Resultaten van het vervolgonderzoek naar luchtvaartemissies

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202631 936Luchtvaartbeleid30 175LuchtkwaliteitNr. 1290 BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 12 mei 2026Op 25 april 2025 is de Kamer geïnformeerd over de bevindingen van de«Expertgroep effecten luchtvaartemissies op lokale luchtkwaliteit».1 In diebrief is toegezegd dat er naar aanleiding van de conclusies van deexpertgroep vervolgonderzoek uitgezet zou worden. Vervolgens is deKamer op 4 november 20252 geïnformeerd over de voortgang vanonderzoeken naar de emissies van luchtvaart op en rond luchthavens ende reactie op het Manifest «Gezondheid en Luchtvaart» en de brief van deMaatschappelijke Raad Schiphol (MRS). In het manifest en de brief van deMRS werd opgeroepen tot een geactualiseerd advies door de Gezond-heidsraad over de impact van luchtvaart op de gezondheid vanomwonenden. Het ministerie heeft destijds aangegeven de resultaten vanhet eerdergenoemde vervolgonderzoek naar luchtvaartemissies af tewachten voordat een advies van de Gezondheidsraad wordt overwogen.Dit vervolgonderzoek is nu afgerond en wordt via deze brief aan de Kameraangeboden.In deze brief worden de conclusies uit het vervolgonderzoek op hoofd-lijnen beschreven en wordt uiteengezet hoe het vervolgtraject rondomluchtvaartemissies eruit komt te zien. Als belangrijk onderdeel van datvervolgtraject wordt ook een advies gevraagd bij de Gezondheidsraad.Deze adviesaanvraag wordt de komende periode voorbereid. Ik merkdaarbij op dat het advies niet bedoeld is om eventuele gezondheidsrisico’suit te sluiten, maar wel om eventuele risico’s beter in kaart te brengen omin de toekomst gedegen afwegingen te kunnen maken ten aanzien vandeze eventuele risico’s. Gezien de doorlooptijd van een degelijk advies(naar verwachting zeker 1,5 jaar) zullen eventuele uitkomsten wordenmeegenomen in toekomstige beleidsvorming, en niet in de lopendewijzigingen van de luchthaven(verkeer)besluiten.1Kamerstukken II 2024/25, 31 936, nr. 12292Kamerstukken II 2025/26, 31 936, nr. 1250 kst-31936-1290ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 12901 Uitkomsten vervolgonderzoek naar LuchtvaartemissiesOp advies van de expertgroep is vervolgonderzoek uitgezet naar de hiatenin de onderzoekscope naar emissies door luchtvaart. Vanwege debetrokkenheid van veel (Nederlandse) adviesbureaus bij eerder onderzoekis ervoor gekozen om twee aan de Universiteit van Antwerpen verbondenonderzoekers te vragen een academisch onderbouwde verkenning naarde Nederlandse situatie van luchtvaartemissies rondom luchthavens uit tevoeren.3 De onderzoekers hebben dezelfde rapporten bestudeerd als diede expertgroep heeft bekeken, samen met het RIVM ultrafijnstof-onderzoek rond Schiphol, het RIVM-sterfteonderzoek en het advies van deBelgische Gezondheidsraad uit 2024. Ook hebben zij de overkoepelendeKamerbrieven geanalyseerd.De conclusie op hoofdlijnen is dat de gedane onderzoeken zorgvuldig zijnuitgevoerd en op deelgebieden waardevolle conclusies opleveren. Hettotaalbeeld uit de geanalyseerde onderzoeken lijkt wat betreft deonderzoekers te wijzen op een beperkte impact van luchtvaartemissies opde lokale luchtkwaliteit, zeker in gebieden verder gelegen van deluchthaven, zoals ik ook tijdens het commissiedebat Luchtvaart d.d.21 april jl. heb aangegeven. De onderzoeken leveren samen echter slechtseen gedeeltelijk antwoord op de vraag in welke mate luchtvaartemissiesbijdragen aan de lokale luchtkwaliteit en negatieve effecten hebben op de(totale) gezondheid van omwonenden.Dit heeft drie oorzaken:1.De beperkte stof- en bronset in de modellering en daarnaastonvoldoende validatie van modellen met meetgegevens.2.Het ontbreken van informatie over achtergrondconcentratieswaardoor de cumulatieve blootstelling niet kan worden getoetst.3.Het ontbreken van kortetijdsmetriek en piekconcentraties. Deuitgevoerde onderzoeken hebben een focus op jaargemiddelden,terwijl uur- en daggemiddelden, evenals piekconcentraties juistrelevant zijn voor het in kaart brengen van acute en subacutegezondheidseffecten.In het rapport wordt daarom aanbevolen dat er aandacht moet blijvengaan naar verdere vermindering van emissies uit grondactiviteiten(vanwege het voorzorgsbeginsel), dat de rekenmodellen via metingengevalideerd moeten worden en dat er verdere gegevens verzameldworden via gezondheidsonderzoek.Appreciatie IenWHet ministerie kan de conclusies uit het rapport volgen. Internationaal is erweinig aandacht voor onderzoek naar de gezondheidseffecten vanluchtvaartemissies. Nederland is al een voorloper met onderzoek, en deonderzoeken die de afgelopen jaren zijn uitgevoerd vormen de enigekennisbasis hierover. Tegelijkertijd is er nog altijd geen volledig beeld overde bijdrage van luchtvaartemissies aan de lokale luchtkwaliteit en effectenop de gezondheid van omwonenden. Op basis van het uitgevoerdeonderzoek lijkt de gezondheidsimpact beperkt, maar is het vooralsnog ooknog niet mogelijk om generieke conclusies te trekken over de mogelijkegezondheidsimpact van luchtvaartemissies. In het rapport van deonderzoekers van de Universiteit van Antwerpen wordt daarom een vormvan een onderzoeksprogramma aanbevolen en worden verschillendebeleidsopties meegegeven voor de korte en middellange termijn. Eerderhad de expertgroep ook al geadviseerd om onderzoeksmogelijkheden te3Bijlage bij Kamerbrief.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 12902 benutten om te komen tot een gedegen onderbouwing van de relatietussen luchtvaartemissies en gezondheid. Kortom: op basis van dit eneerdere onderzoeken is er geen directe aanleiding tot grote zorgen, maareen beter beeld van de eventuele risico’s zodat die goed kunnen wordenmeegewogen is wenselijk.VervolgaanpakEr wordt een drietal sporen uitgewerkt om het beleid rondom luchtvaarte-missies voort te zetten:1.Advies Gezondheidsraad als kaderIn het eerdergenoemde Manifest «Gezondheid en Luchtvaart» en debrief van de MRS wordt aangegeven dat er in de samenleving denodige zorgen leven over de eventuele negatieve effecten vanluchtvaart op de gezondheid van omwonenden. Sinds het laatsterapport van de Gezondheidsraad over dit onderwerp (1999) zijn er denodige nieuwe wetenschappelijke inzichten verschenen die relevantzijn voor een beoordeling van de gezondheidseffecten van luchtvaart.Wat volgens de ondertekenaars van het manifest en de MRS ontbreektis een actueel, integraal en onafhankelijk overzicht van de gezond-heidseffecten van luchtvaart in Nederland. Zij achten de Gezondheids-raad bij uitstek geschikt om hierover te adviseren.Ook het kabinet vindt een actualisatie van het beeld na ruim 25 jaarwenselijk. Daarom wordt de Gezondheidsraad gevraagd om eenadvies uit te brengen om beter inzicht te verkrijgen in de gezondheids-effecten van luchtvaart voor omwonenden. Dit advies wordt vervol-gens op twee manieren meegewogen. Enerzijds kan het advies helpenbij het vormgeven van het kader voor vervolgonderzoek. Daarbij biedthet rapport van de onderzoekers van de Universiteit van Antwerpen alnuttige aanknopingspunten. Daarnaast kan het advies van deGezondheidsraad handelingsperspectief bieden bij toekomstige temaken keuzes in het luchtvaartbeleid.De komende periode zal benut worden om de adviesaanvraag aan deGezondheidsraad op te stellen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van debevindingen van de expertgroep en het vervolgonderzoek van deUniversiteit van Antwerpen. Ook worden belanghebbenden geconsul-teerd. De inzet is om de adviesaanvraag na de zomer af te ronden.Naar verwachting zal de Gezondheidsraad ca 1,5 jaar nodig hebbenvoor het uitbrengen van een advies. Hierover is al contact geweest metde Gezondheidsraad. Dit betekent dat de resultaten van deze advies-aanvraag betrokken kunnen worden bij toekomstige beleidsvorming,zoals het nieuwe stelsel vliegtuiggeluid waarvoor nieuwe regelgevingopgesteld zal worden. Het kabinet kiest er niet voor om lopendetrajecten, zoals de LVB wijziging die nu ter voorhang voorligt in deKamer, te laten wachten op de uitkomsten van dit advies, omdat hetvan belang is om de rechtsbescherming van omwonenden zo snelmogelijk te herstellen, zoals ook opgedragen door de rechter in de RBVzaak. De impact op de gezondheid van medewerkers op de luchtha-vens zelf valt buiten de scope van de adviesaanvraag. De Minister vanSociale Zaken en Werkgelegenheid is beleidsmatig verantwoordelijkvoor gezond en veilig werken op de luchthavens en heeft hiertoerecentelijk adviezen uitgevraagd bij de Gezondheidsraad.42.Maatregelen in Luchthaven(verkeer)besluitenIn het rapport wordt ook aanbevolen om no-regret maatregelen tetreffen om de luchtvaartemissies zoveel mogelijk te beperken. Hetministerie heeft hiertoe al enkele aanpassingen in regelgevingvoorgesteld of in voorbereiding. In het ontwerp-Luchthavenverkeerbesluit Schiphol en de luchthavenbesluiten voor de4Kamerstukken II 2024/25, 29 665, nr. 528Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 12903 regionale luchthavens zijn en worden regels opgenomen om hetgebruik van de hulpmotor (APU) te verminderen en het eenmotorigtaxiën of het taxiën op minder motoren te stimuleren. Verder werkt deluchtvaartsector aan de elektrificatie van de grondgebonden operatiewaarbij het doel is dat al het grondgebonden verkeer emissievrij is in2030.Evaluatie van de maatregelen en eventuele aanvullende maatregelenof normen in de besluiten kunnen worden overwogen na afrondingvan het advies van de Gezondheidsraad. Ook worden de effecten eneventuele maatregelen van ontzwaveling van kerosine nader in beeldgebracht.3.Tussentijdse kennisverbredingIn het rapport wordt tot slot aanbevolen tot verbreding van hetonderzoeksveld om een beter beeld te krijgen van de bijdrage vanluchtvaart aan de lokale luchtkwaliteit. Zo wordt verdergegaan met hetversterken van de kennisbasis. Hierbij wordt afgestemd met het RIVM.Op basis van het advies van de Gezondheidsraad wordt de richting vaneventueel vervolgonderzoek bepaald.Tot slotZoals ik in de beleidsbrief Infrastructuur en Waterstaat5 heb aangegeven,is infrastructuur het fundament onder onze samenleving en economie, enwe maken er dagelijks gebruik van, bijna vanzelfsprekend. Tegelijkertijd ishet onontkoombaar dat in ons drukbezette land infrastructuur ook risico’sgeeft op hinder en gezondheidsschade, of we nu langs een drukkesnelweg of spoorlijn wonen, of bij een luchthaven.Deze onontkoombaarheid maakt het des te belangrijker om mogelijkegezondheidseffecten in beeld te krijgen, af te wegen en waar mogelijk temitigeren. Op het gebied van luchtvaart neemt dit kabinet hierin internati-onaal gezien een voortrekkersrol. Schiphol is de enige luchthaven terwereld waar krimp van het aantal vliegtuigbewegingen plaatsvindt omeen betere balans tussen geluidhinder voor de omgeving en economischebelangen van de sector te bereiken. Ook loopt Nederland internationaalvoorop als het gaat om het beperken van de gezondheidsschade doorluchtvaartemissies en het doen van onderzoek daarnaar. Met het vragenvan een advies aan de Gezondheidsraad gaan we daarin nog verder.De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,V.P.G. Karremans5Kamerstukken II 2025/26, 36 800 XII, nr. 34Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 936, nr. 12904