Voortgangsrapportage PX 10

31700XVaststellingvandebegrotingsstatenvanhetMinisterievanDefensie(X)voorhetjaar2009Nr.120BRIEFVANDESTAATSSECRETARISVANDEFENSIEAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,11juni2009InleidingOp3oktober2008hebikuwKamertoegezegddatonderzoekzalwordengedaannaardesamenstelling,hetgebruikendegezondheidseffectenvanPX-10(aanhangselhandelingen,vergaderjaar2008–2009,nr.199).Indezebriefschetsikdestandvanzakenvanhetonderzoekeninformeerikuoverhetinformatiepuntdatvoor(oud-)defensiewerknemersisingerichtenoverdeafhandelingvaningediendeschadeclaims.InformatiepuntPX-10Ruim1500(voormalige)defensiemedewerkershebbenzichintussenbijhetinformatiepuntPX-10latenregistreren.HetgaatveelalomopgavendatzijmetPX-10hebbengewerktenomdeperiode,deaardvandewerk-zaamhedenendespecifiekeomstandighedenwaaronderdezezijnuitge-voerd.DemeldingenhebbennuttigeinformatieopgeleverdvoorhetonderzoeknaarhetgebruikvanPX-10engeveneenbeeldvandeblootstellingsituatiesdiekunnenhebbenbestaan.Ookzijngezondheids-klachtengeregistreerddiedemeldersrelevantachtenofwaarvanzijvermoedendatdezetemakenkunnenhebbenmetdewerkzaamhedendiezemetPX-10hebbenuitgevoerd.Deregistratiemogelijkheidisvooralbedoeldomde(oud)medewerkershunblootstellingsgeschiedenismetPX-10telatenvastleggen.Demelderswordtuitgelegddatderegistratiealszodanignietisbedoeldalsbeginpuntvaneenschadeclaim,maardesgewenstookhoezijweleenclaimkunnenindienen.Geblekenisdatveelmeldersalhungezondheidsklachtenopderegistratieformuliereninvullen.Medehieromkunnenopgrondvandemeldingenalleengeenverantwoordeuitsprakenwordengedaanovereenrelatietussenklachtenenwerkomstandigheden.OnderzoekenHettoegezegdeonderzoekbestaatfeitelijkuittweedeelonderzoeken.TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1320900809tkkst31700-X-120ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2009TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.1201 1.MetheteerstedeelonderzoekwordtgeïnventariseerdhoePX-10isgebruiktbijDefensieenhoedesamenstellingindeloopderjarenisgeweest.OokwordtliteratuuronderzoekgedaannaaraandoeningendiedoorbenzeenofanderebestanddelenvanPX-10kunnenwordenveroorzaakt.2.InhettweededeelonderzoekwordthetrisicoopgezondheidseffectenonderzochtvoorpersoneeldataanPX-10isblootgesteld.Hiertoezullenderisico’svaneenspecifiekomschrevenscenariometeenhogeblootstellingeneenscenariometeenrelatieflageblootstellingwordenbeoordeeld.Ookwordtgewerktaaneenmethodeomvoorandereblootstellingscenario’sderisico’sopgezondheidsschadetekunnenbeoordelen.Voordittweededeelonderzoekisexternedeskundigheidnodig.Ookzijndeuitkomstenvanheteerstedeelonderzoekvanbelang.HeteerstedeelonderzoekisbijDefensieuitgevoerdterwijlvoorhettweededeelonderzoekwetenschappelijkeinstitutenzijnbenaderd.Dezebeschouwenhetonderzoekalscomplexmaaruitvoerbaar.Nuheteerstedeelonderzoekklaaris,kunnenconcreteafsprakenoverdeuitvoeringenhettijdschemavanhetexterneonderzoekwordengemaakt.Op4maart2009isdekamer(aanhangselverhandelingen,vergaderjaar2008–2009,nr.1777)geïnformeerddathetonderzoeknietvoorhettweedekwartaalvan2009kanzijnvoltooid.Voltooiingisthansvoorzienvoordetweedehelftvan2010.UitkomsteneerstedeelonderzoekHetinterneonderzoekvanhetCoördinatiecentrumExpertiseMilitaireGezondheidszorggeeftvoorzovermogelijkinzichtindesamenstellingenhetgebruikvanPX-10enindepotentiëlegezondheidsrisico’svanPX-10.HetonderzoekheeftmeertijdgevergddanwasvoorzienomdatheterglastigwasdebenodigdeinformatieoverhetgebruikensamenstellingvanPX-10teachterhalen.Zowarengegevensoverinkoopenlaboratorium-analysesvaaknietmeerbeschikbaaromdatdebewaartermijnwasverstreken.Ditheeftertoegeleiddatineenaantalgevallenaannameszijngedaanopgrondvangegevensdiewelbeschikbaarwaren.Hetrapporttreftualsbijlagebijdezebriefaan.1Opgrondvanditonderzoekisvastgesteldvoorwelkeaandoeningeneenpensioeneneeneventuele(aanvullende)schadevergoedingwordentoegekend.ToepassingrechtspositieenaansprakelijkheidDeafdelingClaimsvanhetDienstencentrumJuridischeDienstverleningheeftintussen91schadeclaimsinbehandeling.DezeclaimszijntevensdoorgestuurdnaarhetZorgloketvoormilitaireoorlogs-endienst-slachtoffers(ZorgloketMOD)omdebetrokken(oud-)medewerkerofdiensnabestaandenbijtestaanbijdeindieningvaneenpensioenaanvraagenhetvindenvandenoodzakelijkezorg.Daarnaasthebben33mensenrecht-streekshetZorgloketMODbenaderdomeenberoeptedoenoprechtspo-sitionelevoorzieningenenbegeleidingvaneenzorgcoördinator.Inmijnbriefvan17maart2009(aanhangselhandelingenII,vergaderjaar2008–2009,nr.1999)hebikgemelddatergeenvoorschotregelingwordtgetroffenvoorindividuele(oud)defensiemedewerkersdieaaneentermi-naleziektelijdendieinverbandkanwordengebrachtmetdeberoeps-matigeblootstellingaanbenzeen.Depensioenaanvragenenschade-claimsdieverbandhoudenmetaandoeningendiekunnenzijnveroorzaaktdoorblootstellingaanbenzeen,wordeninbehandelinggenomenopgrondvandehiernavolgendeoverwegingen.1TerinzagegelegdbijhetCentraalInforma-tiepuntTweedeKamer.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.1202 Uithetrapportvanheteerstedeelonderzoekblijktdatvandrieaandoe-ningenkanwordenaangenomendatzijkunnenzijnveroorzaaktdoorhetberoepsmatigwerkenmetbenzeenhoudendPX-10.Ditbetreftacutemyeloideleukemie(AML),hetmyelodysplastischsyndroomenaplasti-scheanemie,waarbijdetweelaatstgenoemdeaandoeningeneenvoorsta-diumvanAMLkunnenzijn.Ditinzichtisvoormijaanleidingom,vooruit-lopendopdedefinitieveuitkomstenvanhetexternewetenschappelijkonderzoek,bijdezedrieaandoeningenondervoorwaardeneencausaalverbandmetblootstellingaanPX-10teveronderstellenzowelwatdetoepassingvanderechtspositiealsdeaansprakelijkheidsvraagbetreft.Welmoeteraanbepaaldecriteriazijnvoldaanomditverbandteleggen.CriteriavooreenfinanciëletegemoetkomingalsgevolgvanziektenablootstellingaanbenzeenhoudendPX-10AandoeningenOpbasisvanwetenschappelijkonderzoekisvastgestelddatdedrieeerdergenoemdeaandoeningenveroorzaaktkunnenwordendoorlangdurige,beroepsmatigeblootstellingaanbenzeen.RisicofunctieVastmoetstaandatdemensenmeteenvandebovengenoemdeaandoe-ningenveelvuldigenlangduriginhunfunctiezijnblootgesteldaanbenzeen.RegulieronderhoudmetPX-10aandienstwapensvoldoetnietaanditcriterium.Alsrisicofunctieswordeniniedergevalaangemerkt:CommandoZeestrijdkrachten:geschutsmaker,torpedomaker,geschuts-konstabel,wapenmonteur,elektronicamonteur,wapentechnicus.CommandoLandstrijdkrachten:wapenonderhoudsmonteurs,medewerkermobilisatiecomplexenvoorwapensenwapensystemen.CommandoLuchtstrijdkrachten:wapenonderhoudsmonteurs,mede-werkerwapensystemen,medewerkerobjectluchtverdediging.CommandoKoninklijkeMarechaussee:wapenonderhoudsmonteur.Mochtuitaanvullendeinformatie,hetonderzoekofdebehandelingvanclaimsblijkendatookanderedandehierbovengenoemdefunctiesalsrisicoberoepmoetenwordenaangemerkt,danzullendezeaandelijstwordentoegevoegd.GebruikPX-10(blootstellingaanbenzeen)Duidelijkmoetzijndatsprakeisvansignificanteblootstellingaanbenzeen.Erwordtvanuitgegaandattot1985PX-10eenrelevanteconcen-tratiebenzeenbevatte.Uitgaandevandedestijdsgangbareconcentratiesbenzeeninwhitespiritofwelterpentine,hethoofdbestanddeelvanPX-10,wordtuitgegaanvaneenbenzeengehaltevantenhoogste1tot2procentindieperiode.ZekerisdatPX-10vanaf1985vrijwelgeenbenzeenmeerbevatte.RisicoperiodenablootstellingIndeonderzoeksliteratuurisbeschrevendatAMLnablootstellingaanbenzeenzichdoorgaansbinnenvijftotvijftienjaarnadeeersteblootstel-lingmanifesteertendat20jaarnadelaatsteblootstellingaanbenzeenhetextragezondheidsrisicotenopzichtevanhetnatuurlijkrisicoopleukemienietmeeraantoonbaaris.Defensiehanteerteenietslangeretermijnnadelaatsteblootstelling,namelijk25jaar.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.1203 Dithoudtindatdedesbetreffendeaandoeningenzich,afhankelijkvanhetmomentvanlaatsteblootstellingaanbenzeenhoudendPX-10,uiterlijk25jaardaarnamoetenhebbengeopenbaard.Gegevenhetfeitdatna1985vrijwelgeenbenzeenmeerinPX-10voorkwam,zulleninhetkadervandezefinanciëleregelinggeenclaimskunnenwordengehonoreerdindieneenaandoeningzichpasna2010presenteert.Nadatjaariseenverhoogdrisicoopdezeaandoeningentengevolgevanblootstellingaanbenzeen-houdendPX-10nietlangeraannemelijk.Zorg,militairerechtspositieencivieleschadevergoedingAlseenclaimvaneen(voormalig)defensiemedewerkeraanbovenge-noemdevoorwaardenvoldoet,wordtuitgegaanvaneencausalerelatietussendeaandoeningenhetberoepsmatigebenzeengebruik.Hijkomtdaninaanmerkingvoorzorgenrechtspositionelevoorzieningen,zoalseenmilitairinvaliditeitspensioen(MIP)ofeenverhoogdnabestaanden-pensioen.Daarnaastkaneenaansprakelijkstellingwordeningediend.Deschadeclaimwordtvolgensderegelsvanhetcivieleschadevergoedings-rechtbeoordeeld,waarbijrekeningwordtgehoudenmetrechtspositioneleaansprakenenvervolgensdeeventuelerestschadevergoedingwordtuitgekeerd.MensendielijdenaanAML,hetmyelodysplatischsyndroomofaplastischeanemiewordendoorhetABPgekeurdomeencausalerelatie(dienstverband)tekunnenvaststelleneneventuelepensioenaan-sprakentebepalen.Deuitkomstvandezekeuringwordtookgebruiktbijdebepalingvanderestschadevergoedingingevallendateenschadeclaimisingediend.Alseenverbandtussendeaandoeningendeuitoefeningvande(mili-taire)dienstwordtvastgesteld,wordenderechtspositioneleaansprakenbepaald.Omaanspraaktemakenoprechtspositionelevoorzieningenisvoorzowelde(gewezen)burger-alsdemilitaireambtenaardeenkelecausalerelatie(dienstverband)voldoendeis.Voorhetvestigenvanaansprakelijkheidgeldtdatmoetwordenaange-toonddatDefensiealswerkgeverhaarzorgplichtvoorveiligearbeidsom-standighedenheeftgeschonden.Hoewelinhetverledenmaatregelenzijngetroffenombenzeenbesmettingtevoorkomen,isnietmeerteachter-halenofdevoorgeschrevenmaatregelenvoldoendewarengewaarborgdenwerdengecontroleerd.Daaromwordteenschendingvandezorgplichtvandewerkgeveropveiligearbeidsomstandighedenaangenomen.Ditwilzeggendat–naastdetoepassingvanderechtspositie–de(gewezen)defensiemedewerkerdieaandegesteldevoorwaardenvoldoetofzijnnabestaandenopgrondvanaansprakelijkheideenaanvullendeschade-vergoedingkanclaimen.Indergelijkegevallenzaldezorgcoördinatoriemandnadrukkelijkwijzenopdemogelijkheidomeenaanvullendescha-declaimintedienen.Zoalsinalleletselschadeclaimsvan(oud-)militairenstaatdemilitairerechtspositievooropenzullenallereerstallerechtspositioneleaansprakenwordenaangesprokenalvorensderestschadewordtbegrootenuitge-keerd.Bijelkeschadeclaimwordtdusookeenpensioenaanvraaginbehandelinggenomen.DeinvloedvanrokenHetstaatvastdatrokenhetbenzeengehalteinhetlichaamverhoogt.Hetrokenvaneenpakjesigarettenkomtovereenmetdeinnamevanonge-veer1mgbenzeen.Nietduidelijkishoedeextragezondheidsrisico’sdoorbenzeenopnameviarokenenhetrisicodoorblootstellingaanbenzeenineenrisicoberoepzichtotelkaarverhouden.Hierovermoetnogeenstand-puntwordeningenomen.HetisdenkbaardateenschadevergoedingmetTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.1204 eenpercentagewordtverminderdinverbandmethetrookgedragvanbetrokkene,ditinovereenstemmingmethetarrestvandeHogeRaadvan31maart2006(LJNAU6092)endeuitspraakvandeCentraleRaadvanBeroepvan9april2009(LJNBI2805)overderelatietussenlongkanker,rokenenasbest.AndereaandoeningenHuidaandoeningenenneurologischeaandoeningen,zoalshetOrganoPsychoSyndroomVandezeaandoeningenstaatvastdatzeniettypischdoorbenzeenwordenveroorzaakt.(Oud-)defensiemedewerkersmetdergelijkeaandoe-ningendieeenclaimindienen,zullendoorhetABPwordengekeurdomhetcausaleverbandvasttestellenenpensioen-aansprakentebepalen.Deuitkomstenvandezekeuringwordenookgebruiktbijdebepalingvanderestschadevergoedingalseenschadeclaimisingediend.OverigeMaligneaandoeningenHierondervallenalleoverigekankersoorten.Totophedenwordtvoordegemeldekankersoortendiegeenleukemie(AML)betreffen,geenverbandaangenomenmethetberoepsmatigwerkenmetbenzeenofanderebestanddelenvanPX-10.Heteerstevandegenoemdedeelonderzoekenzaldaaropingaan.(Oud-)defensiemedewerkersdieaanandere(maligne)aandoeningenlijden,kunnenzichweliswaaropbasisvaneenclaimlatenkeuren,maarvooralsnogzijnergeenaanknopingspuntenomeenrelatiemethetdienstverbandteveronderstellen.VerjaringVerjaringspeeltalleeneenrolbijdeaanvullendeschadeclaims.Ditintegenstellingtotaansprakenopbasisvanderechtspositiedienietaanverjaringonderhevigzijn.HetBurgerlijkWetboekbepaaltdatvoorschade-claimseenkorteofrelatieveverjaringstermijnvanvijfjaargeldt.Dezetermijnvangtaanophetmomentdatdepersoondieschadegeledenheeftbekendraaktemetzoweldeschadealsmetdedaarvooraansprake-lijkepersoon.Ditisdezogenaamderelatieveverjaringstermijn.Daarnaastgeldteenabsoluteverjaringstermijnvantwintigjaar,ofbijblootstellingaangevaarlijkestoffenzoalshier,dertigjaar.Dezetermijnbegintophetmomentvandegebeurteniswaardoordeschadeisontstaan.Sinds2004isdeabsoluteverjaringstermijnbijletselschadeclaimsvoorschade-veroorzakendeincidentenvannadiedatumlosgelatenengeldtalleennogdeverjaringstermijnvanvijfjaar.HetisnietduidelijkwanneererbijDefensievoorheteerstmetbenzeenisgewerkt.Welisduidelijkdatin1985blootstellingaanbenzeennietmeermogelijkwasomdatvanafdietijdgeenbenzeenmeerinPX-10aanwezigwas.Op13oktober2008kondende(gewezen)medewerkerofzijnnabe-staandenbekendzijnmetdegevolgenvanhetwerkenmetPX-10.OpdiedatumisnamelijkhetinformatiepuntPX-10geopend.OpintraneteninternetenindiversemediaisaandachtbesteedaanPX-10eniedereendieinhetverledenmetPX-10heeftgewerkthadvanafdatmomentdemogelijkheidzichtelatenregistreren.Derelatieveverjaringstermijnisdanookopdatmomentbegonnen.InvoorkomendgevalzalDefensiegeenberoepdoenopdeabsoluteverja-ringstermijnvandertigjaarvoordedrietypischaanbenzeengerelateerdeaandoeningenAML,myelodysplastischsyndroomenaplastischeanemie.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.1205 TotslotIndezebriefhebikuiteengezetdatDefensiezorgvuldigomgaatmetdebelangenvan(oud-)medewerkersalsblijktdatzijinhetverledenbijhunwerkzijnblootgesteldaanextragezondheidsrisico’s.InhetrelatiefjongedossierPX-10wordtgezochtnaarantwoordenopdevelevragendieerzijnoverhetwerkenmetdezestofenderisico’sdaarvan.Deuitkomstenvanhetexterneonderzoeknaardegevolgenvanbenzeenblootstellinglatenhelaaslangeropzichwachtendangehoopt.Dezorgvuldigheiddwingtonsdaartoe.Ditbetekentechternietdatindetussentijdnietswordtgedaanvoordebetrokkenmensen.Integendeel,iedere(oud-)medewerkerdieeenpensioenaanvraagofclaimindient,krijgtdebeno-digdezorgaangebodenvanuithetZorgloketvoormilitaireoorlogs-endienstslachtoffers.MeerinzichtindecausaleverbandentussenPX-10engezondheidsklachtenzaldirectdoorwerkeninderegelingenvoordeslachtoffers.DefensiezaldegenendiezichhebbenlatenregistrerenopdehoogtehoudenvanontwikkelingeninhetdossierPX-10.DestaatssecretarisvanDefensie,J.G.deVriesTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700X,nr.1206