Inzicht in areaaldata bij ProRail en RWS

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202536 600 AVaststelling van de begrotingsstaat van hetMobiliteitsfonds voor het jaar 2025Nr. 8 BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 2 oktober 2024Tijdens het wetgevingsoverleg over het jaarverslag 2023 van hetMinisterie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) is het lid Heutink (PVV)toegezegd om de Tweede Kamer nader te informeren over inzicht inareaaldata bij ProRail en Rijkswaterstaat (RWS, naar aanleiding van deconclusies uit het Verantwoordingsonderzoek 2023 van de AlgemeneRekenkamer1. Met deze brief wordt, mede namens de Staatssecretaris vanInfrastructuur en Waterstaat – Openbaar Vervoer en Milieu, invullinggegeven aan de toezegging.Assetmanagement ProRailProRail is verantwoordelijk voor instandhouding en ontwikkeling van hetspoorwegennet. Het assetportfolio bestaat uit ruim 7.000 kilometer spoor,meer dan 6.200 wissels, ruim 2.300 overwegen en 11.500 seinen,68 beweegbare bruggen, 26 tunnels, bijna 400 stations en bijna10.000 hectare aan grond. De investeringen in het spoorwegennet en dewerkzaamheden van ProRail zijn de afgelopen decennia al grotendeelsgericht op instandhouding. Daarnaast krijgt ProRail sinds de oprichting in2005 een integraal budget van IenW voor instandhouding dat zij zo goeden efficiënt mogelijk besteedt. Daardoor is ProRail in staat om deinstandhoudingskosten optimaal te programmeren volgens de levenscy-clusbenadering. Het assetmanagement en het beheer van areaaldatavervult daarbij een centrale rol.Er zijn twee aspecten bij ProRail die hebben bijgedragen aan het op ordebrengen en houden van de areaaldata. Ten eerste is het instandhou-dingsplan sinds ongeveer tien jaar gekoppeld aan de centrale registratievan de areaaldata. Wanneer de centrale registratie niet op orde is, kunnen1Verantwoordingsonderzoek Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (XII), Rapport bij hetJaarverslag 2023, Algemene Rekenkamer, 7 mei 2024, Kamerstuk 36 560 XII, nr. 2 kst-36600-A-8ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 A, nr. 81 de maatregelen niet in het instandhoudingsplan worden opgenomen. Tentweede bouwt ProRail sinds 2009 eens in de paar jaar haar reeksenopnieuw op met centrale areaaldata, integrale instandhoudingsprogram-mering en de benodigde financiering, waarna de opgebouwde reeksenextern worden gevalideerd. Door de aanbevelingen uit de validaties tebenutten en deze systematiek iedere paar jaar te herhalen worden ercontinu verbeteringen doorgevoerd in het assetmanagement en deareaaldata van ProRail.Het assetmanagement en de areaaldata van ProRail heeft sinds 2009 eenstructurele verbetering doorgemaakt. Vanaf 2020 is het assetmanagementvan ProRail in lijn met de internationale standaard voor assetma-nagement, de ISO 550002. In 2023 zijn de instandhoudingskosten vanProRail gevalideerd en is geconstateerd dat er verbeterslagen zijngemaakt op het gebied van rapporteren over de Staat van de Infra-structuur, de kwaliteit van de areaaldata, de risico-inventarisatie enintegrale afwegingen. Tegelijkertijd zijn op enkele punten aanbevelingengedaan die voornamelijk betrekking hebben op het opstellen van deinstandhoudingsbehoefte voor het spoorwegennet3. IenW en ProRailblijven in gesprek met als doel om voor de volgende herijking concreteverbeteringen door te voeren.Assetmanagement RWS, uitdagingen en maatregelenRWS is verantwoordelijk voor instandhouding en ontwikkeling van3 netwerken: het hoofdwegennet, hoofdvaarwegennet en hoofdwater-systeem (RWS-netwerken). De omvang van het assetportfolio is fors: ruim3.000 kilometer autosnelwegen met circa 2.900 viaducten, 38 ecoducten,17 aquaducten en 28 tunnels, bijna 3.500 kilometer vaarwegen inclusiefsluizen en stuwen en meer dan 1.000 bruggen, meer dan 3.500 kilometerzeetoegangsgeulen en zeecorridors, meer dan 90.000 km2 oppervlakte-water en circa 200 kilometer waterkeringen. De RWS-netwerken en assetszijn nauw verbonden met regionale netwerken in het beheer vanprovincies, gemeenten en waterschappen, waarbij elke regio specifiekekenmerken en uitdagingen heeft. Om hierop in te kunnen spelen wordtintensief afgestemd met regionale partners en is RWS regionaalgeorganiseerd.De investeringen in de RWS-netwerken zijn de afgelopen decenniagrotendeels gericht geweest op ontwikkeling. De instandhouding wasonderdeel van de reguliere werkzaamheden van RWS waarbij opvernieuwing van assets projectsturing werd toegepast door IenW. Deafgelopen jaren is instandhouding van de RWS-netwerken echter steedsbelangrijker geworden. Een groot aantal assets bereikt de komende jarenhet einde van de levensduur door de leeftijd, door intensief en zwaargebruik waarvoor zij niet zijn ontworpen, en door de impact van ontwikke-lingen zoals klimaatverandering en cyberveiligheid die nieuwe eisenstellen aan het functioneren van de assets. De komende tijd zal deinstandhoudingsopgave blijven groeien4.In 2020 is de instandhoudingsbehoefte van RWS gevalideerd5. Er isgeconstateerd dat RWS de kwaliteit van de financiële ramingen sterk had2Kamerstuk 35 300-A, nr. 94, bijlage «Analyse Instandhoudingskosten Rijksinfrastructuur, Deel:ProRail», PwC | Rebel, 11 juni 20203Kamerstuk 36 410-A, nr. 16, bijlage «Validatie Instandhoudingskosten HSWI», PwC, 6 november20234Kamerstuk 29 385, nr. 119, «Aanleg en de aanpassing van hoofdinfrastructuur», 17 maart 20235Kamerstuk 35 300-A, nr. 94, «Aanpak instandhouding Rijksinfrastructuur» en bijlagen, 19 juni2020 en Kamerstuk 35 570-A, nr. 46, bijlage «Analyse Instandhoudingskosten Rijksinfra-structuur, Deel: RWS», PwC | REBEL, 13 november 2020Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 A, nr. 82 verbeterd, maar dat structurele verbeteringen van assetmanagement enareaaldata nodig zijn om het inzicht in de instandhoudingsopgave teborgen en verder aan te scherpen. Om vorm te geven aan de verbeteringvan het assetmanagement heeft RWS het Ontwikkelplan Assetma-nagement opgesteld in 20206. Sinds die tijd wordt met versterkte centralesturing toegewerkt naar het in lijn brengen van het assetmanagement vanRWS met de ISO 55000. De ambitie is dat RWS eind 2025 in lijn met deinternationale standaard werkt, de ISO 55000. Het realiseren van dezeambitie verloopt stapsgewijs. Waardoor RWS steeds beter in staat is omtransparante en navolgbare keuzes te maken op het areaal terwijl verdereverbetering van het assetmanagement continu blijft doorgaan. Over devoortgang van de verbetering van het assetmanagement bij RWS wordtde Tweede Kamer jaarlijks geïnformeerd.Het doel van het Ontwikkelplan Assetmanagement is om overtuigende engoede beslisinformatie op te leveren waarmee een meer betrouwbare eneenduidige programmering, planning en uitvoering van instandhoudings-maatregelen op de RWS-netwerken kan worden gerealiseerd. Tweeuitdagingen zijn hierin bepalend. Ten eerste heeft het assetportfolio vanRWS een grote omvang en een hoge diversiteit, variërend van relatiefeenvoudige tot uiterst complexe assets. Dit betekent dat het insamenhang op orde brengen van de areaaldata een lastig en tijdrovendproces is waarbij alle RWS-regio’s en verschillende technische disciplinesbetrokken zijn. Ten tweede heeft de nauwe verbondenheid van deRWS-netwerken met regionale netwerken én de regionale organisatie vanRWS ervoor gezorgd dat de areaaldata decentraal door de RWS-regio’s,op basis van verschillende uitgangspunten en in verschillende systemenis geregistreerd. Het realiseren van eenduidigheid in het assetma-nagement door uitgangspunten en werkwijzen te uniformeren en alleareaaldata centraal en in samenhang te registreren vergt tijd en een groteinspanning van de organisatie.De resultaten van het Ontwikkelprogramma Assetmanagement zijn echterreeds zichtbaar. Sinds 2020 is het assetmanagement van RWS verbeterden is de kwaliteit van de areaaldata toegenomen. Dit wordt onderschrevendoor externe reviews op de voortgang7. RWS heeft nog wel een weg tegaan, zoals het rapport van de Algemene Rekenkamer heeft aangetoond.Om de kwaliteit van de areaaldata te bevorderen en instandhoudings-kosten optimaal te programmeren volgens de levenscyclusbenadering,wordt aanvullend op het Ontwikkelprogramma Assetmanagement met hetMinisterie van Financiën de overgang naar een volledige toepassing vanhet baten-lastenstelsel (BLS) verkend, zoals ProRail die ook toepast. DeTweede Kamer is hierover in 2022 geïnformeerd naar aanleiding van dedoorlichting van RWS8.Tot slotHet verbeteren en op orde houden van de areaaldata door assetma-nagement uit te voeren in lijn met de ISO 55000, is noodzakelijk voor eenoptimalere instandhouding van het spoorwegennet, hoofdwegennet,hoofdvaarwegennet en hoofdwatersysteem. ProRail heeft al geruime tijdfocus op instandhouding en heeft de verbetering van het assetma-nagement in gang gezet in 2009. ProRail werkt in lijn met de ISO 55000. Bij6Kamerstuk 35 570-A, nr. 46, «Vervolg aanpak instandhouding Rijksinfrastructuur» en bijlagen,17 december 20207Kamerstuk 36 200-A, nr. 80 «Voortgang Ontwikkelplan Assetmanagement IenW(RWS-netwerken)» en bijlagen, 3 juli 20238Kamerstuk 25 268, nr. 206, «Aanbieding rapport Doorlichting Rijkswaterstaat», 20 mei 2022Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 A, nr. 83 RWS is de focus recenter verschoven naar instandhouding. Sinds 2020werkt RWS met versterkte centrale sturing stapsgewijs toe naar assetma-nagement in lijn met de ISO 55000. De kwaliteit van de areaaldata wordtdaarbij continu verbeterd. ProRail en RWS leren van elkaars assetma-nagement in de Strategische Alliantie ProRail-RWS, met inachtneming vande verschillen in het areaal en de wijze waarop beide organisatiesfunctioneren. Zo wordt het assetmanagement op de IenW-netwerken waarmogelijk in samenhang verbeterd.De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,B. MadlenerTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 36 600 A, nr. 84