Het Nederlandse exportcontrolebeleid in 2024

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202522 054WapenexportbeleidNr. 459 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 27 juni 2025Jaarlijks blikt het kabinet terug op het Nederlandse exportcontrolebeleid.Hierbij doe ik u hierbij het rapport «het Nederlandse exportcontrolebeleidin 2024» toekomen. Het jaarrapport is, in aanvulling op de reguliere onlinerapportages over de export van strategische goederen, een van debelangrijke pijlers waarmee het kabinet invulling geeft aan het streven omzo transparant mogelijk te zijn over het exportcontrolebeleid.1 EenEngelse vertaling zal worden gepubliceerd om ook internationaal tevoldoen aan dit streven naar transparantie.In dit rapport worden de procedures, instrumenten en uitgangspunten vanhet Nederlandse exportcontrolebeleid voor zowel militaire als dual-usegoederen belicht. Ook wordt er ingegaan op het karakter van de Neder-landse defensie- en veiligheidsindustrie en op internationale ontwikke-lingen op het gebied van exportcontrole. Tegelijkertijd worden de aard enomvang van de in 2024 afgegeven uitvoervergunningen weergegeven.Het jaar 2024 werd gekenmerkt door een verder verslechterende (interna-tionale) veiligheidssituatie en een toenemende verwevenheid vaneconomische- en veiligheidsbelangen. De voortdurende Russischeagressieoorlog in Oekraïne en de conflicten in het Midden-Oosten zijnvoorbeelden van de verslechterende internationale veiligheidssituatie.Deze ontwikkelingen raken door hun mondiale en regionale destabilise-rende invloed Nederland en zijn bondgenoten, waardoor het belang vaneen gedegen exportcontrole van strategische goederen en technologienogmaals onderstreept wordt. Door middel van exportcontrole voorkomthet kabinet dat Nederlandse strategische goederen of technologie opongewenste wijze worden ingezet, bijvoorbeeld bij mensenrechtenschen-dingen, schending van het humanitair oorlogsrecht of voor militaireagressie.1Kamerstuk 22 054, nr. 434 kst-22054-459ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 22 054, nr. 4591 OekraïneHet kabinet blijft zich onverminderd inzetten om de druk op Ruslandverder te vergroten en de agressieoorlog te beëindigen. Het blijft daartoeOekraïne onverminderd steunen. De Nederlandse militaire steun aanOekraïne krijgt onder meer vorm door de bilaterale levering van militairegoederen door het Ministerie van Defensie, zowel vanuit eigen voorraadals via commerciële inkoop. Voor alle geleverde goederen is een toets aande Europese wapenexportcriteria gedaan en is na positieve uitkomst eenuitvoervergunning verleend. Als gevolg van de grootschalige leverantiesmaken afgegeven vergunningen voor uitvoer naar Oekraïne in 2024 eenaanzienlijk deel (58,1%) uit van de totale waarde van afgegeven vergun-ningen. Over de leveranties aan Oekraïne is uw Kamer regelmatig viaseparate brieven geïnformeerd.Europese defensie-industrieAls gevolg van de Russische agressieoorlog in Oekraïne en anderedestabiliserende mondiale ontwikkelingen is het kabinet met een nieuweblik naar de Europese defensie-industrie gaan kijken. Het is duidelijkgeworden dat het Europese zelfstandig militair-industrieel voortzettings-vermogen momenteel beperkt is en dat meer Europese zelfredzaamheidnoodzakelijk is. Daarom zet het kabinet in op verdere samenwerkingtussen de Europese defensie-industrieën om op die manier de Neder-landse en Europese veiligheid te versterken. Om dit te realiseren is eengelijk speelveld in Europa essentieel. In 2024 zijn nieuwe maatregelengenomen om toe te werken naar de hiervoor benodigde convergentie vanhet Europese wapenexportbeleid. Voorbeelden hiervan zijn de herzieningvan het EU Gemeenschappelijk Standpunt inzake wapenexportcontrole ende verdere stappen tot toetreding tot het verdrag inzake exportcontrole inhet defensiedomein, waar op dit moment Frankrijk, Duitsland en Spanjebij zijn aangesloten.De herziening van het EU Gemeenschappelijk Standpunt inzake wapenex-portcontrole is begin 2025 afgerond waarbij in lijn met de inzet van hetkabinet onder meer vrijwillige mechanismen ten behoeve van gestroom-lijnde exportcontrole in het geval van gezamenlijk geproduceerde militairegoederen opgenomen zijn. Verder is het recht op zelfverdediging vanlanden steviger verankerd en zijn in lijn met het Wapenhandelsverdrag demogelijke gevolgen van wapenexport voor genderspecifiek geweld ofernstige geweldsdaden tegen vrouwen en kinderen expliciet in detoetsingscriteria benoemd. Tot slot zijn mechanismen opgenomen om detransparantie over wapenexporten en informatie-uitwisseling tussen delidstaten over gevoelige eindbestemmingen te vergroten om zo eengezamenlijk begrip van toetsingscriteria te bevorderen.In juni 2025 heeft Frankrijk als depositaris van het verdrag inzakeexportcontrole in het defensiedomein namens de huidige verdragspartijen(Frankrijk, Duitsland en Spanje) laten weten dat zij unaniem hebbeningestemd met de toetreding van Nederland tot dit verdrag. Met dezeinstemming zal het kabinet het parlementaire goedkeuringstraject starten.Met bovenstaande ontwikkelingen draagt het kabinet bij aan nauwereEuropese defensie-industriesamenwerking zonder daar bij af te doen aanhet belang van gedegen exportcontrole. Het kabinet zal er scherp opblijven toezien dat Nederlandse strategische goederen geen ongewensteeindbestemmingen krijgen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 22 054, nr. 4592 Midden-OostenGelet op het conflict in de Gazastrook is er veel aandacht voor zorgvuldigetoetsing van vergunningaanvragen voor de uitvoer van strategischegoederen naar Israël. Het kabinet volgt de situatie in het Midden-Oostennauwlettend en kijkt daarbij ook naar de impact die ontwikkelingenhebben op de export van strategische goederen. Vergunningaanvragenvoor de uitvoer van strategische goederen (dual-use en militair) wordenper geval getoetst. Daarbij gaat het kabinet zeer zorgvuldig te werk enverleent het geen vergunningen voor de uitvoer van strategischegoederen als er een duidelijk risico bestaat dat die gebruikt worden bij hetbegaan van ernstige schendingen van mensenrechten of het humanitairoorlogsrecht. In 2024 hebben daarnaast een aantal rechtszaken gespeeldop het vlak van exportcontrole ten aanzien van de uitvoer van strategischegoederen naar Israël. Het kabinet heeft de Tweede Kamer hier meermaalsover geïnformeerd.Dual-use goederenIn 2024 is het aantal verleende vergunningen voor dual-use goederen lichttoegenomen. Voor de uitvoer van deze goederen geldt een onveranderdscherp toetsingskader.2 Er zijn daarnaast ad hoc vergunningplichtenopgelegd voor goederen die niet dual-use zijn, maar wel een risicovormen voor de (inter)nationale veiligheid.Technologieën zoals quantum-, AI-, halfgeleider- en biotechnologie staancentraal in nationale veiligheidsvraagstukken. Dit is onder andere hetgevolg van de toenemende inzet van technologie in een internationalegeopolitieke strijd, het dual-use karakter van technologie waarbij hetonderscheid tussen civiel vs. militair steeds diffuser wordt en de elkaarversterkende verwevenheid van technologieën in de maatschappij. Ditleidt tot de vraag welke technologieën we moeten controleren enbeschermen vanwege mogelijke (inter)nationale veiligheidsrisico’s. Bijbeantwoording van deze vraag zijn naast veiligheid, ook marktwerking enbehoud van een open economie belangrijke uitgangspunten. Interventiedaarop kan echter noodzakelijk zijn uit het oogpunt van nationaleveiligheid. Internationaal wordt in de context van de exportcontrolere-gimes reeds informeel verkend wat adequate stappen zijn voor decontrole op export van nieuwe sensitieve technologieën met dual-useeigenschappen, die nog niet gecontroleerd zijn. Nederland neemt onderandere actief deel aan discussie over dit onderwerp in EU- enNAVO-verband en andere internationale overleggen in multilateraalverband. Nederland onderhoudt daarnaast bilaterale contacten met debelangrijkste partners op deze dossiers.Wijziging regeling voor geavanceerde productieapparatuurhalfgeleidersIn september 2023 heeft Nederland heeft Nederland omwille van(inter)nationale veiligheidsoverwegingen geavanceerde productieappa-ratuur voor halfgeleiders onder exportcontrole gebracht. Met dezeregeling dient voor de uitvoer van geavanceerde productieapparatuur dieonder de regeling valt een exportvergunning te worden aangevraagd.Voortschrijdend inzicht en technologische ontwikkelingen hebbenNederland ertoe bewogen om de regeling uit te breiden met eenwijzigingsregeling die op 7 september 2024 in werking is getreden. Deuiteindelijke keuze voor additionele exportcontrolemaatregelen is2Een «goed» of een «technologie» kan zijn: fysieke goederen, niet fysieke goederen zoalsprogrammatuur en/of technologie (b.v. een blauwdruk).Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 22 054, nr. 4593 zorgvuldig en zo precies mogelijk (chirurgisch) gemaakt, om onnodigeverstoring van de waardeketens te voorkomen en rekening te houden methet internationale gelijke speelveld3, 4. Ook in april 2025 is deze regelingaangepast.Introductie regeling aanvullende controlemaatregelen op deVerordening producten voor tweeërlei gebruikOp 1 december 2024 heeft Nederland omwille van (inter)nationaleveiligheidsoverwegingen de «Regeling aanvullende controlemaatregelenop de Verordening producten voor tweeërlei gebruik» ingevoerd. Deproducten waarop deze regeling ziet betreft goederen en technologieëndie afkomstig zijn uit de halfgeleider-, kwantum- en additivemanufacturing-industrie. Vanwege de snelle ontwikkelingen in dezesectoren is het noodzakelijk geacht deze goederen middels een nationaleregeling te controleren. Nederland streeft er wel naar dat deze controlesbreed in de EU worden ingevoerd ten behoeve van een gelijk speelveld.Naast Nederland hebben meerdere andere landen binnen en buitenEuropa gelijksoortige controles ingevoerd vanwege dezelfde veiligheids-zorgen.De Staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,J.C. Boerma3Kamerstuk 22 054, nr. 3844wetten.nl – Regeling geavanceerde productieapparatuur voor halfgeleiders – BWBR0048439Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 22 054, nr. 4594