Tweede tussentijds verslag van de rapporteur op het EU-voorstel voor een verordening inzake nieuwe genomische technieken (NGT)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202527 428Beleidsnota BiotechnologieNr. 407 VERSLAG VAN DE RAPPORTEURVastgesteld 9 april 2025 IntroductieDe vaste commissie voor Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur(LVVN) heeft mij aangesteld als rapporteur op het EU-voorstel voor eenverordening inzake nieuwe genomische technieken (NGT-voorstel).1De Raad heeft na lang onderhandelen inmiddels een onderhandelingspo-sitie ingenomen.2 Eerder deed het Europees Parlement (EP) dit ook al.3Hiermee gaat het dossier dan ook een nieuwe fase in, namelijk de startvan de onderhandelingen tussen de EU-instellingen. Daarom breng iktussentijds verslag uit, om in kaart te brengen hoe de onderhandelingspo-sities zich tot elkaar en het voorstel van de Europese Commissieverhouden en waar de belangrijkste discussiepunten liggen. In dit verslagkoppel ik ook terug over het gesprek dat ik heb gevoerd met vertegen-woordigers van het Europees Octrooibureau.Aanbeveling van de rapporteurDe commissie LVVN kan de toelichting in dit verslag gebruiken bijtoekomstige commissiedebatten en schriftelijk overleggen over deLandbouw- en Visserijraad.Doel van het EU-rapporteurschapHet rapporteurschap richt zich op de behandeling in Brussel van hetEU-NGT-voorstel. Het rapporteurschap heeft als doel om de informatiepo-sitie van de commissie LVVN te versterken en bij te dragen aan eenoptimale behandeling van het dossier in de Kamer door te zorgen vooraandacht en tijdige behandeling.1De Europese Commissie heeft het voorstel voor een verordening inzake nieuwe genomischetechnieken (COM (2023) 411) gepresenteerd op 5 juli 2023.26426/25, algemene oriëntatie van de Raad.3P9_TA(2024)0325, algemene oriëntatie van het Europees Parlement. kst-27428-407ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 428, nr. 4071 Terugkoppeling over de ondernomen activiteiten en bevindingenvan de rapporteurGesprek Europees OctrooibureauOp maandag 10 maart 2024 heb ik conform het aan mij verleendemandaat een gesprek gevoerd met vertegenwoordigers van het EuropeesOctrooibureau. Uit het gesprek kwam allereerst naar voren dat hetEuropees Octrooibureau geen standpunt heeft geuit richting deEU-instellingen over het NGT-voorstel. Zij zien als uitvoerder van hetEuropees Octrooiverdrag hierin geen rol voor zichzelf. Zij geven aan datde verordening er mogelijk wel toe zal leiden dat een wijziging van hetEuropees Octrooiverdrag nodig zal zijn. Het is daarom belangrijk dat erduidelijke richtsnoeren komen vanuit de EU voor de uitvoering van deverordening. Dit helpt bij het beoordelen waar eventuele tegenstrijdig-heden bestaan tussen de EU-wetgeving en het Europees Octrooiverdrag.Of een wijziging van het Europees Octrooiverdrag er daadwerkelijk komtis echter aan de lidstaten bij het Europees Octrooiverdrag. Dit is eengrotere groep dan alleen de EU-lidstaten. Op dit moment kent hetEuropees Octrooiverdrag al wel een beleid van disclaimers dat patentenniet kunnen worden aangevraagd voor conventionele planten die metbiologische methoden worden ontwikkeld. De vraag is of NGT 1 (plantenverkregen met nieuwe genomische technieken die vergelijkbaar zijn metconventionele planten) hier op aansluit. Dit is nog niet geheel duidelijk,omdat de term nieuwe genomische technieken geen term is die op ditmoment in het Europees Octrooiverdrag wordt gehanteerd.Stand van zaken onderhandelingen Raad en Europees ParlementOp vrijdag 14 maart hebben de permanente vertegenwoordigers van delidstaten in Coreper een akkoord bereikt over het onderhandelings-mandaat van de Raad op het voorstel voor de NGT- verordening. Eerderbereikte het Europees Parlement al een akkoord over hun onderhande-lingsmandaat. Nu zowel de Raad als het EP een onderhandelingspositiehebben vastgesteld, zullen de triloog-onderhandelingen van start gaantussen de EU-instellingen. In deze paragraaf zet ik uiteen hoe de onder-handelingsmandaten zich tot elkaar en tot het voorstel van de EuropeseCommissie verhouden en waar de belangrijkste discussiepunten in deonderhandelingen lijken te gaan liggen.Categorisering en definities NGT 1 en NGT 2De Europese Commissie maakt in haar voorstel een splitsing tussen tweecategorieën NGT-planten met elk een apart risicoprofiel. Categorie NGT-1planten worden gezien als vergelijkbaar met planten die ook van naturevoorkomen of via conventionele kweekmethoden kunnen wordenverkregen. Deze planten en plantmaterialen worden daarom vrijgesteldvan de bestaande regelgeving voor genetisch gemodificeerde organismen(ggo-regelgeving). Categorie NGT-2 planten zijn alle andere NGT-planten.Deze blijven wel onder de reeds bestaande ggo-regelgeving vallen. Het EPen de Raad volgen deze categorisering en definitie in grote lijnen. De Raaddoet één kleine toevoeging aan de NGT-1 definitie, namelijk dat herbicideresistentie niet tot de eigenschappen voor een NGT-1 plant mag behoren.Om te toetsen of een plant onder categorie 1 valt moet een verificatiepro-cedure worden gevolgd. Hierbij wordt getoetst aan de gelijkwaardigheids-criteria die in bijlage 1 bij de NGT-verordening staan opgenomen. Overdeze criteria voor de gelijkwaardigheid van NGT-planten aan conventi-onele planten hebben de Raad en het EP uiteenlopende ideeën. Zo zijn erverschillende ideeën over het aantal genetische modificaties. Ook maaktTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 428, nr. 4072 de Raad een onderscheid in criteria voor het gebruik van verschillendetechnieken, mutagenese en cisgenese.Intellectueel eigendom / patentenHet voorstel van de Europese Commissie gaat niet in op het vraagstukrondom patenten op NGT’s. Volgens de Europese Commissie is dezeverordening niet de juiste plek om dit vraagstuk te reguleren.Het Europees Parlement stelt in een nieuw voorgesteld artikel (artikel 4a)voor om een verbod te introduceren op alle patenten voor NGT-planten,plantaardig materiaal, delen daarvan, genetische NGT-informatie en dedaarin vervatte proceskenmerken. Tijdens de verificatieprocedure voorNGT-1 planten of producten stelt het EP net als de Raad voor dat deaanvrager ook informatie deelt over lopende of aangevraagde patenten.De Raad steunt een dergelijk algemeen verbod op alle patenten voor NGTplanten niet. De Raad neemt een wat complexer standpunt in ten aanzienvan patenten. Dit bestaat uit de volgende elementen:–Bij de verificatieprocedure voor NGT-1 planten of producten moetenbedrijven of kwekers informatie verstrekken over alle bestaande ofaangevraagde patenten. Deze informatie moet ook worden ingevoerdin een openbaar toegankelijke databank van de Europese Commissiedie alle categorie NGT-1 planten bevat.–Bedrijven of kwekers kunnen op vrijwillige basis ook het voornemenvan de octrooihouder kenbaar maken om een vergunning te verlenenvoor het gebruik onder billijke voorwaarden van een NGT-1 plant of-product waarvoor een patent geldt. Deze informatie moet ook wordeningevoerd in een openbaar toegankelijke databank van de EuropeseCommissie die alle categorie NGT-1 planten bevat.–Mochten er wijzigingen ontstaan in de situatie rondom patenten danwordt de aanvrager verzocht dit zo snel mogelijk door te geven aan deEuropese Commissie, zodat de databank zo actueel mogelijk blijft.–Er moet een deskundigengroep komen, bestaande uit deskundigen uitalle lidstaten en deskundigen van het Europees Octrooibureau rond degevolgen van patenten op NGT-planten.–Een jaar na inwerkingtreding van de NGT verordening moet deEuropese Commissie een onderzoek publiceren naar de gevolgen vanpatentering voor innovatie, de beschikbaarheid van zaden voorlandbouwers, het concurrentievermogen en de gewasveredelingssec-tor in de EU. Ook moet de Europese Commissie daarbij ingaan op detoegang van kwekers tot geoctrooieerde NGT-planten.–Het onderzoek van de Europese Commissie moet eventueel gevolgdworden door nieuwe maatregelen of nieuwe wetsvoorstellen omeventuele problemen die aan het licht zijn gekomen aan te pakken.–Na 4 tot 6 jaar moet de Europese Commissie een nieuw onderzoekdoen indien het eerste onderzoek nog geen resultaten opleverde.Etikettering NGT-1 en NGT-2Voor de categorie NGT-1 stelt de Europese Commissie voor dat etiket-tering alleen nodig is voor plantaardig teeltmateriaal (inclusief kweekma-teriaal). De Raad volgt dit standpunt. Het EP daarentegen wil dit uitbreidennaar alle producten gemaakt met NGT-1 planten of plantaardig teeltmate-riaal. Het EP benadrukt daarbij het belang van traceerbaarheid.Voor NGT-2 zijn de drie EU-instellingen het eens dat de ggo-regelgevingblijft gelden voor de etikettering.Opt-outDe Raad stelt een opt-out voor lidstaten voor, waardoor lidstaten de teeltvan NGT-planten van categorie 2 op hun grondgebied kunnen verbieden.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 428, nr. 4073 Hierbij volgt de Raad de bestaande procedureuit de ggo-regelgeving.Zowel het voorstel van de Europese Commissie als de positie van het EPbevatten geen dergelijke opt-out.NGT in de biologische sectorDe drie EU-instellingen zitten op dezelfde lijn dat NGT’s worden verbodenin de biologische teelt. De Raad geeft daarbij ook specifiek nog aan datlidstaten de mogelijkheid moeten hebben om maatregelen te nementegen de onbedoelde aanwezigheid van NGT-1 planten in de biologischelandbouw op hun grondgebied, met name in gebieden met specifiekegeografische kenmerken zoals eilandstaten.Vervolg van het EU-rapporteurschapOp korte termijn zal ik als rapporteur een werkbezoek brengen aan Brusselom nader in kaart te brengen hoe de EU-instellingen de onderhandelingenin zullen gaan over de belangrijkste punten waarin de posities van elkaarafwijken. Over deze activiteit zal ik na afloop wederom verslag doen.MeulenkampTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 428, nr. 4074