Kabinetsappreciatie op verlenging van de activering van de Richtlijn Tijdelijke Bescherming tot en met 4 maart 2027

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202532 317JBZ-Raad36 045Situatie in OekraïneNr. 963 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ASIEL EN MIGRATIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 13 juni 2025Op 4 juni 2025 heeft de Europese Commissie (hierna: Commissie) eenvoorstel voor een uitvoeringsbesluit1 van de Raad ingediend bij deEU-lidstaten om de activering van de Richtlijn Tijdelijke Bescherming(hierna: RTB) met een jaar te verlengen. De Raad besluit hierover metgekwalificeerde meerderheid. Indien de Raad instemt met dit voorstel,wordt de activering van de RTB verlengd van 4 maart 2026 tot en met4 maart 2027. Hieronder vindt u een kabinetsappreciatie van dit voorstelvan de Commissie. Het voorstel ligt ter oordeelsvorming voor op deJBZ-Raad van 13 juni a.s.Daarnaast heeft de Commissie een Mededeling en een voorstel tot eenconcept Raadsaanbeveling gedeeld met EU-lidstaten ten aanzien van eentransitie uit de tijdelijke bescherming. Deze (niet-bindende) Raadsaanbe-veling richt zich op een gecoördineerde aanpak van de overgang uit detijdelijke bescherming, met de focus op het verkrijgen van andere legalestatussen, terugkeer van Oekraïense ontheemden met daarbij duurzameherintegratie in Oekraïne, informatievoorziening richting ontheemden uitOekraïne en coördinatie tussen EU-lidstaten en met de Oekraïenseautoriteiten. Ten aanzien van de Raadsaanbeveling volgt nog eenappreciatie, het streven is op korte termijn.Essentie voorstelDe Commissie kondigt in het voorstel aan gebruik te maken van artikel 4,lid 2, van Richtlijn 2001/55/EG. Die bepaalt dat indien er aanleiding blijftom tijdelijke bescherming te verlenen, de Raad kan besluiten de tijdelijkebescherming met maximaal één jaar te verlengen.Ten opzichte van het voorstel van vorig jaar2 zijn twee overwegingentoegevoegd en is één overweging aangepast. Ten eerste is eenoverweging toegevoegd waarin expliciet wordt verwezen naar de1COM/2025/650 final2COM/2024/253 final kst-32317-963ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 317, nr. 9631 mogelijkheid in de RTB de tijdelijke bescherming eerder af te laten lopenin geval van een duurzaam bestand. Ten derde is een overwegingtoegevoegd voor een continue, nauwkeurige registratie in het TemporaryProtection Registration Platform (TPP) door lidstaten. De aangepasteoverweging behelst de toevoeging dat EU-lidstaten aanvragen voortijdelijke bescherming zouden moeten afwijzen, indien de verzoeker opgrond van de RTB reeds tijdelijke bescherming in een andere lidstaatbezit.Nederlands beleid tot dusverNa de grootschalige invasie in Oekraïne door Rusland heeft Nederlandzich op 4 maart 2022 uitdrukkelijk voorstander verklaard van het activerenvan de RTB om ontheemden uit Oekraïne op adequate wijze op te kunnenvangen, hen rechten te kunnen verlenen en om de asielsystemen in delidstaten te ontlasten. De Russische agressieoorlog gaat nog altijdonverminderd door. Nederland blijft Oekraïne onverminderd steunen intijd van oorlog, herstel en wederopbouw, zo lang als dat nodig is.Beoordeling voorstel en inzet kabinetHet kabinet heeft u in de geannoteerde agenda JBZ-raad 12–13 juni 2025(Kamerstuk 32 317, nr. 948) reeds geïnformeerd voorstander te zijn vanverlenging van de activering van de RTB tot en met 4 maart 2027. Hetkabinet is dan ook voornemens in te stemmen met het voorstel van deCommissie tot verlenging met een jaar.Het kabinet acht de verlenging van de tijdelijke bescherming noodzakelijken de juiste weg. Ten eerste is het kabinet het eens met de Commissie datde situatie in Oekraïne als gevolg van de Russische agressieoorlog nogsteeds erg volatiel is. Dat betekent dat ontheemden uit Oekraïne die huntoevlucht in de EU hebben gevonden dat mogelijk ook in de nabijetoekomst nodig zullen blijven hebben. De activering van de RTB is voordie beschermingsopdracht een geschikt vangnet gebleken: niet in delaatste plaats omdat het overbelasting van de nationale asielsystemenheeft voorkomen.Daarnaast komt de verlenging van de werking van de RTB tegemoet aande eerder met u gedeelde wens van het kabinet om eenEU-gecoördineerde aanpak na te streven in het kader van opvang vanontheemden uit Oekraïne. De Richtlijn biedt de EU-lidstaten een gemeen-schappelijk juridisch kader dat een gecoördineerde en geharmoniseerdeaanpak bevordert, terwijl het EU-lidstaten ook ruimte geeft om een eigeninvulling te geven aan de opvang van ontheemden op het eigen grond-gebied. Een verlenging met een jaar is voorts nodig om op EU-niveauverder na te denken over een EU-gecoördineerde aanpak ten aanzien vanverblijf en terugkeer op de langere termijn. Hiertoe doen de bovenge-noemde concept Raadsaanbeveling en Mededeling een aanzet.Nederland kan de toevoeging waarin de verwijzing naar de mogelijkheidom de RTB eerder te laten aflopen in het geval van een duurzaam bestandsteunen. Het verlenen van tijdelijke bescherming is immers verbondenmet de veiligheidssituatie in Oekraïne. Het kabinet wijst er echter ook opdat bij afloop van de tijdelijke bescherming voldoende tijd nodig is omduurzame terugkeer en re-integratie van ontheemden uit Oekraïne tebewerkstelligen, ook om te voorkomen dat de nationale asiel- enopvangketen overbelast raakt doordat de eerder ingediende asielver-zoeken van tijdelijk beschermden alsnog moeten worden beoordeeld in deasielprocedure. Thans verblijven er ongeveer 128.000 ontheemden uitOekraïne in Nederland.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 317, nr. 9632 Het kabinet kan ook de aanpassing volgen dat EU-lidstaten een verzoekom tijdelijke bescherming zouden moeten afwijzen indien een persoon alin een andere lidstaat tijdelijke bescherming krijgt.Dit het oog op het vermijden van secundaire aankomsten en misbruik vanhet systeem. Wel heeft het kabinet vragen over de praktische uitwerkingen effecten van dit voorstel.Beoordeling gevolgen van het voorstelWanneer het kabinet instemt met dit voorstel, betekent dit dat de wijzewaarop het uitvoeringsbesluit van de RTB in Nederland wordt uitgevoerdin stand wordt gehouden. Ten eerste zal het verblijfsrecht vanontheemden uit Oekraïne die momenteel onder de RTB vallen, wordenverlengd tot en met 4 maart 2027. Ten tweede kunnen ontheemden diemomenteel nog in Oekraïne zijn en die in de nabije toekomst vanwege deoorlog het land moeten ontvluchten zich ook ná 4 maart 2026 blijvenmelden in Nederland om tijdelijke bescherming aan te vragen.Daarmee blijft de publieke opvang van ontheemden beschikbaar enblijven rechten die ontheemden nu kunnen ontlenen aan de RTB in stand,zoals het recht op toegang tot de arbeidsmarkt (in loondienst), toegang totzorg en toegang tot het onderwijs. Onder de RTB zet het kabinet in opzelfredzaamheid en participatie, bijvoorbeeld door het verhogen van deeigen bijdrage, en het ondersteunen van ontheemden om te zijner tijdterug te kunnen keren en bij te kunnen dragen aan de wederopbouw vanOekraïne.Budgettaire consequentiesDe Commissie geeft geen inschatting van de budgettaire gevolgen vanhet verlengen van de RTB voor de EU-begroting. Wel benoemt wel deCommissie haar eerdere aankondiging dat de EU 3 miljard beschikbaarstelt tot het einde van 2027, om de lidstaten te ondersteunen bij deimplementatie van Asiel- en Migratiepact, en om te zorgen voor tijdelijkbeschermden. Daarnaast zal 1 miljard van de mid-term review van hetAsiel en Migratiefonds (AMIF) beschikbaar worden gesteld voor tijdelijkebescherming. Het kabinet ziet dat er ook grote andere budgettaireuitdagingen liggen op de interne dimensie van het EU-migratiebeleid, metname rond de implementatie van het Asiel- en Migratiepact. Hetuitgangspunt van het kabinet is dat deze uitdagingen opgelost dienen teworden binnen de bestaande MFK-plafonds en speciale instrumenten.De kosten op nationaal niveau van een verlenging van de RTB voor deperiode tussen 4 maart 2026 en 4 maart 2027 zijn in principe beschikbaarop de Aanvullende Post. Het gaat daarbij om aanvullend ongeveer1,6 miljard voor 2027, en 1 miljard voor 2028 (Nederland heeft eentijdelijke wet die voorziet in opvang voor ontheemden ten hoogste eenjaar voorbij de werking van de RTB).Subsidiariteit en proportionaliteitHet kabinet beoordeelt de subsidiariteit en proportionaliteit van hetvoorgestelde optreden als positief. Zoals de Commissie in het voorstelbeschrijft, heeft de Russische agressieoorlog in Oekraïne impact op dehele EU – en het vraagt nog steeds om een Europese en gecoördineerdeaanpak. Dit geldt ook voor de opvang van Oekraïense ontheemden binnende EU. Het individueel moeten beoordelen van asielaanvragen vanontheemden uit Oekraïne op nationaal niveau, zou dit onvoldoendekunnen verwezenlijken.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 317, nr. 9633 Gezien de grensoverschrijdende effecten en impact op alle lidstaten kaneen effectieve, gecoördineerde aanpak bovendien beter op het niveau vande EU bereikt worden. Optreden op EU-niveau is daarom gerechtvaardigd.Zoals hierboven aangegeven, is het voortzetten van de tijdelijkebescherming op grond van de RTB naar het oordeel van het kabinetgeschikt en noodzakelijk. Daarbij is van belang dat het voorstel door deduur van één jaar afgebakend is in tijd. Daarom wordt volgens het kabinetook voldaan aan het proportionaliteitsbeginsel.Inzet en krachtenveldBinnen de EU bestaat nog altijd brede steun voor solidariteit met Oekraïneen de Oekraïense bevolking. De verwachting is dat een grote meerderheidvan de lidstaten zal instemmen met verlenging van de activering van deRTB.De Minister van Asiel en Migratie,D.M. van WeelTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 317, nr. 9634