Stand van zaken structurele oplossing TenneT Duitsland

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202528 165Deelnemingenbeleid RijksoverheidNr. 443 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 19 december 2024Mede namens de Minister van Klimaat en Groene Groei informeer ik uover TenneT. TenneT is de landelijke hoogspanningsnetbeheerder inNederland en netbeheerder op zee. Daarnaast is TenneT actief in een deelvan Duitsland, zowel op land als op zee. Door de sterk gestegen investe-ringsagenda heeft TenneT een grote eigen vermogensbehoefte (ook welkapitaalbehoefte genoemd) voor zowel zijn Nederlandse als Duitseactiviteiten. Op 17 september 2024 heb ik samen met de Minister vanKlimaat en Groene Groei uw Kamer geïnformeerd over de structureleoplossingen voor de kapitaalbehoefte van TenneT Nederland en TenneTDuitsland.1In deze brief ga ik eerst in op de investeringsagenda, de meest bepalendefactor voor de kapitaalbehoefte. Vervolgens informeer ik u over de standvan zaken van de uitwerking van de structurele oplossing voor TenneTDuitsland. Vanwege de bedrijfsvertrouwelijkheid van de informatie en terbescherming van de economische en financiële belangen van de staat, zalde informatie over de laatste stand van zaken voor een deel vertrouwelijkmet u worden gedeeld. Ook de onderliggende beslisnota’s en onderzoeks-rapportage liggen vertrouwelijk ter inzage in uw Kamer2.1. Investeringsagenda TenneT opereert zowel in Nederland als Duitsland in een gereguleerdemarkt. Hieronder wordt uiteengezet hoe de investeringsagenda vanTenneT in Nederland en Duitsland tot stand komt en hoe het besluitvor-mingsproces verbeterd kan worden.1Kamerstuk 28 165, nr. 429.2Ter vertrouwelijke inzage gelegd, alleen voor de leden, bij het Centraal Informatiepunt TweedeKamer kst-28165-443ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 165, nr. 4431 1.1. Totstandkoming van de investeringsagenda van TenneT Nederland. De investeringsagenda voor TenneT Nederland volgt uit haar wettelijketaken die zowel Europees3 als nationaal4 zijn vastgelegd. Onder haarwettelijke taken vallen onder andere het beheren, onderhouden enuitbreiden van het hoogspanningsnet en te voorzien in veilig enbetrouwbaar transport van elektriciteit. In de Investeringsplannen (IP’s)geeft TenneT inzicht in de investeringen die de komende tien jaar nodigzijn, zowel voor het net op land als het net op zee, om aan haar wettelijketaken te voldoen. Dat betekent dat de investeringsagenda van TenneTgrotendeels gedreven wordt door de IP’s. De overheid stelt eisen aan dezeIP’s in de Elektriciteitswet 1998 en onderliggende regelgeving. De staat alsaandeelhouder heeft daarentegen geen directe invloed op het vaststellenvan deze IP’s, wel heeft de staat een goedkeuringsrecht bij investeringenhoger dan € 200 mln.Het IP Net op Land wordt iedere twee jaar vastgesteld.5 Hierin worden allenoodzakelijke uitbreidings- en vervangingsinvesteringen opgenomen.TenneT komt tot deze investeringen aan de hand van scenario’s, maar ookdoor een analyse van de staat van het net en directe klantaanvragen. Descenario’s moeten o.a. rekening houden met overheidsbeleid.6 TenneTmodelleert aan de hand van scenario’s de verwachte toekomstige vraagen aanbod van elektriciteit en andere modaliteiten. De hiervooromschreven analyse, scenario’s en klantaanvragen worden gebruikt omde verwachte knelpunten op het bestaande hoogspanningsnet teidentificeren. Per algemene maatregel van bestuur en ministeriëleregeling stelt de Minister van Klimaat en Groene (KGG) verder vastwaaraan investeringsplannen moeten voldoen.7Voor het IP Net op Zee wordt niet met scenario’s gewerkt zoals bij het IPNet op Land. In plaats daarvan stelt de Minister van KGG het ontwikkel-kader wind op zee vast, na akkoord van de ministerraad. In dit ontwikkel-kader wordt de ontwikkeling van het net op zee opgenomen, welkevervolgens landt in het investeringsplan van TenneT. Het ontwikkelkader isafhankelijk van het beleid dat KGG maakt. KGG schetst de kaders vanwaar, wanneer en met welke omvang windparken kunnen wordengerealiseerd. Het ontwikkelkader is voorbereid in overleg met TenneT ende windsector en wordt aangepast als daar aanleiding toe is.De Autoriteit Consument en Markt (ACM) en de Minister van KGG toetsende IP’s vervolgens. KGG toetst alleen het IP op land. De ACM toetst of deinvesteringen noodzakelijk zijn en of de netbeheerder in redelijkheid tothet IP heeft kunnen komen. De ACM kan de netbeheerder verplichten hetIP aan te passen als de ACM dit op basis van haar toets nodig acht. Onderde Elektriciteitswet 1998 toetst de Minister van KGG of voldoenderekenschap is gegeven aan de ontwikkelingen in de energiemarkt. Onderde nieuwe Energiewet zal deze toetsende bevoegdheid vervallen om beteraan te sluiten bij Europese regelgeving. KGG behoudt wel debevoegdheid om vooraf regels te stellen aan de IP’s. Wanneer de IP’s zijnvastgesteld worden de investeringen noodzakelijk geacht en zijn denetbeheerders deze volgens de Elektriciteitswet 1998 wettelijk verplicht uitte voeren. In een volgend IP is het echter wel mogelijk dat investeringenwijzigen, dit moet dan worden toegelicht door TenneT.3Artikel 40 Elektriciteitsrichtlijn (EU) 2019/944.4Artikel 16 Elektriciteitswet 1998.5Besluit investeringsplan en kwaliteit elektriciteit en gas, artikel 2.3.6Zie Regeling investeringsplan en kwaliteit elektriciteit en gas. Hierin staat ook waaraan descenario’s verder moeten voldoen.7Zelfde AMvB als eerder.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 165, nr. 4432 1.2. Totstandkoming investeringsplannen voor TenneT Duitsland In Duitsland wordt ook iedere twee jaar een investeringsplan gemaakt. Ditis het Netzentwicklungsplan (hierna: NEP). Het NEP wordt eveneensopgesteld middels scenario’s door TenneT en de andere drie landelijkenetbeheerders (50Hertz, Amprion en Transnet). Het beleidsministerieBundesministerium für Wirtschaft und Klimaschuts (BMWK) en detoezichthouder Bundesnetzagentur (BNetzA), toetsen of de investeringnoodzakelijk en doelmatig is. De BNetzA kan het NEP nog aanpassen.BMWK toetst vervolgens of er voldoende rekenschap is gegeven aan deontwikkelingen van de energiemarkt. Daarna wordt het NEP vastgestelddoor de Bundestag waarmee de investeringen uit het NEP wettelijkverplicht zijn en vervolgens landen in de investeringsagenda van TenneT.1.3. Verbetering besluitvormingsproces Een externe adviseur is gevraagd de totstandkoming van de investerings-agenda van TenneT te valideren. Dit onderzoek is gelijktijdig met dezebrief vertrouwelijk met uw Kamer gedeeld. Uit het onderzoek blijkt dat ophet moment dat de IP’s en het NEP worden vastgesteld geen van debetrokken partijen een gedetailleerd overzicht heeft van de kosten voorimplementatie van de investeringsplannen.De IP’s en het NEP worden iedere twee jaar vastgesteld. Met ieder nieuwinvesteringsplan worden eventuele nieuwe projecten toegevoegd aan deinvesteringsagenda van TenneT. De kosten daarvan worden pas duidelijkals de netbeheerders, waaronder TenneT, de investeringsplannen verderuitwerken en de individuele projecten ontwerpen en begroten. De nieuwekosten moeten dan worden toegevoegd aan de al bestaande investerings-agenda. TenneT heeft vervolgens wettelijk gezien slechts heel beperktruimte om af te zien van projecten aangezien het in beide landen wettelijkverplicht is de investeringsplannen integraal uit te voeren. In Nederlandvloeit de investeringsagenda van TenneT voor een groot deel voort uit deIP’s, met de aantekening dat TenneT al wel rekening houdt metvier projecten die onderdeel zijn van het VAWOZ en nog niet zijnopgenomen in het IP Net op Zee. In Duitsland vloeit de investeringsa-genda vrijwel volledig voort uit het NEP.Het kabinet is voornemens te onderzoeken op welke wijze eerder in hetproces beter inzicht kan worden verkregen in de kosten van de investe-ringen die TenneT op grond van die IP’s moet doen. Eén van de onder-werpen van het IBO Bekostiging Elektriciteitsinfrastructuur betreft hetverbeteren van het integrale besluitvormingsproces. De verwachting isdat het rapport van het IBO begin volgend jaar zal verschijnen. Daarna zalhet kabinet zijn reactie geven en zo mogelijk de adviezen bij de voorjaars-besluitvorming betrekken.Ook in Duitsland onderzoekt het Nederlandse kabinet hoe inzicht kanworden verkregen in de verwachte kosten voor TenneT van een nieuwNEP. Daarnaast wordt onderzocht welke mogelijkheden TenneT en haaraandeelhouder hebben om hier vervolgens op te kunnen acteren.2. Structurele oplossing TenneT Duitsland 2.1. Voorkeurscenario deelname private investeerders De grote investeringsagenda resulteert in een kapitaalbehoefte bij TenneT.Het kabinet acht op dit moment een deelname van private investeerdersin TenneT Duitsland de beste structurele oplossing voor de Duitsekapitaalbehoefte. In de Kamerbrief van september heeft het kabinetTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 165, nr. 4433 geconcludeerd dat de financiële en budgettaire gevolgen van het volledigbehouden van TenneT Duitsland niet opwegen tegen het volledigebehoud van de bijdrage aan het publieke belang. Hiervoor zijn twee zakendoorslaggevend: (i) het kabinet heeft niet de voorkeur om Nederlandsbelastinggeld te benutten voor de activiteiten van TenneT Duitsland en(ii) de bijdrage aan het publieke belang kan voor een groot gedeeltebehouden blijven, omdat TenneT Holding voorlopig de grootste aandeel-houder van TenneT Duitsland zal blijven en daarmee zeggenschap inTenneT Duitsland zal behouden.Ten tijde van de Kamerbrief uit september was de inschatting datkapitaalstortingen in TenneT Duitsland als EMU-saldorelevant beoordeeldzouden worden. Op basis van de uitspraak van Eurostat van 2020 werdeneerdere stortingen in TenneT namelijk als EMU-saldorelevant beoordeeldwaardoor inpassing in de Rijksbegroting noodzakelijk was. Mede op basisvan recente gesprekken met het CBS is de huidige inschatting datkapitaalstortingen in TenneT Duitsland niet relevant zijn voor hetEMU-saldo indien private partijen eveneens op basis van marktvoor-waarden toetreden en een deel van de kapitaalbehoefte verschaffen.Uiteindelijk is de beoordeling over EMU-saldorelevantie aan het CBS enEurostat. Kapitaalstortingen zijn wel relevant voor de EMU-schuld. Deconclusie dat het niet de voorkeur verdient om Nederlands belastinggeldte benutten voor de activiteiten van TenneT Duitsland verandert niet naaraanleiding van deze informatie.Ook de conclusie over de tweede voorwaarde van de bijdrage aan hetpublieke belang is niet gewijzigd. Het publieke belang van TenneTDuitsland ziet primair op het bereiken van synergievoordelen voor TenneTDuitsland en TenneT Nederland. In het Commissiedebat Staatsdeelne-mingen kwam ook een eventueel belang vanuit strategische autonomieter sprake. Bij de borging daarvan zie ik een beperktere toegevoegdewaarde van het aandeelhouderschap van de Nederlandse staat in TenneTDuitsland dan bij de borging van de synergievoordelen. Zoals inparagraaf 1.1 beschreven, is het proces om te komen tot de investerings-plannen immers sterk ingekaderd en wettelijk gereguleerd.Na het aantrekken van private investeerders zal TenneT Holding naarverwachting voorlopig de grootste aandeelhouder van TenneT Duitslandblijven en daarmee zeggenschap in TenneT Duitsland behouden. Hiermeekan TenneT Holding de samenwerking tussen TenneT Nederland enTenneT Duitsland grotendeels blijven borgen. Mochten er evenwel anderevormen zijn van private deelname, dan zal ik die samen met TenneT inoverweging nemen. Dit zal ik toetsen aan de eerder met u gedeeldevoorwaarden, o.a. het behoud van de bijdrage aan het publieke belang enminimalisatie van mogelijke negatieve financiële en budgettaire gevolgenNederlandse staat.2.2 Behoud bijdrage aan Nederlandse publieke belangen In het Commissiedebat staatsdeelnemingen sprak ik met uw Kamer overde synergievoordelen en het eventueel verkopen van een meerderheids-belang in TenneT Duitsland. Het Nederlandse publieke belang dat geborgdwordt door een deelname in TenneT Duitsland ziet met name op desynergievoordelen tussen TenneT Nederland en TenneT Duitsland. In 2022heeft strategieconsultant Roland Berger een aantal synergievoordelengeïdentificeerd. De voordelen van een geïntegreerd TenneT liggen metname op het gebied van de aanleg van het elektriciteitsnet op zee.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 165, nr. 4434 Het doel is deze voordelen in de toekomst zo veel mogelijk te behouden.Om deze reden wil de Nederlandse staat als grootste aandeelhouder eropblijven toezien dat TenneT Nederland en TenneT Duitsland ook in detoekomst blijven samenwerken. Daartoe zullen TenneT Nederland enTenneT Duitsland Cooperation Agreements sluiten. In het geval van eendeelname van private investeerders is het sluiten van een CooperationAgreement een voorwaarde om aandeelhouder in TenneT Duitsland teworden. Dit was ook het geval geweest indien een volledige verkoop aande Duitse staat zou zijn geslaagd.Met deze Cooperation Agreement zullen TenneT Nederland en TenneTDuitsland met name de samenwerking ten aanzien van het offshore2GW programma voortzetten. Het doel van dit programma is hetinstalleren van 2GW systemen op zee. Deze systemen zijn in staat grotehoeveelheden elektriciteit te transporteren van de windparken op zee naarhet net op land. TenneT heeft in het voorjaar van 2023 met verschillendeleveranciers een «Framework Agreement» afgesloten voor de bouw enlevering van 2GW systemen, met een totale waarde van tientallenmiljarden euro’s. Onder deze overeenkomsten kunnen TenneT Nederlanden TenneT Duitsland gezamenlijk maximaal 40 2GW systemen afnemenen hebben zij nu al veertien (acht voor Nederland, zes voor Duitsland)2GW systemen besteld. Daarmee wordt de verdere ontwikkeling van hetnet op zee veiliggesteld. Deze Cooperation Agreement heeft een looptijdvan minimaal acht jaar, maar eindigt in principe pas als het laatste2GW systeem onder de Framework Agreements is opgeleverd.2.3 Proces onderhandse uitgifte en beursgang Zoals in september met u gedeeld, bereidt TenneT zowel een onder-handse uitgifte van aandelen als een beursgang voor. Deze opties wordenparallel uitgewerkt totdat een voorkeurskeuze wordt gemaakt tussen detwee opties. Er zijn technische verschillen tussen de processtappen van detwee opties maar conceptueel zijn ze gelijk.•Voorbereidingen: Dit betreffen voorbereidende stappen die naarverwachting vóór de Voorjaarsnota 2025 zullen plaatsvinden.COnderhandse uitgifte van aandelen: TenneT publiceert eenuitnodiging voor investeerders om zich bij interesse te melden. Aandeelname aan het verdere proces worden voorwaarden gesteld.Deze zien toe op o.a. een minimum investeringsbedrag of deinvesteerder daar de financiële capaciteit voor heeft en het voldoenaan sectorspecifieke en EU wet- en regelgeving.CBeursgang: TenneT publiceert een aankondiging van een beurs-gang waarna TenneT investeerders gaat benaderen om interesse tepeilen.•Onderzoeken van interesse:COnderhandse uitgifte van aandelen: TenneT deelt gedetailleerdeinformatie met partijen die voldoen aan de gestelde voorwaarden.Op basis hiervan kunnen investeerders een niet-bindend boduitbrengen. Deze niet-bindende biedingen geven TenneT concreterinzicht in de interesse in de markt.CBeursgang: TenneT voert met investeerders die geïnteresseerd zijnin een relatief groot belang individuele gesprekken om meergedetailleerde informatie te verstrekken en inzicht te verwerven inde interesse van deze investeerders.•Beoogd keuzemoment tussen onderhandse uitgifte van aandelen enbeurgang:COp basis van de gesprekken met investeerders en de ontvangenniet-bindende biedingen zal ik samen met TenneT beoordelen watnaar verwachting de meest succesvolle optie zal zijn.•Na keuze moment tussen de twee opties:Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 165, nr. 4435 COnderhandse uitgifte van aandelen: De niet-bindende biedingenworden door de investeerders verder uitgewerkt naar bindende-biedingen en daarmee wordt de transactie gefinaliseerd.CBeursgang: TenneT kondigt de beursgang aan waarna de prijs enallocatie wordt vastgesteld met de beurgang.3. Vervolg Op dit moment heeft het aantrekken van private investeerders devoorkeur als structurele oplossing voor de kapitaalbehoefte van TenneTDuitsland. Zoals beschreven heb ik om tot deze voorkeur te komen eenafweging gemaakt tussen het publieke belang en de financiële enbudgettaire gevolgen. Ik zal deze voorkeur telkens opnieuw afwegentegen mogelijke alternatieven, voordat ik onomkeerbare stappen zal zettenen uw Kamer hierover informeren. In de vertrouwelijke Kamerbrief licht ikde gemaakte afweging verder toe.Ik verwacht u in beginsel bij Voorjaarsnota 2025 nader te informeren overde structurele oplossing voor de kapitaalbehoefte van TenneT Duitsland.Op dat moment informeer ik u ook over de vorm van de structureleoplossing voor de financiering van TenneT Nederland. Vanzelfsprekendinformeer ik u direct wanneer er bevindingen zijn die er aanleiding toegeven om van het voorgenomen pad af te wijken.De Minister van Financiën,E. HeinenTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 165, nr. 4436