Verzamelbrief Luchtvaart (Q2) 2024

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202431 936LuchtvaartbeleidNr. 1168 BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 20 juni 2024Met deze verzamelbrief Luchtvaart wordt u geïnformeerd over devoortgang van verschillende onderwerpen met betrekking tot luchtvaart.Daarbij wordt ook ingegaan op de wijze waarop uitvoering is gegeven aaneen aantal toezeggingen en moties aan de Tweede Kamer.De volgende onderwerpen komen in deze brief aan de orde:1.Veiligheid•Motorstoring Boeing 747-412BCF tijdens initiële klimfase bovenMeerssen•Aanbieding evaluatie reduceren risico vogelaanvaringen Schiphol•Ordeverstorende passagiers2.Luchtruim en Regionale luchthavens•Obstakelbeleid Luchtvaart•Single European Sky (SES2+ regelgeving)•Stand van zaken luchthavenbesluiten regionale luchthavens•Zakenvluchten naar Regionale luchthavens3.Drones•Veiligheidsonderzoek drones in gecontroleerd luchtruim•Onderzoek kennisdeling in de dronesector4.Duurzaamheid•Onderzoek Verduurzaming General Aviation en Business Aviation•Onderzoek Verdeelsleutel CO2-plafond•Voorstel van eerste elektrische lijndienst «Moonshot missie».5.Overige ontwikkelingen en onderzoeken•Ontwikkelingen versterken Luchtvaartautoriteit•Monitor netwerkkwaliteit en de Benchmark luchthavengelden enoverheidsheffingen 2023•Jaarrapportage Nationale Adviesgroep Cabinelucht kst-31936-1168ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 936, nr. 11681 1. Veiligheid Motorstoring tijdens initiële klimfase, Boeing 747-412BCF,MeerssenDe Kamer is op 19 juni 2023 geïnformeerd over de stand van zaken van deopvolging van de aanbeveling van de Onderzoeksraad voor Veiligheid(OVV) naar aanleiding van het OVV-rapport «Motorstoring tijdens initiëleklimfase, Boeing 747–412BCF, Meerssen»1, 2. In de betreffende kamerbriefis de Kamer toegezegd om de OVV en de Kamer nader te informerennadat overleg met EASA heeft plaatsgevonden. Met onderstaandeinformatie over de opvolging van de aanbeveling wordt voldaan aan detoezegging om de Kamer te informeren.De OVV beveelt in het rapport aan om voor woongebieden rondomMaastricht Aachen Airport (MAA) een beoordeling uit te voeren van derisico’s verbonden aan vallende vliegtuigonderdelen, zoals motorbrok-stukken, en de resultaten hiervan te publiceren.Het European Union Aviation Safety Agency (EASA) heeft in het verledenonderzoek gedaan naar het verlies van vliegtuigonderdelen. EASA heeftdit verwerkt in een certificatie memorandum3. EASA stelt in ditmemorandum dat het externe risico met betrekking tot het verlies vanonderdelen zodanig laag is dat hiervoor geen aanvullende normeringhoeft te worden opgenomen. Volgens EASA ligt de verantwoordelijkheidvoor maatregelen bij de ontwerper (fabrikant) van de motor en hetvliegtuig. De fabrikant van de motoren, Pratt & Whitney, heeft om dit typevoorval te voorkomen een zogenaamd Special Bulletin uitgevaardigd omaanpassingen aan de motor door te voeren. Het Special Bulletin is eenadvies, het is geen verplichting.Inmiddels is voor onder meer de luchthaven Maastricht Aachen Airport(MAA) een luchthavenbesluit in voorbereiding. Onderdeel daarvan is eenbeoordeling van de externe veiligheidsaspecten, waaronder ook hetverlies van vliegtuigonderdelen. Dit is een brede beoordeling, waarbijgelet wordt op het plaatsgebonden risico en groepsrisico van ongevallenmet (onderdelen van) vliegtuigen. Uit deze beoordeling moet blijkenwelke risico’s verwacht kunnen worden op basis van de geldenderegelgeving en wat de risicocontouren zijn waarmee rekening moetworden gehouden.Deze beoordeling omvat daarmee ook de analyse van de risico’s zoalsaangeduid door de OVV. Het Ministerie van IenW is van mening dat,ondanks het feit dat EASA geen aanvullende maatregelen vraagt, het voorhet draagvlak van belang is om deze risicobeoordeling van de externeveiligheidsaspecten uit te voeren. De uitkomsten worden meegewogen inde beoordeling van de aanvraag van het luchthavenbesluit. Het wettelijkkader voor externe veiligheid is hier referentie. De stand van zaken vanhet luchthavenbesluit MAA wordt verderop in deze brief geschetst.Aanbieding evaluatie Reduceren risico vogelaanvaringen SchipholNederland is een aantrekkelijk land voor vogels. Dit levert met name in deregio rond Schiphol het risico van botsingen tussen vliegtuigen en vogelsop. Om het risico op deze vogelaanvaringen zo klein mogelijk te maken,bestaat sinds 2012 het Convenant reduceren risico vogelaanvaringen1OVV, April 2023. www.onderzoeksraad.nl2Kamerstuk 31 936, nr. 10853EASA Certification Memorandum, PARTS DETACHED FROM AEROPLANES, CM-21.A-A-001Issue 01, November 2018.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 936, nr. 11682 Schiphol. Dit convenant bevat afspraken met de meest betrokken partijenover beheersmaatregelen. De huidige afspraken lopen tot en met31 december 2024. Recent zijn deze geëvalueerd. Het evaluatierapporttreft u in de bijlage aan. De onderzoeker concludeert dat er bij de partijende overtuiging is dat blijvende aandacht noodzakelijk is voor hetvraagstuk van vogelaanvaringen in het gebied. Het aantal aanvaringen(met name met ganzen) fluctueert zonder duidelijke trend, ondanks eenduidelijk toegenomen aantal ganzen in het gebied. Het onderzoeksbureaudoet verschillende aanbevelingen, zowel inhoudelijk als organisatorisch,zoals het ontwikkelen van nieuwe initiatieven om het gebied metlandschapsaanpassingen minder aantrekkelijk te maken voor ganzen ofhet nadrukkelijker inzetten op het fourageerspoor («minder voedsel,minder ganzen»). De onderzoeker vraagt aandacht voor de governance envoor de uitvoering van maatregelen (van inspannings- naar resultaatver-plichting).Sovon vogelonderzoek Nederland heeft in opdracht van het Ministerie vanIenW ook een inventarisatie gedaan van mogelijke maatregelen dieingezet kunnen worden bij het beheersen van de ganzenpopulatie op enrond Schiphol. Daarbij zijn aandachtspunten voor de implementatie vande maatregelen opgenomen. Dit rapport is bijgevoegd als bijlage bij dezebrief.Het Ministerie van IenW wil de komende periode gebruiken om op basisvan beide rapporten met de meest betrokken partijen vanaf 2025 totnieuwe afspraken te komen omdat het risico op vogelaanvaringenonverminderd aanwezig is. Er wordt gesproken met een breed palet aanpartijen, waaronder Schiphol, de provincies en gemeenten, maar ook metnatuurbeschermingsorganisaties en de Faunabeheereenheid. Onderdeelvan de gesprekken is ook hoe de regionale partijen meer het voortouwkunnen nemen bij maatregelen, zonder dat het Ministerie van IenW desysteemverantwoordelijkheid loslaat. Het ganzenbeheerplan, dat wordtopgesteld door de betrokken Faunabeheereenheden, is een belangrijkelement in de te maken afspraken. Via www.ganzenplan.nl kunnenbelangstellenden meedenken op de voorgestelde aanpak, zoals die wordtbeschreven in de conceptteksten, die open worden gesteld voor consul-tatie.Dierenwelzijnsorganisaties kunnen uiteraard ook hun kennis en ervaringdelen. Er zijn dierenwelzijnsorganisaties die hiervan gebruik maken. Naarverwachting zal het faunabeheerplan eind 2024 worden vastgesteld.Hiermee wordt tevens voldaan aan de toezegging aan het lid Kostic´,gedaan tijdens het Commissiedebat Luchtvaart van 10 april jl.4.Ordeverstorende passagiersBij de Kamerbrief5 van 3 april 2023 is een stappenplan met de TweedeKamer gedeeld. Dit stappenplan beschrijft wat er nodig is om gegevens-uitwisseling omtrent ordeverstorende passagiers tussen Nederlandseluchtvaartmaatschappijen van verschillende moederorganisaties mogelijkte maken. Eerder is toegezegd om in het tweede kwartaal van 2024 eenvoortgangsbrief te sturen waarin de uitkomsten van het stappenplanworden gedeeld, alsmede enkele toezeggingen van het mondelingevragenuur van 13 februari 2024. Gedurende het proces is gebleken datmeer afstemming nodig is tussen de Nederlandse luchtvaartmaatschap-pijen om een stappenplan voor gegevensuitwisseling tussen de Neder-4TZ202404-0685Kamerstuk 31 936, nr. 1054Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 936, nr. 11683 landse luchtvaartmaatschappijen te kunnen realiseren. Om deze redenwordt de Kamer uiterlijk in het vierde kwartaal van 2024 geïnformeerd.2. Luchtruim en Regionale luchthavens Obstakelbeleid LuchtvaartDe Ministeries van Defensie en IenW hebben de Kamer eerder geïnfor-meerd over het voornemen om het obstakelbeleid luchtvaart te herzien6.Met deze herziening worden de regels voor bouwhoogtebeperkingenrondom luchthavens vanwege luchtvaartveiligheid doelmatiger entransparanter gemaakt. In de zomer van 2024 worden conceptregelsopgesteld hoe de beperkingengebieden er in de toekomst uit kunnen zien.Daarmee wordt per luchthaven ook duidelijk of, en hoe, deze beperkingen-gebieden aangepast kunnen worden om beter maatwerk te bieden. Deafgelopen periode zijn hiervoor meerdere klankbordgroepen georgani-seerd om samen met belanghebbenden te werken aan het nieuwe beleid(zoals provincies, gemeenten, Nationaal Programma Regionale EnergieStrategie, luchthavens en luchtverkeersleidingorganisaties).In de volgende fase worden de nieuwe regels per luchthaven uitgewerkt.Ook wordt onderzocht hoe de implementatie er uit komt te zien. Het gaatdan bijvoorbeeld om het aanpassen van wet- en regelgeving. Er wordtook onderzocht of de nieuwe regels eerder dan 2028 (zoals nu voorzien)toegepast kunnen worden binnen de bestaande wet- en regelgeving. DeKamer wordt opnieuw geïnformeerd over de voortgang wanneerrelevante stappen worden gezet.Single European Sky (SES2+ regelgeving)De motie van het lid Boutkan c.s.7 verzocht de regering om in het vervolgvan de onderhandelingen in de Raad omtrent de Single European Skyregelgeving aan te dringen op het vinden van oplossingen voor destruikelblokken in de onderhandelingen, een actieve rol te spelen in hetversnellen van de onderhandelingen, en de Kamer hierover te informeren.Het is dan ook goed nieuws dat de onderhandelingen over het regelge-vingspakket SES2+ inmiddels zijn afgerond. Het onderhandelingsresultaatheeft de steun gekregen van de lidstaten van de Europese Unie en hetTransportcomité van het Europees Parlement. De finale goedkeuring vande regelgeving door de Transportraad en het nieuwe Europese Parlementwordt voorzien na de zomer van 2024.Nederland heeft samen met een groep lidstaten een actieve rol gespeeldin de afronding van de onderhandelingen en het bereiken van hetakkoord. Nederland steunt de inhoud van het akkoord waarin een balansis gevonden tussen de verantwoordelijkheden en taken van de lidstaten,de Europese Commissie, het permanente adviesorgaan PerformanceReview Board en de Network Manager die wordt uitgevoerd doorEUROCONTROL. Hiermee wordt een bijdrage geleverd aan de versterkingvan de concurrentiepositie van de Europese luchtvaart en de verduur-zaming van het Europese luchtruim.6Kamerstuk, 31 936, nr. 10787Kamerstuk 31 936, nr. 1070Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 936, nr. 11684 Stand van zaken luchthavenbesluiten regionale luchthavensMet de brief van 18 december 20238 is de Kamer geïnformeerd over destand van zaken van de procedures voor de luchthavenbesluiten voor deregionale luchthavens Rotterdam The Hague Airport, Maastricht AachenAirport en Groningen Airport Eelde. Ook is een update gegeven over dewijziging van het Luchthavenbesluit Eindhoven. Met deze brief wordt eenactuele stand van zaken per luchthaven gegeven.Groningen Airport Eelde (GAE)Op 29 december 2023 heeft GAE een voorgenomen aanvraag voor eenluchthavenbesluit bij het Ministerie van IenW ingediend. De luchthavenwil dat de aan te vragen gebruiksruimte past binnen de gebruiksruimtevan de huidige Omzettingsregeling. Daarbij is het de wens van om deopeningstijden te verruimen naar 06.00–00.00 uur. Op dit moment is deluchthaven geopend van 06.30–23.00 uur doordeweeks en van 07.30–23.00 uur in het weekend.Ter onderbouwing van de voorgenomen aanvraag heeft de luchthaveneen milieueffectrapportage beoordelingsnotitie opgesteld. In de brief aande Kamer van 14 mei 20249 is aangegeven dat de luchthaven door hetministerie is verzocht om de mer-beoordelingsnotitie aan te vullen.Daarna zal door het ministerie worden besloten of er wel of niet eenmilieueffectrapport (mer) opgesteld moet worden.GAE verwacht voor de zomer van 2024 de definitieve aanvraag voor eenluchthavenbesluit in te dienen. Het ministerie beoordeelt de aanvraag enstelt op basis hiervan een ontwerp Luchthavenbesluit op. Dan zal ookworden besloten in hoeverre verruiming van de openingstijden mogelijken haalbaar is. Het ontwerpbesluit wordt ter inzage gelegd. Het ontwerp-besluit wordt ook in voorhang aan de Eerste en Tweede Kamer aange-boden.Rotterdam The Hague Airport (RTHA)RTHA werkt op dit moment aan de afronding van het mer en andereonderbouwende documenten, zoals de economische onderbouwing. Opbasis van deze documenten zal de luchthaven haar voorgenomenactiviteit formuleren. Deze vormt vervolgens de basis voor de aanvraagvan het luchthavenbesluit. Naar verwachting dient de luchthaven deaanvraag voor de zomer van 2024 bij het Ministerie van IenW in. Hetministerie beoordeelt de aanvraag en stelt op basis hiervan een ontwerpLuchthavenbesluit op. Het ontwerpbesluit wordt ter inzage gelegd. Hetontwerpbesluit wordt ook in voorhang aan de Eerste en Tweede Kameraangeboden.Maastricht Aachen Airport (MAA)MAA bereidt op basis van de door de provincie Limburg gestelde kaderseen aanvraag voor een Luchthavenbesluit voor. Hiervoor wordt op ditmoment in opdracht van MAA onder andere een m.e.r.-beoordelings-notitie opgesteld. De luchthaven verwacht eind augustus 2024 eenvoorgenomen aanvraag met een mer-beoordelingsnotitie bij het Minis-terie van IenW in te dienen. Door het ministerie zal dan worden beslotenof er wel of niet een mer opgesteld moet worden.8Kamerstuk 31 936, nr. 11359Kamerstuk 31 936, nr. 1154Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 936, nr. 11685 Eindhoven Airport (EA)Voor de wijziging van het Luchthavenbesluit Eindhoven stelt het Minis-terie van Defensie, in overeenstemming met het Ministerie van IenW, eenmer op. Dit voorjaar is gebleken dat er extra stappen nodig zijn om hetmer af te kunnen ronden. Dit houdt verband met uitkomsten van hetnatuuronderzoek voor het beoogde militaire gebruik op de vliegbasisEindhoven. Hieruit blijkt een toename van stikstofdepositie op Natura2000 gebieden bij het beoogde militaire gebruik ten opzicht van dereferentiesituatie. De mogelijkheden van mitigatie of compensatie wordenmomenteel door het Ministerie van Defensie onderzocht. Hoeveel extratijd benodigd is voordat het mer kan worden afgerond is op dit momentnog niet duidelijk.Net als in de afgelopen jaren zal ook voor 2025 door middel van demedegebruiksvergunning aan Eindhoven Airport gestuurd worden op deverdere afname van de civiele geluidbelasting. Het beleidsmatige doel,dat de civiele geluidbelasting van Eindhoven Airport in 2030 met 30% isafgenomen ten opzichte van 2019, is ongewijzigd.Zakenvluchten naar regionale luchthavensIn de motie van het lid Koerhuis10 is de regering verzocht om de regie tepakken en de Kamer regelmatig te informeren over de zakenvluchten dieregionale luchthavens van Schiphol hebben overgenomen. Het Ministerievan IenW is al geruime tijd in gesprek met Schiphol over de plannen vande luchthaven, inclusief de plannen met betrekking tot zakelijk verkeer. Dekomende tijd zullen deze gesprekken plaats blijven vinden. Vooralsnogheeft het Ministerie van IenW geen signalen van Schiphol ontvangen datzakelijk verkeer verplaatst is of verplaatst wordt naar andere luchthavens.Daarnaast vinden er gesprekken plaats met regionale luchthavens en deNederlandse Vereniging van Luchthavens over het accommoderen vanzakelijk vliegverkeer. Mochten er in de toekomst ontwikkelingen plaats-vinden met betrekking tot het verplaatsen van zakenvluchten dan zal dekamer daarover geïnformeerd worden. Hiermee is deze motie afgedaan.3. Drones Veiligheidsonderzoek drones in gecontroleerd luchtruimHet Ministerie van IenW onderzoekt de mogelijkheid om drones veilig toete staan in het gecontroleerd luchtruim rondom de civiele luchthavens(Groningen Airport Eelde, Maastricht Aachen Airport, Schiphol, RotterdamThe Hague Airport en Lelystad Airport). Momenteel gelden hier nogverboden en strikte beperkingen voor droneoperaties. Hierover is deKamer geïnformeerd in de Kamerbrief met beleidsreactie op Staat van deLuchtvaart 202311. Een veiligheidsstudie is uitgevoerd om te onderzoekenop welke manier drones veilig toegestaan kunnen worden. De studieconcludeert dat het mogelijk is om zones aan te leggen waar drones veiligkunnen vliegen zonder het bestaande verkeer te hinderen of in gevaar tebrengen. Het rapport vindt u bijgaand. Deze studie zal worden gebruiktom toekomstige zones rondom civiele luchthavens in te richten en debenodigde regelgeving aan te passen.10Kamerstuk 31 936, nr. 106211Kamerstuk 31 936, nr. 1152Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 936, nr. 11686 Onderzoek kennisdeling in de dronesectorDrones worden steeds meer geïntegreerd in een verscheidenheid aantoepassingen en (dagelijkse) activiteiten. Om deze ontwikkeling vannieuwe toepassingen en technologie verder te bevorderen, is onderzochtwelke kennis hiervoor in de dronesector verder ontsloten moet worden enhoe dat het beste kan worden gedaan. Het rapport met de uitkomsten vandit onderzoek vindt u bijgaand. Dit rapport dient als input voor de verdereontwikkeling van de actielijn Vernieuwen en Verruimen uit het actieplanProgramma Onbemande Luchtvaart 2023–202512.4. Duurzaamheid Onderzoek verduurzaming General Aviation (GA) en BusinessAviation (BA)Voortkomend uit de motie van het lid Kröger13 over het reguleren vankleine passagiersvliegtuigen is de Tweede Kamer vorig jaar aprilgeïnformeerd over de wenselijkheid en mogelijkheden om privéjets meeronderdeel te maken van het klimaatbeleid voor de luchtvaart.14 In die briefzijn twee toezeggingen aan de Kamer gedaan: de Kamer is toegezegd omonderzoek te doen naar het verduurzamingspad van GA en BA en naarhoe de doelen uit het (voormalige) Actieprogramma Hybride ElektrischVliegen (AHEV) kunnen worden behaald. Middels bijgevoegd onderzoeknaar de verduurzaming van GA en BA, worden deze in de Kamerbriefgedane toezeggingen afgedaan.In de Luchtvaartnota 2020–2050 zijn reductiedoelstellingen voor deluchtvaart gedefinieerd. GA en BA vormen maar een klein deel van detotale uitstoot van de Nederlandse luchtvaart. NLR schrijft in hetonderzoek dat het segment GA verantwoordelijk is voor 1 tot 2% van degehele uitstoot van de Nederlandse luchtvaart. BA (ook wel privéjetsgenoemd) stoot zo’n 80% van de CO2 uit van de uitstoot van de GA.15 Hetreductiedoel voor binnenlandse luchtvaart (waar veel GA onder valt) isom in 2030 15% CO2 te reduceren ten opzichte van 1990 en in 2050 100%(zero emissie).16De onderzoekers hebben in het rapport met een business-as-usual-scenario gemodelleerd dat het 2030-doel goed haalbaar is op basis vanhet huidige beleid. Dit scenario leidt echter niet tot 100% CO2-reductie in2050 in alle segmenten van de GA-sector. Het doel voor 2050 wordt dusniet zomaar behaald. Daarvoor zijn aanvullende acties nodig. Om diereden zijn er in het onderzoek kansrijke beleidsopties geïdentificeerd voor(versnelde) verduurzaming van de GA-sector richting 2050.De onderzochte beleidsopties zijn onderverdeeld in drie categorieën,namelijk duurzame stimulering, fossiele remming en regulering. In hetrapport wordt aanbevolen om op de korte termijn te starten met onderandere het stimuleren van duurzame vul- en laadinfrastructuur opregionale vliegvelden, uitfasering van loodhoudende brandstoffen en hetstimuleren van de ontwikkeling van emissiearme en emissievrijeaandrijftechnologieën.12Actieplan Programma Onbemande Luchtvaart 2023-2025 | Rapport | Rijksoverheid.nl13Kamerstuk 36 200 XII, nr. 65.14Kamerstuk 31 936, nr. 1053.15Verduurzaming General Aviation & Business Aviation, NLR, NACO, ECORYS. P. 81.16Verantwoord vliegen naar 2050 Luchtvaartnota 2020-2050 | Rapport | Rijksoverheid.nlTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 936, nr. 11687 Op middellange termijn wordt aanbevolen om een passende econo-mische stimuleringsstructuur op te stellen. In essentie moet namelijk deonrendabele top van duurzame(re) alternatieven worden verkleind.Voorbeelden van stimuleringsmaatregelen zijn heffingen op CO2-uitstooten aanpassing van start- en landingstarieven. Op de lange termijn kan,indien nodig, worden overgeschakeld op strengere vormen vanregulering, zoals een verbod op (bepaalde) fossielafhankelijke vliegtuigenen vluchten.Voor verdere selectie en uitwerking van de beleidsopties wordt door deonderzoekers aanbevolen om vervolgonderzoek te doen naar de doelma-tigheid en doeltreffendheid van de opties, bijvoorbeeld via een kosten-batenanalyse. Keuzes hierin zijn aan een nieuw kabinet.Onderzoek verdeelsleutel CO2-plafondZoals aangekondigd in de Kamerbrief van 17 maart 202317, heeft hetMinisterie van IenW onderzoek gedaan naar de verdeelsleutel voor hetCO2-plafond: de manieren waarop de nationale toegestane CO2-uitstootkan worden verdeeld over de luchthavens binnen de reikwijdte van hetCO2-plafond. Het onderzoeksrapport van TO70 is toegevoegd als bijlagebij deze Kamerbrief. Het volgende kabinet gaat over verdere stappen in deuitwerking van het CO2-plafond.De eerste elektrische lijndienst «Moonshot missie».Naar aanleiding van vragen van de heer Bamenga (D66) over de«Moonshot missie», ofwel de eerste elektrische lijndienst, heeft hetMinisterie van IenW toegezegd18 uiteen te zetten wat er nodig is omelektrisch vliegen19 mogelijk te maken.Op basis van verschillende rapporten20, 21, 22, 23, ontstaat het beeld datgrofweg aan de volgende voorwaarden moet worden voldaan omelektrisch vliegen mogelijk te maken: 1) beschikbaarheid van technologie;2) voldoende ruimte en mogelijkheden om te kunnen testen en experi-menteren; 3) opschaling en samenwerking; 4) consistente en stimulerendewet- en regelgeving op (inter)nationaal niveau.De beschikbaarheid van de technologieElektrische vliegtuigen moeten allereerst ontwikkeld worden. De huidigebatterijen zijn relatief zwaar per hoeveelheid energie. Om elektrischevliegtuigen met een groter bereik en/of passagierscapaciteit mogelijk temaken, zijn baanbrekende ontwikkelingen in batterijtechnologie nodig.Daarnaast vereist het op veel luchthavens verzwaring van de aanslui-tingen op het elektriciteitsnet vanwege bestaande netcongestie. Als dezestap niet (op tijd) wordt gedaan, kan dit de introductie van elektrischvliegen in de weg staan.17Kamerstuk 31 936, nr. 104718TZ202404-07119Met «elektrisch vliegen» wordt in de gehele tekst bedoeld: batterij-elektrisch vliegen.20Kamerstuk 31 936, nr. 72721Kamerstuk 31 936, nr. 91122Kamerstuk 31 936, nr. 100123Kamerstuk 31 936, nr. 1150Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 936, nr. 11688 Voldoende ruimte en mogelijkheden om te kunnen testen en experimen-terenLuchthavenoperaties kenmerken zich door een sterke focus op veiligheiden een grote mate van complexiteit en regulering. Dit maakt innovatiesbinnen de luchtvaart regelmatig lastig om te realiseren. Demonstraties enpilots komen dan vaak niet van de grond zonder overheidsinterventie. Omdeze reden werkt het Ministerie van IenW aan een toevoeging op deRegeling nationale veiligheidsvoorschriften luchtvaartuigen, waarmeevooruitlopend op Europese certificatie getest en geëxperimenteerd kangaan worden in Nederland. Het ondersteunen van dergelijke experi-menten kan innovatie én opschaling versnellen door de hordes en risico’ste verkleinen.Opschaling en samenwerkingDe opschaling van elektrisch vliegen vergt aanzienlijke investeringen, nietalleen in de vliegtuigen zelf, maar ook voor het opleiden van onder anderetechnici en piloten. Daarnaast moet geïnvesteerd worden in samen-werking binnen de gehele keten, om elektrische vliegtuigen operationeelte kunnen integreren op de luchthaven én in het luchtruim. Deze investe-ringen beperken zich niet tot Nederland; ze gaan over landsgrenzen heen,aangezien een elektrisch vliegtuig ook weer terug moet kunnen vliegen.Consistente en stimulerende wet- en regelgevingHet ontwikkelen van elektrisch vliegen vereist consistente en stimulerendewet- en regelgeving, zowel (inter)nationaal als op provinciaal en gemeen-telijk niveau. Welke wet- en regelgeving precies van belang is, moetverder worden uitgezocht.Tot slotEr is een mix aan energiedragers nodig om de luchtvaart te verduurzamenen minder afhankelijk te worden van fossiele brandstof. Elektrisch vliegenis een potentieel belangrijk onderdeel van deze duurzame energiemix. Eeneerste commerciële lijndienst in 2030 lijkt vooralsnog niet haalbaar, geletop bovengenoemde (financiële, technologische, infrastructurele,logistieke) uitdagingen. Een eerste commerciële vlucht wordt welrealistisch geacht, mits de technologie zich voorspoedig blijft ontwikkelen.5. Overige ontwikkelingen en onderzoeken Ontwikkelingen versterken LuchtvaartautoriteitPer brief van 16 oktober 2023 is de Tweede Kamer het onderzoeksrapport«De luchtvaart centraal» van het consortium van TwynstraGudde, To70 enAQE aangeboden en geïnformeerd over de stappen die het Ministerie vanIenW zet om de rol van de overheid in de luchtvaart te versterken.24Daarbij is toegezegd om de Kamer te informeren over nieuwe ontwikke-lingen binnen de ILT ter versterking van haar rol als luchtvaartautoriteit.Hierbij informeer ik de Kamer over een aantal van die ontwikkelingen.Er is een directeur Luchtvaartautoriteit benoemd. De directeur is verant-woordelijk voor de interne coördinatie en het bevorderen van samen-werking op het gebied van luchtvaart. De directeur Luchtvaartautoriteit ishet gezicht naar buiten, het eerste aanspreekpunt voor de stakeholders engesprekspartner op Europees niveau. De directeur Luchtvaartautoriteit24Kamerstuk 24 804, nr. 198Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 936, nr. 11689 bekleedt voor de ILT tevens de rol van Accountable Manager richtingEASA en ICAO. Ook komt er bij de ILT een bureau Luchtvaartautoriteit terondersteuning van de directeur Luchtvaartautoriteit. Het bureau vervulteen rol in de afstemming met de diverse afdelingen en teams van de ILT,waar aan de luchtvaarttaken wordt gewerkt.Er is verder gewerkt aan de inrichting van een kenniscentrum luchtvaart.Doel van dit kenniscentrum is om de informatie en kennispositie teversterken en bij te dragen aan het borgen van bestaande kennis en hetinspelen op ontwikkelingen die zich in de luchtvaart voordoen.Monitor netwerkkwaliteit en de Benchmark luchthavengelden enoverheidsheffingen 2023In opdracht van het Ministerie van IenW zijn twee jaarlijkse onderzoekenopgeleverd door SEO Economisch Onderzoek. Dit betreft de Monitornetwerkkwaliteit en staatsgaranties 2023 en de Benchmark luchthaven-gelden en overheidsheffingen 2023. De onderzoeksrapporten zijnbijgevoegd.De Monitor netwerkkwaliteit en staatgaranties 2023 geeft een beeld vande ontwikkeling van de netwerkkwaliteit op Schiphol ten opzichte van debelangrijkste concurrerende luchthavens. Daarnaast wordt in de monitorhet netwerk van KLM vanaf Schiphol vergeleken met dat van Air Francevanaf Parijs Charles de Gaulle. Zo wordt de naleving van de staatsga-ranties gevolgd die zijn afgesproken met Air France-KLM. Sinds 2022 laatde monitor ook de indicatoren van het Beleidskader Netwerkkwaliteit25zien.Uit de monitor 2023 blijkt dat het aantal bestemmingen, de connectiviteiten de netwerkkwaliteitsscore op Schiphol in 2023 zijn gestegen. Op deconcurrerende luchthavens is de stijging van deze indicatoren groter danop Schiphol. Net zoals in voorgaande jaren is er sprake van eenevenwichtige ontwikkeling van KLM op Schiphol en Air France op ParijsCharles de Gaulle.De benchmark luchthavengelden en overheidsheffingen geeft eenindicatie van het niveau van de kosten voor luchtvaartmaatschappijen opSchiphol en twaalf belangrijke concurrerende luchthavens. Deze kostenbestaan uit luchthavengelden, Air Traffic Control (ATC)-heffingen enoverheidsheffingen. In deze benchmark wordt berekend wat op deverschillende luchthavens voor een identiek pakket vluchten, datrepresentatief is voor Schiphol, aan deze kosten betaald zou moetenworden.Uit de benchmark 2023 blijkt dat drie luchthavens een hoger prijsniveauhebben dan Schiphol. In 2022 waren dit nog zeven luchthavens. Deluchthavens met een hoger prijspeil zijn Londen Heathrow, LondenGatwick en Frankfurt. Negen luchthavens hebben een lager prijspeil. Ditzijn München, Zürich, Düsseldorf, Parijs Charles de Gaulle, Brussel,Istanbul, Madrid, Dubai en Kopenhagen. Het nominale prijsniveau vanSchiphol is in 2023 met bijna 40% gestegen ten opzichte van 2022. Deverhoging van het Nederlandse vliegbelastingtarief is de belangrijksteoorzaak van deze stijging.25Kamerstuk 31 936, nr. 1021Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 936, nr. 116810 Jaarrapportage Nationale Adviesgroep CabineluchtNaar aanleiding van de internationale discussie over mogelijke gezond-heidsklachten bij vliegend personeel heeft het Ministerie van IenW in 2015de Nationale Adviesgroep Cabinelucht opgericht. De NAC bestaat perinstellingsbesluit uit vertegenwoordigers van werknemers, werkgeversor-ganisaties en onderzoeksinstituten.De adviesgroep adviseert de Minister van IenW over dit onderwerp eninformeert alle betrokken partijen over internationale onderzoeken naar dekwaliteit van cabinelucht in vliegtuigen. De NAC rapporteert elk jaar aande Tweede Kamer over de voortgang en resultaten van bijeenkomsten enonderzoeken. Via deze verzamelbief biedt het ministerie de jaarrapportage2023 van de Nationale Adviesgroep Cabinelucht aan.De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,M.G.J. HarbersTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 936, nr. 116811