Investeringsmodel voor preventie

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202532 793Preventief gezondheidsbeleidNr. 849 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 17 juni 2025Preventie is van groot belang voor een gezond Nederland. Investeren invaccinaties, gezonde voeding, mentale gezondheid, voldoende bewegen,bestaanszekerheid en bevolkingsonderzoeken levert veel op. Net als hetaanpakken van achterliggende maatschappelijke oorzaken van een slechtegezondheid. Mensen blijven langer gezond, kunnen mee blijven doen inde samenleving en preventie kan de zorgvraag beheersbaar maken. Ik wilmogelijk maken dat we kunnen kiezen voor preventiemaatregelen diegericht en effectief zijn om daarmee bij te dragen aan een gezonderetoekomst. Het lukt echter onvoldoende om investeringen in preventievooraf te relateren aan besparingen later. In het Regeerprogramma isdaarom opgenomen dat we werken aan een investeringsmodel voorpreventie.Met deze brief wil ik uw Kamer graag informeren over de resultaten vande werkconferentie op 26 mei 2025. Ook informeer ik uw Kamer over devoortgang van de ontwikkeling van het investeringsmodel en het daarbijbehorende tijdpad. Hiermee voldoe ik aan mijn toezegging om uw Kamerte informeren over de tijdlijn van deze ontwikkeling.1 Als laatste ga ik inop een internationale consultatie ten behoeven van de ontwikkeling vanhet investeringsmodel.Terugblik werkconferentieOp 26 mei 2025 organiseerde het Ministerie van VWS een werkconferentiewaar 200 experts, stakeholders en beleidsmakers bijeenkwamen om vangedachten te wisselen over de ontwikkeling van het investeringsmodel. Zijvertegenwoordigden meer dan 80 organisaties uit de financiële sector, dezorg, de (sociaal) welzijnssector, onderzoek, adviesraden, gemeenten,1Tijdens het commissiedebat Medische preventie van 21 november 2024 (Kamerstuk 32 793,nr. 796). kst-32793-849ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 793, nr. 8491 onderwijs, burgerinitiatieven, zorgverzekeraars, de sportsector, defarmaceutische industrie, gemeenten en de Rijksoverheid.Tijdens de conferentie stond de dialoog en het uitwisselen van inzichtenover de ontwikkeling van het investeringsmodel voorop. Zowel de doormij in april jl. ingestelde adviescommissie Richtlijn passend bewijs voorpreventie als het RIVM dat het afwegingskader ontwikkelt ging in gesprekmet de aanwezigen. Het Centraal Planbureau presenteerde zijn onder-zoekslijn naar preventie en gezondheidsbeleid. Invest-NL en Gelijk Gezondlieten een praktijkervaring zien van het ontwikkelen van een financierings-model voor preventie. Daarnaast konden de deelnemers inspiratie opdoenvan de investeringsprocessen zoals deze zijn ingericht in het Meerjaren-programma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT).Uit de dialoog kwamen meerdere inzichten. Misschien wel een van debelangrijkste is de noodzaak tot het samenbrengen van de wereld waarinbesluiten over Rijksfinanciën genomen worden met de leefwereld waarinde preventieve maatregelen zoals we die bedoelen met het investerings-model uitgevoerd worden. Een goede onderbouwing van preventiemaat-regelen met cijfers over gezondheidseffecten én financiële effecten zijnbelangrijk voor beleid en zonder voldoende financiering komt goed beleidlastig van de grond. Tegelijkertijd zijn ook maatschappelijke kosten enbaten zeer waardevol en deze kunnen los van bovenstaande een redenzijn om te willen investeren in een maatregel. De ontwikkeling van eenrobuust en gedragen afwegingskader is daarom van groot belang. Derichtlijn passend bewijs voor preventie heeft de uitdaging om zoweltoepasbaar te zijn voor preventiemaatregelen die in samenhang moetenplaatsvinden als voor «kleinere» interventies. Ten slotte constateer ik dathet belangrijk is om bij de verdere uitwerking aandacht te hebben voorinnovatieve investeringsmodellen, zodat ook andere partijen dan deRijksoverheid bereid zijn om te investeren in gezondheid.In bijlage 1 vindt u een uitgebreidere impressie van de werkconferentie«Investeren in gezondheid. Samen bouwen aan een investeringsmodelvoor preventie».Vier pijlers en tijdlijnenIn mijn brief van 8 april 20252 heb ik toegelicht dat het model wordtgebouwd op basis van vier pijlers: (1) een richtlijn waarmee het passendniveau van bewijs voor de gezondheidseffectbepaling van preventiemaat-regelen kan worden bepaald en over het gebruik hiervan; (2) eenafwegingskader gemaakt door het RIVM dat relevante informatiecombineert op basis waarvan een investeringsbesluit kan wordenvoorbereid; (3) financiële besluitvorming; en (4) het verzamelen vanrelevante data om effect van maatregelen te monitoren.2Kamerstukken II 2024/25, 32 793, nr. 819.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 793, nr. 8492 Hieronder schets ik per pijler de tijdlijnen die van toepassing zijn. Inbijlage 2 vindt u een infographic over het investeringsmodel voorpreventie met daarin een korte toelichting op de pijlers.Pijler 1: Richtlijn passend bewijs voor preventieApril 2025Adviescommissie gestart1Oktober 2025Richtlijn en advies gereedDecember 2025Tweede Kamerbrief over toepassing en bereik richtlijn.1 Kamerstukken II 2024/25, 32 793, nr. 819 Het kabinet heeft een Adviescommissie richtlijn passend bewijs voorpreventie ingesteld om duidelijk te maken wat «passend bewijs» is voorpreventie maatregelen. Het doel van de richtlijn is dat er overeen-stemming is bereikt over hoe de effecten van een gezondheidsmaatregelvoldoende passend worden onderbouwd. Ik ben voornemens uw Kamereind dit jaar te informeren over de toepassing en het bereik van derichtlijn.Pijler 2: AfwegingskaderNajaar 2025Prototype afwegingskader operationeelDecember 2025Tweede Kamerbrief over prototype-afwegingskader, dit laat opbasis van enkele nog niet in Nederland ingevoerde preventiemaat-regelen zien hoe het afwegingskader kan werken.2025–2029Ontwikkelingsfase van prototype naar volwaardig afwegingskader Het ontwikkelen van een volwaardig en breed gedragen afwegingskader isomvangrijk en zal meerdere jaren duren. Ik vind het daarbij belangrijk dathet afwegingskader niet alleen getoetst wordt door wetenschap, maar ookpraktisch en bestuurlijk vorm krijgt. Om die reden heb ik het RIVM deopdracht gegeven al deze zomer te starten met het maken van eenprototype waarin de effecten van enkele nog niet in Nederland ingevoerdepreventiemaatregelen worden geschat. Het RIVM heeft laten weten dit tekunnen doen. De maatregelen zijn zo gekozen, dat zij helpen om hetafwegingskader goed op te bouwen en de brede toepasbaarheid te testen.Ik wil graag benadrukken dat het gaat om de ontwikkeling van eenprototype, waarbij we naar verwachting uitdagingen en aanvullendedatabehoeften zullen tegenkomen die zicht geven op het ontwikkelpadvan het investeringsmodel. Tegelijkertijd zal het uw Kamer en mij zichtgeven op wat er mogelijk is en hoe we dit voor besluitvorming kunnen(gaan) benutten.De volgende maatregelen zijn gekozen om het prototype mee te gaanontwikkelen:•een screeningsapp voor huidkanker;•een maatregel gericht op sociaalemotionele vaardigheden terpreventie van mentale problemen bij jongeren;•een omgevingsgerichte maatregel ter preventie van overgewicht; en•twee nader te bepalen maatregelen, bijvoorbeeld een beweeginterven-tie, een maatregel gericht op fietsveiligheid of vaccinatie.Uit de voorbeelden blijkt al dat het afwegingskader zicht richt oppreventiemaatregelen, die zowel ingezet kunnen worden in het gezond-heidsdomein als in andere beleidsdomeinen. Bijvoorbeeld in hetonderwijs, het sociaal domein of mobiliteit en verkeersveiligheid. Voor deverschillende maatregelen zal het RIVM de brede maatschappelijke kostenen baten van preventie in kaart brengen. Het gaat dan onder meer omelementen als: het saldo van maatschappelijke kosten en baten (zowelfinancieel als niet financieel), totale gezondheidswinst en verdelingTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 793, nr. 8493 hiervan over groepen in de samenleving, budgettaire impact voor het Rijken de (sub)begroting van VWS, besparingen in zorg en/of andereterreinen, impact op arbeidsinzet zorg- en ondersteuningspersoneel.In bijlage 3 bij deze brief vindt u een samenvatting van het plan vanaanpak van het RIVM.Het afwegingskader heeft op dit moment tot doel om besluitvorming in decontext van de Rijksoverheid te faciliteren. Ik verwacht echter datafwegingskader en ontwikkelproces daarvan ook waardevolle informatieoplevert voor niet publieke partijen die willen investeren in preventie.Pijler 3: Financiële besluitvormingDecember 2025Aanbieding ambtelijk rapport over verkenning voor- en nadelenvan financieringsopties;Toelichting op hoe vaststelling kosteneffectiviteit van gezondheids-winst kan plaatsvinden. In de eerder genoemde brief van april jl. heb ik opgenomen dat voor- ennadelen van de verschillende financieringsopties voor preventievemaatregelen in kaart worden gebracht, ook ten opzichte van de huidigesituatie. Het gaat dan om een structureel budget op de begroting vanVWS, het automatisch opnemen in het aanbod als er positief Gezond-heidsraadadvies is en bekostiging via een begrotingsfonds. De toezegginguit deze brief blijft staan; voor einde 2025 zal ik uw Kamer meer duide-lijkheid geven.Mijn ambitie voor deze pijler van het investeringsmodel is groter dan deuitwerking van de hierboven genoemde opties. Deze opties gaan namelijkalleen over de VWS-begroting. Het beschermen en bevorderen vangezondheid gebeurt ook door beleid van andere departementen en er iseen wisselwerking tussen de investeringen in preventie van meerderedepartementen, inclusief VWS. Ik wil daarom met andere departementenafspraken maken over wederzijdse investeringen en investeringsrisico’s.Om dit goed te kunnen doen moet de ontwikkeling van pijler 1, 2 en 3 vanhet investeringsmodel zoals ik hierboven beschrijf een paar stappenverder zijn. Het is aan het volgende kabinet om hier in overleg met uwKamer verder invulling aan te geven.De huidige ontwikkeling van het investeringsmodel voor preventie richtzich op publieke partijen en -investeringen. In de werkconferentie van26 mei jl. is duidelijk geworden dat ook private investeerders interessekunnen hebben in investeringen in interventies met maatschappelijkeimpact. Daarom onderzoek ik ook de rol die private partijen kunnenhebben bij investeringen in preventie.Het afwegingskader uit pijler 2 levert informatie aan over verschillendeelementen die een rol kunnen spelen bij de besluitvorming om eenpreventiemaatregel wel of niet te willen invoeren. Dit besluit wordt doorde investerende partijen genomen. Eén van de elementen in de besluit-vorming is de te verwachten gezondheidswinst. Dit wordt uitgedrukt ineen QALY waarde.3 Het RIVM laat in haar plan van aanpak weten dat zijvoor het maken van het prototype van het afwegingskader de waarde van€ 50.000 als kosteneffectief hanteert, in navolging van het advies«Preventie op waarde schatten» van de technische werkgroep kosten enbaten van preventie.4 Ik ben voornemens te laten toetsen of deze waarde3QALY staat voor Quality Adjusted Life Year.4Kamerstukken II 23/24, 32 793, nr. 712.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 793, nr. 8494 een goede richtlijn is om als maat voor kosteneffectiviteit voor preventie-maatregelen te hanteren. Overigens betekent kosteneffectiviteit nietautomatisch dat de maatregel daadwerkelijk zal worden ingevoerd. Ditblijft een politieke afweging op basis van de verschillende elementenbinnen maar ook buiten het afwegingskader.Als het gaat over het financieren van preventie komt ook met regelmaatde vraag op wat er in Nederland wordt uitgegeven aan preventievemaatregelen. Ten behoeve van de brief over uitgaven aan preventie die iksamen met de voormalig Minister van VWS in oktober 20245 naar uwKamer stuurde, zijn de uitgaven aan preventie in kaart gebracht voorartikel 1 en 6 van de VWS-begroting. Dit was een tijdrovende activiteit. Hetis handwerk, omdat het woord «preventie» niet duidelijk af te bakenen isen er geen markering is voor «preventie» in de boekhouding van VWS. Ditgeldt ook voor andere overheden. Ik zie geen mogelijkheid om ditoverzicht van uitgaven aan preventie op de VWS-begroting met regelmaatte actualiseren op een efficiënte manier. Het blijft daarom vooralsnog bijeen éénmalige actie.Pijler 4: Monitoring en evaluatieNajaar 2025Start monitoring en evaluatie van preventiemaatregelen op basisvan de richtlijn van de Adviescommissie richtlijn passend bewijspreventie. In het najaar van 2025 zal ZonMw een subsidieronde starten binnen hetZonMw Preventieprogramma om brede effecten van preventiemaatre-gelen inzichtelijk te maken. Dit kunnen effecten van beleid, effecten vaninterventies en/of effecten van aanpakken/meervoudige interventies zijn.De afbakening hiervan wordt nog nader bepaald in overleg met deZonMw programmacommissie. Onder brede effecten worden zowel hardeals zachte uitkomstmaten verstaan, zoals kostenbesparing, levensgeluk,sociale cohesie en productiviteit. De kosten en baten van preventie reikenimmers verder dan het gezondheidsdomein en kunnen ook liggen opterreinen als wonen, onderwijs, werk en de sociale omgeving.Het verwachte resultaat is dat de gehonoreerde projecten in deze oproepzullen fungeren als pilotprojecten om de werking van de Richtlijn passendbewijs preventie te toetsen en te laten zien hoe deze werkt in de praktijk.De Richtlijn zal half oktober 2025 verschijnen. Idealiter zijn de resultatenvan de projecten daarnaast bruikbaar voor het afwegingskader bij hetinvesteringsmodel van preventie waar het RIVM aan werkt. De wijzewaarop dit laatste vormgegeven kan worden wordt nog nader verkend.ZonMw en het RIVM zijn hierover in overleg.Internationale consultatieDe ontwikkeling van alle vier de pijlers van het investeringsmodel heeftbaat bij inzichten van andere landen die wellicht al (delen) van de door mijbeoogde veranderingen in de praktijk brengen. Om die reden heeft hetministerie in november 2024 een aanvraag ingediend bij de EuropeseCommissie voor een Technical Support Instrument (TSI)-project, in decontext van de EU Health Hub.6, 7 De Nederlandse aanvraag bestond uit5Kamerstukken II 24/25, 32 793, nr. 783.6https://commission.europa.eu/funding-tenders/find-funding/eu-funding-programmes/technical-support-instrument/technical-support-instrument-tsi_en7https://reform-support.ec.europa.eu/our-projects/flagship-technical-support-projects/tsi-2025-flagship-eu-health-hub-quality-spending-and-strategic-investments-future-proof-health_en?wt-search=yesTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 793, nr. 8495 het verzoek om een analyse te maken van het systeem rondom definanciering van investeringen in de publieke gezondheidszorg in anderelanden. De verwachting is dat andere landen (delen) van de ontwikkelingvan het investeringsmodel in de praktijk hebben gebracht en dat we dezekennis goed kunnen gebruiken. De aanvraag is in april 2025 formeelgoedgekeurd door de Europese Commissie8. Binnen dit project zal eennog te selecteren organisatie met internationale expertise en bewijsmate-riaal bijdragen aan de ontwikkeling en operationalisering van hetinvesteringsmodel. Informatie uit relevante internationale goedepraktijken worden verzameld, geanalyseerd, toegepast op de Nederlandsesituatie (o.a. door in gesprek te gaan met relevante belanghebbenden inNederland) en voorzien van een advies. Het project duurt in totaal22 maanden.De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,V.P.G. Karremans8Commission Implementing Decision C(2025)1860 final of 31 March 2025 on the financing of theTechnical Support Instrument and adoption of the work programme for 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 793, nr. 8496