Verslag (nader, tweede nader etc)

30174VoorstelvanwetvandeledenDuyvendak,DubbelboerenVanderHamhoudendeverklaringdatergrondbestaateenvoorstelinoverwegingtenementotveranderingindeGrondwet,strekkendetotopnemingvanbepalingeninzakehetcorrectiefreferendumNr.8VERSLAGVastgesteld31januari2006DevastecommissievoorBinnenlandseZakenenKoninkrijksrelaties1,belastmethetvoorbereidendonderzoekvanditwetsvoorstel,heeftdeeeralsvolgtverslaguittebrengenvanhaarbevindingen.Onderhetvoorbehouddatderegeringdegesteldevragentijdigzalhebbenbeantwoord,achtdecommissiedeopenbareberaadslagingoverditwetsvoorstelvoldoendevoorbereid.InhoudsopgaveI.Algemeendeel1.1.Inleiding1.2.InhoudwetsvoorstelIIArtikelenIALGEMEENDEEL1.InleidingDeledenvandeCDA-fractiehebbenzondervreugdekennisgenomenvanditwetsvoorsteldatwederombeoogtbepalingeninzakehetcorrectiefreferendumindeGrondwetoptenemen.Zoalsgenoegzaambekendmagwordenverondersteld,zijndeledenvandeCDA-fractietegendeinhoudvanditwetsvoorstel.HetishetzoveelstewetsvoorsteloprijnadatallevorigewetsvoorstellennietdevereistemeerderhedeninbeideKamershebbengekregen.NotabenenogindezekabinetsperiodeontbeerdeeenwetsvoorsteloverhetcorrectiefreferendumdebenodigdemeerderheidwegenshettegenstemmenvandefractiesvanCDA,VVD,CUenSGP.DeledenvandeCDA-fractieconstaterendanookdatvoordeindienersvanhethuidigewetsvoorstelhetherhaaldelijkenopdemocratischewijzeuitgesproken«nee»doorbeideKamersweinigwaardeheeft.Datzouvoordeindienersvoldoenderedenmoetenzijngeweestaftezienvanhetonderhavigewetsvoorsteldatbovendienooknogeensnauwelijksafwijktvandevorigevoorstellen.1Samenstelling:Leden:Kalsbeek(PvdA),VanHeemst(PvdA),Noorman-denUyl(PvdA),voorzitter,Vos(GL),vanBeek(VVD),ondervoorzitter,vanderStaaij(SGP),Luchtenveld(VVD),Wilders(GroepWilders),DePater-vanderMeer(CDA),Duyvendak(GL),Spies(CDA),Eerdmans(LPF),Sterk(CDA),VanderHam(D66),Algra(CDA),Haverkamp(CDA),VanFessem(CDA),Smilde(CDA),Straub(PvdA),Nawijn(GroepNawijn),Boelhouwer(PvdA),Dubbelboer(PvdA),VanSchijndel(VVD),Irrgang(SP),Meijer(PvdA),vacaturealgemeenenvacatureSP.Plv.leden:DeVries(PvdA),Dijsselbloem(PvdA),Fierens(PvdA),Halsema(GL),Weekers(VVD),Slob(CU),HirsiAli(VVD),Szabó(VVD),Rambocus(CDA),VanGent(GL),Cqörüz(CDA),VanAs(LPF),VanHaersmaBuma(CDA),Kos¸erKaya(D66),Eski(CDA),Knops(CDA),VanBochove(CDA),VanHijum(CDA),Hamer(PvdA),Hermans(LPF),Leerdam,MFA(PvdA),Wolfsen(PvdA),VanderSande(VVD),Kant(SP),Balemans(VVD),vacaturePvdAenDeWit(SP).TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2005–2006KST943510506tkkst30174-8ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2006TweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30174,nr.81 Zonderalteveelineenherhalingvanzettentewillenvervallen,hechtendeledenvandeCDA-fractieeraannogeensdebelangrijkstebezwarentegeneenreferendumtenoemen.–Eenreferendumpastnietbinnenonsstelselvanrepresentatieveverte-genwoordiging.UitdeconstateringvanzowelkabinetalsdeRaadvanStatedathetcorrectiefreferendumdeminstespanningenzouoproepenmetditstelselblijktgeenszinsdateendergelijkreferendumderepresentatievedemocratieaanvultdanwelversterkt.–Hetiszeerdevraagofeenreferendumwelhetmeestgeschikteinstru-mentisomeenmaatschappelijkdebattebevorderen.–Volksvertegenwoordigerswordengeachteenzorgvuldigebelangen-afwegingtemakenindebeginfasevaneenwetsvoorstel.Hierbijwordenonderanderediversebetrokkenmaatschappelijkegroepe-ringen,bedrijveneninstantiesgeconsulteerd.Dezebelangenafwegingdoordevolksvertegenwoordigeriseenanderedandievandeindivi-duelekiezerdieuiteigenbelangkiest.Deindirecteboodschapvanhetreferendumisdatdevolksvertegenwoordigernietinstaatisdezebelangenafwegingopeenzorgvuldigeencorrectemaniertemaken.–Doorhetafwijzenvaneenwetsvoorsteldoormiddelvaneenrefe-rendumbestaathetgevaardatdeonderlingesamenhanguiteenpakketvanwetsvoorstellenwordtgehaaldwaardooraaneenbepaaldebeleidsrichtingmeerofminderrichtingkanwordengegeven.–Eengepassioneerdeminderheidkanhaarwilopleggenaaneenzwij-gendemeerderheidomdatnee-stemmersgemotiveerderzijndanja-stemmers.–Metdeja/neeofvoor/tegenvraagstellingishetrisicogrootdatereensimplificatieontstaatvanhetwetsvoorsteldatgeenrechtdoetaandegeregeldematerie.–Omdeopinievandekiezertepeilenovereenkwestiezoueengoedko-pereoplossing,zoalshetopinieonderzoek,kunnenvolstaan.–Eencorrectiefreferendumheefteenvertragendeffectopdebesluitvor-mingzonderdatheteenalternatiefbiedtinhetgevaleenmeerderheidzichtegendewetuitspreekt.Bovendienhoeftnietduidelijktezijnofeenmeerderheidzichtegendewetheeftuitgesprokenomdatdezenietvergenoeggaat,ofomdatdewetjuisttevergaatindeoptiekvandekiezer.BijdeartikelenwensendeledenvandeCDA-fractienognadereop-enaanmerkingentemakenoverditwetsvoorstel.DeledenvandePvdA-fractiehebbenmetbelangstellingkennisgenomenvanhetinitiatiefvoorstelvandeledenDuyvendak,DubbelboerenVanderHam.Dezeledenhebbenechternogwelenkelevragenoverhetvoorlig-gendwetsvoorstel.DeindienershebbenervoorgekozenomdewijzigingvandeGrondwetmetbetrekkingtothetreferendumbeperkttehouden.Zijkiezenerbijvoor-beeldvooromdevaststellingvandrempelsvoorhethoudenvaneenreferendumofvooropkomstdrempelsnietbijGrondwetteregelen,maarhetaandewetgeverovertelatenomditineenformelewettedoen.DeledenvandePvdA-fractievragenofhetnietmeervoordehandligtdatvoorhetbeoordelenvandewaardeenreikwijdtevanhetinstrumentreferendumhetookindeGrondwetwordtvastgelegdaanwelkedrempelsmoetwordenvoldaanalvorenseenreferendumkanwordengehoudenofdeuitslagtelt.DeledenvandePvdA-fractiezoudendanookgraagvandeindienersvernemenwaaromniettenminsteeenbenedengrensindeGrondwetopgenomenzoumoetenwordenalshetgaatomhetaantalkiesgerechtigdendatdewenskenbaarmoetmakenomeenreferendumtehouden.DaarnaastvragendezeledenwaaromernietookeenminimumopkomstdrempelbijreferendaindeGrondwetverankerdzoumoetenworden.Kunnendeinitiatiefnemershieropingaan?TweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30174,nr.82 DeinitiatiefnemersverwijzenindememorievantoelichtingmeermalennaarhetreferendumoverdeEuropeseGrondwet.Deinitiatiefnemershebbenzichzelfsdoorditreferendumendediscussiediedatheeftlosge-maakt,lateninspirerentothuninitiatief.MaardeledenvandePvdA-fractievragen,zoalsdeRaadvanState,ofhetdoordeinitiatiefnemersgenoemdevoorbeeldvanhetreferendumoverdeEuropeseGrondwetwelalsbelangrijkeargumentatievoordewenselijkheidvanhetonderha-vigewetsvoorstelkandienen.NaardemeningvandezeledenwijkthetreferendumoverdeEuropeseGrondwetteveelafvanhetdoordeindie-nersvoorgestanereferendum.ZoishetreferendumoverdeEuropeseGrondwetnietbepaald«vanonderop»ontstaan.Immers–enintegenstel-lingtotwatdeindienerswenselijkachten–heeftdeKamerhetinitiatieftotditreferendumgenomenennieteenaantalkiezersdattekennengafeendergelijkreferendumtewillen.Bovendienwasdeuitkomstvanhetreferendumnietbindend.HoeweldeledenvandePvdA-fractielezendatdeindienersvoordeargumentatievanhunvoorstellennietlouterhetreferendumoverdeEuropeseGrondwetgebruiken,vragenzijtochofditvoorbeeldnietongelukkigisgekozen.Dezeledenvragendeinitiatiefne-mersdanookofhetreferendumoverdeEuropeseGrondweteengoedendusnatevolgenvoorbeeldisenofdatookgeldtvoorhetniet-bindendekarakterendebemoeienisvanhetparlementbijdetotstandkomingvanhetreferendum.Willendeinitiatiefnemershieropingaan?Deinitiatiefnemerswensenookdeinvloedvandekiezersophetbeleidtevergroten.Hebbendeinitiatiefnemersanderemogelijkhedenophetterreinvanbestuurlijkevernieuwingalsalternatiefmiddeltothetdoelvanhetvergrotenvandeinvloedvankiezersoverwogen?Zoja,welkeenwaaromisdaarniet(mede)voorgekozen?Zonee,waaromniet?Deinitiatiefnemerszijnvanmeningdateenopiniepeilingnietalsalterna-tiefkandienenvooreenreferendum.DeledenvandePvdA-fractiezoudenevenmingraagziendathetmiddelvandeopiniepeilingzouwordengebruiktalsaanvullingopderepresentatievedemocratie.Tochhebbendezeledennogenkelevragenbijdeargumentatieoverhetstandpuntvandeinitiatiefnemersmetbetrekkingtothetafkeurenvandeopiniepeiling.Zowordtgestelddateenopiniepeiling«eenmomentopname»is?Inhoeverreonderscheidtditzichvanhetreferendum?Waaromisdaargeensprakevaneenmomentopname?DeledenvandeVVD-fractiehebbenkennisgenomenvanhetinitiatiefwets-voorstelvandeledenDuyvendak,DubbelboerenVanderHamhoudendeverklaringdatergrondbestaateenvoorstelinoverwegingtenementotveranderingindeGrondwet,strekkendetotopnemingvanbepalingeninzakehetcorrectiefreferendum.Alvorensdezeledeneenstandpuntinnemen,willenzijgraageersteenaantalopmerkingenmakenendeindienerseenaantalvragenvoorleggen.DebelangrijksteredenwaaromdeledenvandeVVD-fractietegeneencorrectiefreferendumzijngeweest,isdatNederlandeenstelselvanverte-genwoordigendedemocratiekent,waarindeinvloedvandebevolkingtotuitingkomtdoormiddelvandevolksvertegenwoordiging.Indezeoptiekschenkendeburgershunvertrouwenaandevolksvertegenwoordigers.Hetinvoerenvaneencorrectiefwetgevingsreferendumkandanooknietandersdanalseenaantastingvandatstelselwordengezien.VoordeledenvandeVVD-fractieweegthetprimaatvanhetvertegenwoordigendestelselzwaar.Alsdeeindbeslissingoverwetsvoorstellenbijdeburgerswordtgelegd,danbetekentdat,hoejehetookwendtofkeert,eenaantas-tingvanhetvertegenwoordigendestelsel.Ookishetnietuitgeslotendatburgerszichbijeenreferendumlatenleidendooranderemotievendandiewelketemakenhebbenmethetonderwerpwaaroverhetreferendumgaat.BijhetreferendumoverhetVerdraginzakeeenEuropeseGrondwetwasdatduidelijktemerken.TweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30174,nr.83 Ookkandeinvloedvanbelangengroepenbijzondergrootworden,watkanleidentotprofessionaliseringvanhetreferendum.DatdeledenvandeVVD-fractieeerder,tentijdevandekabinettenKokIenII,welakkoordmethetcorrectiefwetgevingsreferendumzijngegaan,hadpolitiekeredenen.Zijhebbendatnooitonderstoelenofbankengestoken.Daarnaastbeseffendezeledendatburgerssteedsmeerbijdepolitiekenhettevoerenbeleidbetrokkenwillenworden.Doormiddelvaneenrefe-rendumkunnenkiezersinderdaadactiefbijdepubliekezaakwordenbetrokkenenkandeinvloedvandekiezersophetbeleidwordenvergroot.Ditzijnvoordelenvanhetreferendum,dieookzijzien.DeledenvandeVVD-fractiezullenuiteindelijkmoetenbepalenwelkeoverwegingenvoorhenhetzwaarstewegen.HierwordtnogopgemerktdatdeledenvandeVVD-fractie,uitprincipieeloogpunt,steunhebbengegevenaanhethoudenvaneenraadplegendreferendumoverhetaleerdergenoemdeVerdraginzakedeEuropeseGrondwet.ZijhebbendatgedaanomdatdekiezerszichandersnietzoudenkunnenuitsprekenoverdatVerdrag,waarinookgrondrechtenwarenopgenomen.Datwasvoordezeledeneenbelangrijkeoverwegingomvoorditreferendumtezijn.Welhebbenzijtoenookopgemerktdatzijopnieuweenstandpuntzoudeninnemen,mochtennieuwevoorstellenmetbetrekkingtotdeinvoeringvanwelkreferendumdanookwordeningediend.Zijwildenzichtoennietvoordetoekomstvastleggen.DeledenvandeChristenUnie-fractiehebbenkennisgenomenvanditwetsvoorsteldatopnieuwbeoogteenregelingindeGrondwetvastteleggen,terinvoeringvanheteencorrectiefwetgevingsreferendum.Indeveledebatteninhetverledenzijndevoor-ennadelengenoegzaamgewis-seld:dezeledenhebbenergeenbehoefteaandezeuitentreurenteherhalen.Watbetrefthetvoorliggendewetsvoorstelhebbendezeledeneenaantalvragen.Deindienersstellenopbladzijde1.vandememorievantoelichtingdathetcorrectiefwetgevingsreferendumeenwelkomeaanvullingisopderepresentatievedemocratie.Opbladzijde2wordtechtergesprokenvaneen«noodzakelijke»aanvulling.DeledenvandeChristenUnie-fractievragendeindienersnadertebeargumenteren,waaromisgekozenvoorhetwoord«noodzakelijk»enwelkfalenvanderepresentatievedemo-cratiehetnoodzakelijkmaaktdatervormenvandirectedemocratiewordeningevoerd.Medeindatverbandvragendezeledenofditfalenvanderepresentatievedemocratieookbinnenhetsysteemkanwordenopgelost,bijvoorbeelddooreenrevitaliseringvanpolitiekepartijen.Zonee,waaromniet?TevensvragendeledenvandeChristenUnie-fractiedeindienersdeopmerkingtoetelichtendatdezevormvandirectedemocratiezorgtvoorspreidingvanmacht.Dezeledenvragendeindienersopgrondwaarvanzijdaarnoodzaaktoezien.Deindienersstellenopbladzijdevandememorievantoelichtingdatdeervaringmethetnationaalreferendumop1juni2005,endedaaraangekoppeldediscussieoverhetwelofnietbindendekarakterervan,medeaanleidingisgeweestvoorindienersomhetreferendumhelderteregelen.Hoeverhoudtzichdittotdeuitspraakopbladzijde7vandememorievantoelichting,namelijkdatdeuitkomstvaneennationaalraadplegendniet-correctiefreferendummoetwordengezienalseenzwaarwegendadviesaandeNederlandsewetgever,zovragendeledenvandeChristenUnie-fractie.Deindienerswijzen,teronderbouwingvanhunvoorstel,opdepositieveervaringendiezijnopgedaanbijhetgehoudennationalereferendumoverdeEuropeseGrondwet.UithetfeitdatdeuitslagvandestemminginTweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30174,nr.84 belangrijkemateafweekvandedoorpolitiekepartijeningenomenstand-punten,leidenindienersafdathetnietmeervanzelfsprekendisdatdeachterbanvanpolitiekepartijenopallebelangrijkepuntenhetzelfdevindtalsdepartijwaaropzijstemmen.Niettemintrekkenzijtochdeconclusiedatereenbelangrijkerolvoorpolitiekepartijenisweggelegdbijeendergelijkreferendum.DeledenvandeChristenUnie-fractievragenofhetreferendumoverdeEuropeseGrondwetnietookheeftaangetoonddateenburgerzichuiteindelijkweinigwilofhoeftaan(te)trekkenvanalleargumentenvanpolitiekepartijen.DeledenvandeChristenUnie-fractievragendeindienersdanookintegaanopdevraagofenhoevoorkomenkanwordendatbijeenreferendumandere,daninhoudelijkeoverwe-gingeneenrolmeegaanspelen.Deindienersgaaninophetbezwaardatbelangengroepenreferendakunneninitiërenenafdwingen.Zijzienditnietalseenbezwaar.DeledenvandeChristenUnie-fractiezijnechtervanmeningdatditweleengevaarkanzijn,naarmatedrempelsvoorhetinleidendeverzoekenhetopkomst-percentagesteedslagerwordenvastgesteld.Zonderduidelijkheiddaar-overkannietopvoorhandwordengestelddathetgebruikdoorbelangen-groepenzonderbezwaaris.Delenindienersdezemening?Inreactieophetbezwaardateenreferendumpolariseert,stellenindienersdatditervoorzorgtdatkiezers,partijenenmaatschappelijkeorganisatiesgedwongenzijneenkeuzetemaken.DeledenvandeChristenUnie-fractieconstaterennaaraanleidingvanhetgehoudenreferendumoverdeEuro-peseGrondwet,datnietallekiezersovereendermategecompliceerdonderwerpzelfeenkeuzewillenmaken.Dezeledenvragendeindienershieroptereagerenendaarbijtevensintegaanophetbezwaardatdoormiddelvaneenreferendumeengecompliceerdprobleemgesimplificeerdaandekiezerswordtvoorgelegd.DeledenvandeSGP-fractiehebbenkennisgenomenvanhetvoorlig-gendewetsvoorstel.Zijstellenvastdathiermeeopnieuweenpogingwordtgedaanomtekomentoteencorrectiefreferendum.BijdiverseeerderegelegenhedenhebbendeledenvandeSGP-fractiereedstekennengegevendatzijveelmoeitehebbenmetvormenvandirectedemocratie.Zijblijvenvanmeningdateenbindendreferendumnietslechtsgezienkanwordenalseenaanvullingophetbestaanderepresen-tatievestelsel.Metdeuitslagvaneenreferendumkanimmersdeuitkomstvanhetpolitiekedebatterzijdewordengestelddoorrecht-streekseinvloedvanburgers.Deaanhetwoordzijndeledenkunnenhetnietandersziendandatderepresentatievedemocratieinzo’ngevalwijktvoordedirectedemocratie.Datachtenzijeenzeeronwenselijkesituatie.Hetisdetaakvanvolksvertegenwoordigersombeslissingentenemenendaaroververantwoordingafteleggen.Hetalgemenebelangisdaarbijbepalend.Bijreferendawordtveelmeereenappèlgedaanopindividueleengroepsbelangen.OokishethoudenvanbindendereferendanaardemeningvandeledenvandeSGP-fractietesterkverbondenmetdeideo-logievandevolkssoevereiniteit.Zijzullenditwetsvoorsteldanooknietsteunen.DeledenvandeSGP-fractieerkennendaterredentotzorgisoverderelatietussenburgerenpolitiek.Zijvindenhetdanookeengoedezaakomburgersmeerbijhetbestuurtebetrekken.Demiddelendaarvoorzoekenzijbinnenhetkadervanhetrepresentatievestelsel.Hetisduszaakdatvolksvertegenwoordigerszichbijdebehandelingvanwetgevinginverbindingstellenmetdebevolkingenzichterdegerekenschapgevenvandeopiniesdieerindesamenlevingleven.Hetisdaarbijwelhuntaakom,vanuithuneigenuitgangspunten,hetgeheelvandesamenlevingtedienen.Deelbelangenkunnendaarbijnooitdoorslaggevendzijn.Alsargumentvoorvormenvandirectedemocratienoemendeindienersookhetspreidenvanmacht.DatsuggereertdateronderdehuidigeTweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30174,nr.85 omstandighedenteweinigsprakeisvanspreidingvanmacht.GraagontvangendeledenvandeSGP-fractiedaaropeentoelichting.2.InhoudwetsvoorstelVolgensdehuidigetekstvanhetwetsvoorsteldientdedrempelvanhetminimumaantalkiesgerechtigdendateenreferendumkanaanvragenbijwetwordenvastgelegd,zomerkendeledenvandePvdA-fractieop.Eendergelijkewetkanechter,ookweervolgensdetekstvanhetinitiatiefvoor-stel,alleenwordenaangenomenindientenminsteeentweederdemeer-derheidvanhetparlementdaarmeeinstemt.Watgebeurteralsergeenvereistemeerderheidvooreendergelijkewetblijkttebestaan?Iserdaninhetgeheelgeensprakevaneendrempelofiserbijgebrekaaneenderge-lijkewetgeenreferendummogelijk?Alsditlaatstehetgevalis,betekentditdefactodandateenéénderdeminderheidinhetparlementdefeite-lijketoepassingvandereferendumbepalingenzoalsdieindeGrondwetstaan,kanblokkeren?Deinitiatiefnemerswillendatdeuitslagvaneenreferendumalleengeldtindienereenenkelvoudigemeerderheidvandekiesgerechtigdenvoorheeftgestemdénindiendiemeerderheidtevenstenminsteeenbepaaldpercentagevandepersonenvertegenwoordigtdiegerechtigdwarenaanhetreferendumdeeltenemen.OokditpercentagewordtnietindeGrondwetvastgelegdmaaraandewetgeverovergelatendieeenderge-lijkewetweermeteentweederdemeerderheidmoetaannemen.Watbetekenthetindieneendergelijkewetnietdevereistemeerderheidbehaalt?Iserdangeensprakevanenigeopkomstdrempelofisdandeuitslagvangeenenkelreferendumgeldig?Alsditlaatstehetgevalis,betekentditdefactodandateenéénderdeminderheidinhetparlementdefeitelijketoepassingvandereferendumbepalingenzoalsdieindeGrondwetstaan,kanblokkeren?DeinitiatiefnemersachtenhetwenselijkdatindepraktijkervaringwordtopgedaanmetreferendainNederland.Aandehandvandezepraktijkzoudendedrempelsvoorreferendamoetenkunnenwordenaangepast,menendeinitiatiefnemers.Omdatdergelijkeaanpassingensnelenflexibelzoudenmoetenkunnenwordengedaan,achtendeinitiatiefne-mershetnietgewenstomdiedrempelsindeGrondwetvastteleggen.EenGrondwetswijzigingvereistimmersmeerinspanningdandewijzigingvaneengewonewet.DeledenvandePvdA-fractiemenenechterdathetargumentomdedrempelsnietindeGrondwetvastteleggen,nietvoldoendedoordeinitiatiefnemersisgestaafdenhebbenopditpuntenkelevragen.OpdeeersteplaatsmenendeledenvandePvdA-fractiedatdoordedrempelsnietindeGrondwetoptenemen,zelfsnieteenbenedengrens,datdeinitiatiefnemersvanhetparlementvragenintestemmenmeteenvoorstelwaarvandereikwijdtefeitelijknogonduidelijkis.Kunnendeindienershieropingaan?Opdetweedeplaatsishetdezeledennietduidelijkwaarom,alseensnellewetswijzigingdoordeindie-nerswordtgewenst,dantocheentweedederdemeerderheiddaarvoornodigis.DeindienershanterenalsargumentomgeenbenedendrempelsindeGrondwetoptenemeneengebrekaanpraktijkervaringmetnatio-nalecorrectieveraadgevendereferenda.DeledenvandePvdA-fractievragenwatdeervaringeninhetbuitenlandzijnmetdrempelsmetrefe-renda?KunnendieervaringennietwordenmeegenomenenhunneerslagvindenindeonderhavigeGrondwetswijzigingdooralsnogbeneden-grenzenoptenemen?DeledenvandeVVD-fractiezieninhetonderhavigewetsvoorstelveelovereenkomstenmetdewetsvoorstellendietentijdevandekabinettenKokIenIIwerdeningediend.Datneemtnietwegdatereenpaarbelang-rijkeverschillenzijn.TweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30174,nr.86 DeindienerskiezenervooromdedrempelsvoorhetinleidendeverzoekenhetdefinitieveverzoeknietindeGrondwetzelfoptenemen,maarineengewonewet.DeledenvandeVVD-fractievragendeindienersditnadertemotiveren.Naardemeningvandezeledenzijndedrempelsvoorhetinleidendeenhetdefinitieveverzoekeenbelangrijkonderdeelvandetotaleregelingmetbetrekkingtothetcorrectiefreferendum.HunvoorkeurgaatdanookuitnaaropnemingdaarvanindeGrondwet.Aanwelkedrempelsvoorbeideverzoekendenkendeindienersoverigens,zovragendezeleden.Deindienerswillenvoorkomendatdewetgeveraltegemakkelijkdedrempelskanwijzigen.Zijstellendanookvoordathetwetsvoorstel,dathetvereisteaantalkiesgerechtigdenvoorhetinleidendeverzoekenhetdefinitieveverzoekregelt,mettenminstetweederdenvanhetaantaluitgebrachtestemmeninbeidekamersmoetwordenaangenomen.DeledenvandeVVD-fractievragenofditeenjuistekeuzeis.HetvereistevantweederdemeerderheidwordtimmerszeldenindeNederlandsewetge-vinggehanteerdenalleeninzeerbijzonderesituaties.EenvoorbeelddaarvanisdewetdiegaatoverdeschadeloosstellingvanKamerleden.Endatisdanomdatdevolksvertegenwoordigersbeslissenoverhuneigenfinanciëletegemoetkoming.Devraagisofhiersprakeisvaneenzeerbijzonderesituatie.Zijvragendeindienersdekeuzevaneentweederdemeerderheidtemotiveren.Voortswordtvoorgestelddat,alsbijhetreferendumeenmeerderheidzichtegenhetvoorstelvanwetuitspreektendezemeerderheideenbijdewettebepalendeelomvatvanhendiegerechtigdwarenaanhetreferendumdeeltenemen,hetvoorstelvanrechtswegevervalt.Ookdedrempeldiehieraandeordeis,wordtnietindeGrondwetverankerd,maarineengewonewetopgenomen.OokhiervragendeledenvandeVVD-fractieomeennaderemotivering.Zijhebbenhiermutatismutandisdezelfdeopmer-kingenalsbijdewetgevinginzakehetinleidendeendefinitieveverzoek.HetgaatdanomhetnietopnemenvandedrempelindeGrondwetendevereistetweederdemeerderheidvoordeuitwerkingswet.DeledenvandeChristenUnie-fractiehebbensympathievoordewijzigingvanhetvoorstel,indiezindatdeuitzonderingentochookindeGrondwetwordenvastgelegd.Helaasgeldtditnietvoordevaststellingvandedrem-pels.Terwijljuistdehoogtevandedrempelsvandoorslaggevendbelangisvoordevraaginhoeverreergebruikzalwordengemaaktvanhetcorrectiefwetgevingsreferendum.Tevensbepaaltdehoogtevandedrem-pelsinwelkemateersprakeisvanaantastingvanhetrepresentatievestelsel.Juistomheteenaanvullingtelatenzijnophetrepresentatievestelselishetvanbelangdatnietlichtvaardigmetditinstrumentwordtomgesprongen.Datindienerservoorkiezenomeeneisvantweederdemeerderheidvoorteschrijvenvoorhetwijzigenvandedrempels,vindendezeledennietafdoende.MetdezeeiswordtuiteindelijkweldeherzieningsprocedurevandeGrondwetomzeildendieisernietvoorniets.TenslottevindendeledenvandeChristenUnie-fractiehetboven-dienvoordebeoordelingvanhetwetsvoorstelvanbelangtewetenhoehoogindienersdedrempelswillenstellen.Zijvragendeindienershieropintegaan.DeledenvandeSGP-fractievindenheteencreatievegedachteomdegewenstedrempelsbijreferendaineentweederdemeerderheidswetvastteleggen.Zijvragenofdeindienersdehoogtevandedrempelsdaarmeezienalseenminderwezenlijkelementvanderegelingvancorrectievereferenda.DeledenvandeSGP-fractieziendedrempelbepalinginiedergevalwelalswezenlijkonderdeelenzijnderhalvevooralsnogvoorstandervanopnemingdaarvanindeGrondwet.TweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30174,nr.87 II.ARTIKELENArtikelIIOnderdeelBB(par.1AReferendum,deartikelen89atotenmet89g)Artikel89aInhethuidigewetsvoorstelhebbendeindienerservoorgekozendedrem-pelsnaderbijwettebepalen.DeledenvandeCDA-fractiekunnenzichhiernietinvinden.Mochtereenreferendumkomen,danmoetditweleeninstrumentblijvendatalleeninbijzonderegevallenkanwordengehan-teerd.Alsdeeisenvoorhethoudenvaneenreferendumnaderbijwettebepalenzijn,bestaathetgevaardatdezeeisentegemakkelijkkunnenwordenaangepast.DetoevoeginginhetwetsvoorsteldatdeKameralleenmettweederdemeerderheidkanbesluitenoververanderingvandedrempelsveranderthierweinigaan.Deindienersleggenhiermeeoveri-gensookhetadviesvandeRaadvanStatenaastzichneerominiedergevaleenbenedengrensvoordedrempelsaantebrengeninhetwets-voorstel.DeledenvandeCDA-fractiedoeneendringendberoepopdeinitiatiefne-mersomdrempelsindeGrondwetoptenemenenniet,zoalsnuhetgevalis,dezenaderbijwettebepalen.DeledenvandeCDA-fractieverzoekendeindienersdenavolgendedrempelsoptenemenindeGrondwet.Eengroepvantenminste40000kiesgerechtigdenmoeteeninleidendverzoekindienen,waarnaeengroepvaniniedergeval600000kiesgerechtigdeneendefinitiefverzoekdientteondersteunen.Indienbijhetreferendumeengroepvantenminste30%vandekiesgerechtigdentegenhetwetsvoorstelstemt,zalditwetsvoorstelvanrechtswegevervallen.DemotiveringvandeledenvandeCDA-fractievoordezedrem-pelsisdevolgende.Zijzijnvanmeningdathetcorrectiefreferendum,uniekinstrumentalshetis,aangevraagddienttewordendooreenrepre-sentatiefaandeelvandeNederlandsekiesgerechtigden.Bijlageredrem-pelsbestaathetgevaardateenlobbyorganisatieofgedrevenkleineminderheidindegelegenheidwordtgesteldhetreferendumte«kapen»tegendeheersendepubliekeopiniein.Artikel89bDeledenvandeCDA-fractiezijnverheugdteconstaterendatdeindienershetadviesvandeRaadvanStatehebbenovergenomenomuitzonde-ringentenoemenopdewetsvoorstellendieaaneenreferendumkunnenwordenonderworpenendezeoptenemenindeGrondwet.Dezeledengaanervanuitdatbegrotings-enbelastingwetsvoorstellenalswetsvoor-stellenmoetenwordengezienenderhalvezijnuitgezonderdvaneencorrectiefreferendum.GraagontvangendeledenvandeCDA-fractieeenbevestigingvandeindienersdatzijdezezienswijzedelen.Inartikel89bwordtbepaaldwelkevoorstellenvanwetnietaaneenrefe-rendumkunnenwordenonderworpen.TevenswordtinartikelIVvoorge-steldaanartikel137Grondweteenzesdelidtoetevoegen,datbehelstdateenvoorsteltotveranderingindeGrondwetalleenaaneenreferendumkanwordenonderworpennadathetdoordeStaten-Generaalintweedelezingisaangenomen.Zouhetnietduidelijkerenoverzichtelijkerzijnalsaanhetvoorgesteldeartikel89bzouwordentoegevoegddatwetsvoor-stellentotwijzigingvandeGrondwetdieineerstelezingzijnaanvaard,nietreferendabelzijn.GaarnekrijgendeledenvandeVVD-fractieeenreactievandeindieners.TweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30174,nr.88 DeindienersstellendathetweliswaarnietmogelijkisomeenreferendumtehoudenoverbepaaldeEuropeseverdragendieophetKoninkrijkalsgeheelvantoepassingzijn,maardathetwelmogelijkisoverdergelijkeverdrageneenniet-bindendraadplegendreferendumtehouden.Volgensdeindienersgeldendebezwarendiegeldenbijeencorrectiefreferendumoververdragen,niet(indezelfdemate)vooreenraadplegendniet-correctiefreferendum.DeledenvandeChristenUnie-fractievragendeindienersdezestellingnadertebeargumenteren.Hetraadplegendrefe-rendumoverdeEuropeseGrondwetheeftimmersaangetoonddathetnietvoordehandligtdekiezersuitspraaktenegeren.DeledenvandeChristenUnie-fractievragendeindienersintegaanopdekeuzeomweldebegrotingswettenuittezonderenennietdewetsvoor-stellenophetgebiedvansocialezekerheidenfiscalewetgeving,wantdiewettenhebbeneveneensvaakingrijpendeenbudgettairegevolgen.Artikel89eHetisdeledenvandeVVD-fractieopgevallendatindeartikelsgewijzetoelichtingbijditartikelmeldingwordtgemaaktvaneenderdelid,maarinhetvoorstelvanwet(nummer6)vindendezeledendatlidnietterug.Zijhebbendeindrukdatdezepassagehierabusievelijkisvermeld.Gaarnekrijgenzijhieropeenreactievandeindieners.ArtikelIIIDeindienerskiezenervoorderegelingtebeperkentotprovinciesengemeenten.Tenaanzienvandewaterschappenzienzijafvandeinvoe-ringvanhetcorrectiefreferendum,omdatdeverkiezingvandezeorganenopeenwezenlijkanderewijzeisgeregeld.DeledenvandeVVD-fractieachtendezeargumentatiemager.Hetisvoorhennietduidelijkwaaromregelgevingvanwaterschappenmoetwordenuitgezonderd.Ookwater-schappenmakenimmersregelgevingdiedeburgerskantreffen.Zijvragendeindienersdanookomeennaderemotivering.Vanuiteenoogpuntvanconsistentieredenerend,gaathetbijhetreferendumtochomdevraagofburgersdehunbindenderegelgevingwelofnietaanvaardbaarachten,entochnietomdevraaghoederegelgeverszijngekozen?Artikel128aHiervoorgeldenvoordeledenvandeCDA-fractiedezelfdebezwarenalsbijartikel89a.Voorkomenmoetwordendatreferendadelokalebesluit-vormingfrustrerenenvertragen.DeledenvandeCDA-fractieverzoekendeindienersdringendookhierdrempelsoptenemen.GedachtkanwordenaandedrempelszoalsgenoemdinKamerstuk27033-4,hoofd-stuk1,artikel4.Ookalgemeenverbindendevoorschriftenvanprovincialestatenendegemeenteraadzullenreferendabelworden.Hetzaldaarbijmeestalgaanomverordeningen.VoordeledenvandeVVD-fractiezijndealgemeenverbindendevoorschriftenhetequivalentvanwetgevinginformelezinophetnationaleniveau.Tegelijkertijdwillendeindienersnietopvoorhanddereferendabiliteitvanbesluiten,nietinhoudendealgemeenverbindendevoorschriften,uitsluiten.DeledenvandeVVD-fractievragendeindienersditnadertemotiveren.Voortsvragenzijaanwatvoorsoortbesluitendeindienersdenken.Zullendaaronderookbestemmingsplannenvallen?Deindienerswillendusookdat«andere»besluitenvanprovincialestatenofdegemeenteraadaaneenbeslissendreferendumkunnenwordenonderworpen.Hetgaatdanom«anderebijofkrachtensdewet»aantewijzenbesluiten.DeledenvandeVVD-fractievragendeindienerstemoti-TweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30174,nr.89 verenwaarommedeisgekozenvoorhetbegrip«krachtensdewet».Datbetekentdatnietalleendenationalewetgeverbijlagereregelgevingbepaaldebesluitenvanprovinciesengemeentenreferendabelkanmaken,maardatookprovinciesengemeentenzelfbepaaldebesluitenreferen-dabelkunnenverklaren.DeledenvandeVVD-fractievindendatzogemakkelijkhetbegrip«algemeenverbindendevoorschriften»kanwordenopgerekt.Zijhebbendaarmoeitemee.Waaromisernietgekozenomdeaanwijzingvande«andere»besluitenovertelatenaandenatio-nalewetgever?Waaromisdusnietgekozenvooralleen«bijdewetaantewijzenbesluitenvanprovincialestatenofdegemeenteraad?GaarnekrijgendeledenvandeVVD-fractieeenreactievandeindieners.Voortsvragendezeledenhoedeindienersaankijkentegendeproblema-tiekvanreferendaopprovinciaalenlokaalniveauinrelatietotmede-bewind.Ingevalvanmedebewindhebbendeprovinciesengemeentenimmersmindervrijheid.Dezeoverhedenzijndanniethelemaalvrijomdetaakintevullen.Ookalshetgaatomdeprovinciesendegemeentenwordthetpercentagedatmoethebbentegengestemd,nietindeGrondwetopgenomen.Ditwordtaandegewonewetgeverovergelaten.OokhiervragendeledenvandeVVD-fractienaardenaderemotiveringvandeindieners.ArtikelIVArtikel137DeledenvandeChristenUnie-fractievindenhetnietvoordehandliggenomeencorrectiefwetgevingsreferendummogelijktemakenovereenvoorsteltotveranderingindeGrondwet,nadatditvoorstelintweedelezingdoordeStaten-Generaalisaangenomen.Detweedelezingisalbedoeldalsextrawaarborg;eencorrectiefwetgevingsreferendumdaarbovenoplijktdezeledenteveelvanhetgoede.DoordeinvoeringvanhetcorrectiefwetgevingsreferendumkanbovendiendetweedelezingdoordeStaten-Generaaldevalueren.Zijvragendeindienershunkeuzevoordezeproceduretebeargumenteren,medeinhetlichtvandediscussieoverdeaanpassingvandeGrondwetsherzieningprocedure.Devoorzittervandecommissie,Noorman-denUylDegriffiervandecommissie,DeGierTweedeKamer,vergaderjaar2005–2006,30174,nr.810