Kabinetsreactie IBTD-rapport 'Rechtsbescherming in het geding'

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202531 066BelastingdienstNr. 1511 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 8 september 2025Op 2 september 2025 heeft de Inspectie Belastingen, Toeslagen enDouane (IBTD) het rapport «Rechtsbescherming in het geding: Onderzoekinformatieverstrekking aan de rechter deel 2 (casusonderzoek)» gepubli-ceerd. Het rapport is het vervolg op een onderzoek van de IBTD over deinformatieverstrekking van de Belastingdienst aan de rechter. Het eerstedeel zag op de uitvoering van artikel 8:42 van de Algemene wet bestuurs-recht (Awb), die de Inspecteur verplicht om in beroepsprocedures alle opde zaak betrekking hebbende stukken aan de rechter te verstrekken.Mede naar aanleiding van het eerste rapport zijn een aantal verbeteractiesdoorgevoerd. Die licht ik in deze kabinetsreactie verder toe. In het eersterapport concludeerde de IBTD dat er in de uitvoering veel goed gaat. DeIBTD kwam met drie verbeterpunten om incidentele fouten te voorkomen:(1) verbeter de inrichting van de kwaliteitsbeheersing van de dossiers; (2)verbeter het inzicht in de kwaliteit van de werkzaamheden; en (3) blijfkritisch over wat de Belastingdienst verstaat onder «op de zaak betrekkinghebbende stukken». Ook kondigde de IBTD een aanvullend onderzoek aanom een beeld te krijgen van de problematiek van geschillen over deinformatieverstrekking aan de rechter op casusniveau.1In dit tweede rapport, dat onlangs is verschenen, doet de Inspectieonderzoek naar vijf casussen waarin de informatieverstrekking van deBelastingdienst aan de rechter onderwerp was van het geschil. Degerechtelijke uitspraken in deze casussen dateren uit de periode van1 januari 2022 tot en met 20 oktober 2023. Met deze brief reageer ik,namens het kabinet, op de bevindingen en aanbevelingen van deInspectie. Daarbij wil ik als eerste opmerken dat incidenten waarbijstukken ten onrechte niet of niet tijdig aan de rechter worden verstrekt, teallen tijde moeten worden voorkomen. Daarom heeft de Belastingdienstmede naar aanleiding van het eerste rapport verbeteracties doorgevoerd.1Kamerstuk 31 066, nr. 1325 kst-31066-1511ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 066, nr. 15111 In deze beleidsreactie zet ik uiteen hoe deze verbeteracties bijdragen aanhet verbeteren van de informatieverstrekking aan de rechter.VerbeteractiesIn haar conclusie noemt de IBTD vijf «grondoorzaken» voor geschillenover informatieverstrekking aan de rechter: (1) de toepassing van art. 8:42Awb; (2) de interactie tussen belanghebbende en de Belastingdienst; (3)de interne samenwerking binnen de Belastingdienst; (4) informatiehuis-houding; en (5) reflecteren en evalueren. De Inspectie schrijft dat er ondermedewerkers van de Belastingdienst verschillen in interpretatiebestonden over de toepassing en de reikwijdte van art. 8:42 Awb,waardoor niet of niet alle op de zaak betrekking hebbende stukken aan derechter zouden zijn verstrekt. Ook spreekt de IBTD van een gefragmen-teerde en individualistische manier van werken waarbij geen (tussen-tijdse) reflectie plaatsvond. Tot slot constateert de IBTD dat de informatie-huishouding ten tijde van de casussen niet op orde was.Aangepaste werkinstructies en interne samenwerkingNaar aanleiding van de aanbevelingen in het eerste onderzoeksrapport isde werkinstructie over het verstrekken van op de zaak betrekkinghebbende stukken aan de rechter aangepast. Zo zijn er check- enafstemmingsmomenten ingevoerd om de compleetheid van het dossier tetoetsen. In reactie op een motie van de leden Idsinga en Palmen2 is dewerkwijze rondom interne stukken in de instructie verduidelijkt en met deKamer gedeeld.3 Tot slot is in april 2025 de werkinstructie aangepastconform de nieuwe procesregeling voor de belastingkamers van degerechtshoven en het nieuwe procesreglement bestuursrecht van derechtbank. De laatste versie van de werkinstructie stuur ik als bijlage meemet deze brief.Om verschillen in interpretaties over art. 8:42 Awb te voorkomen, wordtde werkinstructie via de vaktechnische lijn continu getoetst, dooront-wikkeld en binnen de Belastingdienst uitgedragen. De instructie is vooralle medewerkers te raadplegen via het intranet van de Belastingdienst.Daarnaast borgen de check- en afstemmingsmomenten de internesamenwerking tussen medewerkers binnen het team en daarbuiten.Bewustwording over inzagerechtEen belangrijke aanvulling op de aangepaste werkinstructie zijn de sessieswaarin medewerkers aan de hand van casuïstiek worden meegenomen inde aandachtspunten bij de informatieverstrekking aan de rechter. Dezezogeheten SIM-sessies bestaan uit een e-learning en workshops dieworden geleid door een vaktechnisch adviseur. Deze sessies dragen bijaan de bewustwording over inzagerecht, op de zaak betrekking hebbendestukken en transparantie. Naargelang de behoefte van medewerkersworden aanvullend op de SIM-sessies informatie- of discussiebijeen-komsten georganiseerd, waar onder andere wordt gereflecteerd op engesproken over de ontwikkelingen van inzagerecht en de invloed daarvanop de dagelijkse praktijk. De SIM-sessies worden landelijk uitgeroldbinnen het primaire proces en zijn beschikbaar voor alle medewerkers diein hun werkzaamheden te maken krijgen met dossiers van belastingplich-tigen.2Kamerstuk 31 066, nr. 13663Kamerstuk 31 066, nr. 1383Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 066, nr. 15112 Informatiehuishouding op ordeBinnen het programma Informatie Op Orde (IOO), waarover uw Kamerperiodiek wordt geïnformeerd, lopen diverse initiatieven om de informa-tiehuishouding van de Belastingdienst verder te verbeteren. Zoals in delaatste stand-van-zakenbrief aan uw Kamer is medegedeeld, is deplanning nog steeds om de basis eind 2026 op orde te hebben.4 Daarnaastis in augustus 2025 het generiek platform voor document- en archief-beheer (GDA) in gebruik genomen. Daarmee is de eerste fase gerealiseerden er worden de komende tijd steeds meer systemen op aangesloten.Hiermee kunnen stukken binnen de hele Belastingdienst snel wordenteruggevonden en ingezien. Naar aanleiding van het amendement van hetlid Omtzigt5, dat burgers inzage zal geven in hun eigen fiscale dossier,zullen op de zaak betrekking hebbende stukken in een digitaal portaalworden geplaatst. Dat portaal wordt gefaseerd per belastingmiddeluitgerold. Uw Kamer is hier op 20 januari 2025 over geïnformeerd.6Deze verbeteracties komen in het rapport van de IBTD niet aan de orde.Ook heeft de Inspectie de effecten van de verbeteracties op actueledossiers niet onderzocht. In plaats daarvan heeft de IBTD ervoor gekozenom oude casuïstiek te onderzoeken die dateert van vóór het doorvoerenvan de verbeteracties. De bevindingen geven geen actueel beeld van dehuidige praktijk binnen de Belastingdienst. De Inspectie merkt daarover opdat de informatieverstrekking nu beter is georganiseerd dan ten tijde vande casussen. De Belastingdienst zal daarom zelf onderzoek doen naar demeest recente casussen om een actueel beeld te krijgen van de huidigepraktijk en de implementatie van de verbeteracties.Interactie tussen belanghebbende en de BelastingdienstDe bevindingen van de IBTD over de interactie van de Belastingdienst metbelanghebbenden zijn fors en dat neem ik serieus. Ongeacht het geschildat de Belastingdienst heeft met een belastingplichtige, burgers enbedrijven staan altijd centraal. Het is niet gelukt om dat in de casus van deIBTD uit te dragen en dat moet dan ook beter.In haar onderzoek heeft de IBTD met één belanghebbende gesproken enkomt tot de conclusie dat de missie van de Belastingdienst om burgers enbedrijven centraal te stellen nog niet wordt gerealiseerd. Deze conclusiedoet tekort aan alle medewerkers die dagelijks werken aan een financieelgezond Nederland. Ter illustratie behandelt de BelastingTelefoon jaarlijksmeer dan zeven miljoen telefoongesprekken,7 waarvoor de Consumen-tenbond in haar laatste onderzoek een 6,1 heeft gegeven. Uit de laatstedienstverleningsmonitor, een onderzoek onder meer dan tweeduizendbelastingplichtige Nederlanders, beoordeelden burgers de dienstverleningmet gemiddeld een 7,1.8 Bedrijven gaven de Belastingdienst gemiddeldgenomen hetzelfde cijfer.9 Over de interactie met de Belastingdienst zijnburgers en bedrijven nog positiever. Die geven zij een rapportcijfer acht ofhoger.10Daarnaast zijn de afgelopen jaren belangrijke initiatieven gerealiseerd dieervoor zorgen dat burgers en bedrijven gezien en gehoord worden. Naast4Kamerstuk 31 066, nr. 14635Kamerstuk 36 418, nr. 1106Kamerstuk 36 602 nr. 1517Kamerstuk 31 066 nr. 14468Dienstverleningsmonitor Particulieren Q3 20249Dienstverleningsmonitor Ondernemers Q3 2024; zzp’ers gaven de dienstverlening van deBelastingdienst een 7,1; kleine mkb’ers een 7,2; en middelgrote mkb’ers een 7,4.10Belastingdienst in cijfers: interactieTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 066, nr. 15113 de reguliere toegang tot de Ombudsman, is er ook onafhankelijke fiscalerechtshulp voor belastingplichtigen en toeslaggerechtigden ingericht in devorm van de belangenbehartiger. Voor de medewerkers van de Belasting-dienst is er een loket Rechtsstatelijkheid en hardheden, waar zij terechtkunnen als zij denken dat de toepassing van de wet leidt tot onredelijkeuitkomsten voor burgers en bedrijven.Ik vind het belangrijk om de bevindingen van de IBTD in mijn reactie aanuw Kamer in context te plaatsen. De casussen die de Inspectie heeftonderzocht, dateren uit de periode van vóór de verbeteracties die medenaar aanleiding van het eerste rapport zijn doorgevoerd. In 2022 en 2023zijn jaarlijks ongeveer zesduizend (hoger) beroepsprocedures ingesteldtegen besluiten van de Belastingdienst.11 Uit het onderzoek van de IBTDblijkt dat de rechter in diezelfde periode 168 geschillen over art. 8:42 Awbbeslechtte. In een groot deel van de beroepsprocedures is de informatie-verstrekking aan de rechter geen onderwerp van geschil. Van die 168casussen heeft de IBTD vijf «complexe» en «omvangrijke tot zeeromvangrijke dossiers» geselecteerd. En hoewel incidenten waarbijstukken niet of niet tijdig aan de rechter worden verstrekt te allen tijdemoeten worden voorkomen, spreek ik de suggestie die uitgaat van de titelvan het IBTD-rapport dat de rechtsbescherming van burgers en bedrijvenin het geding zou zijn, tegen.Tot slotDe bevindingen van de IBTD dateren van vóór de verbeteracties van deBelastingdienst. Daarom is het standpunt van het kabinet ongewijzigd tenopzichte van het eerdere rapport. Incidenten waarbij stukken ten onrechteniet of niet tijdig aan de rechter worden verstrekt, moeten te allen tijdeworden voorkomen. De verbeteracties die de Belastingdienst daarmeeheeft ingezet, dragen daaraan bij en pakken de grondoorzaken aan die deIBTD beschrijft.Wel geeft het rapport aanleiding voor een onderzoek naar de meestrecente casussen en een analyse naar de verbeteracties die de Belasting-dienst heeft doorgevoerd. Deze analyse moet het gebruik van dewerkinstructies, de SIM-sessies en andere hulpmiddelen doormedewerkers inzichtelijk maken. Indien nodig worden er naar aanleidingdaarvan aanvullende maatregelen getroffen. Over de uitkomsten van dieanalyse naar de verbeteracties en eventuele aanvullende maatregelenwordt uw Kamer geïnformeerd in een stand-van-zakenbrief Belasting-dienst.De Staatssecretaris van Financiën,E.H.J. Heijnen11Dit is het totaal aantal beroepsprocedures bij de rechtbank en het gerechtshof tegen deaanslagen inkomensheffing, vennootschapsbelasting, loonheffing en omzetbelasting.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 066, nr. 15114