Nationaal Exploratie Programma kritieke grondstoffen

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202532 852GrondstoffenvoorzieningszekerheidNr. 374 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 15 juli 2025Om onze weerbaarheid te vergroten werkt het kabinet nationaal en inEuropees verband aan het vergroten van de leveringszekerheid vankritieke grondstoffen. De sterke afhankelijkheid van Nederland en de EUvan derde landen voor kritieke grondstoffen maakt ons immers kwetsbaar.Eén van de manieren om onze kwetsbaarheid te verminderen is door zelfkritieke grondstoffen te winnen. Volgens de doelstellingen van deEuropese Critical Raw Materials Act1 (hierna: CRMA) moet in 2030 tenminste 10% van het jaarlijkse EU-verbruik aan strategische grondstoffen2in de EU zelf worden gewonnen. Om de mogelijkheden hiervoor in kaartte brengen, is in de CRMA een verplichting opgenomen voor lidstaten omeen Nationaal Exploratie Programma voor kritieke grondstoffen (hierna:NEP) op te stellen.Via deze brief informeer ik uw Kamer, mede namens de Minister vanKlimaat en Groene Groei, over het door het Nederlands MaterialenObservatorium (hierna: NMO) opgestelde NEP. Deze zal ik ook delen metde Europese Commissie.Hiermee wordt voldaan aan de verplichting voor EU-lidstaten onder deCRMA om een inventarisatie en (mits relevant) een plan voor exploratievan de kritieke grondstoffen in hun bodem en ondergrond te maken. Ookwordt hiermee invulling gegeven aan de motie van het Lid VanWijngaarden, die de regering verzoekt om onderzoek te doen naarmogelijkheden voor mijnbouw van duurzame aardmetalen in Nederland3.1Verordening (EU) 2024/1252, Artikel 19: Nationale exploratieprogramma’s2Strategische grondstoffen zijn een subset van 17 kritieke grondstoffen die belangrijk zijn voorde energie- en digitale transitie, ruimtevaart en defensie, die een hoger risico hebben opleveringsonderbrekingen en die moeilijk vervangbaar zijn (substitutie, productie en/ofleveranciers).3Kamerstuk 32 849, nr. 224 kst-32852-374ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 852, nr. 3741 Appreciatie Nationaal Exploratie Programma (NEP)Het Nederlandse NEP is meegestuurd met deze brief en bevat eeninventarisatie van het kritieke grondstoffenpotentieel in Nederland. HetNMO heeft hiertoe alle bestaande publieke kennis en data met betrekkingtot minerale en kritieke grondstoffen in de Nederlandse bodem enondergrond, inclusief het Nederlandse deel van de Noordzee, verzameldin het NEP. Er is slechts tweemaal eerder onderzoek gedaan naar mineralegrondstoffen in de Nederlandse bodem en ondergrond, in 1918 en in1946. Het NEP vormt daarmee ook een actualisatie van de bestaandepublieke kennisbasis hierover.Kritieke grondstoffenpotentieel in NederlandVan de huidige Europese lijst van 34 kritieke grondstoffen4 kan deaanwezigheid van bauxiet, grafiet, veldspaat, nikkel en platinametalen inNederland op basis van de bestaande kennis worden uitgesloten. Dezekomen namelijk voor in bepaalde soorten gesteenten waarvan hetbestaan in Nederland nooit op bereikbare diepte is aangetoond en datvanuit geologisch oogpunt ook hoogst onwaarschijnlijk is. Deze grond-stoffen zijn daarom niet opgenomen in het NEP.Het NEP is onderverdeeld in zes soorten minerale bronnen die inNederland voorkomen en die in potentie kritieke grondstoffen zoudenkunnen bevatten, ook wel «minerale systemen». Hieronder volgt eenoverzicht van de minerale systemen waarvoor het kritieke grondstoffenpo-tentieel is onderzocht door het NMO:Mineraalzand: Grofkorrelige oppervlaktedelfstoffen, zoals grind en zand,die verhoogde concentraties zware mineralen kunnen bevatten,waaronder niobium, tantaal, titanium, wolfraam en zeldzame aardele-menten.IJzer-, mangaan- en fosforconcreties: Ondiepe afzettingen van fosforiet,ijzeroer en mangaangronden, die in het verleden op kleine schaal zijnafgegraven voor fosfaat- en ijzerproductie.Water en pekel: Diepe ondergrondse pekel met verhoogde concentratiesaan kritieke grondstoffen zoals lithium, strontium, magnesium en boor.Sulfiden: Voorkomens van sulfidemineralen, die ook kleine hoeveelhedenvan andere kritieke grondstoffen kunnen bevatten zoals kobalt, arseen,antimoon, gallium, germanium en bismut.Huidige en historische mineralenwinning: Industriële mineralen zoalssteenzout, magnesiumzout en zilverzand, die reeds worden gewonnen inNederland en die kunnen worden opgewerkt tot kritieke grondstoffen, enmetallurgische steenkool (cokeskolen) in steenkoollagen.Industriële en gemeentelijke afvalproducten: Restafvalproducten vanzware industrie en afvalenergiecentrales (onder andere bodemas vanafvalverbranding en staalslakken) die spoorelementen zoals koper,magnesium, mangaan en vanadium kunnen bevatten. Daarnaast kunnendeze restafvalproducten onder de voorwaarden die hiervoor gelden5worden gebruikt als bouwstof. Het wordt geen onderdeel van deNederlandse bodem en moet worden verwijderd als een bouwwerk zijnfunctie verliest. Als het materiaal moet worden verwijderd is dit inpotentie ook een bron van kritieke grondstoffen, daarom is het in het NEPopgenomen.4Zie: Kritieke en strategische grondstoffen - Nederlands Materialen Observatorium5Zie: Inhoudelijke voorschriften toepassen van bouwstoffen (paragraaf 4.123 Bal) | Informa-tiepunt LeefomgevingTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 852, nr. 3742 Conclusies NEPUit het NEP komt naar voren dat de mogelijkheden voor op zichzelfstaande winning van kritieke grondstoffen in Nederland tot dusver beperktzijn. Hiervoor zijn de aangetroffen hoeveelheden te klein. Er zijn eventueelwel mogelijkheden voor coproductie met bestaande activiteiten. Daarbijwordt kritieke grondstoffenwinning gecombineerd met een andere,primaire (winnings)activiteit. Zo zou, als de concentratie hoog genoeg is,coproductie kunnen plaatsvinden met geothermie door kritieke grond-stoffen uit geothermiewater te halen. Daarnaast worden enkele van de inkaart gebrachte minerale grondstoffen reeds actief gewonnen, maar nietverder verwerkt tot een kritieke grondstof. Zoals bijvoorbeeld magnesi-umzout6 en zilverzand, waarvan de kritieke grondstoffen magnesium-metaal respectievelijk silicium kunnen worden gemaakt (zilverzand wordtnu onder andere toegepast in de glas-, chemie- en metaalindustrie enmagnesiumzout in industriële vuurvaste stenen, voeding en de papierin-dustrie, en voor gladheidsbestrijding).Om het kritieke grondstoffenpotentieel van de onderzochte mineralesystemen in Nederland volledig te kunnen beoordelen, is verderonderzoek noodzakelijk. Hiertoe is in het NEP een overzicht van mogelijkeonderzoeksinitiatieven per mineraal systeem opgenomen – zoalseveneens is voorgeschreven door de CRMA.VervolgHet kabinet zal de komende tijd in overleg treden met het NMO over de inhet NEP genoemde mogelijke onderzoeksinitiatieven. De insteek daarbijzal onder andere zijn om helder te krijgen voor welke van de zes mineralesystemen in het NEP het kritieke grondstoffenpotentieel verder onderzoekrechtvaardigt. Voor de minerale grondstoffen die reeds actief wordengewonnen wordt daarbij ook meegenomen of daar ruimte voor is incombinatie met bestaande toepassingen.Op Europees niveau voert Nederland gesprekken met andere lidstatenover de opvolging van de NEP’s van de lidstaten, en daarmee demogelijkheden voor eigen mijnbouw van kritieke grondstoffen in de EU.Deze gesprekken vinden plaats in de CRMA board waarin alle EU lidstatenonder voorzitterschap van de Europese Commissie vertegenwoordigdzijn.Tot slotVooralsnog gaat het hier om onderzoek als onderdeel van een bredereEuropese inventarisatie en concludeert het kabinet voor nu dat winningvan kritieke grondstoffen in Nederland niet aan de orde is. Het potentieelhiervoor is tot dusver beperkt en zou verder moeten worden onderzocht.Als er in de toekomst sprake zou zijn van eventuele (co)productie vankritieke grondstoffen, wordt dat onder andere afgewogen op basis van dekaders voor mijnbouwactiviteiten in het Programma Duurzaam GebruikDiepe Ondergrond7.De komende tijd werkt het kabinet, samen met het NMO en anderepartners, verder aan meer inzicht in het kritieke grondstoffenpotentieelvan de minerale systemen in het NEP. De intensivering van kennis- en6Zie ook Kamerstuk 29 023, nr. 5907Zie Kamerstuk 32 849, nr. 268Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 852, nr. 3743 dataprogramma’s met betrekking tot de diepe ondergrond8 (als uitwerkingvan maatregel 49 PEGA) kan hierin ook een rol spelen. Bij nieuweinzichten of ontwikkelingen zal het kabinet uw Kamer nader informeren.De Minister van Economische Zaken,V.P.G. Karremans8Zie Kamerstuk 35 561, nr. 17Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 32 852, nr. 3744