Een web van haat - De online grip van extremisme en terrorisme op minderjarigen

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202529 754TerrorismebestrijdingNr. 749 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN ENKONINKRIJKSRELATIES Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 3 april 2025Hierbij bied ik uw Kamer, mede namens de Minister van Justitie enVeiligheid, de publicatie «Een web van haat – de online grip van extre-misme en terrorisme op minderjarigen» aan. Deze publicatie van deAlgemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) gaat in op hetfenomeen minderjarige (12 tot en met 17 jaar) aanhangers van hetjihadisme en rechts-terrorisme. Een zorgelijk fenomeen waarvoor ik graagde aandacht vraag.Minderjarigen steeds vaker een terroristische dreigingDe AIVD ziet dat minderjarigen steeds vaker een terroristische dreigingkunnen vormen, met name vanuit het jihadisme en rechts-terrorisme. Hetaantal minderjarige jihadisten neemt sinds 2023 toe en de AIVD consta-teert dat de Nederlandse rechts-terroristische beweging sinds 2020 vooreen groot deel bestaat uit minderjarigen. De AIVD ziet momenteeltientallen minderjarigen die een dreiging vormen voor de nationaleveiligheid. Deze toename is ook in het buitenland gaande. Zo zei de Britseveiligheidsdienst MI5 in oktober 2024 dat 13% van hun onderzoeken naarbetrokkenheid bij terrorisme over minderjarigen gaan.1Daarnaast gaf de Belgische veiligheidsdienst VSSE (Veiligheid van deStaat) in hun Intelligence Report 2024 aan dat een derde van de personendie gewelddadige acties plannen in de VSSE terrorismedossiers minder-jarig zijn.2Er kunnen verschillende soorten dreigingen tegen de nationale veiligheiduitgaan vanuit minderjarigen die terroristisch gedachtegoed aanhangen.Zo wordt terroristische gedachtegoed verder in stand gehouden enverspreid, waardoor anderen kunnen radicaliseren. Ook kan de onlineactiviteit van minderjarigen leiden tot netwerk- en groepsvorming. In1https://www.mi5.gov.uk/director-general-ken-mccallum-gives-latest-threat-update2https://www.vsse.be/nl/intelligence-report-2024 kst-29754-749ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 754, nr. 7491 enkele gevallen kan het zelfs leiden tot een aanslagdreiging of activiteitenom uit te reizen naar een strijdgebied, bijvoorbeeld jihadisten die naarISIS-gebied willen afreizen.Niet zonder reden is gekozen voor de titel «een web van haat». Dezepublicatie van de AIVD beschrijft onder meer de belangrijke rol vansociale media en gamingplatforms, zoals Discord, Instagram, Snapchat,Telegram, TikTok en Roblox bij radicalisering van minderjarigen. De AIVDconstateert dat een deel van de minderjarigen waarschijnlijk verstrikt raaktin een jihadistische of rechts- terroristische ideologie door een combinatievan overmatige blootstelling aan terroristische propaganda, hunidentiteitsontwikkeling en psychosociale problematiek. Niet elke minder-jarige die met dergelijke propaganda in aanraking komt zal de onderlig-gende ideologie overnemen of bereid zijn over te gaan tot zorgelijkeacties, maar duidelijk is dat minderjarigen extra kwetsbaar zijn voordergelijke invloeden.Deze publicatie geeft inzicht in de dreiging die kan uitgaan van minder-jarige aanhangers van terroristische gedachtegoed en via welke kanalenminderjarigen op sociale media en gamingplatforms hiermee in aanrakingkunnen komen. Deze kennis is van waarde voor professionals in verschil-lende domeinen – van hulpverleners tot beleidsmakers – maar ook voorouders en verzorgers. Door beter te begrijpen hoe deze beïnvloedingplaatsvindt, kunnen signalen beter worden herkend en effectieveremaatregelen getroffen worden om deze minderjarigen – en de samen-leving – weerbaarder te maken.Het is voor de directe fysieke omgeving moeilijk zicht te houden op deonline activiteiten en contacten van minderjarigen. Minderjarigen kunnenook doelbewust hun activiteiten geheimhouden, bijvoorbeeld omdat zeervan bewust zijn dat het verspreiden van extremistische propagandastrafbaar is. Ook blijft extremistisch en terroristische propaganda zich snelontwikkelen en is het niet altijd direct te herkennen, waardoor depropaganda niet in alle gevallen als zodanig wordt opgemerkt doorouders, professionals en/of automatische detectiesoftware van socialemediaplatformen.Het ontsnappen aan dit web van haat wordt bemoeilijkt wanneer defysieke wereld geen krachtige tegenhanger biedt voor de status die dezeminderjarigen in de online wereld ervaren. De AIVD ziet bijvoorbeeld dathet online aanzien van minderjarigen en de hoeveelheid aanspraak die zehebben, soms aanzienlijk kan verschillen van hun sociale positie in defysieke wereld. Dit kan ertoe bijdragen dat deze minderjarigen hun onlineactiviteiten voortzetten, zelfs na (strafrechtelijke) interventie.MaatwerkOm de betrokkenheid van minderjarigen bij terrorisme tegen te gaan, isvolgens de AIVD maatwerk nodig. Ieder individueel geval is immersanders. In sommige gevallen kan de dreiging weggenomen worden metde juiste pedagogische begeleiding of psychosociale hulpverlening. Inandere gevallen kan de jeugdstrafrechtketen een effectievere maatregelzijn om de terroristische dreiging vanuit een minderjarige duurzaam temitigeren. Passende maatwerk zou kunnen bestaan uit (een combinatievan) hulpverlening, begeleiding en een strafrechtelijk kader. Nauwesamenwerking tussen het sociale domein, zorgdomein en veiligheids-partners (waaronder de AIVD), kan in dit benodigde maatwerk voorzien.Omdat de minderjarigen waar deze publicatie over rapporteert veelal ookonline radicaliseren, zou dit maatwerk zich niet moeten beperken tot deregionale grenzen waar langs de persoonsgerichte aanpak is georgani-Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 754, nr. 7492 seerd. Deze problematiek vraagt een persoonsgerichte aanpak die ookregio-overstijgend kan meebewegen.(Preventieve) aanpak van de dreigingDe Rijksoverheid zet middels een divers pakket aan beleid en interventiesdirect en indirect in op de (preventieve) aanpak van radicalisering onderminderjarigen en minderjarigen waarvan een extremistische ofwelterroristische dreiging uitgaat. De (preventieve) aanpak vindt o.a. op eenlandelijk en lokaal niveau plaats, in gezamenlijkheid met een groot aantalpartners uit het veiligheid-, sociaal- zorg- en onderwijsdomein. Ook is ereen brede verantwoordelijkheid bij diverse betrokkenen om jongerenwegwijs te maken in de digitale wereld. Ouders, scholen, jeugdprofessi-onals en organisaties in het maatschappelijk middenveld hebben allemaaleen rol in het voorkomen dat minderjarigen (online) radicaliseren.Op dit moment wordt door de NCTV met alle betrokken partners bekekenof de contraterrorisme-aanpak voldoende aansluit bij de dreiging die staatbeschreven in bijbehorende publicatie ten aanzien van jongeren. Waarnodig zullen maatregelen worden getroffen. Over eventuele aanbeve-lingen en/of maatregelen binnen de contraterrorisme-aanpak, en in hetbijzonder op het online domein, wordt uw Kamer voor het zomerrecesdoor de Minister van Justitie en Veiligheid geïnformeerd.Naast deze evaluatie van de aanpak door de NCTV, zet het Ministerie vanSociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) in op het voorkomen datminderjarigen online radicaliseren door de versterking van de digitaleweerbaarheid onder jongeren. Momenteel loopt er een pilot waarinsamen met jongeren op lokaal niveau interventies worden ontwikkeld terpreventie van discriminerende, haatdragende en extremistische uitingenonline. Tevens zet SZW in op het versterken van kennis over onlineradicalisering en het bieden van handelingsperspectief aan (jeugd)profes-sionals en gemeenten, die een belangrijke rol spelen in de aanpak vanradicalisering.SZW zal de aankomende periode middels de Actieagenda Integratie enOpen en Vrije Samenleving inzetten op het versterken van de digitaleweerbaarheid. SZW zal zich hierbij richten op het vergroten van hetbewustzijn en het handelingsperspectief in de (sociale) omgeving vanjongeren en het versterken van de samenwerking tussen het sociale enveiligheidsdomein.Zoals beschreven in de Extremismestrategie 2024–2029 is ook onderwijsessentieel in het bevorderen van de veerkrachtige open samenleving. Dewettelijke burgerschapsopdracht vraagt van scholen dat ze actiefburgerschap en sociale cohesie bevorderen. Alle leerlingen in hetfunderend onderwijs leren over de basiswaarden van de democratischerechtsstaat, zoals vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit. Daarnaastwordt verwacht dat scholen hun leerlingen leren hoe zij zich verhoudentot mensen met andere opvattingen en hoe op een respectvolle manierkan worden omgegaan met verschillen tussen mensen.3Ook de Minister van Justitie en Veiligheid deelt de in deze publicatiebeschreven zorgen omtrent het online domein. Daarom wordt in deVersterkte Aanpak Online inzake extremistische en terroristische contentin het bijzonder aandacht besteed aan jongeren. Mede gelet op alleontwikkelingen wordt de komende tijd bekeken of aanvullende maatre-gelen nodig zijn.3Kamerstukken II 2023–2024, 30 821, nr. 218, bijlage 1144548.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 754, nr. 7493 De aanpak gericht op het tegengaan van radicalisering, extremisme enterrorisme is ideologie-onafhankelijk en is geschikt voor zowel jongerenals volwassenen.Voor mensen die, ondanks de preventieve inzet, radicaliseren richtinggewelddadig of strafbaar gedrag hebben we in Nederland een robuuste(lokale) aanpak voor het tegengaan van radicalisering, extremisme enterrorisme. Als er online of in de fysieke wereld signalen zijn vanradicalisering, extremisme of zelfs mogelijke terroristische activiteitenkunnen (ook minderjarigen) personen worden opgenomen in depersoonsgerichte aanpak radicalisering (PGA-R).De persoonsgerichte aanpak is een combinatie van bestuursrechtelijke,strafrechtelijke, zorg- en overige interventies. Om partners uit deverschillende domeinen te ondersteunen, heeft de NCTV onlangs eenuitgebreide omschrijving van de lokale aanpak radicalisering, extremismeen terrorisme geschreven.Tot slotAls Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zet ik mijcontinu in voor het waarborgen van de democratische rechtsorde. DeAIVD draagt hieraan bij door middel van deze publicatie, en maaktduidelijk dat de inzet van preventie en strafrecht belangrijk blijft om opeen duurzame manier de democratische rechtsorde te beschermen.Zodoende zal de AIVD, zoals beschreven in de Wet op de inlichtingen- enveiligheidsdiensten 2017, onderzoek blijven doen naar personen enorganisaties die dreigingen vormen voor de nationale veiligheid.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J.J.M. UitermarkTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 754, nr. 7494