Hervormingsagenda voor versobering van de Algemene Bestuursdienst (ABD)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202531 490Vernieuwing van de rijksdienstNr. 360 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN ENKONINKRIJKSRELATIES Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 28 maart 2025De leefwereld van mensen moet uitgangspunt zijn bij alles wat deoverheid doet. De manier om het vertrouwen van de burger terug tewinnen is om bij het maken van beleid, het uitvoeren van beleid of hettoezichthouden hen centraal te stellen. Vanuit de ambitie en hetvoornemen van dit kabinet om de rijksdienst verder te verbeteren,informeer ik u graag over de hervorming en versobering van deAlgemene Bestuursdienst (ABD), zoals opgenomen in hoofdstuk 7 van hetregeerprogramma.Daarnaast informeer ik u over de acties die ik in gang heb gezet om deonafhankelijkheid in de selectieprocedures van inspecteurs-generaal teversterken, zoals toegezegd in het commissiedebat over het functionerenvan de rijksdienst van 6 november 2024. Maar ik begin met het verderuitwerken van mijn richtinggevend beeld van de rijksdienst.Naar een waardengedreven en nieuwsgierige rijksdienstHet hoofdlijnenakkoord (bijlage bij Kamerstuk 36 471, nr. 37) en hetregeerprogramma (bijlage bij Kamerstuk 36 471, nr. 96) zijn glashelderover de ontwikkelrichting van de rijksdienst (en de overheid in hetalgemeen). Het is onze bedoeling dat we het vertrouwen van de burgerterugwinnen. Dat we leren van de toeslagenaffaire en de hersteloperatieGroningen. We willen afscheid nemen van de situatie dat systemen enprocedures belangrijker zijn dan daadwerkelijke resultaten. We willen datalle ambtenaren aantoonbaar direct contact hebben met de burgers voorwie zij beleid maken, taken uitvoeren of toezicht houden. Het effect op hetleven van de burger moet bepalend zijn voor de manier waarop ze hunwerk doen.Daarvoor is het essentieel dat de rijksdienst regelingen versimpelt, ermeer op uit gaat en beter samenwerkt over de grenzen van ministeries enhet rijk heen. Maar het allerbelangrijkste is dat ze de bedoeling van de wet kst-31490-360ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 490, nr. 3601 en het beleid centraal stellen. Dit vraagt ook politieke steun in het durvenkiezen bij de weging van belangen bij vereenvoudiging, en acceptatie datook politieke wensen zorgvuldig worden uitgewerkt. Zorgvuldigeuitwerking vraagt betrokkenheid van de mensen en bedrijven op wie hetbeleid zich richt, de professionals die met hen werken en de betreffendepublieke dienstverleners, overheden en toezichthouders.Dit alles vraagt een omvangrijk ontwikkelprogramma. Ik verwijs graagnaar de nieuwe eed/belofte die al tot dit gesprek leidt, de programma’sgericht op vakmanschap en de initiatieven rondom onder andere de standen de staat van de uitvoering. Maar er is meer nodig. In deze brief richt ikmij erop dat topambtenaren van het rijk structureel moeten werken aanhun ontwikkeling met de laatste inzichten op het gebied van hunvakmanschap. Belangrijke aspecten van ambtelijk vakmanschap zijn ondermeer de laatste inzichten rond organisatievernieuwing, de noodzaak vandirecte verbinding met mensen en een scherp besef van de democratischerechtsstaat en wat dit vraagt van ambtenaren. De in het regeerprogrammaaangegeven hervormingsagenda gericht op versobering gaat samen metde versterking van het ambtelijke vakmanschap op inhoud en werkwijze.Het is mijn inzet te komen tot een versobering van het ABD stelsel entegelijkertijd een veel zwaarder accent te geven aan het ambtelijkevakmanschap gericht op de leefwereld van mensen, rechtsstatelijk besef,vernieuwend vermogen en inhoudelijke kennis.TopambtenarenDe topambtenaren die leidinggeven bij de rijksoverheid noemen we deAlgemene Bestuursdienst. Deze topambtenaren zetten zich dagelijks inom de grote uitdagingen van Nederland het hoofd te bieden. Van henwordt verwacht dat zij maatschappelijke opgaven concreet maken ompolitieke besluitvorming tot stand te brengen, dat zij inspirerend leidinggeven aan hun eigen organisatie en dat zij de praktijk en belangen van heteigen werkterrein kennen. En dat ze hun taken kunnen relateren aanoverkoepelende overwegingen van algemeen belang. Zo kunnen zij hetvoortouw nemen om samen met andere betrokken ministeries, medeover-heden, burgers en bedrijven te werken aan de maatschappelijke opgavenmet het oog op de lange termijn. Om alle relevante aspecten vanmaatschappelijke opgaven navolgbaar politiek te kunnen laten wegen, enqua vakmanschap te blijven vernieuwen, dragen zij ook zorg voor eenorganisatiecultuur die open en innovatief is.Het is van belang dat de ABD continu blijft bijdragen aan de kwaliteit vande rijksdienst en daarin ook blijft meebewegen met ontwikkelingen in desamenleving. Dat de lessen die de overheid leert structureel wordenvertaald in de ontwikkeling van topambtenaren, en dat het vakmanschapdoorlopend wordt onderwezen voor nieuwe en ervaren topambtenaren.Versobering van de Algemene BestuursdienstEen versobering van de ABD vraagt om het maken van keuzes in dehuidige dienstverlening. Alleen op die manier kan ruimte ontstaan voornieuwe prioriteiten uit het regeerprogramma.Om dit concreet te maken wordt het volgende uitgewerkt:1)Vermindering van het aantal managementfuncties dat onder de ABDvaltIk laat hierbij twee opties uitwerken:Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 490, nr. 3602 Managementfuncties schaal 15 binnen uitvoeringsorganisaties die nuals ABD-managers aangemerkt zijn maken niet langer deel uit van deABD. Het gaat hierbij om ca. 500 functies.Alle managementfuncties schaal 15 maken niet langer onderdeel uitvan de ABD. Het gaat hierbij om ca. 1.250 functies in totaal.Hierdoor kan de ABD-dienstverlening worden geconcentreerd optopambtenaren binnen de Rijksdienst met de grootste verantwoorde-lijkheid.Een voorwaarde die ik hierbij stel is dat er rijksbreed zicht blijft op dekwaliteit van het management en op talentvolle medewerkers die depotentie hebben om door te groeien naar topfuncties, juist ook om deuitwisseling tussen beleid en uitvoering en toezicht zo vroeg mogelijkonderdeel te laten zijn van de loopbaan van toekomstig (top)manage-ment. Daarnaast is het van het belang dat voor deze groep gerichtontwikkelaanbod op het gebied van leiderschap en ambtelijk vakman-schap beschikbaar blijft, vanuit een centrale rijksbrede organisatie.Goed werkgeverschap wordt zodoende mede geborgd.2)Functieroulatie TMG terugbrengenVerder laat ik een aantal opties voor versobering nader uitwerken,waarbij ik ook kijk naar de functieverblijfsduur van leden van de TMGmet het doel om functieroulatie in te perken. Het belang van deopgave, de inhoudelijke betrokkenheid en het behoud van kennis moetaltijd centraal staan in plaats van een specifieke benoemingstermijn.Ik laat door middel van een compacte «impactanalyse» voor degenoemde maatregelen in kaart brengen op welke wijze dezegerealiseerd kunnen worden en welke uitwerking het beste past bij dedoelstellingen uit het regeerprogramma en de hervormingsagenda. Ikinformeer in juni 2025 bij brief uw Kamer over de resultaten van dezeanalyses. In deze brief zal ik ook ingaan op het onderdeel van demotie-Grinwis dat ziet op het beperken van het dienstvervoer(Kamerstuk 36 600 IX, nr. 21).Hervorming van de Algemene BestuursdienstVoor publiek leiderschap binnen de rijksdienst wil ik een beweging ingang zetten gericht op publieke waarden en niet meer op «new publicmanagement». Deze beweging is eerder in gang gezet en daarin wil ik inde context van het regeerprogramma de focus op de eerdergenoemdepunten versterken.In de hervorming van de ABD leg ik naast leiderschapskwaliteiten meernadruk op inhoudelijke deskundigheid in de ambtelijke top, kennis van depraktijk en rechtsstatelijk besef. Hierin staat deskundig en stevig ambtelijkadvies aan de politieke top centraal waarin verschillende maatschappe-lijke perspectieven en de uitvoerbaarheid van beleidsplannen dienen tezijn meegewogen. In dit kader vind ik het van belang om een stevigeimpuls geven aan ambtelijk vakmanschap. Onder meer door te investerenin verplichte ontwikkeling van elke ambtenaar waarbij topambtenaren hetvoorbeeld geven. Rechtsstatelijk besef, waardengericht werken, publiekleiderschap en (digitaal) vakmanschap staan daarbij centraal.Ook is het van belang dat topambtenaren weten wat er leeft in desamenleving en dat de ambtelijke top daar een brede afspiegeling van is.Daarbij verwacht ik dat topambtenaren in hun organisatie een inclusievewerkomgeving creëren die gericht is op resultaten bereiken voor desamenleving. Mensen krijgen daarin maximaal de ruimte om hun talentente benutten in een omgeving van veiligheid, vertrouwen en respect.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 490, nr. 3603 Maatschappelijk commitmentOm bovenstaande uitgangspunten te waarborgen en sterker te sturen opgoed bestuur en de kwaliteit van leiderschap gaan we werken met«maatschappelijk commitment» van topambtenaren en de rijksoverheidwaarmee in figuurlijke en overdrachtelijke zin de noodzaak wordtbenadrukt van de verandering. Dit maatschappelijk commitment ziet er alsvolgt uit:Het maatschappelijk commitment bestaat uit twee delen:De maatschappelijke opgave:Dit deel beschrijft de maatschappelijke en/of organisatieopgave van detopambtenaar voor de komende jaren en stelt hierin doelen. Demaatschappelijke en bestuurlijke opgave vormen de basis voor devacaturetekst en het benoemingsbericht en zullen openbaar gemaaktworden.Persoonlijk publiek leiderschapsplanIn het overleg van secretarissen-generaal (SGO) is recent besproken dateen norm van 40 uur ontwikkeling per jaar gehanteerd wordt voor deTopmanagementgroep (TMG).1 Ook komt er een verplicht startpro-gramma voor nieuwe ABD’ers, waarin hun rol als politiek adviseur,maatschappelijk partner en manager wordt besproken en waarinonderwerpen als rechtsstatelijk leiderschap en integriteit een plek hebben.Wat een topambtenaar verder nodig heeft aan ontwikkeling is afhankelijkvan de functie, de maatschappelijke en organisatieopgave en eerderewerkervaring en/of opleidingen. De topambtenaar beschrijft daarom aande hand van de opgave en eigen ervaring in het persoonlijk publiekleiderschapsplan (PPL) hoe hij of zij werkt aan de eigen professionele enpersoonlijke ontwikkeling. Hierin komt in ieder geval aan bod hoe debetrokkene als leider van een organisatie(onderdeel) én als professional indesbetreffende functie de volgende punten verder wil brengen of wilontwikkelen:1De Topmanagementgroep is een groep van de ongeveer 100 hoogste ambtelijke functies, zoalssecretarissen-generaal, directeuren-generaal en inspecteurs-generaal.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 490, nr. 3604 −Burgerperspectief en kennis van de praktijk betrekken−Rechtsstatelijk besef en inhoudelijke kennis−Reflectie en verantwoording−Diversiteit, gelijkwaardigheid en inclusieHet persoonlijke leiderschapsplan bevat concrete en meetbare doelenzodat het toetsbaar is in de p-cyclus. Het vormt de leidraad voor defunctioneringsgesprekken van alle topambtenaren met hun leidingge-vende.Rechtsstatelijk besef, ambtelijk vakmanschap en inhoudelijkekennisIn het leer- en ontwikkelaanbod voor topambtenaren heeft het DGABDmeer focus aangebracht op leeractiviteiten gericht op het vergroten vanhet rechtsstatelijk besef, inhoudelijk kennis en ambtelijk vakmanschap.In de reeks «Rechtsstatelijk leiderschap: De topambtenaar als gids in dedemocratische rechtsstaat» worden op dit moment verschillendeinteractieve lezingen over de basisbeginselen van de democratischerechtsstaat aangeboden. In dilemmasessies worden specifieke cases envraagstukken besproken in de politiek-ambtelijke context. Door fictievesituaties voor te leggen leert men de basisbeginselen toe te passen endoet men een beroep op het rechtsstatelijk kompas. Daarnaast biedtDGABD in samenwerking met de Raad voor Openbaar Bestuur (ROB)sessies aan over goed openbaar bestuur en het wegen van publiekewaarden aan de hand van eigen casuïstiek.Het leeraanbod op reflectie en leren van fouten wordt versterkt, bijvoor-beeld door verdere inzet van de leerinterventies uit de Harvardcases(interbestuurlijke samenwerking of de hersteloperatie toeslagen), naasthet aanbod van intervisie. Voor het vergroten van ambtelijk vakmanschapen inhoudelijke deskundigheid biedt DGABD bijvoorbeeld eenI-curriculum aan, een cursus inzicht in Europa en een Masterclass ActieveOpenbaarmaking.Verantwoording en reflectieOmdat topambtenaren een cruciale rol hebben in het uitvoeren enontwikkelen van beleid is het van belang dat zij op een inzichtelijke manierverantwoording afleggen over hun werk. Jaarlijks voeren topambtenarendaarom voortaan gesprekken over de doelstellingen uit hun persoonlijkleiderschapsplan. Deze gesprekken vinden zowel plaats met het DGABD(gericht op de persoonlijke ontwikkeling) als met de direct leidinggevende(naast de persoonlijke ontwikkeling worden in die lijn de resultaten alsonderdeel van het functioneren gemonitord). Daarbij worden topambte-naren ook bevraagd op hun acties om een inclusieve en sociaal veiligewerkomgeving te creëren.RijksinspectiesTen aanzien van de rijksinspecties zet ik een hervorming in gang gerichtop het explicieter waarborgen van de onafhankelijkheid in de selectiepro-cedures van de inspecteurs-generaal (IG). Daarmee kom ik tegemoet aande vragen van voormalig Kamerlid Palmen (NSC) hierover tijdens hetcommissiedebat over het functioneren van de rijksdienst op 6 november2024 (Kamerstuk 31 490, nr. 356).De rijksinspecties hebben een bijzondere positie binnen de rijksoverheid.De samenleving verwacht dat een inspectie onafhankelijk opereert, en nietTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 490, nr. 3605 alleen toezicht houdt op de naleving van wet- en regelgeving, maar ooksignalen opvangt over mogelijke misstanden. In het conceptwetsvoorstelKaderwet rijksinspecties2 zijn daarom enkele waarborgen verankerd voorde onafhankelijke en onpartijdige taakuitvoering door de rijksinspecties,binnen de kaders van de ministeriële verantwoordelijkheid.In aanvulling op deze wettelijke waarborgen heb ik ook gekeken welkeaanpassingen of aanvullingen nodig zijn in de werving- en selectiepro-cedure voor inspecteurs-generaal. Op basis van de eerste gesprekken metde Inspectieraad en andere stakeholders concludeer ik dat de huidigeprocedure een goede basis biedt voor het borgen van de publiekebelangen in het toezichtdomein en dat de professionele inzet van DGABDbij de werving- en selectieprocedures meerwaarde heeft. Wel is de wensom een aantal extra waarborgen in te bouwen ten aanzien van werven,selecteren en beoordelen. Dat is ook in lijn met de aanbevelingen van deparlementaire enquête aardgaswinning Groningen en de parlementaireondervragingscommissie kinderopvangtoeslag. Een optie is bijvoorbeelddat de voorzitter van de Inspectieraad bij elke IG-vacature voorafbetrokken wordt bij het opstellen van het vacatureprofiel en deelneemtaan de selectiecommissie.Deze en andere mogelijkheden zullen de komende tijd in samenspraakmet de Inspectieraad en andere stakeholders nader worden uitgewerkt.Tot slotIk ben ervan overtuigd dat we met de maatregelen ten behoeve vanversobering en hervorming van de ABD komen tot een ambtenarenkorpsdat beter gereed is voor de maatschappelijke opgaven. Ambtenaren metverschillende achtergronden en expertises, die leren van de praktijk en dieeen scherp besef van rechtsstatelijkheid hebben ontwikkeld en weten toete passen. Voor inbreng van verschillende perspectieven is het relevantdat er voldoende instroom van buiten de rijksoverheid plaatsvindt.Ik zal uw Kamer nog voor het zomerreces informeren over de maatregelendie ik neem ten aanzien van versobering van de ABD.De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,J.J.M. Uitermark2Voor dit wetsvoorstel is momenteel een internetconsultatie gaande.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 490, nr. 3606