeschikking, als op mogelijke daders en derol van de (druk vanuit de) gemeenschap.Deze aanpak staat beschreven in het Meerjarenplan Zelfbeschikking2022–20252 (hierna: MJP). In dit MJP is toegezegd u jaarlijks per brief teinformeren over de voortgang. Met deze brief geef ik, mede namens deStaatssecretaris voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (portefeuilleEmancipatie), invulling aan die toezegging.In deze brief informeer ik u ook over de toezegging van de Minister vanSZW tijdens het debat Inburgering en Integratie van 27 maart jl. om methet Landelijk Expertisecentrum Eergerelateerd geweld (hierna: het LECEEG) in gesprek te gaan over de signalen dat het grootste deel van decasuïstiek van eergerelateerd geweld Syrische meisjes en vrouwenbetreft.Er zijn geen landelijke cijfers beschikbaar over mensen die onderdruktworden in gesloten gemeenschappen. Wel zijn er registratiecijfersbeschikbaar op het terrein van eergerelateerd geweld, huwelijksdwang enachterlating en huwelijkse gevangenschap. Ook zijn er schattingscijfersbeschikbaar over vrouwelijke genitale verminking (VGV), huwelijksdwangen achterlating. In onderstaand kader staan enkele cijfers weergegeven.Eergerelateerd geweld3•Uit het Jaarverslag van het Landelijk Expertisecentrum Eergerela-teerd Geweld (LEC EGG) blijkt dat er in 2023 619 zaken binnenkwamen waarbij een eermotief werd vermoed. Overzicht: in 2020(569 zaken), 2021 (628), 2022 (594).•De meeste zaken zoals gemeld bij het LEC EGG speelden zich in2023 af in een Syrische (164 zaken) Turkse (101 zaken), Marok-kaanse (83 zaken) context af.Vrouwelijke genitale verminking (VGV)•Uit het prevalentie-onderzoek van Pharos blijkt dat er in Neder-land naar schatting ruim 41.000 vrouwen wonen die eenbesnijdenis hebben ondergaan. Naar schatting lopen 4200meisjes de komende 20 jaar risico op besnijdenis in Nederland.•De meisjes van de tweede generatie die dit risico lopen zijnvooral afkomstig uit Somalië (45%), Egypte (15%), Ethiopië (8%),Sierra Leone (8%) en Guinee (6%).Huwelijksdwang en AchterlatingLandelijke cijfers van huwelijksdwang en achterlating zijn niet totnauwelijks beschikbaar. Deze geweldsvormen blijven vaakverborgen. Het Landelijk Knooppunt Huwelijksdwang en Achterlating(LKHA) en het LEC EGG hebben in de afgelopen jaren de volgendemeldingen ontvangen:1Felten & Taouanza, 2018, Wat werkt bij het verminderen van discriminatie?2Kamerstukken II, vergaderjaar 2022–2023, 35 341 en 32 175, nr. 173Eergerelateerd geweld wordt alleen geregistreerd onder mensen met een migratieachtergrond.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 659, nr. 12 •Het LKHA heeft in 2022 3 meldingen ontvangen van huwelijks-dwang, 4 meldingen van huwelijksdwang en achterlating en 43meldingen van achterlating.•Daarnaast 67 adviesvragen over huwelijksdwang in Nederland,18 over kindhuwelijken, 21 over huwelijksdwang en achterlating,8 over huwelijkse gevangenschap.•Het aantal meldingen fluctueert jaarlijks. Zo is het aantalmeldingen in augustus 2023 hoger dan in augustus 2022.•Het LEC EGG heeft in 2017 28 zaken behandeld met een vreesvoor huwelijksdwang. Hiervan hadden 8 zaken betrekking op eenkindhuwelijk.•Huwelijksdwang komt voor in verschillende etnische en religieuzegemeenschappen (uit): Afghanistan, Bosnië, Bulgarije, Egypte,India, Indonesië, Irak, Iran, Koerdisch, Marokko, Pakistan, Polen,Somalië, Turkije, en Surinaams/ Hindoestaans en onder Sikhs enRoma.Terugblik Meerjarenplan ZelfbeschikkingDe inzet van het MJP is één van de vervolgacties van de ActieagendaSchadelijke Praktijken die eind 2022 is voltooid. Daar de maatschappelijkeopgave voor het voorkomen en bestrijden van deze vormen van geweldblijft bestaan, gaat het kabinet onverminderd voort met de inzet hierop.Met het MJP is een bepaalde weg ingeslagen waarbij de beschikbare€ 1,3 mln. voor de periode 2022–2025 grotendeels is ingezet op methodenwaarvan we uit onderzoek weten dat ze effectief zijn, en daarnaast openkele pilots om bijvoorbeeld nog beter te onderbouwen hoe we vrouwenmet een migratieachtergrond in een afhankelijkheidssituatie kunnenondersteunen naar financiële zelfredzaamheid en participatie. Debedragen die verderop in deze brief worden genoemd, zijn onderdeel vande huidige beschikbare middelen uit het MJP.Zoals eerder aangegeven in het MJP blijkt uit het onderzoek van hetVerweij-Jonker Instituut4 dat verreweg het grootste aantal slachtoffers vanhuwelijksdwang, achterlating en huwelijkse gevangenschap in eenafhankelijke financiële situatie verkeert en niet over een eigen inkomenbeschikt.In het MJP verwijst mijn voorganger ook naar het Jaarrapport Integratie2020 van het CBS5 waarin is te zien dat diverse groepen vrouwen met eenmigratieachtergrond achterblijven qua sociaaleconomische positie tenopzichte van vrouwen zonder migratieachtergrond. Het gaat hierbij vooralom Nederlandse vrouwen met herkomst uit Marokko, Afghanistan,Eritrea, Somalië, Irak en Syrië die relatief vaker uitkeringsafhankelijk zijnof geen inkomen hebben. De inzet in het MJP is aanvullend op de actiesgenoemd in het Actieplan Arbeidsdiscriminatie 2022–2025 en de acties uitde Werkagenda Voor een Inclusieve Arbeidsmarkt. Met deze inzet geef iktevens invulling aan het amendement van lid Becker (VVD) ingediend bijde begrotingsbehandeling van 2022 gericht op de bevordering van definanciële zelfstandigheid van vrouwen in een afhankelijkheidssituatie ingesloten gemeenschappen.64Verweij Jonker Instituut, 2014, «Zo zijn we niet getrouwd»: een onderzoek naar omvang en aardvan huwelijksdwang, achterlating en huwelijkse gevangenschap5In het Jaarrapport Integratie 2020 van het CBS wordt nog de oude CBS-categorisering naarherkomst gehanteerd.6Kamerstukken II, vergaderjaar 2021–2022, 35 925 XV, nr. 32Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 659, nr. 13 Het MJP is uitgewerkt via vier actielijnen en een evaluatie. Hieronder lichtik kort het doel en de stand van zaken toe per actielijn. In de bijlage ismeer gedetailleerde informatie over de voortgang opgenomen:Actielijn 1 Inzet op verandering van binnenuit•Alliantie Verandering van Binnenuit 2.0Samen met de Staatssecretaris voor Onderwijs, Cultuur en Weten-schap, ondersteun ik de Alliantie Verandering van Binnenuit 2.0, meteen bedrag van € 400.000. Deze alliantie is een samenwerkingsver-band tussen Movisie, het Consortium Zelfbeschikking7 en LCC+.8 Dealliantie werkt aan het realiseren van gendergelijkheid en lhbtiq+acceptatie in de Nederlandse samenleving. De alliantie zet in op hetbevorderen van een normverandering «van binnenuit» in geslotengemeenschappen, via getrainde «voortrekkers» die zelf hun wortelshebben in zulke gemeenschappen. Jaarlijks organiseert de Alliantieruim 100 bijeenkomsten.•Samenwerking Oranje FondsHet Oranje Fonds heeft vorig jaar met financiële steun van SZW hetprogramma «Zelfbeschikking: Jezelf Kunnen Zijn» opgestart. In totaalwordt aan zes initiatieven € 370.000 besteed gedurende twee jaar(2024–2025). Het Oranje Fonds draagt zorg voor de uitwisseling vanervaringen, kennisoverdracht en evaluatie. De gehonoreerde initiatie-ven zijn een goede vertegenwoordiging van de diversiteit binnen ditthema, zowel inhoudelijk als in de fase van ontwikkeling. De helft vande initiatiefnemers betreft migrantenorganisaties.Actielijn 2 Bevorderen financiële zelfredzaamheid en duurzame partici-patie van vrouwen met een migratieachtergrond in een afhankelijkheidssi-tuatie•Vergroten van kennis over geldzakenIk heb Diversion opdracht gegeven om vrouwen in een kwetsbarepositie te helpen financieel weerbaar te worden door hun kennis overgeldzaken en over de risico’s van financiële afhankelijkheid tevergroten. Diversion maakt hiervoor gebruik van de bewezeneffectieve interventie «Kiezen voor Werk?». Deze interventie traintvrouwen om bewuste keuzes te maken over werk en geld en omonderwerpen zoals financiële (on)afhankelijkheid bespreekbaar temaken met hun omgeving. De trainingen zijn gegeven bij verschillendevrouwenorganisaties in Amsterdam en Den Haag.•Stap naar participatieIk heb Netwerkpro opdracht gegeven voor een tweejarige pilot, voorhet doen van onderzoek naar de belemmeringen en behoeften vanvrouwen uit gesloten gemeenschappen; het trainen van tenminste 40vrouwen in een empowerment-, netwerk- en sollicitatieprogramma enhet opstellen van een roadmap voor gemeenten.Actielijn 3 Zelfbeschikking in de opvoedingOm ouders te ondersteunen bij opvoedingsvragen die samenhangen methet thema zelfbeschikking heb ik subsidie gegeven aan Movisie om een7Het Consortium Zelfbeschikking wordt gecoördineerd door het Inspraakorgaan Turken enbestaat verder uit Stichting Kezban, Federatie van Somalische associaties in Nederland (FSAN),Samenwerkingsverband Marokkaanse Nederlanders (SMN), Stichting Landelijke WerkgroepMudawwanah, HTIB (Turkse arbeidersvereniging in Nederland) en Vluchtelingen OrganisatiesNederland (VON).8LCC+ bestaat uit het Landelijk Coördinatiepunt groepen kerk en homoseksualiteit, Christen-Queer, Verscheurd, Homo in de Klas en European Forum of LGBT Christian Group).Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 659, nr. 14 module «Opvoeding en zelfbeschikking» te ontwikkelen voor formele eninformele opvoedingsondersteuners. Het doel is ouders handvatten tebieden om om te kunnen gaan met culturele of religieuze dilemma’s diespelen bij de opvoeding van jongens en meisjes. Inmiddels is eentrain-de-trainer cursus gegeven aan sleutelpersonen en zijn vier ouder-groepen georganiseerd.Actielijn 4 Verhogen cultuur- en gendersensitiviteit professionals envrijwilligers betrokken bij aanpak geldzorgen, armoede en schuldenDeze actielijn is nauw verweven met de Aanpak geldzorgen, armoede enschulden 2022–2025 van SZW. Het doel van deze actielijn is om deculturele en gendersensitiviteit van de huidige en de toekomstigeprofessionals in de dienstverlening op het terrein van geldzorgen,armoede en schulden te bevorderen. Cultuur- en gendersensitief werkenmaakt dat personen (nadrukkelijk ook vrouwen) met een migratieachter-grond, waaronder ook uit gesloten gemeenschappen, beter wordenbereikt.Om dat doel te bereiken, is eerst geïnventariseerd of al modules werdenaangeboden over diversiteitssensitief werken en of daarop aan te sluitenwas met een aanpak specifiek voor gesloten gemeenschappen. Omdat ditniet het geval bleek, heeft de Minister van SZW opdracht gegeven aanECBO (toekomstige professionals) en Significant (huidige professionals)voor respectievelijk het ontwikkelen van een aanbod voor diversiteitssen-sitief werken binnen de betrokken opleidingen en een haalbaarheidson-derzoek naar een lerend netwerk voor gemeentelijke professionals.EvaluatieIk heb De Beleidsonderzoekers de opdracht gegeven voor een onafhanke-lijke evaluatieonderzoek om te bepalen in hoeverre de doelen uit het MJPzijn bereikt en hoe de individuele projecten hieraan hebben bijgedragen.Ik verwacht het evaluatierapport in het eerste kwartaal van 2026 aan uwKamer te kunnen aanbieden.Toezeggingen:•LEC EGG: tijdens het debat Integratie en Inburgering op 27 maart jl.heeft de Minister van SZW toegezegd in gesprek te gaan met het LECEGG n.a.v. signalen dat het grootste deel van de casuïstiek vaneergerelateerd geweld Syrische meisjes en vrouwen betreft. Inmiddelszijn samen met de ministeries van J&V en VWS gesprekken gevoerdmet het LEC EGG en het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers (COA).Ook is een verkennend gesprek gevoerd met Movisie, een vertegen-woordiger van Syrische sleutelpersonen, het GIS (Geloven inSamenleven) en het CMO (Contactpunt Moslims en Overheid). Uit dezegesprekken kwam het volgende naar voren:–Er is binnen de asielzoekerscentra (AZC’s) inzet op preventie vaneergerelateerd geweld. Zo krijgen alle bewoners binnen 15 dagenhet rechten- en plichtengesprek waar onder andere artikel 1 van deGrondwet, huiselijk geweld en kindermishandeling, discriminatieen het doen van aangifte bij geweld aan de orde komt. Binnen 45dagen volgen alle volwassen bewoners op een COA-locatieverplicht het programmaonderdeel Wonen en Leven. Eén moduledaarvan gaat over veiligheid. Hierin wordt aandacht besteed aanonder andere grondrechten, de gelijkwaardigheid van mannen envrouwen, vrouwenbesnijdenis, huiselijk geweld en kindermishan-deling en waar men terecht kan voor hulp. Voor vergunninghou-ders heeft de Staatssecretaris van J&V vervolgens de introKNM-Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 659, nr. 15 training9 ter voorbereiding op uitstroom naar de gemeente met eenmodule over de Nederlandse Grondwet, discriminatie, mishande-ling, vrouwenrechten en lhbtiq+-rechten.–Meer inzet op preventie van huiselijk geweld, waaronder eergerela-teerd geweld voor asielzoekers uit Syrië, maar ook uit anderelanden, is volgens het COA en het LEC EGG gewenst. Het hierbovenbeschreven aanbod richt zich vooral op kennisoverdracht. Omeffectiever te zijn, is meer herhaling nodig en naast feitelijkevoorlichting over rechten en plichten, een aanpak gericht opnormverandering van binnenuit. De inzet van sleutelpersonen isdaarbij essentieel, bleek uit de gesprekken. In het hoofdlijnenak-koord (bijlage bij Kamerstuk 36 471, nr. 37) is opgenomen datschadelijke praktijken zoals huwelijksdwang en vrouwelijke genitaleverminking worden aangepakt en het optreden tegen eergerela-teerd geweld wordt versterkt. Met mijn collega’s van J&V, A&M enVWS bespreek ik hoe we deze aanpak kunnen versterken.–De Staatssecretaris van OCW komt in Q1 2025 met de tijdens hetCommissiedebat Emancipatie op 3 april jl. (Kamerstuk 30 420, nr.410) door de toenmalige Minister van OCW toegezegde tusseneva-luatie over de middelen voor de alliantie Verandering van Binnen-uit, naar aanleiding van een vraag van het lid Becker (VVD), naar demonitoring door OCW van de gelden uit het amendement-Becker,die zijn vrijgemaakt voor organisaties die strijden tegen cultureleonderdrukking van vrouwen en lhbtiq+personen. In dit verbandgeeft SZW onder andere € 400.000 steun aan OCW voor deAlliantie Verandering van Binnenuit 2.0.•Haalbaarheidsstudie: In de vorige voortgangsbrief MJP Zelfbeschik-king van september 2023 heeft mijn voorganger toegezegd eenhaalbaarheidstudie te laten uitvoeren om te bezien of en zo ja hoe,onderzoek naar aard en omvang van huwelijksdwang, achterlating enhuwelijkse gevangenschap mogelijk is. Waarbij beperkingen – zoalsdiscrepantie tussen het aantal slachtoffers dat in beeld is en deschattingen van werkelijke aantallen – in belangrijke mate kunnenworden ondervangen. De Staatssecretaris van VWS heeft – mede naaraanleiding van deze toezegging – Pharos subsidie verleend om deomvang en risico’s van huwelijksdwang, huwelijkse gevangenschap,achterlating, eergerelateerd geweld en vrouwelijke genitale verminkingin Nederland in kaart te brengen. Ook brengt Pharos de socialenormen in kaart die aan deze praktijken ten grondslag liggen. Deresultaten van het kwantitatieve deel van het onderzoek worden in hetnajaar van 2024 verwacht; de resultaten van het kwalitatieve deel eind2025.VooruitblikHet kabinet heeft in het regeerprogramma (bijlage bij Kamerstuk 36 471,nr. 96) een actieagenda Integratie aangekondigd die onder meer voorzietin inzet op de aanpak van schadelijke praktijken en het versterken van devrijheid om eigen keuzes te maken (zelfbeschikking). Daarbij maken wegebruik van de opgedane ervaring over wat werkt, met name de veran-dering van binnenuit, en willen we de ketenaanpak nog verder versterken.Ik wil dat iedereen in Nederland, binnen de grenzen van de democratischerechtsstaat, in vrijheid zijn of haar leven kan invullen. Inperking van hetrecht op zelfbeschikking, is onacceptabel en in de ernstige vormen ervanook strafbaar.9Kennis van de Nederlandse MaatschappijTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 659, nr. 16 Het versterken van het (strafrechtelijk) optreden tegen schadelijkepraktijken (J&V) is alleen mogelijk als potentieel onveilige situatiesgesignaleerd worden door professionals, omstanders en slachtoffers enbewustzijn groeit. Wanneer signalen in beeld zijn, moeten professionalsweten wat te doen en bij wie ze terechtkunnen (VWS en OCW). Om hetgeweld te stoppen en duurzaam op te lossen, is hulpverlening aanslachtoffers en plegers van groot belang, zowel nationaal (VWS) alsinternationaal (BZ). Preventie is essentieel door de hele keten heen metals belangrijk onderdeel inzet op een verandering van binnenuit door hetveranderen van schadelijke genderstereotypen (SZW en OCW) binnengesloten gemeenschappen.Met de huidige inzet worden gesloten gemeenschappen onvoldoendebereikt. Ik ga samen met mijn collega’s inzetten op het vergroten van hetbereik en onderzoeken hoe we verandering van binnenuit nog verderkunnen versterken en welke aanvullende (keten)aanpak eventueel nodigis.De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,J.N.J. NobelTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 659, nr. 17 – INFORMATIE OVER DE VOORTGANG PER PROJECTActielijn 1 Verandering van binnenuit•Alliantie Verandering van Binnenuit 2.0Sinds de kick-offbijeenkomst van de Alliantie 2.0 in september 2023,zijn onder andere nieuwe, jonge dialoogleiders geworven en nieuwegroepen bereikt. De samenwerking tussen de «voortrekkers» vanuit dechristelijke (lhbtiq+) gemeenschap en uit de migrantengemeenschap-pen werkt volgens de projectleiders inspirerend en versterkend. Om tezorgen dat dialoogleiders werkzame methoden gebruiken, heeftMovisie de methodieken die de partners in de Alliantie in de praktijkgebruikten, wetenschappelijk onderbouwd, doorontwikkeld ensamengebracht in een toolbox10.•Oranje Fonds: Zelfbeschikking «Ruimte om jezelf te zijn» – overzichtinitiatieven:CStichting Voice of All Women (VOAW) richt zich op gemarginali-seerde vrouwen en gemeenschappen in Nederland die te makenkrijgen met schadelijke praktijken als huiselijk en eergerelateerdgeweld, achterlating, kinder- en ouderenmishandeling, kindhuwelij-ken, huwelijksdwang en gevangenschap, vrouwelijke genitaleverminking, partnerkeuze, studiekeuze en andere vormen vanzichtbare en onzichtbare beperkingen, dwang en geweld. VOAWvoert het project zelfbeschikking uit gedurende twee jaar, met intotaal 30 geplande bijeenkomsten. Dit project richt zich op hetbevorderen van zelfbeschikking onder 100 deelnemers uit diversegemeenschappen buiten Rotterdam, voornamelijk uitvluchtelingen- en migrantengemeenschappen.CStichting Oy Vey: met het project «Queer Jewish Joy» zet Oy Vey inop het bevorderen van inclusie van Joodse lhbtiq+-personen inJoodse gemeenschappen in Nederland en daarnaast op hetvergroten van de kennis over Joden en acceptatie binnen delhbtiq+-gemeenschap. Met als doelen Joodse lhbtiq+-personen teversterken, beeldvorming positief te veranderen en uitsluitingsme-chanismen in beide gemeenschappen tegen te gaan.CCOC Nederland: het project «Zonder Stempel» is een samenwer-kingsverband van COC Nederland, kennisplatform Vilans enbelangenvereniging LFB. Zonder Stempel zet lhbtiq+-personen meteen licht verstandelijke beperking in hun kracht. Zonder Stempelzorgt voor coaching, kennis, uitwisseling en ontmoeting voor dezedoelgroep. Dankzij Zonder Stempel staan deze mensen er niet meeralleen voor, zijn er mensen die aandacht vragen en opkomen voordeze doelgroep en worden zij zichtbaarder. Om de zorg voor dezedoelgroep te verbeteren gaan lhbtiq+-ervaringsdeskundigen samenmet zorgprofessionals op pad om trainingen, presentaties engastlessen te geven aan begeleiders bij zorginstellingen.CStichting Sexmatters: het project «Sexmatters Academy» biedtgoede scholing en persoonlijke begeleiding aan ervaringsdeskun-dige jongeren die bij de organisatie Sexmatters betrokken raken.Het werken met rolmodellen en ervaringsdeskundigheid is eenbelangrijk middel om de doelen te bereiken van de stichtingSexmatters. Sexmatters streeft naar een inclusieve en sociaalveilige samenleving waarin iedereen zichzelf kan zijn en er geenruimte is voor grensoverschrijdend gedrag en gendergerelateerdgeweld.CStichting HIMILO: het project «Zelfbeschikking in relatie totgezinsplanning en ongelijke behandeling» richt zich op mannen/vaders binnen de doelgroep van Arabischsprekende gesloten10https://www.movisie.nl/tool/toolbox-verandering-binnenuitBIJLAGETweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 659, nr. 18 gemeenschappen, omdat zij van grote invloed zijn op (het gebrekaan) zelfbeschikking van vrouwen en meisjes. Getrainde sleutelper-sonen voeren huiskamergesprekken met mannen, gericht opbewustwording en het bespreekbaar maken van kwesties rondzelfbeschikking. Vervolgens worden dialoogbijeenkomstengeorganiseerd met mannen en vrouwen. HIMILO werkt samen metstichting Kezban en de Federatie Somalische Associaties Nederland(FSAN).Actielijn 2 Financiële zelfredzaamheid vrouwen met een migratie-achtergrond in een afhankelijkheidssituatieProject DiversionDe trainingen zijn gegeven bij verschillende vrouwenorganisaties inAmsterdam en Den Haag. Diversion maakt gebruik van peer trainers dievanwege hun vergelijkbare achtergrond en gedeelde ervaringenaanvoelen hoe zij op een veilige manier het gesprek over financiëlezelfredzaamheid kunnen openbreken. Om de duurzaamheid van deinterventie te waarborgen worden medewerkers/vrijwilligers vanbetrokken vrouwenorganisaties opgeleid tot peer trainer. Sinds oktober2023 is de interventie 12 keer uitgevoerd en daarmee zijn ruim 150vrouwen bereikt. Ook zijn er 17 medewerkers/vrijwilligers van vrouwenor-ganisaties opgeleid tot peer trainer.Diversion heeft onlangs het eindrapport gepresenteerd met de belang-rijkste aanbevelingen voor verduurzaming, op basis van de uitkomsten enevaluaties van de trainingen. Uit de evaluatie blijkt onder meer dat deinterventie goed aansluit bij de belevingswereld van de doelgroep,waarbij met name de rol van de peer trainer als rolmodel door dedeelnemers werd gewaardeerd. Daarnaast wordt het aanbevolen omnauw samen te werken met grassroots vrouwenorganisaties die in staatzijn om deze moeilijk bereikbare doelgroep goed te bereiken.Project NetwerkproIn de periode van september 2023 tot april 2024 heeft Netwerkpro gewerktaan het inrichten van het project, het samenstellen van een adviescom-missie en het vormen van relaties met samenwerkingspartners. Hierbijgaat het om zowel formele als informele organisaties zoals de stadsdeel-voorzitter Oost van Amsterdam, de gebiedsmakelaar van Amsterdam-Oost, Cordaan Thuisdiensten, Stichting Home Empowerment (SHE) enADE Eritrea. De tussenkomst van sleutelfiguren die het vertrouwenhebben van vrouwen die onzichtbaar zijn voor formele instanties, isdaarbij essentieel gebleken. Daarnaast is het investeren in tijd enaandacht een vereiste om duurzame contacten te leggen met vrijwilligers.Inmiddels heeft Netwerkpro twee trainingen opgezet in Amsterdam Oosten West. Netwerkpro heeft hierbij samengewerkt met (vrouwen) organi-saties die al een netwerk hebben opgebouwd in de buurten en gemeen-schappen waar nog veel vrouwen thuis zitten en geïsoleerd leven. Metdeze trainingen stuurt Netwerkpro op empowerment en het vergroten vanhet netwerk en worden vrouwen op toegankelijke manieren geholpen omconcrete stappen te zetten naar zelfbeschikking via sollicitatietraining,kennismaking met werkgevers of vrijwilligerswerk. Het project loopt totaugustus 2025. Er zal een eindevent worden georganiseerd en eenroadmap voor gemeenten worden gemaakt.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 659, nr. 19 Actielijn 3 OpvoedingsondersteuningEr is een Handboek voor de trainers opgeleverd en een train de trainer-cursus. Op verzoek van Movisie is het project verlengd van mei 2024 naaraugustus 2024, omdat meer tijd nodig was voor de werving van deinformele opvoedingsondersteuners. Inmiddels is er een train-de-trainercursus gegeven aan een groep van zeven sleutelfiguren die op hun beurtper keer een groep van vijf tot tien ouders kunnen bereiken. In deprojectperiode zijn vier oudergroepen georganiseerd over zelfbeschikking.Om de kennis en informatie uit de module ook aan professioneleopvoedondersteuners in Centra voor Jeugd en Gezin over te dragen, heeftMovisie een video en podcast gemaakt over het thema zelfbeschikking inde opvoeding, inclusief diversiteitssensitief werken. In de podcast komendrie praktijkcasussen aan de orde: achterlating, huwelijksdwang en eer.Onder meer in de casus over huwelijksdwang krijgen professionalshandvatten hoe ze ouders kunnen stimuleren om het open gesprek methun kind te voeren, en worden ouders geïnformeerd over het recht opvrije partnerkeuze. Aanvullend heeft Movisie een informatief artikelgeschreven met achtergrondinformatie en handvatten voor opvoedonder-steuners over het thema Zelfbeschikking in de opvoeding, waar in devideo/podcast naar verwezen wordt en andersom. Deze tekst heeftMovisie ook gepubliceerd op de website Jeugd en opvoeding | KIS. Ditinhoudelijk artikel en de video/podcast worden aangeboden aan relevanteorganisaties als NJi, NCJ, GGDGHOR, Sociaal Werk Nederland, migran-tenzelforganisaties. Via sociale media zal er verdere bekendheid aangegeven worden.Actielijn 4 Diversiteitssensitieve dienstverlening op het terreinvan armoede, geldzorgen en schuldenCScan cultuursensitief werken met betrekking tot toekomstige professio-nals: binnen het MJP is door ECBO onderzoek gedaan naar het aanbodop het gebied van cultuursensitief werken binnen de opleidingenSocial Work (mbo en hbo) en Sociaal Juridische Dienstverlening (hbo).Het doel van dit onderzoek was om te verkennen in welke mate deprofessionals van de toekomst – die mogelijk betrokken zijn bij depreventie en aanpak van geldzorgen, armoede en schuldhulpverlening– worden toegerust om cultuursensitief te kunnen werken en welkebehoefte er is om het aanbod op het gebied van cultuursensitiefwerken binnen de opleidingen door te ontwikkelen. De scan is op24 maart 2023 gepubliceerd op www.rijksoverheid.nl.11CDuurzaam inbedden van cultuur- en gendersensitief werken: op basisvan de bovengenoemde scan is eind 2023 een project gestart gerichtop het duurzaam inbedden van cultuur- en gendersensitief werken(met specifieke aandacht voor het recht op zelfbeschikking binnengesloten gemeenschappen) bij de opleidingen Social Work (hbo) enSociaal Juridische Dienstverlening (mbo). Met als doel dat toekom-stige professionals beter in staat zijn om cultuur- en gendersensitief tewerken, in het bijzonder bij de hulpverlening op het gebied vangeldzorgen, armoede en schulden. Dit project wordt uitgevoerd doorECBO samen met de Hogeschool Utrecht (Lectoraat Schulden enIncasso).CVerkenning cultuur- en gendersensitief werken door huidige professio-nals bij dienstverlening op het terrein van geldzorgen, armoede enschulden: binnen het MJP is door het onderzoeksbureau Significantverkend of een lerend netwerk een passende vorm is voor hetversterken van het cultuur- en gendersensitief werken van professio-11https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2023/03/24/scan-cultuursensitief-werken-met-betrekking-tot-toekomstige-professionalsTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 659, nr. 110 nals en vrijwilligers die betrokken zijn bij de aanpak geldzorgen,armoede en schulden. Ook is verkend of in een dergelijk lerendnetwerk de focus kan liggen op het beter bereiken en ondersteunenvan vrouwen uit gesloten gemeenschappen. De eindrapportage is op12 april 2024 gepubliceerd op www.rijksoverheid.nl.12 Ik ben op ditmoment met het Kennisplatform Inclusief Samenleven aan hetverkennen hoe we verder vorm kunnen geven aan de uitkomsten vandit onderzoek.12https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2024/04/12/eindrapportage-cultuur-en-gendersensitief-werken-bij-geldzorgen-armoede-en-schuldenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 659, nr. 111