Rapport Ecologische hoofdstructuur. Terugblik 2009

30825EcologischehoofdstructuurNr.28RAPPORT:TERUGBLIK2009Inhoud1Overditonderzoek51.1Debedoelingvanterugblikonderzoeken51.2Onzeaanbevelingenuit200651.2.1Afsprakenmetprovincies51.2.2Sturingoverheid61.3Relevanteontwikkelingen61.3.1Wetinrichtinglandelijkgebied61.3.2AanwijzingEHSalsgrootproject61.3.3NieuweWetruimtelijkordening71.3.4Natura200071.3.5AmbitieEHSongewijzigd71.4Conclusiesoverstandvanzakenin200871.5Leeswijzer72TijdigerealisatieEHSonzeker82.1OmvangEHSneemttoe,maartetraag82.2GegevensovervoortgangEHSonvoldoendebetrouwbaar102.2.1Kwaliteitenbetrouwbaarheidprestatiegegevens112.2.2Centraleinformatieverzameling112.3Voortganggrondverwervingeninrichtingonduidelijk122.3.1Voortganggrondverwerving122.3.2Toepassingvrijwilligheidsprincipe132.3.3Voortganginrichting142.4Toenameparticuliernatuurbeheertelangzaam142.5Agrarischnatuurbeheerstagneert152.5.1Voortgangagrarischnatuurbeheer152.5.2Doeltreffendheidagrarischnatuurbeheer163Sturingdoorrijksoverheidverbeterd183.1Afsprakenmetprovinciesvooraloveromvangenfinanciering183.2MeerinformatiedankzijEHSalsgrootproject193.2.1Informatieoverkwaliteit,samenhangenplanologischebescherming193.2.2EerstevoortgangsrapportageGrootprojectEHS193.3Goedbeginsturingopnatuurkwaliteit203.3.1Integraalstelselvoornatuurkwaliteit203.3.2Sturingnogvooraloprealisatiewijze203.4Beginafstemmingnatuurdoelen,milieuconditiesenlocatie213.4.1Afsprakenoveraanpakmilieukwaliteitdoorprovincies213.4.2EU-richtlijnenmilieukwaliteit224Planologischebeschermingverbeterd234.1RijksbeleidvoorplanologischebeschermingEHSverbeterd234.1.1BeschermingvandeEHS234.1.2NieuweWetruimtelijkeordening244.1.3BeschermingdoorNatuurbeschermingswet1998264.2Doorwerkingrijksbeleidnaarprovinciesnognietvoldoende274.2.1Ontwikkelingruimtelijkeplannen274.2.2DetailinformatieoverliggingenomvangEHS274.2.3KaartenvanEHS274.3Doorwerkingrijksbeleidnaargemeentennognietvoldoende285ReactieministersennawoordAlgemeneRekenkamer305.1Reactieministers305.2NawoordAlgemeneRekenkamer32Aanbevelingenentoezeggingen2006enconclu-siesenaanbevelingenTerugblik200934Gebruikteafkortingen37Literatuur40TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST126756BSduUitgevers’s-Gravenhage2008TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–283 1OVERDITONDERZOEK1.1DebedoelingvanterugblikonderzoekenDeonderzoeksrapportenvandeAlgemeneRekenkamerbevattenstandaardeenaantalaanbevelingengerichtopdeoplossingvanproblemendieinhetonderzoekzijngesignaleerd.Ministerszeggensomsnaaraanleidingvandezeaanbevelingenconcreteactiestoe,somsookniet.WatgebeurtermetdeaanbevelingenvandeAlgemeneRekenkamerendetoezeggingenvanbewindspersonennadepublicatievanonsrapport?Hebbenonzeaanbevelingenopvolginggekregen?Hebbendeministersgedaanwatzijtoegezegdhebben?Dezevragenwillenwegraagbeantwoorden.Nietalleenomdatdeproblemendiewesignalerenomeenoplossingvragen,maarookomdatwewillenbeoordelenofonzeaanbevelingenaanhundoelbeantwoorden:zijnzeconcreetgenoeg,kunnendeministerieserietsmee?In2004heeftdeAlgemeneRekenkamereensysteemopgezetomdeeffectenvanhaaraanbevelingentetoetsen.Wijmonitorenovereenlangereperiode–zonodigvijfjaaroflanger–ofministeriesonzeaanbevelingenopvolgenenhuntoezeggingennakomen.InditrapportpresenterenwijderesultatenvandemonitoractiviteitenophetonderzoekEcologischehoofdstructuur,datisgepubliceerdop5oktober2006(AlgemeneRekenkamer,2006).Veelaanbevelingenuitdatonderzoekgaanoverzakendiejarennodighebbenomhunbeslagtekrijgen.Hetligtdanookvoordehanddatwijonzemonitoringindekomendejarenzullenvoortzetten.1.2Onzeaanbevelingenuit2006Wijconstateerdenin2006daternogveelmoestgebeurenomin2018hetbeoogdeeinddoel,eensamenhangendnetwerkvankwalitatiefhoogwaar-digenatuurgebieden,gereedtehebben.WijvondentoendatdeministervanLandbouw,NatuurenVoedselkwaliteit(LNV),omdatdoeltebereiken,desturingvanhetEHS-beleidmoestverbeterenendeknelpuntenindeuitvoeringmoestwegnemen.Eenduidelijkesturingachttenwijvooralbelangrijk,omdatdeprovinciesmeerverantwoordelijkhedenkregenalsgevolgvandeWetinrichtinglandelijkgebied(Wilg).Dezewetisin2007vankrachtgeworden.Vooreenbeteresturingenuitvoeringdedenweinonsrapporteenaantalaanbevelingen,diewehierkortweergeven.Inbijlage1vindtueenoverzichtvanalleaanbevelingenentoezeggingenuitdeoorspronkelijkepublicatieendeconclusiesenaanbevelingenuitdezeterugblik.1.2.1AfsprakenmetprovinciesWijraaddendeministervanLNVin2006aaninhetkadervandeWilgduidelijkekadersteformulerenwaarbinnendeprovincieshetbeleidverderkunnenvormgevenenuitvoeren(aanbeveling1,ziebijlage1).BovendienwasonzeaanbevelingomvóórdeinvoeringvandeWilgmetdeprovinciesheldereenbindendeafsprakentemakenoverdemonito-ringvandevoortgang(aanbeveling4).DooreenduidigedoelenteformulerenvoordeEHSentezorgenvooreengoedemonitoringenbundelingvanalleinformatieopeencentraalpunt(aanbeveling5),zoudenderegeringendeTweedeKamerbeterzichthoudenopdevoortgangvandeEHS.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–285 1.2.2SturingoverheidOmdeknelpuntenindeuitvoeringvanhetEHS-beleidwegtenemenraaddenwijdeministersvanLNV,vanVerkeerenWaterstaat(VenW)envanVolkshuisvesting,RuimtelijkeOrdeningenMilieubeheer(VROM)in2006verderaan:•eenintegraalstelselvoordesturingopnatuurkwaliteitteontwikkelen(aanbeveling2);•duidelijkeafsprakentemakenoverplanologischebeschermingvandeEHS(aanbeveling3)endezeactieftebevorderen(aanbeveling8);•deEHSduidelijkeraantegevenopkaart(aanbeveling6);•heldereafsprakentemakentussendeMinisteriesvanLNVenVenWoverdeprojectennattenatuurendeEHSindegrotewateren(aanbeveling7);•detoepassingvanhetprincipevanvrijwilligheidteevaluereneneventueelteheroverwegen(aanbeveling9);•zorgvuldigertekiezenuitrealisatiewijzen(aanbeveling10);•tezorgenvooreendoelmatigerinzetvansubsidiesvooragrarischnatuurbeheer(aanbeveling11)endemogelijkhedenteonderzoekenomdecontinuïteitvanagrarischnatuurbeheertebevorderen(aanbeveling12);•ervoortezorgendatereenintegraalplanvoornatuurdoelenenmilieuconditieskomt(aanbeveling13).DeministergafinzijnreactieaandathijmaatregelenwildenemenomdeformuleringenuitvoeringvanhetEHS-beleidteverbeterenendeedeentoezeggingopdemeesteaanbevelingen.Indezeterugblikrichtenwijonsopdeaanbevelingenwaaropeentoezeggingisgedaan,ofdieindepraktijkblijkentezijnopgevolgd,ookalwasdattoenniettoegezegd.11.3RelevanteontwikkelingenSindsdepublicatievanonsrapportEcologischehoofdstructuurhebbenzichdiverseontwikkelingenvoorgedaandievaninvloedzijnopderealisatievandeEHS.WehebbendezeontwikkelingenindevolgendehoofdstukkenvandezeterugblikopgenomenomeencompleterbeeldtekunnengevenvandevorderingenvandeEHS.Hetbetreftdevolgendeontwikkelingen.1.3.1WetinrichtinglandelijkgebiedPer1januari2007isdeWetinrichtinglandelijkgebied(Wilg)inwerkinggetreden.DaarmeeisdeuitvoeringvanhetbeleidomdeEcologischeHoofdstructuurterealiserengrotendeelsgedecentraliseerdnaardeprovincies.Afsprakenhieroverzijnindecember2006vastgelegdinbestuursovereenkomstentussenhetRijkendeprovincies.Vooronder-delenvandeEHSinderijkswaterenisderijksoverheiddirectverantwoor-delijkgebleven.2Daarnaastzijnookdesubsidieregelingenvoornatuur-beheerovergegaannaardeprovincies.1.3.2AanwijzingEHSalsgrootprojectDeTweedeKamerheeftop26april2007beslotenomdeEHSaantewijzenalsgrootproject(LNV,2007a;TweedeKamer–VasteCommissievoorLNV,2007a).DezebeslissingstaatopgespannenvoetmethetbesluitvandeTweedeKameromdeuitvoeringvandeEHStedecentraliserenenpasna7jaarverantwoordingtevragen.DeaanwijzingvandeEHSals1DeministerachttedeafsprakentussendeMinisteriesvanLNVenVenWoverdeEHSindegrotewaterenduidelijkgenoeg(aanbe-veling7).Hijgingnietinoponzeaanbevelingverschillendestelselsvoornatuurkwaliteitteintegreren(aanbeveling2),agrarischbeheerdoelmatigerintezettenenteonderzoekenhoedecontinuïteitinhetagrarischbeheerkanverbeteren(aanbevelingen11en12).2Hetbetrefteenaantalprogramma’svoornattenatuurinderijkswateren(NadereUitwerkingRivierengebiedNURG,Maaswer-ken,IJsselmeergebied)enhetdoorhetMinis-terievanVenWgefinancierdedeelvanhetMeerjarenprogrammaOntsnippering.AndereonderdelenvandeEHSdienietonderhetInvesteringsbudgetLandelijkGebied(ILG)vallenzijn:beheerdoorStaatsbosbeheerenbeheervanbestaandenatuurdoorderden,zoalsDefensieenwaterleidingbedrijven.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–286 grootprojectvraagtnamelijkdatdeTweedeKamergoedenregelmatigoverdevoortgangervanwordtgeïnformeerd.DithebbenwijookinonzeonderzoekennaarhetjaarverslagvanhetMinisterievanLNVopgemerkt(AlgemeneRekenkamer,2007b,2008).1.3.3NieuweWetruimtelijkordeningPer1juli2008isdenieuweWetruimtelijkeordeningvankrachtgewor-den.DezeheeftgevolgenvoordeplanologischebeschermingvandeEHS.Inhetlaatstehoofdstukvanditrapportgaanwijhieruitvoerigeropin.1.3.4Natura2000DeprocedurevoorhetaanwijzenvanNatura2000-gebiedenisin2007vanstartgegaan.Dithoudtindatinstandhoudingsdoelenendeexactebegrenzingvandezegebiedenvastgesteldworden.VoorNatura2000-gebiedengeldtwettelijkebeschermingopgrondvandeNatuurbeschermings-wet1998.OmdatvrijwelalleNatura2000-gebiedenindeEHSliggen,draagtditookbijaandebeschermingvandeEHS.1.3.5AmbitieEHSongewijzigdIndeTweedeKamerishalverwege2008gedebatteerdoverdevraagofwellichtminderlandbouwgrondinnatuuromgezetzoumoetenworden,ditmethetoogopdehuidigewereldvoedselcrisis.DeconclusiewasechterdatdeTweedeKamer(TweedeKamer,2008)endeminister(LNV,2008c)onverkortwillenvasthoudenaandebestaandetaakstelling.1.4Conclusiesoverstandvanzakenin2008UitonsterugblikonderzoekblijktdatdesturingenimplementatievanhetEHS-beleidisverbeterd,maardathettemponogniethooggenoegisomdekwantitatieveenkwalitatievedoelenvoor2018tebereiken.InditrapportwordtdezehoofdconclusievanonsterugblikonderzoeknaardeEHSnaderonderbouwd.Indevolgendeparagraafgevenweindeleeswijzeraanhoewedeonderbouwinghebbenopgezet.1.5LeeswijzerInhoofdstuk2gevenwedestandvanzakenweervoordeuitbreidingvandeEHS.Wegaaninopdestandvanzakenvoorgebiedendiealshoofdfunctie«natuur»of«landbouw»hebben.Inhoofdstuk3gaanweinopdesturingdoorhetMinisterievanLNV(aanbevelingen1,2,4,5,7,9,10en13).Vergelekenmetonsoorspronke-lijkeonderzoekisvoorhetRijkhetaccentmeeropdesturingkomenteliggen,omdatdeuitvoeringsinds2007grotendeelsisgedecentraliseerdnaardeprovincies.Hoofdstuk4betreftdeplanologischebeschermingvanEHS-gebieden(aanbevelingen3,6en8).WebesluitenditrapportmetdereactievandebewindspersonenenwatdeAlgemeneRekenkamerinhaarnawoorddaarvanvindt.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–287 2TIJDIGEREALISATIEEHSONZEKERDeministervanLNVheeftherhaaldelijkaangegevendatzijonverkortwilvasthoudenaandedoelstellingom275000hectarenieuweEHSterealiserenin2018.Omditdoeltebereikenmoetnogergveelgebeureneniseenaanzienlijkeversnellingvanhetrealisatietemponodig,terwijlhettempodeafgelopenjarenjuistlijktaftenemen.Bijdezeconclusiepastdekanttekeningdatbetrouwbareengecertificeerdegegevensoverdestandvanzakenontbreken.Diezijnwelnodigomdevoortganggoedtekunnenbewaken.IndithoofdstukgaanwedieperinopdeuitbreidingvandeEHS.In§2.1beschrijvenwedeomvangenhettempovandeuitbreiding.In§2.2gaanweinopdebetrouwbaarheidvandebeschikbaregegevens.Vervolgensgaanwenaderinopdevoortgangdieviadedriesporengeboektis:verwervingeninrichting(§2.3),particuliernatuurbeheer(§2.4)enagrarischnatuurbeheer(§2.5).2.1OmvangEHSneemttoe,maartetraagDeomvangvandeEHSblijftgeleidelijktoenemen.Omheteinddoel–275000hanieuweEHS-natuurgereedin2018–tehalenzouhettempovanrealisatievandeEHSdekomendejarenforsverhoogdmoetenworden,zoalswijookin2006almeldden(AlgemeneRekenkamer,2006).Deafgelopendriejaarwasvaneenversnellingechternoggeensprake,zoalsblijktuitfiguur1.Indeperiode2005–2007groeidedeEHSperjaarjuistlangzamer(gemiddeld4823haperjaar)danindeperiodedaarvoor(gemiddeld7050haperjaar).1990-20042005-20072008-20187.0504.82314.071GerealiseerdFiguur 1 Gemiddeld aantal hectare dat per jaar gerealiseerd is en nog moet worden gerealiseerd om de EHS-doelstelling van 2018 te halen02.5005.0007.50010.00012.50015.000In hectare per jaarNog te realiserenEind2004was38%(bijna106000hectare)vandebeoogdeuitbreidinggereed.DaarbijtekendenwijaandateendeelvandegereedgekomenhectaresbuitendeEHSlag,zoalsdezeaangegevenwasindeNotaRuimte(VROMetal.,2006).Indejaren2005–2007isdeEHSmettotaal14470haTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–288 toegenomen,zodateind2007bijna44%vandeEHSgereedwas.Inditcijferhebbenwijallegebiedenvooragrarischbeheermeegeteld,ookalszijbuitendeEHSliggen(Figuur2links).Wanneerdezegebiedenbuitenbeschouwinggelatenworden,waserop1januari2005ruim28%gereedenop1januari2008bijna31%(Figuur2rechts).3Figuur 2 Stand van zaken eind 2007 realisatie uitbreiding 275.000 hectare nieuwe EHSGereedeind 200438,5%Gereedeind 200428,4%Gereed2005-20072,3%Gereed2005-20075,3%Nog te realiserenvoor 201869,3%Nog te realiserenvoor 201856,3%Stand EHS inclusief agrarischbeheer buiten de EHSStand EHS inclusief agrarischbeheer buiten de EHSStand EHS exclusief agrarischbeheer buiten de EHSStand EHS exclusief agrarischbeheer buiten de EHSUitbreidingviadriesporenDeEHSwordtuitgebreidviadriesporen:1.doorgrondteverwerveneninterichtenalsnatuur;2.doorovereenkomstenmetparticulierenaantegaan,dieophungrondnieuwenatuurrealiseren(particuliernatuurbeheer);3.doorsubsidieteverlenenvooragrarischnatuurbeheer,waarbijlandbouwgrondnatuurvriendelijkbeheerdwordt.Destandvanzakenvandedrierealisatiewijzenintotaalwordtweerge-geveninfiguur3.3In§2.5gaanwijhiernaderopin.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–289 Figuur 3 Doel uitbreiding EHS per realisatiewijze en stand van zaken eind 2007Verwerving en inrichting133.944Particulier beheer42.771Agrarisch beheer97.685In hectareDoel uitbreiding EHS per realisatiewijzeStand van zaken eind 2007Gerealiseerd53.593Verworven, maarnog niet ingericht29.996Nog verwervenen inrichten50.355Verwerving en inrichtingParticulier beheerAgrarisch beheerGerealiseerd7.209Nog te realiseren35.562Gerealiseerd59.415Nog te realiseren38.2702.2GegevensovervoortgangEHSonvoldoendebetrouwbaarBijderealisatiecijfersdiewijindithoofdstukpresenterentekenenwijaandatdebetrouwbaarheidervannietgewaarborgdis.DerealisatiecijferszijnontleendaandeEerstevoortgangsrapportageGrootprojectEHSvandeministervanLNV(LNV,2008c).DezerapportageisvooreengrootdeelgebaseerdopdevoortgangsrapportagesvandeprovinciesinhetkadervanafsprakenuithetInvesteringsbudgetLandelijkGebied(ILG).TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2810 DoordevormingvanhetILGzijnveelverantwoordelijkhedeninhetkadervandeEHSdoorhetRijkovergedragenaandeprovincies.Hierbijvindenweheteenprobleemdatdebetrouwbaarheidvanfinanciëleenniet-financiëlegegevensnietdooreenaccountantsverklaringwordtgewaar-borgd.OokdeministervanLNVmeldtinderapportagezelfdatzijdekwaliteitvandeprovincialerapportagesoponderdelenonvoldoendevindt.AfsprakentussenhetMinisterievanLNVenhetInterprovinciaalOverleg(IPO)zijnwelinontwikkeling.Dezeafsprakenbetreffeneenanderemanieromdekwaliteitenbetrouwbaarheidvandefinanciëleenniet-financiëlegegevenstewaarborgen(LNV,2008f).Inonsrapportbijhetjaarverslag2008vanhetMinisterievanLNVkomenwijopditonderwerpterug.Eenbelangrijkknelpuntisverderhetontbrekenvanduidelijkedefinitiesenbegrippen(AlgemeneRekenkamer,2006;LNV,2008c).Ditknelpuntsignaleerdenwijookalin2006.IndeILG-bestuursovereenkomstenisafgesprokendatdeprovinciesjaarlijksoverdevoortgangrapporterenineenvoorgeschreventabelwaarindekwantitatievegegevensoverprestatiesenfinanciënmoetenwordeningevuld.Erzijnechteronvol-doendeafsprakengemaaktovertehanterendefinities,begrippenofmeetmethodenbijhetinvullenvandezetabel.Zoisnietduidelijkvastgelegdwelkehectaresalsprestatiemeegeteldmoetenworden.HetMinisterievanLNVenIPOhebbeneenprojectgroepingesteldenwerkenaaneen«HandboekILG-voortgangsrapportages»,waarinnadereomschrijvingenendefinitieswordengegevenmetalsdoeldevolgendeILG-voortgangsrapportagesteverbeteren(LNV,2008c).2.2.1KwaliteitenbetrouwbaarheidprestatiegegevensHetMinisterievanLNVendeprovincieszijnhetproject«Nulmetingopkaart»gestart.Doelvanditprojectishetverbeterenvandekwaliteitenbetrouwbaarheidvandeprestatiegegevens,hetopvullenvanwittevlekkenindeinformatievoorzieningenhetaanbrengenvaneeneenduidigonderscheidtussenbeheerbinnenenbuitendeEHS.DitprojectisgestarttoenbijdeuitwerkingvandeILG-bestuursovereenkomstenbleekdatertussenRijkenprovinciesverschilvaninzichtbestondoverdestandvanzakenrondderestanttaakstellingen.Inhetproject«Nulmetingopkaart»wordenperprovinciedenogterealiserenEHS-gebiedenper1-1-2007vastgesteldenopeendigitalekaartgezet.OpgrondvandeuitkomstendaarvanzoudendenogterealiserenEHS-gebieden,zoalsvermeldindebestuursovereenkomsten,in2007opnieuwwordenbezien.Omdatde«Nulmetingopkaart»pasindetweedehelftvan2009wordtafgerond,isdatnognietgebeurd.DatbetekentdatbijnatweejaarnadestartvanhetILGnogsteedsgeengoedbeeldbestaatvandesituatiebijaanvangvanhetILG.2.2.2CentraleinformatieverzamelingHetministerieheeftonzeaanbevelingopgevolgdominformatieopeencentraalpuntteverzamelenenteanalyserenenvoorallebetrokkenentoegankelijktemaken.Detoezeggingdatdeministerhieroverafsprakenzoumakenmetdeprovinciesisnagekomen.MededoordeaanwijzingvandeEHSalsgrootprojectisdeinformatie-voorzieningverbeterdtenopzichtevandeinformatiedieindejaarver-slagenvandeministerieswerdverstrekt.ZozijnindeEerstevoortgangs-rapportageGrootprojectEHSverschillendeinformatiebronnen(LNV,VenW,provincies)overzichtelijkgebundeldenkomenermeeraspectenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2811 aandeorde.Ookisvooreendeelvandeontbrekendeinformatieeenverbetertrajectaangegeven.Overeenaantalrelevanteonderwerpenbevatderapportagegeenprestatiegegevens,zoalsdevraagwelkevandever-worvengrondenopdejuisteplekliggen,deontwikkelingeninhetaantalhectaresruilgrondenhoehetstaatmetdeplanologischebescherminginbestemmingsplannen.InformatiehieroverwordtooknietgevraagdindevoorgeschreventabelvoordeILG-rapportagevoordeprovincies.Ookzijndegegevensoverhetaantalgerealiseerdehectaresnietzondermeertevergelijkenmetgegevensuitanderejaren.Hierdoorisdevoortgangvanhetuitvoeringsprocesnietgoedtevolgenenkanookdeuitvoeringniettijdigwordenbijgestuurd.2.3VoortganggrondverwervingeninrichtingonduidelijkViaheteerstespoor,verwervingeninrichting,wildeministerin2018133944hanieuwenatuurrealiseren.Hiervoormoet130444hawordenverworven4en133944hawordeningericht.5Figuur4geeftdedoelenenderealisatietoteind2007weervoorheteerstespoor.133.94435.35515.00029.99653.59348.33918.77217.77449.059Figuur 4 Stand van zaken verwerving en inrichting per 31 december 2004 en 2007 en de doelstelling voor 2018 (inrichting exclusief particulier beheer).Nog niets gebeurdVerworven buiten EHS als ruilgrondVerworven op goede plek, maar niet ingerichtVerworven en ingericht025.00050.00075.000100.000125.000150.000In hectare200420072018Brongegevens2004:AlgemeneRekenkamer,2006.Brongegevens2007:LNV,2008c.2.3.1VoortganggrondverwervingDegegevensoverdeverwervingvangrondopdejuisteplekenruil-grondenzijnnietduidelijk.VolgensdeEerstevoortgangsrapportageGrootprojectEHS(LNV,2008a)wasereind2007intotaal98589hagrondvoordeEHSverworveneniserin2005–200714047haverworven.Opbasisvandezegegevenszouper31december200484542haverworvenzijn.Datsluitechternietaanbijde85605hadiehetMinisterievanLNVin2006noemde6(AlgemeneRekenkamer,2006).IndevoortgangsrapportagewordtgeenonderscheidgemaakttussengrondbinnendeEHS(dusopdejuisteplek)enruilgrond.Deprovincieshoevendaaroverooknietterapporteren.Ookhoevenzijnietterappor-4Eendeelvandegrond(3500ha)isalinbezitvanhetRijkenhoeftdusnietaangekochtteworden.5Daarnaastmoetbinnenhettweedespoor,particuliernatuurbeheer,42771hawordeningericht.InderapportagesvanLNVwordendetaakstellingenvoorinrichtingvanparticu-lieregrondenenvannieuwedoorhetRijkverworvengrondenbijelkaaropgeteld(totaal176715ha).OverigensisdetaakstellingvoorverwervingeninrichtingindeEerstevoort-gangsrapportageGrootprojectEHS(LNV,2008a)endebegrotingvanLNVvoor2009(LNV,2008d)ietslagerdanvoorheen.Dezeveranderingwordtindekamerstukkenniettoegelicht.666833habinnendeEHSplus18772haruilgrondbuitendeEHS.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2812 terenoverdeafspraakindeILG-bestuursovereenkomstendatzij17500havandeeerderaangekochteruilgrondenzullenruilenvoorgrondbinnendeEHS.Daardoorbestaatgeeninzichtindeomvangenomloop-snelheidvanruilgronden.WelvermeldthetMinisterievanLNVdatdeervaringleertdatjaarlijksongeveereenderdedirectopdejuisteplekwordtverworvenentweederdealsruilgrond.Deverwachtehoeveelheidruilgrondop31december2007bedroegvolgensLNVongeveer15000ha.DezecijferssluitennietaanbijdeinformatiediehetMinisterievanLNVonsin2006verstrekteoverdestandvanzakenper31december2004:18772haruilgrond(AlgemeneRekenkamer,2006).OoksluitendecijfersnietaanbijdehoeveelheidruilgrondendiehetministerieopgafvoordeNatuurbalans2008,gepubliceerddoorhetPlanbureauvoordeLeefomgeving(PBL):27500haeind2006(Bredenoordetal.,2008;PBL,2008a).7HetPBLconcludeerdeopbasisdaarvandatdeverwervingvangrondbinnendeEHSstagneerdedoordatalleenruilgrondenwerdenaangekocht(PBL,2008a).OverigensheeftdeministervanLNVtenonrechteaandeTweedeKamergemelddatwijderuilgrondeninonzerapportenbuitenbeschouwinglaten.Ditisniethetgeval,maarvooreenjuistbeeldvandevoortgangmakenwijonderscheidtussengrondendiebinnendeEHSzijnverworvenenruilgrondenbuitendeEHS.MethetaankopenvanruilgrondenisdeverwervingstaakstellingnaaronzemeningnietgerealiseerdomdatdegrondindetoekomstnoggeruildmoetwordenvoorgrondbinnendeEHS.2.3.2ToepassingvrijwilligheidsprincipeIn2006dedenwijdeaanbevelingdetoepassingvanhetvrijwilligheids-principeteevaluerenenindiennodigdewijzevantoepassingteherover-wegen.TelangvasthoudenaanhetvrijwilligheidsprincipebelemmertvolgensonsdevoortgangvandeEHS.DetoenmaligeministervanLNVvondeenevaluatievanhetvrijwilligheidsprincipeopbasisvanopgedaneervaringensteedslogischernaarmatedevoortgangvanderealisatievandeEHSvorderde.InhetkadervanhetILGhadhijmetprovinciesafgesprokendathijoverditonderwerp«devingeraandepols»zouhoudenenindiennodigmaatregelenzounemen.Begin2008heeftdeRaadvoorhetLandelijkGebiedderegeringeenadviesuitgebrachtoveronteigening.Inditadviesonderschrijftderaadonzeaanbevelingoverhetvrijwilligheidsprincipe.Deraadconcludeertdat:•indeuitvoeringsstrategievoordeEcologischeHoofdstructuureenmentaleomslagnodigis:«vanvrijwillignaarverantwoord»;•depraktijklaatziendatonteigeningeen«positiefinstrument»gewordenis;•onteigeningvoornatuurdoeleindenkanrekenenoptoenemendeacceptatie;•eenaantalmythendebenodigdementaleomslagindewegstaan(RaadvoorhetLandelijkGebied,2008).ProvincieszijnviadeILG-bestuursovereenkomstenbevoegdvoordeverwervingendaarmeeookvoorhettoepassenvanonteigening.DeministerheeftmetdeprovinciesindeILG-bestuursovereenkomstenafgesprokendatzijgezamenlijk,indezevenjaardiehetILGtelt,nietmeerdan10%vandehectaresviaonteigeningzullenverwerven.Deprovincies7VolgensLNVisdaarbijeenanderedefinitievanruilgrondengebruikt,namelijkallegrondinbezitvanBureauBeheerLandbouwgronden(BBL)dieistoegerekendaandeEHS.VandezegrondligtvolgenshetMinisterievanLNVruim8000haterplekkeindeEHSofbinnenlopendelandinrichtingsprojectenen14000habuitendebegrenzingvandeEHS.Hetreste-rendeverschilvan5500hakanhetministerienietverklarenenzoumogelijkvoortkomenuitverschillendepeildata.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2813 hoevenindeverplichterapportagetabelnietterapporterenoverdetoepassingvanonteigening,maarhetMinisterievanLNVbeschiktweloverdezeinformatie.Deafgelopenjarenblekenvijfvandetwaalfprovinciesnietuitdevoetentekunnenmetvrijwilligeverwervingendeincidenteletoepassingvanonteigening.Sommigeprovinciespastenonteigeningvakerdanin10%vandegevallentoe.Hetlandelijkgemid-deldelagin2006nogonderde10%,maarhetkabinetsluitnietuitdatde10%-grensalvoordetussentijdseevaluatievanhetILGin2010wordtoverschreden.Inreactieophetadviesvanderaadstelthetkabinetdatditgeenaanleidingvormthethuidigekabinetsbeleidteherzien.HetkabinethechtsterkaandetoezeggingdegrondenvoordeEHSinprincipeopbasisvanvrijwilligheidteverwerven.Welziethetkabinetdathetinhetwestenvanhetlandsteedsmoeilijkerwordtomgrondopvrijwilligebasisteverwerven.Doordatsommigeprovinciesonteigeningvakerdanin10%toepassenstaathetmaximumvan10%onteigeningvolgenshetkabinetonderdruk,maarnietzoveeldatnualdediscussiemoetwordengeopendomditpercentageteverhogenoflostelaten.Hetkabinetzietgeenredenheteerderaangekondigdeevaluatiemoment(de«midtermreview»vanhetILGin2010)naarvorentehalen(LNV,2008d).2.3.3VoortganginrichtingHettempovaninrichtingistelaagomdedoelstellingvoordeEHSin2018terealiseren.OmdetotaleuitbreidingvandeEHSin2018terealiserenmoetintotaal133944hanieuwverworvenEHS-gebiedwordeningericht.In2006constateerdenwedataandeinrichtingvannieuwenatuurnogergveelmoestgebeuren.Eind2004wasnamelijkpas49059haingericht(37%).Eind2007wasdattoegenomentot53593ha(40%).8VerdermeldthetMinisterievanLNVdat20000hainrichtingonderhandenis(LNV,2008c).Dathoudtindatdegrondenverworvenzijnendateeninrichtingsplankanwordenvoorbereidofinuitvoeringis.2.4ToenameparticuliernatuurbeheertelangzaamEentweedespooromnieuweEHS-natuurterealiserenishetaanleggenenbeherenvannieuwenatuurdoorparticulieregrondeigenarenophuneigengrond.Opdezemanierwildeministerin201842771harealiseren.In2000ishiervoordeSubsidieregelingNatuurbeheeropengesteld.In2006constateerdenwedatopdiewijzenognietveelhectaresnieuwenatuurwarengerealiseerd(2701hapereind2004).Indeperiode2005–2007ishetaantalhectaresnieuwenatuurviaparticuliernatuur-beheertoegenomen,tot7209hapereind2007(LNV,2008c).UitdetoelichtingvanLNVblijktdathierbij1988haparticulierbeheerbuitendeEHSismeegeteld.Dedoelenenderealisatietoteind2007wordenweergegeveninfiguur5.8Indezerealisatiecijfersisgeeninrichtingvanparticulierbeheermeegeteld.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2814 TaakstellingILGEinddoelEHS-beleidFiguur 5 Particulier natuurbeheer0In hectare2000200520102015201810.00020.00030.00040.00050.000Particulier beheer (SN-f)binnen en buiten de EHSParticulier beheer (SN-f)binnen de EHSUitdeevaluatievandeomslagvanminderverwervingnaarmeerparticulierenagrarischnatuurbeheerblijktdatdebereidheidonderparticulierentelaagisomdetaakstellingvan42771haparticuliernatuurbeheerterealiseren(MNP,2007b).Detragevoortgangvanhetparticuliernatuurbeheerisvoordeministergeenaanleidinggeweestdetaakstellingvoorparticuliernatuurbeheernaarbenedenbijtestellen.OmdebekendheidvanendebelangstellingvoorparticuliernatuurbeheertestimulerenheefthetMinisterievanLNVwelverschillendemaatregelengenomenomparticulieregrondeigenarenbetervoortelichten.Heteffectvandezemaatregelenhebbenwijnietonderzocht.Hetministeriesigna-leerdeinhetnajaarvan2007driebelangrijkeobstakelsvoorparticuliernatuurbeheer:dementaleomslagdienodigisbijgrondeigenaren,defiscaleafwikkelingvaneenbedrijfsbeëindiging,endeveelheidaanbijko-mende(ondermeerprovincialeengemeentelijke)voorwaardenaanveranderingeninhetbestemmingsplan.Hetministeriedenktalleendeproblemenronddefiscaleafwikkelingopkortetermijntekunnenaanpakken.Mochtdekomendejarengeensubstantiëleversnellinginhettempovanhetrealiserenvandetaakstellingvoorparticuliernatuurbeheeroptreden,danheroverweegtdeministerdetotaletaakstellingvoorparticulierbeheerbijde«midtermreview»vanhetILGalsnog(LNV,2007e).2.5Agrarischnatuurbeheerstagneert2.5.1VoortgangagrarischnatuurbeheerRuimeenderdevandenieuweEHS-natuur(97685ha),moetviahetderdespoor,agrarischnatuurbeheer,gerealiseerdworden.Eind2004waser56668haagrarischnatuurbeheergerealiseerd.In2005en2006namdeoppervlakteagrarischbeheernogtoe,in2007wasereendalingmetruim1200ha.Eind2007waser59415hagerealiseerd.Dedoelenenderealisatievandetotaleoppervlakteagrarischnatuurbeheertoteind2007TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2815 wordenweergegeveninfiguur6.TaakstellingILGEinddoelEHS-beleidFiguur 6 Agrarisch beheer0In hectare200019951990200520102015201825.00050.00075.000100.000125.000HetisonduidelijkwelkevandezehectarestotdeEHSgerekendmoetenworden.Uitkaartanalysesbleekdateind200447%(26394ha)eneind200540%(24520ha)vandeagrarischbeheergebiedenbinnendeEHSlag(AlgemeneRekenkamer,2006).HetMinisterievanLNVneemtaandateind2007tweederde(39610ha)vandegebiedenbinnendeEHSligt(LNV,2008c).LNVvermeldtnietwaaropdezeaannamegebaseerdis.OfhetpercentageagrarischbeheergebiedenbuitendeEHSsinds2006indepraktijkisveranderd,isnietbekend.IndeNotaRuimte(VROMetal.,2006)wordtgestelddatallepercelenwaareensubsidievooragrarischbeheerverleendwordt,perdefinitietotdeEHSbehorenzolangdesubsidieduurtenvoorzoverdesubsidieverleendisomtevoldoenaandetaakstellingvandeEHSvan90000ha.9Subsidiecontractenhebbeneenlooptijdvanzesjaar.MetdezedefinitiekandeliggingvanditdeelvandeEHSelkezesjaarveranderen.Voordeontwikkelingeninstandhoudingvannatuurwaardenisjuistcontinuïteitvereist.2.5.2DoeltreffendheidagrarischnatuurbeheerInonsrapportin2006vroegenwijaandachtvoordedoeltreffendheidvanhetagrarischbeheervanuitecologischoogpunt.Eengrootdeelvanhetagrarischnatuurbeheerisgerichtopweidevogels.DedoelstellingvanhetbeleidvoorweidevogelsisdathetaantalweidevogelspersoortinNederlandin2010nietmeerachteruitgaatmaarweertoeneemt(Laporte&deGraaff,2006).Ondanksalleinspanningenneemtdeweidevogelstandnogsteedssterkaf(Teunissen&Soldaat,2006).Omdeeffectiviteitvanagrarischnatuurbeheertevergroten,zouvolgenshetMilieu-enNatuur-planbureau(MNP)eengroteraandeelvanzwaarderebeheerpakkettennodigzijn.OokzoudenervolgenshetMNPmogelijkhedengeschapenmoetenwordenvoorinrichtingsmaatregelenbijagrarischnatuurbeheer,bijvoorbeeldterverhogingvanhetwaterpeil.Zulkesubsidiemaatregelenvragenwelhogerevergoedingenvoorhetagrarischnatuurbeheer(MNP,9NotaRuimte,3.3.4:«DegebiedenwaarvoorinhetkadervanhetvoldoenaandeEHS-taak-stellingvan90000hectarebeheersgebiedmetagrariërsovereenkomsteninhetkadervanagrarischnatuurbeheerwordenafgeslotenendiebinnendeineenbepaaldeverhoudingbegrensdebeheersgebiedendanwelbinnenruimejasgebiedenvallenwordentotdeEHSgerekend.»TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2816 2007a,2007b).BijdeaanbevelingenvanhetMNPpasthetbesluitvanhetMinisterievanLNVin2007omenkelebeheerpakkettendienieteffectiefwarenuitdesubsidieregelingagrarischbeheertehalen.Hetginghierbijomsubsidievoorweidevogelbeheerwaaralleennestbeschermingwerduitgevoerd.Dezebeleidswijzigingheeftnaarverwachtingeendalingvanhetaantalhectaresagrarischbeheertotgevolg(in2010–2011zullenovereenkomstenaflopenopongeveer7500ha),maardraagtbijaaneendoelmatigerinzetvanmiddelen.DecentralisatiesubsidieregelingagrarischnatuurbeheerPer1januari2007isdesubsidieregelingagrarischnatuurbeheerovergegaaninhandenvandeprovincies.Zijwerkenmomenteelaaneennieuwsubsidiestelselvooragrarischnatuurbeheerdatin2010vankrachtzalworden,tegelijkmetdeinwerkingtredingvanhetnieuweProgrammaBeheer.HetMinisterievanLNVmelddedatprovinciesbezigzijndegebiedenvoorweidevogelbeheernaderaantewijzen.Ditzoukunnenleidentoteenkrapperebegrenzingmetingangvanhetnieuwesubsidie-stelselin2010.HierdoorzoueengroterdeelvanhetgeldvooragrarischbeheeringezetwordeninecologischwaardevolleenkansrijkegebiedenenmeerbijdragenaanderuimtelijkesamenhangindeEHS.NieuwemaatregelenOmdeareaaldoelstellingvooragrarischbeheerin2018tebereikenmoetennietalleennieuwemaatregelenwordengetroffenvooruitbrei-ding,maarookvoordevervangingvanniet-verlengdecontracten.Wanneerderecentetrenddoorzet,wordthethalenvandeareaal-doelstellingvooragrarischbeheeronzeker.HetMinisterievanLNVheeftdeDienstLandelijkGebiedendeDienstRegelingengevraagduittezoekenwaaromboerenvanwiehetcontractafloopt,geennieuwecontractenmeerafsluiten.Eenvandeoorzakenisvolgenshetministeriehetgegevendatdevergoedingenvooragrarischnatuurbeheernietmeestijgenmetdeontwikkelingenvandeprijzenvandelandbouwpro-ducten.Agrarischnatuurbeheerwordtzoeenminderaantrekkelijkeoptievoorboeren.KanttekeningDeAlgemeneRekenkamerbenadruktdathetrealiserenvandetaakstellingvooragrarischnatuurbeheergeendoelopzichdienttezijn;hetiseenmiddelomdebiodiversiteitvanhetagrarischgebied(zoalsweidevogels)tebeschermen.Bijhetformulerenvanstrengereeisenaanagrarischnatuurbeheermethetoogopeenbeterebeschermingvandebiodiver-siteittelteendeelvanhetareaalnietmeermee,zodaterdansprakeisvaneen(tijdelijke)afname.AlshetRijkendeprovincieszichtezeerrichtenopdehectaredoelstelling,kandeeffectiviteitvanhetagrarischnatuurbeheer–endaarmeehetmaatschappelijkdraagvlak–inhetgedingkomen.Deuitdagingistezoekennaarvoldoendebetrokkenboerendiewillendeelnemenaanecologischeffectievemaatregelen.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2817 3STURINGDOORRIJKSOVERHEIDVERBETERDInonsonderzoekuit2006constateerdenwedathetRijkhetEHS-beleidbeterzoumoetensturen.DaartoezouhetRijkdeprovinciesduidelijkekadersmoetenstellenvooromvang,kwaliteit,samenhangenplanolo-gischebeschermingvandeEHS,zosteldenweinonsrapport.Ookduidelijkeafsprakenovermonitoringenrapportage(verantwoording)vondenwebelangrijk.Wevondendatereenintegraalstelselvoorsturingopnatuurkwaliteitmoestkomen.Totslotmoestgeletwordenopdedoelmatigheidendoeltreffendheid,ookinrelatiemetmilieuconditiesendemogelijkheidomdieteverbeteren.Deministergafaandathijdeambitiehaddezeaanbevelingenoptevolgen.Westellenvastdathetministeriezichopveelpuntenheeftingespannenomdesturingteverbeteren,zoalsookwastoegezegd.BijdeILG-bestuurs-overeenkomstenzijnafsprakengemaaktoverdefinanciëlekadersendekwantitatieveprestatiesinaantalhectares.Opditmomentstuurtdeministernogvooraloprealisatiewijze.Zijiswelvanplanommetdeprovinciesafsprakentemakenovernatuurkwaliteit.Omditmogelijktemakeniseenintegraalstelselvoornatuurkwaliteitinontwikkeling,zoalswijtoensuggereerden.Ookzijnermetdeprovinciesafsprakengemaaktoverdeaanpakvandemilieukwaliteit.Inhetvervolgvandithoofdstukwerkenwedezeconclusienaderuit.Daarbijgaanweallereerstinoptweebelangrijkeontwikkelingensinds2006:deinstellingvanEHSalsgrootprojectendeinformatiediedeTweedeKamerindatkadervraagtvandeminister(§3.2en3.3).Vervolgensbesprekenwedesturingopnatuur-enmilieukwaliteit(§3.4)endeafstemmingnatuurdoelen,milieuconditiesenlocatie(§3.5).DeplanologischebeschermingvanEHS-gebiedenendeafsprakendaarovertussenRijkenprovincieswordenbesprokeninhoofdstuk4.3.1AfsprakenmetprovinciesvooraloveromvangenfinancieringOp1januari2007isdeWetinrichtinglandelijkgebied(Wilg)inwerkinggetreden.10HiermeehebbendeprovincieshetgrootstedeelvandeverantwoordelijkheidronddeEHSgekregen.Op18december2006zijndebestuursovereenkomstenInvesteringsbudgetLandelijkGebied(ILG)tussenhetRijkendeprovinciesvoordeperiode2007–2013getekend.IndezebestuursovereenkomstenheefthetRijkmetdeindividueleprovinciesafsprakengemaaktoververplichtingentussenbeidepartijenrondderealisatievandeEHS.HiervoorsteldehetRijkin2007€439,2miljoenbeschikbaar(AlgemeneRekenkamer,2008).IndeILG-bestuursovereen-komstenisafgesprokendatdeprovinciesjaarlijksrapporterenoverdevoortgang,maardatzijpasnazevenjaar(eind2013)verantwoordingafleggen.In2010volgtdetussentijdseevaluatievandeILG.DeWetinrichtinglandelijkgebiedbiedtweldemogelijkheideenvisitatiecommis-sieintestellenomdevoortgangtebeoordelen.OnzeaanbevelingombijdeinvoeringvandeWilgduidelijkekadersteformulerenwaarbinnendeprovincieshetbeleidverderkunnenvormge-venenuitvoeren,isgedeeltelijkopgevolgd.Indebestuursovereenkom-stenmetdeprovincieszijnprestatieafsprakenvastgelegdoverhectaresverwerving,inrichtingenbeheer,verminderingvandeverdrogingenmaatregelentegenvermesting.Overhetaantalknelpunteninverbindings-zonesdatmoetwordenopgelostzijnafsprakengemaaktmetbetrekkingtotdefinanciëlekadersendekwantitatieveprestatiesinaantalhectares10Staatsblad67721december2006,Besluitvan13december2006,houdendehettijdstipvaninwerkingtredingvanWetinrichtinglandelijkgebiedenvanhetBesluitvan30november2006,houdendewijzigingvanhetBesluitherverkavelingreconstructieconcentratiegebieden(nieuwegrondslagWetinrichtinglandelijkgebied).TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2818 enaantalknelpunten.Overdenatuurkwaliteitzijnookafsprakengemaakt.11DeILG-bestuursovereenkomstenbevattengeenafsprakentussenRijkenprovinciesoverruimtelijkesamenhangenplanologischebescherming.Wijvindendatditwelhadmoetengebeurenomdatdekadersvooruitvoeringnunietduidelijkzijnenderuimtelijkesamenhangnunietisverzekerd.DeregelsvoordeplanologischebeschermingzijnwelvastgelegdindeSpelregelsEHS(zieverderhoofdstuk4).3.2MeerinformatiedankzijEHSalsgrootproject3.2.1Informatieoverkwaliteit,samenhangenplanologischebeschermingOpvoorstelvandeVasteCommissievoorLNVheeftdeTweedeKamerop26april2007deEHSaangewezenalsgrootproject.12DeTweedeKamerwildedekwantiteitenkwaliteitvandeinformatieoverderealisatievandeEHSverbeteren,omzohaarcontrolerendetaakbetertekunnenvervullen.DeTweedeKamervroegominformatieoveromvang(hectares),kwaliteit(milieuconditiesennatuurkwaliteit),ruimtelijkesamenhang,planolo-gischebeschermingendebeoogdeeffectenvandeEHS(TweedeKamer–VasteCommissievoorLNV,2007b).DeaanwijzingvandeEHSalsgrootprojectstaatopgespannenvoetmethetbesluittothetinstellenvanhetILGmeteenverantwoordingnazevenjaar,waarbijhetRijkjuistopveelgrotereafstandwaskomentestaan.InhaarreactieopdeinformatievraagvandeTweedeKamergafdeministerdanookaandatdeaanwijzingvandeEHSalsgrootprojectnietmoestleidentotheteindevandesturings-filosofieendeflexibiliteitvanhetILG,oftoteenverzwaringvandeinformatieplichtvanprovincies(LNV,2008a).OmdatdeTweedeKamerommeerinformatievroegdanwatmetprovincieswasafgesprokenoverdeILG-voortgangsrapportages,steldedeministerdatzijnietallegevraagdeinformatiekonleveren.BeleidsinformatiediebuitenILG-afspra-kenviel,wasondermeer:•defrequentievanrapporteren;•informatieoverkwaliteitvandenatuur;•informatieoverplanologischebeschermingvandeEHSingemeente-lijkebestemmingsplannen;•informatieovervistrappenennatuurvriendelijkeoevers(LNV,2008b).NaoverlegtussendeministervanLNVendeTweedeKamer(LNV,2008b;TweedeKamer–VasteKamercommissievoorLNV,2008)vonddeKamerhetvoldoendealsdeministereensperjaarzourapporterenopbasisvandeinformatievandeprovinciesinhetkadervanhetILG.DeministerbeloofdebovendiendatzijdeprovincieszouvragennaardeknelpunteninhetbehalenvandedoelstellingenvandeEHS.Zijzouhieroverrappor-tereninhetkadervanhetGrootprojectEHS(LNV,2008b).3.2.2EerstevoortgangsrapportageGrootprojectEHSOp26september2008stuurdedeministervanLNVdeEerstevoortgangs-rapportageGrootprojectEcologischeHoofdstructuuraandeTweedeKamer(LNV,2008a).DevoortgangsrapportagebevatinformatieoverelkvandepuntendiedoordeKamergevraagdwaren(omvang,kwaliteit,ruimtelijkesamenhang,planologischebeschermingenbeoogdeeffectenvandeEHS),maaroversommigeonderwerpenisdeinformatieergbeknopt.Ookdebetrouwbaarheidvandeinformatieisnognietgewaar-borgd,zoalswijinhoofdstuk2alvermeldden.HetMinisterievanLNVishethiernietmeeeensengaatervanuitdatdeinformatieindeILG-rapportagesvanprovinciesbetrouwbaaris.WelwerkenRijken11Overdebeoogdenatuurdoelenwordtindebestuursovereenkomstenalleenvermelddatin2010nadereafsprakengemaaktwordenoverdekwaliteitsborging.12ZieookdeRegelinggroteprojecten(TweedeKamer–VasteCommissievoorLNV,2007a).TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2819 provinciessamenaanverbeteringvandeILG-voortgangsrapportages,metnamealshetgaatombegrippenendefinities.3.3Goedbeginsturingopnatuurkwaliteit3.3.1IntegraalstelselvoornatuurkwaliteitInonsrapportuit2006dedenwijdeaanbevelingeenintegraalstelselvoornatuurkwaliteitoptezetten,maardeministergingdaarinzijnreactienietopin.NietteminheefthetMinisterievanLNVeengoedbegingemaaktmethetopvolgenvandezeaanbeveling.Inhetsamenwerkingsverband«Projectwaarborgennatuurkwaliteit»13iseenvoorstelvooreen«IndexNatuur,LandschapenRecreatie»uitgewerkt.Inditvoorstelwordendeverschillendestelselsomnatuurkwaliteittebepalensamengevoegdtotéénnieuwstelsel.14DenatuurdoelenvanNatura2000endewatertypenvandeKaderrichtlijnWaterzijnnietinhetstelselgeïntegreerdmaarerweleenduidigaangekoppeld.Erisookeenopzetvaneenbeoordelingssysteemontwikkeldmetdriekwaliteits-niveaus:laag,middelenhoog.15Debeoordelingscriteriawordenmomenteelconcreetuitgewerktdoormiddelvanpilots.Verderzijnerbeschrijvingenvanverschillendevormenvanagrarischnatuurbeheer(enlandschapsbeheerdooragrariërs).Dezebeschrijvingenwordeninhetstelselopgenomen.Ookhebbendeterreinbeherendeorganisatiesstandaardkostprijzenbepaaldvoorhetbeheervannatuur,landschapenrecreatievoorzieningen.EenauditopverzoekvanhetRijkenIPOheeftgeleidtoteenherberekeningvandestandaardkostprijzen.Hetnieuwestelselgaatdebasisvormenvoordebeoordelingvandeaanwezigenatuurkwaliteit.Debedoelingisdathetdaarnaastgebruiktgaatwordenvoordesturingvanhetbeleid,deformuleringvankwaliteits-doelen,hetbepalenvandebenodigdemilieukwaliteit,hetverlenenvanbeheersubsidies,hetbeheervanterreinen,demonitoringvannatuur-kwaliteitenmilieucondities,endeevaluatievanhetbeleid.Deplanningisindetweedehelftvan2009deeersteprovincialerappor-tagesoverdeactuelenatuurkwaliteitbeschikbaartehebben(nulmeting),watwijtoejuichen.In2010kunnendanafsprakengemaaktwordenoverhetambitieniveauvoornatuurkwaliteit(doelen).HetMinisterievanLNVverwachtnogenkelejarennodigtehebbenomtoteenoptimalekwaliteitssturingtekomen,inclusiefeenefficiëntmonitorsysteem.3.3.2SturingnogvooraloprealisatiewijzeIn2006dedenwijdeaanbevelingervoortezorgendathetRijkendeprovincieszichbijdekeuzeuitderealisatiewijzenmeerzoudenlatenleidendoordevraagwelkebeheerderopdebeoogdeEHS-locatiedegewenstenatuurdoelenhetbestentegendelaagstekostenkanreali-seren.Hoeweldeministerdezeaanbevelingonderschreef,iszijvrijwelnietopgevolgd.Indebestuursovereenkomstenstuurtdeministervooralophectaresperrealisatiewijze.Overdebeoogdenatuurdoelenisalleenvermelddatin2010nadereafsprakengemaaktwordenoverdekwaliteits-borging.ProvincieshebbenweldemogelijkheiddebudgettenvoordeenerealisatiewijzevoordeandereaantewendenenteschuivenindevolgordewaarinzijonderdelenvandeEHSrealiseren,zolangzijalleovereengekomenprestatiesrealiseren.Zomogenzebijvoorbeeldgeldvoorinrichtinggebruikenomgrondteverwervenendanlaterhetbudget13HieraannemendeeldeMinisteriesvanLNVenVROM,IPO,beheerdersorganisatiesenhetPlanbureauvoordeLeefomgeving.14Deverschillendestelselsbetreffennatuur-doelenennatuurdoeltypen,beheerpakkettenvanProgrammaBeheer,StaatsbosbeheerenNatuurmonumentenennatuurindelingenvandeprovincies.15Bijhetuitwerkenvancriteriavoormilieu-kwaliteitisookhetMinisterievanVROMbetrokken.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2820 voorverwervinggebruikenomdeinrichtingafteronden.DezeflexibiliteitbevordertdeslagvaardigheidbijhetrealiserenvandeEHS,doordatbeteringespeeldkanwordenopschommelingeninvraagenaanbodvangrond.3.4Beginafstemmingnatuurdoelen,milieuconditiesenlocatieOnzeaanbevelingin2006wasomperEHS-gebiednatuurdoelen,milieuconditiesenlocatiebeteropelkaaraftestemmen.Eenandereaanbevelingwasdatprovincieszoudenaangevenwiewelkemaatregelentreftomdemilieuconditiesteverbeteren.Deministeronderschreeftoendezeaanbeveling.Hijgafaaninhetoverlegmetdeprovinciestewillenbezienhoedeprovincieshierinvullingaankunnengeven.DedoelstellingvanhetRijkisnamelijkomin2027goedemilieuconditiestehebbeninalleEHS-gebiedenenalin2015indeNatura2000-gebieden.Verderishetdoeldeverdrogingopteheffenin2018(LNV,2006).HetRijkisdaarechternietmeerrechtstreeksvoorverantwoordelijk.MetdekomstvanhetILGzijndeprovinciesverantwoordelijkgewordenvoordeverbeteringvanmilieu-condities,inclusiefdeverdrogingsbestrijding.3.4.1AfsprakenoveraanpakmilieukwaliteitdoorprovinciesBijeennulmetinginhetkadervanhetILGhebbenRijkenprovinciesdeoppervlakteverdroogdgebiedbinnendeEHSvastgesteldop220000ha(Bredenoordetal.,2008).DeprovincieshebbenzogenaamdeTOP-lijstenvastgesteldvanverdroogdegebieden(ongeveer89000hectare)waarmetvoorrangmaatregelengetroffenzullenworden(PBL,2008a).Devaststel-lingheeftmeertijdinbeslaggenomendanvoorzien,doordatdeTweedeKameroverdeTOP-lijstengeïnformeerdwildewordenalvorensdezevasttestellen(LNV,2007b).Eind2007stemdendeministervanLNVendeTweedeKamermetdezelijstenin(LNV,2007c,2007d).InhetkadervanhetILGisafgesprokendatdeprovinciesvoormeerdan70000havandezeTOP-lijstenmaatregelennemenomdehydrologischesituatieteverbeteren.16Daarmeeisduidelijkgewordenwelkegebiedenalsverdroogdbeschouwdwordeneninwelkegebiedenmaatregelengetroffenmoetenworden.IndeILG-bestuursovereenkomstenisookafgesprokendatdeprovinciesmaatregelenzullentreffentegenverzuringenvermesting.17Erzijnafsprakengemaaktvoordeaanpakvanmeerdan30000hectare(LNV,2008c).WatdevoortgangbetreftwordtindeEerstevoortgangsrapportageGrootprojectEHS(LNV,2008a)vermelddatdeprovinciesverdroging,verzuringenvermestinginheteerste(opstart)jaarvanhetILGnogslechtsbeperkttegengaan(«enkelehonderdenhectares»).In2006en2007steldehetMinisterievanVROMdezogenaamde«Koop-mansgelden»beschikbaaraanprovincies.Deze«Koopmansgelden»zijnbestemdvoormaatregeleninbufferzonesrondomverdroogdegebieden,diegerichtzijnopdeextensiveringvandemelkveehouderij.In2007werd3,5miljoeneurobeschikbaargesteldaandeprovincieLimburg.In2008werdintotaal6,7miljoeneurobeschikbaargesteldaandeprovinciesBrabant,Overijssel,DrentheenGelderland.DeprovincieNoord-Hollandkreegeenbijdragevan0,34miljoeneuro.16Hydrologieisdestudienaarhetgedragendeeigenschappenvanwaterindeatmosfeer,openonderhetaardoppervlak.17Dezemaatregelenkunneneropgerichtzijndebronvanvervuilingaantepakkenofdegevolgenvanvervuilingteverminderen.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2821 3.4.2EU-richtlijnenmilieukwaliteitRichtlijnenvandeEUstelleneisenaandenatuurkwaliteitvanEHS-gebieden.ZomoetindewaterendieonderdeKaderrichtlijnwater(KRW)vallengoedemilieukwaliteitin2015gerealiseerdzijn.Nederlandzetinopuitstelvandezetermijn,maarhetisonzekerofdeEuropeseCommissiedituitstelookzalverlenen(PBL,2008aen2008b).VoordeNatura2000-gebiedendieonderderichtlijnvallenbiedtdeKRWgeenmogelijk-heidtothetaanvragenvanuitstel.UithetvoorbereidingsonderzoekvoordeinvoeringvandeKaderrichtlijnwater(PBL,2008b)blijktdatmetdeuitvoeringvandevoorgenomenmaatregelenvanRijkswaterstaat(RWS)enderegionalewaterbeheerderseenverbeteringvandeecologischekwaliteitmagwordenverwacht,vooralinderegionalewaterenenindegroterivieren.Indebrakkeenzoutekustwaterenwordtweinigverbeteringvandeecologischekwaliteitverwacht.Deverwachteverbeteringenzijnnietvoldoendeomin2027aandekwaliteitseisenvandeKRWtevoldoen.In2027wordtinderegionalewaterennaarschatting40tot60%vandedoelenbereiktvoorindeKRWvermeldesoortgroepenalsalgen,waterplanten,macrofaunaenvissen.VoordeRijkswaterenzijndedoelenmogelijkbinnenbereik,behalvevoordealsnatuurlijkaangewezenkustwateren.HetRWS-regiopakketdraagtbeperktbijaanderealisatievandevereistewaterconditiesvoorde(internationaalvastgestelde)natuur-enbiodiversiteitsdoelen(Natura2000).TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2822 4PLANOLOGISCHEBESCHERMINGVERBETERDInonsonderzoekuit2006constateerdenwedatdeprovinciesdeEHSopverschillendemanierenhaddenopgenomeninhunstreekplannen.IndieplannenwasdeEHSnietaltijdduidelijkherkenbaar.OokzagenwedatdeplanologischebeschermingvandeEHSinbestemmingsplannenvangemeentennogveelaandachtnodighad.WededendeministervanLNVdeaanbevelingomdetotstandkomingvandeplanologischebeschermingvandeEHSactieftebevorderenendaarvooreventueelgebruiktemakenvanartikel10vandeNatuurbeschermingswet1998ofvandebevoegd-hedenindenieuweWetruimtelijkeordening(Wro).Deministeronder-schreefhetbelangvanplanologischeverankeringvandeEHS.HijschreefdathetRijkzichzonodigactiefzouopstellen,vanuitzijnverantwoorde-lijkheidvoorderealisatievaneensamenhangendeEHSenhetfunctio-nerenvanplanologischebescherming.DeministervanLNVzouinoverlegmetdeministervanVROMbezienwelkerolhetRijkhierbijkanspelenendaarbijvooralkijkennaardemogelijkhedenvandeWetruimtelijkeordening.EenanderprobleemdatwesignaleerdenwasdeonduidelijkheidoverdeexacteliggingvandeEHSenoverwelksoortnatuurwaarmoestkomen.DaaromdedenwedeaanbevelingdeverschillendekaartenvandeEHSbeteraftestemmenopelkaarenopdetaakstellingvoordeomvangvandeEHSenzoveelmogelijktotopperceelniveauduidelijkheidtescheppen.DeministerweesinzijnreactieopdeverbeteringhiervandiealzichtbaarwasinhetMJP-2,waarinkaartenmettaakstellingenenafsprakenoverplanologischebestemmingenopgenomenzijn.Ookwerdgewerktaaneenkaartwaarinderealisatievan(onderandere)deEHSisafgebeeld.DaarnaastzouookeenwerkgroepvandeMinisteriesvanLNVenVROMenprovincies–diezichbezighoudtmethetopstellenvande«spelregels»vandeEHS–zichhieroverbuigen.Dezewerkgroepzoudeverantwoorde-lijkheidsverdelingexpliciteren.UitonsterugblikonderzoekblijktdathetrijksbeleidvoorplanologischebeschermingvandeEHSisverbeterd.Erwordtgewerktaaneenbeteredoorwerkingvanhetrijksbeleidopprovinciaalniveau.Aaneenbeteredoorwerkingnaargemeentelijkniveau(bestemmingsplannen)isevenwelnogweiniggedaan.VooreengoedeplanologischebeschermingvandeEHSishetbestemmingsplanuiteindelijkweldoorslaggevend.Dezeconclusiewordtverderindithoofdstukuitgewerkt.4.1RijksbeleidvoorplanologischebeschermingEHSverbeterd4.1.1BeschermingvandeEHSUitgangspuntvoordeplanologischebeschermingvandeEHSishet«nee,tenzij»-regime,zoalsbeschrevenindeNotaRuimte(VROMetal.,2006).DithoudtindatruimtelijkeingrepenindeEHSnietzijntoegestaan,tenzijergeenalternatievenzijnenersprakeisvaneengrootopenbaarbelang.Overdemanierwaarophet«nee,tenzij»-principemoestwordengeïnterpreteerdentoegepastbestondin2006nogonduidelijkheid.Wettelijkevoorschiftenwerdenbovendienvaaknietgoednageleefd(AlgemeneRekenkamer,2007a).Sinds2006isdeduidelijkheidoverdeinhoudvanhetbeschermingsregimetoegenomen,doordatafsprakentussenRijkenprovinciesinoverlegmetVNGenmaatschappelijkeorganisatieszijnvastgelegdindeSpelregelsEHS(LNV&VROM,2007).TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2823 DeTweedeKamerendeprovincieshebbenmetdezespelregelsingestemd.ErwordendriesituatiesonderscheidenwaariningrepenindeEHSondervoorwaardenkunnenplaatsvinden:1.IngrepenmeteensignificantnegatiefeffectopdeEHS,vanuiteenprojectvangrootopenbaarbelangwaarvoorgeenreëlealternatievenzijn.IndatgevalmoetdeschadeaanhetEHS-gebiedzoveelmogelijkwordenbeperktdoormaatregelendiedenegatievegevolgenvoordenatuurafzwakken(mitigeren).Deresterendeschademoetwordengecompenseerd,bijvoorbeelddooropeenandereplaatsnieuwenatuuraanteleggen.2.Eencombinatievandiverseplannen,projectenenhandelingeninééngebied.Hierbijgaathetomeenzogenaamdesaldobenadering,waarbijeruiteindelijkminstensevenveelnatuurvanvergelijkbarekwaliteitmoetzijnalsindeoorspronkelijkesituatie.3.HerbegrenzenvandeEHSomecologischeredenenofvanwegekleinschaligeingrepen.DitwordteveneensuitgewerktindeSpelregelsEHS.Doordezeuitwer-kingismeerruimteontstaanvooreenflexibeletoepassingvanderegels.Hiermeekunnenonnodigeblokkadesindebeleidsuitvoeringwordenweggenomen.MetdetoepassingvandeSpelregelsisechternogweinigervaringopgedaan.Dekomendejarenzalmoetenblijkenofzeindepraktijkgoedfunctioneren.HetRijkheeftmetdeprovinciesafgesprokendatzijdeSpelregelsvertaleninhuneigenruimtelijkbeleid(bijv.SpelregelsEHSopgenomeninstructuurvisieenbeleidsregelsofverordeningopgrondvandeWro).Alsdatisgebeurd,houdthetRijkalleensteekproefsgewijsenachteraftoezichtopdejuistetoepassingvandewetendespelregels.TothetmomentdateenprovinciehetinzijnbeleidheeftlatendoorwerkentoetsthetRijknogperindividueelgeval(peringreepwaarnatuurcompensatieoftoepassingvandeEHS-saldobenaderingaandeordeis).DaarbijzijndeVROM-inspectieendeLNV-directieRegionaleZakenbetrokken.4.1.2NieuweWetruimtelijkeordeningOp1juli2008werddenieuweWetruimtelijkeordening(Wro)vankracht(Stb.566,2006).Dezewetvoorzietineengrotendeelsnieuwinstrumen-tarium.DebelangrijksteveranderingisdevervangingvandePlanolo-gischeKernbeslissing(PKB)enstreekplannendoorstructuurvisies(zieooktabel1).Tabel1.BelangrijksteinstrumentenindeoudeennieuweWetruimtelijkeordeningBelangrijksteinstrumenten(oude)WROBelangrijksteinstrumenten(nieuwe)WroRijksoverheid–PlanologischeKernbeslissing(PKB)EHS:onderdeelvanPKBNotaRuimte(2006)–goedkeuringstreekplanachteraf–structuurvisiemetrealisatieparagraafEHS:onderdeelvannotaRealisatienationaalruimtelijkbeleid(2008)–AlgemeneMaatregelvanBestuurEHS:onderdeelvanAMvBRuimte(invoorbereiding)–aanwijzingaangemeenteenprovincie–vaststelleninpassingsplaninplaatsvangemeentelijkbestemmingsplanProvincies–streekplan–goedkeuringbestemmingsplanachteraf–structuurvisiemetrealisatieparagraaf–provincialeverordening–aanwijzingaangemeente–vaststelleninpassingsplaninplaatsvangemeentelijkbestemmingsplanGemeentenbestemmingsplanbestemmingsplanTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2824 OnderdenieuwewetligtdenadrukophelderekadersdieRijkenprovinciesvoorafmoetenstellenaanruimtelijkeplannenvangemeenten.DegoedkeuringsprocedurevanbestemmingsplannendoorprovincieenhetRijkvervalt,evenalsdePKBenhetprovincialestreekplan.AlsRijkenprovinciesinvloedwillenuitoefenenopgemeentelijkebestemmings-plannen,danmoetenzijdatdoendoormiddelvanbijvoorbeeldalgemeneregelsofeeninpassingsplan(bestemmingsplanvanRijkofprovincie;Kuiper,2008).HetRijkwerktaandeontwikkelingvanhetnieuwebeleidsinstrumenta-rium,maarditisnognietgereed.DitgeldtvoordeEHSevenzeeralsvoorandereruimtelijkebelangenopnationaalniveau.OprijksniveauwarendekadersvoordeEHSvastgelegdindeNotaRuimte(VROMetal.,2006)metdePKB-status.DezenotabevatechtergeenrealisatieparagraafdievoldoetaandeeisenvandenieuweWro.DaaromheefthetRijkdenota«Realisatienationaalruimtelijkbeleid»opgesteld(VROMetal.,2008),diedestatusvanstructuurvisieheeft.Dezenotabevatgeeninhoudelijkebeleidswijzigingen.DeEHS,inclusiefderobuusteecologischeverbindingszones,wordtindezenotaaangemerktalseenvandenationaleruimtelijkebelangen.Dezestructuurvisiemoetverticaaldoorwerkeninhetruimtelijkbeleidvanprovinciesengemeen-ten.OmdittebereikenwilhetRijkvoordeEHSdevolgendeinstrumenteninzetten:•eenAlgemeneMaatregelvanBestuur:deAMvBRuimte;•sectoralewetgeving:Natuurbeschermingswet1998,Vogelrichtlijn,Habitatrichtlijn,Flora-enfaunawetenWetammoniakenveehouderij;•meerjarenprogrammaOntsnippering;•financieringviahetILG.DeAMvBRuimteiseenbelangrijknieuwinstrumentvoorplanologischebescherming.HetRijk(VROMetal.,2008)heeftaangekondigddatdaarinondermeerregelsvastgelegdwordenover:•hetbiedenvanplanologischebasisbeschermingvoordebrutobegrensdeEHS18,incl.robuusteverbindingen;•hetnettobegrenzenvandeEHS-gebiedenbinnendebrutoEHS.DezenettobegrenzingvandeEHSmoetwordenvastgestelddoordeprovincies(VROMetal.,2006).BinnendenettoEHSgeldthet«nee,tenzij»-regime(zie§4.1.1);•deuitwerkingvanhethoofdprincipe«nee,tenzij»,inclusiefmitigeren,compenseren,salderenenherbegrenzenzoalsvermeldindeNotaRuimteendeSpelregelsEHS(zieeveneens§4.1.1);•windenergie,aardgasopsporing,-opslagen-winningwordenaangemerktalsdwingenderedenvangrootopenbaarbelang.DithoudtindatdezeprojectenookbinnendeEHSmogenwordengerealiseerdwanneeralternatievenontbrekenenmitigatie-encompensatiemaatregelengenomenworden;•regimevoorverhardingvandefensieterreinengroterdan5haindeEHS.Dithoudtondermeerindatopgrotedefensieterreinengeenbeperkingengeldenvoorveranderingenindebebouwingenterrein-verharding;•regimerecreatiewoningenbinnenNatura2000-gebiedenofEHS-gebie-den.Dithoudtindatderecreatiefunctievanbestaanderecreatiewonin-genbinnendeEHSnietkanwordenomgezetnaareenwoonfunctie.OverigensheeftdeAMvBRuimtenietalleenbetrekkingopdeEHS,maarookopalleanderekaderstellendeonderdelenuitdePKB’s.DezeAMvB18BrutoEHS:globalebegrenzingvandeEHSzoalsaangegeveninhetNatuurbeleidsplan1990enhetStructuurschemaGroeneRuimte(1995).NettoEHS:depreciezebegrenzingvandeEHSzoalsdiegerealiseerdmoetworden.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2825 wordtmomenteelindelenvoorbereid.DeEHSmaaktonderdeeluitvanheteerstedeel,datin2009aandeTweedeenEersteKamerwordtaangeboden.DeAMvBRuimtebiedtgoedemogelijkhedenomdeplanologischebeschermingvandeEHSteverbeteren,doordedoorwerkingvanhetrijksbeleidvoordeEHSnaarprovinciaalengemeentelijkniveauinbindenderegelsvastteleggen.DeAMvBRuimtewordtvoorbereidinoverlegmetdeprovincies.InzetvanhetRijkisdaterruimteblijftvoormaatwerkopprovinciaalniveau.DeprovincieisverantwoordelijkvoordenettobegrenzingvandeEHSenkanonderdelenvandeAMvBuitwerkenineenprovincialeverordening.IndeAMvBRuimtekanhetRijkregelsopnemenwaaraandeprovincialeverordeningmoetvoldoen(getraptedoorwerking).OokafsprakenovertoepassingvandeSpelregelsEHSkunnenindeAMvBRuimtewordenbekrachtigdzodatzijbindendworden.OfhetRijkdezemogelijkhedenookgebruiktmoetnogblijken.4.1.3BeschermingdoorNatuurbeschermingswet1998Natura2000-gebiedenbeschermddoorNatuurbeschermingswet1998OpgrondvandeEuropeseVogel-enHabitatrichtlijnenmoetenallelidstatenvandeEuropeseUnieNatura2000-gebiedenaanwijzen.DezegebiedenmoetenspecialebeschermingszonesvormenvoorsoortenenhabitatsdieopbasisvanEuropeseregelgevingbeschermdmoetenworden.BijnadehelftvandeEHSophetlandvaltmomenteelonderhetwettelijkebeschermingsregimevanNatura2000.OokdelenvandeEHSindegrotewaterenvalleneronder,waaronderdeheleWaddenzee,alledeltawaterenen4%vanhetNederlandsedeelvandeNoordzee.HetEuropesebeschermingsregimevoorNatura2000-gebiedenisstrengerdanvoordeoverigeEHS-gebieden,omdatnietalleenhet«nee,tenzij»-beschermingsregimevantoepassingismaarookhetregimevandeVogel-enHabitatrichtlijn,datisgeïmplementeerdindeNatuurbescher-mingswet1998.AlshetRijkeennatuurgebiedaanwijstalsNatura2000-gebied(opgrondvanartikel10avandeNatuurbeschermingswet1998)heeftdatrecht-streeksebeschermendewerking,dievooralleoverheden,bedrijvenenburgersbindendis.Zelfsalsdenatuurnietbeschermdzouzijninhetgemeentelijkbestemmingsplan,ishetgebiedtochjuridischbeschermd.StandvanzakenaanwijzingNatura2000-gebiedenSinds2007werktdeministervanLNVaandeaanwijzingvanNatura2000-gebieden,maarditprocesisnognietafgerond.Erzijn162Natura2000-gebiedengeselecteerd.Sindsjanuari2006zijndeontwerpaanwij-zingsbesluitenvan148Natura2000-gebiedenintranchesindeinspraakgebracht.Drievandezeaanwijzingsbesluitenzijnvastgesteld.Voor14andereNatura2000-gebiedenzijnnoggeenontwerpaanwijzings-besluitenbekendgemaakt.Indecember2008heeftdeministervanLNVvierHabitatrichtlijn-gebiedenopdeNoordzeebijdeEuropeseCommissieaangemeld.NaacceptatievandegebiedenlijstdoordeEuropeseCommissiemoetendegebiedennogwordenaangewezen.DeministervanLNVwildeVogelrichtlijngebiedenopzeetegelijkmetdezeHabitatrichtlijn-gebiedenaanwijzen(LNV,2008e).ToepassingNatuurbeschermingswet1998opnatuurbuitenNatura2000Denatuurbeschermingswet1998(artikel10)bevatookeeninstrumentomnatuurgebiedenbuitenNatura2000aantewijzenalsbeschermdnatuurgebied.Ookzo’nbesluitzourechtstreeksbindendzijn,alishetTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2826 beschermingsregimedanminderstrengdanvoorNatura2000-gebiedenhetgevalis.DeministervanLNVisvooralsnognietvanplanvandezemogelijkheid(artikel10)gebruiktemaken,engeeftdevoorkeuraanbeschermingviahetplanologischeinstrumentariumvandeWetruimte-lijkeordening.Gebruikvanartikel10kanvolgensdeAlgemeneReken-kamereenalternatiefzijnalsbeschermingviahetplanologischeinstru-mentariumindepraktijkonvoldoendetotstandkomt.4.2Doorwerkingrijksbeleidnaarprovinciesnognietvoldoende4.2.1OntwikkelingruimtelijkeplannenIn2006concludeerdenwijdatalleprovinciesdeEHSinhunstreekplannenhebbenopgenomen,maaropverschillendemanieren.UitdeEerstevoortgangsrapportageGrootprojectEHS(LNV,2008c)blijktdatditop31december2007nogsteedshetgevalwas.Welhebbenalleprovincieshet«nee,tenzij»-regimeofeenvergelijkbaarbeschermingsregimevantoepassingverklaardopdeEHS.Echter,bijsommigeprovinciesis(eendeelvan)hetstreekplannogvanvoordeNotaRuimte,bijandereprovinciesisdeEHSopgenomenondereenanderenaamensomsookishetbeschermingsregimenietpreciesgelijkaanhet«nee,tenzij»-regimeuitdeNotaRuimte.WanneerdeEHSnietgoedherkenbaareneenduidigindezeplannenisopgenomen,ishetvoorgemeenten,burgersenbedrijvenlastigombijhetontwikkelenvanandereruimtelijkeplannenrekeningtehoudenmetdeEHS.IndeNotaRuimteisverderdedoelstellingopgenomendatdeprovinciesin2008deplanologischebasisbeschermingvanderobuusteverbindingenhebbenafgeronddoorzetebegrenzen.Dezedoelstellingzalnietwordengehaald(LNV,2008c).Datbetekentdatdeliggingvanderobuusteverbindingennietduidelijkis,terwijlzewelvanbelangzijnvoorderuimtelijkesamenhangvandeEHS.LNVzalbijdeprovinciesnavragenwaardeknelpuntenliggeninhetbehalenvandedoelenvandeEHS(LNV,2008a,2008c).4.2.2DetailinformatieoverliggingenomvangEHSRijk,provinciesenmaatschappelijkepartijenzijnbeziggezamenlijkeafsprakentemakenovereenmeereenduidigedoorwerkingvanhetEHS-beleid(LNV,2008c).Ditgebeurtinhet«EHS-project».DoelvandatprojectisdatmeerduidelijkheidontstaatoverdeliggingenomvangvandeEHS(totopperceelniveauendigitaalopkaart),datdeEHSzo(her)begrensdwordtdathijecologischgoedkanfunctioneren(defunctioneleEHS,zoalshijinhoudelijkwasbedoeld),endatdegebiedendietotdefunctioneleEHSbehorenookplanologischbeschermdworden(deplanologischeEHS).Ookishetdoelmeersamenhangtebereikentussendeplanologischebeschermingendeinzetvanmiddelen.Het«EHS-project»moetvolgenshetMinisterievanLNVindeeerstehelftvan2009uitmondeninconcreteafsprakentussenhetRijkenprovinciesenmeeruniformiteitinhetruimtelijkebeleidvoordeEHStussenhetRijkenprovinciesentussenprovinciesonderling.4.2.3KaartenvanEHSIn2006bleekdatdeexacteliggingvandeEHSonvoldoendeduidelijkwas,doordatdebegrenzingopverschillendekaartennietovereenkwam(AlgemeneRekenkamer,2006).DeMinisteriesvanVROMenLNVlatenwetendateenaantalprovinciessinds2006bezigismetherbegrenzingTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2827 vandeEHS,hetuitvoerenvaneenanalysenaardeecologischerelevantievandehuidigeEHS-begrenzingofmetscherper(opgedetailleerderschaalniveau)begrenzenvandeEHS.DitbetekentechternietperdefinitiedatdebegrenzingvandeprovinciesdaardoorbeterovereenstemtmetdievanhetRijkindeNotaRuimte.InsommigestreekplannenvannadeNotaRuimtewijktdeliggingvandeEHSnogsteedsafvandekaartzoalsvermeldindeNotaRuimte.HetRijkheeftgeenbezwaargemaakttegendezeafwijkingen(LNV,2008c).IndatgevalisdeprovincialekaartvolgensLNVdoorslaggevendvoordeliggingvandeEHS.Binnenhet«EHS-pro-ject»wordtgesprokenovermogelijkhedendekaartenbeteropelkaaraftestemmenendeEHSpreciezertebegrenzen.Hetprojectheeftnogniettotconcreteafsprakengeleid.Ookdeimplementatievandergelijkeafsprakenzalnogdenodigetijdvergen.VoorNatura2000-gebiedenisopinternetvooralleburgersenbedrijvenpreciestezienwelkegebiedenenpercelentothetNatura2000-netwerk(gaan)behorenenwelkeniet.WijpleitenervooromvoordeEHSzo’nvergelijkbarekaartsamentestellen.VerderisdepreciezebegrenzingvandeEHSnognietdooralleprovinciestotopperceelniveauvastgesteld.IndeAMvBRuimtedieinvoorbereidingiszoudenhiervoorbindenderegelskunnenwordenopgenomen.4.3DoorwerkingrijksbeleidnaargemeentennognietvoldoendeVolgensdeNotaRuimtemoestenalleEHS-gebiedenin2008indegemeentelijkebestemmingsplannenzijnopgenomen.Oorspronkelijkmoestdituiterlijkin2005gebeuren(VROMetal.,2006).In2006conclu-deerdenwijdatdeplanologischebeschermingvandeEHSinbestem-mingsplannenvangemeentennogveelaandachtbehoeft(AlgemeneRekenkamer,2006).OfdedoelstellinguitdeNotaRuimtewordtgehaaldisonbekend.PlanologischebeschermingvandeEHSinbestemmingsplannenisnamelijknietopgenomenindemonitorprogramma’svandeMinisteriesvanLNVenVROM,zoalsdeEerstevoortgangsrapportageGrootprojectEHS(LNV,2008a)ofdeMonitorNotaRuimte(RitsemavanEck&Farjon,2008).ErzijnookgeenandereinstantiesdiededoorwerkingvandeEHSinbestemmingsplannenmonitoren.In§4.2isalgeblekendathetRijk(LNVenVROM)veelaandachtbesteedtaandoorwerkingvandeEHSinhetprovinciaalbeleid.AandeverankeringvandeEHSingemeentelijkebestemmingsplannenhebbendeministeriessinds2006weinigaandachtbesteed,omdatzedatalseenverantwoorde-lijkheidvangemeentenbeschouwen,eventueelondersteunddoorprovincies.ErzijnookvrijwelgeenconcretemaatregelengenomenomgemeententestimulerenofteondersteunenbijdedoorvertalingvanhetEHS-beleidoplokaalniveau.WelzijndeSpelregelsEHStoegestuurdaanallegemeenten.DeVNGisbetrokkenbijhet«EHS-project»maarmaaktgeendeeluitvandestuurgroep.HetMinisterievanLNVheeftAlterraverzochtin2009en2010eenbeleidsondersteunendonderzoekuittevoerennaardemanierwaaropdeEHSinbestemmingsplannendoor-werkt.Hetonderzoekmoetmeerinformatieopleverenoverdeproblemenwaargemeententegenaanlopen.IndeWetruimtelijkeordeningishetgemeentelijkebestemmingsplanhetbelangrijksteinstrument,omdatdatjuridischbindendisvooroverheden,burgersenbedrijven.EenindicatiedatdeEHSbuitendeNaturaTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2828 2000-gebiedennognietvoldoendebeschermdistegenaantastingisdeMonitorNotaRuimte(RitsemavanEck&Farjon,2008).Daaruitblijktdatertussen2000en2006nog2725nieuwewoningengebouwdwerdeninnatuurgebiedenvandeEcologischehoofdstructuur.Dezewoningenwerdengrotendeels(meerdan90%)gebouwdindiedelenvandeEHSdienietbeschermdwordendoordeNatuurbeschermingswet1998endeVogel-enHabitatrichtlijn.Overigensisnietbekendofdezegebiedeninhetbestemmingsplandebestemmingnatuurhaddenenwatdebestuurlijkeafwegingbijdezeprojectenisgeweest.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2829 5REACTIEMINISTERSENNAWOORDALGEMENEREKENKAMER5.1ReactieministersDeministervanLNVheeftop6maart2009medenamensdeministervanVROMendestaatssecretarisvanVenWoponsrapportgereageerd.DeministerisvanmeningdathetrapportvandeAlgemeneRekenkamereenevenwichtigbeeldgeeftvandestandvanzakeninhetEHS-beleid.Zijisonsdaarerkentelijkvoor.AlgemeenDeministerschrijftdatdeEHSvoorhetkabineteenbelangrijkepijlervanhetbeleidis.OndermeerdeNatuurbalansendeMonitorDuurzaamNederland2009geveneenafnamevandebiodiversiteittezien.Ditbaartdeministergrotezorgen.DeEHSiseenvandebelangrijksteinstrumentendiezijinzetomaandieafnamehethoofdtebieden.TijdigerealisatievandeEHSvindtdeministermethetoogopdedoelenvandeEHSdusessentieel,nietalleenvoordebiodiversiteit,maarookvoordekwaliteitvandeleefomgeving.Maardierealisatiegaatnietvanzelf.Inbeleidenuitvoeringbestaanknelpuntendieaangepaktmoetenworden.DaaromisdeministerblijdatdeAlgemeneRekenkamerheeftbekekenwatermetdeaanbevelingenuithetEHS-rapportuit2006endetoezeggingendaaropisgebeurd.Eenkritischeblikbiedthaardemogelijkheidomfocusaantebrengenindevoorgenomenverbeteringen.HetisookvanuitdieoptiekdathetkabinetbeslotenheefttothetInterdepartementaalbeleidsonder-zoek(IBO)Natuur,waarinvragenaandeordekomenronddehaalbaar-heidvandebiodiversiteitsdoelenendeoptimalisatievanhetbeleids-instrumentarium.HetdoetdeministergoeddatdeAlgemeneRekenkamerconstateertdatdeafgelopenjarenverbeteringenzijningezetophetgebiedvansturing,uitvoeringsafspraken,planologischebeschermingenbeschrijvingvanensturingopnatuurkwaliteit.DitgeeftaandatzijopdegoedewegzitmethetEHS-beleid,zoschrijftzij.Deverbeteringenzijnvolgensdeministerhetresultaatvaneengoedesamenwerkingmetvelepartijen,zoweloverhedenalsmaatschappelijkeorganisaties.NietteminblijvenerwatderealisatievandeEHSbetreftzorgpuntenbestaandiehaarblijvendeaandachthouden,bijvoorbeeldhettempovanderealisatieenhetbereikenvandegewenstekwaliteit.DeministergaatervanuitdathetIBONatuurhandreikingenzalbiedenvooroptimalisatiemogelijkhedenvanhetnatuurbeleid.Haarreactiemoet–lopendehetIBONatuur–medeindatlichttewordenbezien,zogeeftzijaan.RealisatietempoenrealisatiegegevensDeministerdeeltdeconclusievandeAlgemeneRekenkamerdathettempovanrealisatienogniethooggenoegisomdedoelenvoor2018tebereikenendateenaanzienlijkeversnellingnodigis.Ofhetnugaatomverwerving,inrichtingofdegroeivanhetagrarischenparticuliernatuurbeheer,eenstagnerenderealisatieachtdeministereenonge-wensteontwikkeling.TijdenshetoverlegmetdeTweedeKamernaaraanleidingvandeEerstevoortgangsrapportageGrootprojectEHSheeftzijaandeKamertoegezegdmetdeprovinciesinoverlegtegaanoverdemogelijkhedenvooreenversnellingvandeinrichtingeneenslimmereenmeereffectieveinzetvandevoorraadruilgrond.Daarnaastwerkendeprovinciesopditmomenthardaandenieuwebeheerssystematiek,deopvolgervanProgrammaBeheer.Eenbelangrijkaandachtspuntdaarbijisdegebruiksvriendelijkheidvanderegeling,omdeanimovooragrarischTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2830 enparticuliernatuurbeheertevergroten.EenadequaatrealisatietempovandeEHSisdeuitdagingwaardeministersamenmetdeanderebetrokkenpartijenvoorstaat.InhetIBONatuurisditeveneensonderwerpvanonderzoek.MedeopbasisvandeuitkomstenvanhetIBONatuurzaldeministerbepalenwelkestappennodigzijnomeenimpulstegevenaanhettempovanrealisatievandeEHS.Deministergaatinoponzeconstateringdatheldereafsprakenoverbegrippenendefinitiesenovercontroleopdeprovincialerapportagesontbrekenendatdaardoordebetrouwbaarheidvandegegevensnietgewaarborgdis.Zijwijsteropdatdebegrippenendefinitiesdiesamen-hangenmetdeILG-rapportagesmomenteelinoverlegmetdeprovincieswordenverhelderd.DitmoetertoeleidendatdeinhoudvandeILG-rappor-tageseenduidigerwordt.Daarnaastverwachtdeministerdatdekwaliteitvandegegevens(betrouwbaarheideneenduidigheid)overdestandvanderealisatievandeEHSzalverbeterenophetmomentdatderesultatenbeschikbaarzijnvanhetproject«Nulmetingopkaart»,waaraanzijsamenmetdeprovincieswerkt.Samenmetdeprovinciesstreeftdeministerernaardathetproject«Nulmetingopkaart»medio2009wordtafgerond.DeministerhechtveelwaardeaanonderlingvertrouwentussenRijkenprovinciesalsbasisvoordebestuursovereenkomsteninhetkadervanhetILG.Zijvertrouwterdusopdatdeprovinciescorrectegegevensaanleve-ren.Nietteminachtdeministereenonafhankelijkewaarborgingvandekwaliteitenbetrouwbaarheidvandegegevensgewenst,gezienhetbelangvanrealisatievandeEHSengeziendebudgettendieermeegemoeidzijn.Daaromwordennu,medeopbasisvanaanbevelingenvandeAlgemeneRekenkamer,afsprakenmetdeprovinciesgemaaktoverhetwaarborgenvandekwaliteitenbetrouwbaarheidvanfinanciëleenniet-financiëlegegevens.SturingoprealisatieDeministeronderschrijftonzeconclusiedaterveelstappenzijngezetindeverbeteringvandesturinginhetEHS-beleid.Zijisvanmeningdatergoedeafsprakenzijngemaakt,dievoordeprovincieseenhelderuitgangspuntvormenvoorhunuitvoeringswerk.Goedemilieu-,water-enbodemconditiesvormendebasisvooreenkwalitatiefhoogwaardigeEHS.Deministerbeaamtdathetkabinetendeprovinciesopdatgebieddekomendejareneengroteopgavewacht.Ookopdelangeretermijn–tot2027–isvolgenshaareenforseinzetvereistomdegesteldedoelenvoorhoogwaardigenatuurindeEHSterealiseren.OverdevoortgangvandeaanpakvandemilieukwaliteitheeftdeministerindeEerstevoortgangsrapportageGrootprojectEHSaangegevendatheteerstejaaronderhetILGbijdeprovinciesinhettekenstondvanvoorbereidingenvoordeuitvoering.Zijverwachtdatdekomendejarendeuitvoeringgoedopgangkomt.Inhetoverlegmetdeprovinciestijdensde«midtermreview»in2010zalditeenbelangrijkaandachtspuntzijn.DeministerstreeftnaareenkosteneffectieverealisatievandebeoogdenatuurkwaliteitindeEHS.HetILGbiedtvoorprovinciesruimtevooreenintegralebenadering,waarbijnatuurontwikkelingenverbeteringvanmilieuconditiesinsamenhangwordenbezien.Indenieuweopzetvandesubsidieregelingenvoornatuurbeheerper2010wordtingoedoverlegpergebiedbekekenwelkeinstrumentennodigzijnomdegesteldedoelenterealiseren.DatbiedteengoedegelegenheidomtestrevennaardemeestefficiënteinzetvanmiddeleneninstrumentenopgebiedsniveauenomdeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2831 kosteneffectiviteittevergroten.Indewijzevanrealisatieishetechteraltijdzoekennaareenevenwichttussendriebelangrijkefactoren,dieinfeitedepeople-,planet-enprofit-kantvanhetnatuurbeleidvormen:zolaagmogelijkekosten,zohoogmogelijkekwaliteitenzobreedmogelijkdraagvlak.Deministerbeschouwtditalseentaakvanallebetrokkenpartijen.KosteneffectiviteitkomtookaandeordeinhetIBONatuur.Deuitkomstendaarvanzaldeminister,samenmetdeaanbevelingvandeAlgemeneRekenkamer,benuttenomtebezienhoedekosteneffectiviteitinhetnatuurbeleidvergrootkanworden.PlanologischedoorwerkingenbegrenzingDeministerisvanmeningdateengoededoorwerkingvanhetruimtelijkbeleidinbestemmingsplannenineersteinstantieeenverantwoorde-lijkheidvanprovinciesis.DitgafzijalaaninhetoverlegmetdeTweedeKamernaaraanleidingvandeEerstevoortgangsrapportageGrootprojectEHS.IndatoverlegheeftzijweltoegezegdomgemeentenenprovinciesteondersteuneninhuntaakomdeEHSplanologischteverankeren,doorin2009en2010telatenonderzoekenhoedeEHSdoorwerktindegemeentelijkebestemmingsplannen.DaarbijzalwordenonderzochttegenwelkeproblemengemeentenaanlopenbijdeplanologischeverankeringvandeEHSenwatmogelijkeoplossingenzijn.HetRijkvoeltechterookzijneigenverantwoordelijkheidvooreenstevigeplanologischedoorwer-kingvandeEHS.DetotstandkomingvandeAlgemeneMaatregelvanBestuurRuimte(AMvBRuimte)biedtmogelijkhedenomdieverantwoor-delijkheidtenemen.IndeAMvBRuimte,diewordtopgesteldinoverlegmetIPOenVNG,wordthetevenwichtgezochttussenrichtinggevenenruimtegeven.Enerzijdswordenprocesvereistenopgenomenvoordeplanologischedoorwerkingopprovinciaalengemeentelijkniveau,anderzijdsmoetervoldoenderuimtezijnvoorprovinciesengemeentenomhuneigenruimtelijkeafwegingentemaken.DeaanbevelingvandeAlgemeneRekenkameromeendigitalekaartopinternetbeschikbaartemakenvindtdeministerinteressant,zekermethetoogopduidelijkheidentransparantievanbeleid.AlsgevolgvandenieuweWetruimtelijkeordeningzijngemeentenenprovinciesper1juli2009verplichthunplannendigitaalbeschikbaartestellenopwww.ruimte-lijkeplannen.nl.DeministerwildemogelijkhedenonderzoekenominaansluitingopdetotstandkomingvandezesiteeendigitalekaartmetdebegrenzingvandeEHSteontwikkelen.Daarnaastisdigitalebeschikbaar-heidvangegevensookeenbelangrijkelementvanhetnieuwestelselvoornatuurkwaliteit,waaraanprovincies,VROMenLNVwerken.TotslotDeministerbeschouwthetrapportalseenbelangrijksignaalommetvertrouwenopdeingeslagenwegvoorttegaanendealingezetteofgeplandeverbeteringenvoorttezettenmetdezelfdeenergiealsindeafgelopenperiode.ZijnodigtdeAlgemeneRekenkamervanharteuitdeontwikkelingenuitvoeringvanhetEHS-beleidindekomendejarenteblijvenvolgen.5.2NawoordAlgemeneRekenkamerWijmakenuitdereactievandeministeropdatzijonzeconclusiesonderschrijftenzijnverheugddatzijdeinganggezetteverbeteringenwilvoortzetten.EenaantalvandeinganggezetteverbeteringenverkeertechternogindevoorbereidendefaseenwordtpaseffectiefnadathetTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2832 nieuweinstrumentariumgereedeninwerkingis,ofnadatafsprakengemaaktzijnentoegepastworden.Ditgeldtbijvoorbeeldvoorhetnieuwestelselnatuurkwaliteit,hetproject«Nulmetingopkaart»,deAMvBRuimteenhetEHS-projectgerichtopduidelijkebegrenzing.Hoeweldeministeronderkentdateenversnellingvanhetrealisatietemponodigisomdedoelenvoor2018tebereiken,geeftdeministernietaanhoezijdieversnellingtotstandwilbrengen.Uitdereactiewordtnietduidelijkwelkeconcretemaatregelenzijwilnemenomdevoortgangtebespoedigenenwelktijdpadzijdaarbijvoorogenheeft.WijzijnverheugddatdeministerbelanghechtaanbetereafsprakentussenministerenprovinciesoverderapportageenverantwoordingoverdeinzetvanILG-geldenendaarmeegerealiseerdeprestaties.Echter,hetontbrekenvande«Nulmetingopkaart»enheldereafsprakenovertegebruikendefinitiesenbegrippen,bemoeilijkenvooralsnogeengoedinzichtindevoortgang.Ookzijnafsprakenoverwaarborgingvandekwaliteitvangegevensnognietafgerond,terwijlhetILGalmeerdantweejaargeledenisgestart.DeministersteltdatdeAMvBRuimtegoedemogelijkhedenbiedtomdeverantwoordelijkheidvanhetRijkvoorplanologischebeschermingvandeEHStelatendoorwerkeninprovinciaalengemeentelijkbeleid.Wijzullenmetbelangstellingvolgenhoedeministerdaaraaninvullinggeeft.DatgeldtookvoorhetonderzoeknaardemogelijkhedenvooreendigitalekaartvandeEHSopinternet.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2833 BIJLAGE1AANBEVELINGENENTOEZEGGINGEN2006ENCONCLUSIESENAANBEVELINGENTERUGBLIK2009Aanbevelingen2006Toezeggingen2006ConclusiesTerugblik2009AanbevelingenTerugblik2009NeemdeonderstaandeconcretemaatregelenomdesturingenhetvolgenvanhetEHS-beleidteverbeteren,enomdeuitvoeringvanhetbeleidteverbeteren.DeministervanLNVheeftmedenamensdeministersvanVenWenVROMgereageerd.HijwilmaatregelennemenomdeformuleringenuitvoeringvanhetEHS-beleidteverbeteren.Zieverderhieronder.DesturingenimplementatievanhetEHS-beleidisverbeterd,maarhettempoisniethooggenoegomdekwalitatieveenkwantitatievedoelenvoor2018tebereiken.Zetdeingezetteverbeteringendoor.OmdeEHS-doelenin2018tebereiken,iseenaanzienlijkeversnellingvanhetrealisatietemponodig.(1)FormuleerinhetkadervandeWILGduidelijkekaderswaarbin-nendeprovincieshetbeleidverderkunnenvormgevenenuitvoeren.(2)Ontwikkelsamenmetdeprovincieséénintegraalstelselvoordesturingopnatuurkwali-teit.(3)Maakduidelijkeafsprakenoverplanologischebescherming.Deministerheeftdeambitiedezeaanbevelingoptevolgen.DeILG-bestuursovereenkomstenalssturingsinstrumentvoordeperiode2007–2013bevattenvolgensdeministerduidelijkekadersenhardeprestatieafspra-ken.IndeILG-bestuursovereen-komstenzalookwordenafge-sprokendatzosnelmogelijk,maarnietlaterdanbijdetussen-tijdseevaluatie(«midtermreview»)in2010concreteafsprakenovernatuurkwaliteitwordengemaaktmetprovinciesenterreinbeheerders.(1)IndeILG-bestuursovereen-komstenzijnafsprakengemaaktoverdefinanciëlekadersendekwantitatieveprestatiesinaantalhectares.Opditmomentstuurtdeministernogvooraloprealisatiewijze.(2)Eenstelselvoordesturingopnatuurkwaliteitisinontwikke-ling.(3)Hetrijksbeleidvoorplanolo-gischebeschermingisverbe-terd.Erzijnduidelijkeafsprakenoverhetbeschermingsregime,vastgelegdindeSpelregelsEHS.Deprovincieshoevenoverplanologischebeschermingnietterapporteren.(4)MaakvoordeinvoeringvandeWILGmetdeprovinciesheldereenbindendeafsprakenoverdemonitoringvandevoortgang.(5)Verzamelenanalyseerdeinformatieopeencentraalpuntenmaakdeinformatievoorallebetrokkenentoegankelijk.Inhetkadervanhetmonito-rings-enevaluatiesysteemvanhetAVP/MJP-2zaldeministerhieroverafsprakenmakenmetdeprovincies.Deprestatie-monitoringvoorhetILGmaakthiervandeeluit.(4)IndeILG-bestuursover-eenkomstenzijnafsprakenoverdemonitoringgemaakt.Doordatheldereafsprakenoverbegrip-penendefinitiesenovercon-troleoprapportageenverant-woordingontbreken,isdebetrouwbaarheidvandegege-vensnietgewaarborgd.(5)MetdeaanwijzingvandeEHSalsgrootprojectisdeverzamelingvaninformatieopeencentraalpuntverbeterd.Eenaantalrelevantegegevensontbreektnogendegegevenszijnnietzondertemeertevergelijkenmetgegevensuitanderejaren.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2834 Aanbevelingen2006Toezeggingen2006ConclusiesTerugblik2009AanbevelingenTerugblik2009(6)StemdekaartenvandeEHSbeterafopelkaarenopdetaak-stellingvoordeomvangvandeEHS.Schepdaarbijzoveelmogelijkduidelijkheidtotopperceelniveau.EenverbeteringhiervanisalzichtbaarinhetMJP-2,waarinkaartenmettaakstellingenenafsprakenoverplanologischebestemmingenopgenomenzijn.Ookwordtgewerktaaneenkaartwaarinderealisatievan(onderandere)deEHSisafgebeeld.Daarnaastzalookdeinter-bestuurlijkewerkgroepdiezichbezighoudtmethetopstellenvande«spelregels»vandeEHSzichhieroverbuigen.Dezewerk-groepbestaatuitdeMinisteriesvanLNVenVROMendeprovin-ciesenexpliciteertdeverant-woordelijkheidsverdeling.(6)SommigeprovincieszijnbezigmetherbegrenzingvandeEHSeninhet«EHS-project»overleggenrijkenprovinciesoverafstemmingvandekaartenvandeEHS.Hetprojectheeftnogniettotconcreteafsprakengeleid.DeNatura2000-gebieden(deelvandeEHS)zijnweltotopperceelniveaubegrensdenkaartenzijnbeschikbaaropinternet.DoorvaststellingvandeSpel-regelsEHS(zieookbijaanbeve-ling3)isdeinhoudvanhetbeschermingsregimeduidelijkergewordenenisruimteontstaanvoorflexibeletoepassingvanderegels.Mettoepassingvandespelregelsisnogweinigprak-tijkervaringopgedaan.DuidelijkheidoverdebegrenzingvandeEHStotopperceelsniveaublijftbelangrijk.Wijpleitenvooreendigitalekaartopinternet(zoalsvoorNatura2000-gebieden).(7)MaakalsnogheldereenconcreteafsprakentussenLNVenVenWovertaakstelling,verant-woordelijkheidvoordeuitvoe-ring,enmonitoringmetbetrek-kingtotdeEHSindegrotewateren.Deministerschrijftdatdezeafsprakenalzijngemaakt.ZezijnonderanderevervatindeSamenwerkingsovereenkomstVeiligheidenNatteNatuur(2000)enwordengevolgdviaeengezamenlijkdirecteurenoverleg.Ookopuitvoeringsniveauvindtgoedesamenwerkingplaats.Deministervindtdatdebeleidsin-formatieinderdaadeenduidigermoetworden.Hijvindtdatonzeaanbevelinggoedaansluitbijdeverbeteringendieingangzijngezet.Nietvantoepassing(geentoezegging)(8)Bevorderactiefdetotstandko-mingvandeplanologischebeschermingvandeEHS.Maakdaarvooreventueelgebruikvanartikel10vandeNatuurbescher-mingswet1998ofvandebe-voegdhedenindeWetruimtelijkeordening.DeministeronderschrijfthetbelangvanplanologischeverankeringvandeEHS.HijschrijftdathetRijkzichzonodigactiefzalopstellen,vanuitzijnverantwoordelijkheidvoorderealisatievaneensamenhan-gendeEHSenhetfunctionerenvanplanologischebescherming.DeministervanLNVzalinover-legmetdeministervanVROMbezienwelkerolhetRijkhierbijkanspelenendaarbijvooralkijkennaardemogelijkhedenvandenieuweWetruimtelijkeordening.(8)Erwordtgewerktaanbeteredoorwerkingvanrijksbeleidopprovinciaalniveau.Aanbeteredoorwerkingnaargemeentelijkniveau(bestemmingsplannen)isnogweiniggedaan.Deministerheeftgeenplannenomartikel10vandeNatuurbeschermingswettegebruiken.(9)Evalueerdetoepassingvanhetvrijwilligheidsprincipeenheroverweegindiennodigdewijzevantoepassing.Evaluatievanhetvrijwilligheids-principeopbasisvanopgedaneervaringenlijktdeministersteedslogischernaarmatedevoortgangvanderealisatievandeEHSvordert.InhetkadervanhetILGheefthijmetprovinciesafgesprokendathijoverditonderwerpdevingeraandepolshoudtenindiennodigmaatrege-lenneemt.(9)IndeILG-bestuursovereen-komstenisafgesprokendatprovinciesmaximaal10%verwervenviaonteigening.Hoewelsommigeprovinciesonteigeningvakertoepassen,wildeministerdeaandeafspraakvasthouden,inelkgevaltotaande«midtermreview»in2010.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2835 Aanbevelingen2006Toezeggingen2006ConclusiesTerugblik2009AanbevelingenTerugblik2009(10)ZorgervoordathetRijkendeprovincieszichbijdekeuzeuitderealisatiewijzenmeerlatenleidendoordevraagwelkebeheerderopdebeoogdeEHS-locatiedegewenstenatuurdoelenhetbestentegendelaagstekostenkanrealiseren.(11)Zorgervoordatprovinciessubsidiesvooragrarischnatuur-beheerdoelmatigerinzettendoordegebiedenvooragrarischbeheercompactertebegrenzeninprovincialegebiedsplannen.(12)Onderzoekdemogelijkhedenomcontinuïteitinhetagrarischbeheertebevorderen.Uiteraardmoetbijbeheersprakezijnvaneenzohoogmogelijkekosteneffectiviteit.Opditmomentontwikkeltdeministermethodiekenomdeprovinciesteondersteunenbijhetbepalenvandemeestkosteneffectievewijzeomdegewenstenatuur-doelentekunnenrealiseren.(10)Dezeaanbevelingisvrijwelnietopgevolgd,deministerstuurtoverwegendoprealisatie-wijze.Welisdeflexibiliteittoe-genomen,doordatdeprovinciesmogenschuivenindevolgordewaarinzijonderdelenvandeEHSrealiseren.(11)en(12)Nietvantoepassing(geentoezegging)Weonderstrepennogmaalshetbelangvanonzeaanbevelinguit2006.(13)MaakperEHS-gebiedeenintegraleafwegingvannatuur-doelen,milieuconditiesenlocatieenzorgdatprovinciesineenplanvanaanpakaangevenwiewelkemaatregelenzaltreffenomdemilieuconditiesteverbeteren.Deministerzalinhetoverlegmetprovinciesovernatuur-kwaliteitenmilieuconditiesbezienhoeprovincieshierinvullingaankunnengeven.(13)DeverantwoordelijkheidhiervoorisviahetILGoverge-dragenaandeprovincies.Erzijnafsprakengemaaktoverdeaanpakvanverdroging,verzu-ringenvermesting.Dezemaat-regelenwordennogslechtsbeperktuitgevoerd.Uithetvoor-bereidingsonderzoekvoordeinvoeringvandeKaderrichtlijnwaterblijktdatdevoorgenomenmaatregelenonvoldoendezijnomdedoordeKRWvereistemilieukwaliteitin2027terealiseren.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2836 BIJLAGE2GEBRUIKTEAFKORTINGENAMvBAlgemeneMaatregelvanBestuurBZKBinnenlandseZakenenKoninkrijksrelatiesEHSEcologischehoofdstructuurEZEconomischeZakenILGInvesteringsbudgetLandelijkGebiedIPOInterprovinciaalOverlegKRWKaderrichtlijnWaterLNVLandbouw,NatuurenVoedselkwaliteitNURGNadereUitbreidingRivierengebiedMJP-2Meerjarenprogramma2(bijdeAgendaVitaalPlatte-land)MNPMilieu-enNatuurplanbureauOCWOnderwijs,CultuurenWetenschappenPBLPlanbureauvoordeLeefomgeving(in2008ontstaanuiteenfusievanhetMilieu-enNatuurplanbureauenhetRuimtelijkPlanbureau)PKBPlanologischeKernbeslissingRWSRijkswaterstaatVenWVerkeerenWaterstaatVNGVerenigingNederlandseGemeentenVROMVolkshuisvesting,RuimtelijkeOrdeningenMilieubeheerWilgWetinrichtinglandelijkgebiedWroWetruimtelijkeordeningTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2837 LITERATUURAlgemeneRekenkamer(2006).Ecologischehoofdstructuur.TweedeKamer,vergaderjaar2006–2007,30825,nrs.1–2.DenHaag:Sdu.AlgemeneRekenkamer(2007a).Beschermingvannatuurgebieden.TweedeKamer,vergaderjaar2006–2007,31074,nrs.1–2.DenHaag:Sdu.AlgemeneRekenkamer(2007b).RapportbijhetJaarverslag2006vanhetMinisterievanLandbouw,NatuurenVoedselkwaliteitXIV.TweedeKamer,vergaderjaar2006–2007,31031,nr.2.DenHaag:Sdu.AlgemeneRekenkamer(2008).RapportbijhetJaarverslag2007vanhetMinisterievanLandbouw,NatuurenVoedselkwaliteitXIV.TweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,31444,nr.4.DenHaag:Sdu.Bredenoord,H.W.B.,A.vanHinsberg,B.deKnegt,W.Nieuwenhuizen,M.M.P.vanOorschot,P.J.T.M.vanPuijenbroekenF.G.Wortelboer(2008).Evaluatienatuur-enlandschapsbeleid.AchtergrondrapportbijdeNatuurbalans2008.PBL-publicatienummer500402012.Bilthoven:PlanbureauvoordeLeefomgeving.Kuiper,R.(2008).RijksdoelenlopenrisicometnieuweWetopderuimtelijkeordening.Borgingnatuurenlandschaponzekerintransitie-periode3juni2008.Artikelgepubliceerdophttp://www.pdl.nl/images/Wro%20artikel%20080529%20web_tcm60-38920.pdf.Laporte,G.enR.deGraaff(2006).Eenrijkweidevogellandschap:actieprogrammavanhetWeidevogelverbond.WING-rapport017.Wageningen:WINGProcessConsultancy.LNV(2006).AgendavooreenVitaalPlatteland.Meerjarenprogramma2007–2013.DenHaag:MinisterievanLandbouw,NatuurenVoedsel-kwaliteit.LNV(2007a).EcologischeHoofdstructuur;BriefmetvoorstelvooraanwijzingvandeEcologischeHoofdstructuuralsgrootprojectvan3mei2007.TweedeKamer,vergaderjaar2006–2007,30825nr.5,herdruk.DenHaag:Sdu.LNV(2007b).Plattelandsontwikkelingsprogramma;BriefministertervoldoeningaanverzoekomophetpuntvandeaanwijzingvanTOP-gebie-dengeenonomkeerbarestappentezetten.TweedeKamer,vergaderjaar2006–2007,29717,nr.10.DenHaag:Sdu.LNV(2007c).VaststellingbegrotingMinisterievanLandbouw,NatuurenVoedselkwaliteitXIVvoorhetjaar2007;Briefministeroverondermeerdezgn.TOP-lijsten:gebiedendieinhetkadervanhetverdrogingsbeleidmetvoorrangmoetenwordenaangepakt.TweedeKamer,vergaderjaar2006–2007,30800XIV,nr.143.DenHaag:Sdu.LNV(2007d).VaststellingbegrotingMinisterievanLandbouw,NatuurenVoedselkwaliteitXIVvoorhetjaar2008;BriefministeroverTOP-lijstenverdrogingsbestrijding.TweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,31200XIV,nr.9.DenHaag:Sdu.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2838 LNV(2007e).EcologischeHoofdstructuur.BriefministermetondermeerhaarreactieoptweeNMP-evaluaties.TweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,30825,nr.7.DenHaag:Sdu.LNV(2008a).EcologischeHoofdstructuur;Briefministeroveruitgangs-puntennotitieinformatievoorzieninggrootprojectEcologischeHoofd-structuur(EHS).TweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,30825,nr.12.DenHaag:Sdu.LNV(2008b).EcologischeHoofdstructuur;VerslagalgemeenoverlegvandeVasteCommissievoorLNVop2juli2008overondermeerdekabinetsreactieopdeuitgangspuntennotitieinformatievoorzieninggrootprojectEHS.TweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,30825,nr.13.DenHaag:Sdu.LNV(2008c).EerstevoortgangsrapportageGrootprojectEcologischeHoofdstructuur.Rapportagejaar2007.KenmerkDN2008/2722.d.d.18september2008.BijlagebijTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nr.14.DenHaag:Sdu.LNV(2008d).Kabinetsreactieophetadvies«Demythologievanontei-gening»vandeRaadvoorhetLandelijkGebied.TweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,29576,nr.54(briefd.d.28november2008,kenmerkDP.2008/1502).DenHaag:Sdu.LNV(2008e).AanmeldingHabitatrichtlijn-gebiedenNoordzee.BriefvandeministervanLNVaandeTweedeKamerd.d.22december2008,kenmerkDN.2008/3648.DenHaag:MinisterievanLandbouw,NatuurenVoedsel-kwaliteit.LNV(2008f).VervolgcontrolefinanciëlecijfersenbeoordelingprestatiesinhetkadervanILGenrealisatieEHS.BriefaanhetIPOvan8oktober2008,kenmerkDP2008/1319.DenHaag:MinisterievanLandbouw,NatuurenVoedselkwaliteit.LNVenVROM(2007).SpelregelsEHS.Beleidskadervoorcompensatie-beginsel,EHS-saldobenaderingenherbegrenzenEHS:eengezamenlijkeuitwerkingvanRijkenprovincies.DenHaag:MinisterievanLandbouw,NatuurenVoedselkwaliteitenMinisterievanVolkshuisvesting,RuimtelijkeOrdeningenMilieubeheer.MNP(2007a).Ecologischeevaluatieregelingennatuurbeheer.ProgrammaBeheerenStaatsbosbeheer2000–2006.MNPrapportnummer500402006.Bilthoven:Milieu-enNatuurplanbureau.MNP(2007b).VanaankoopnaarbeheerII,Exanteevaluatieomslagnatuurbeleid.MNPrapportnummer500402006.Bilthoven:Milieu-enNatuurplanbureau.PBL(2008a).Natuurbalans2008.Bilthoven:PlanbureauvoordeLeef-omgeving.PBL(2008b).Kwaliteitvoorlater.ExanteevaluatieKaderrichtlijnWater.Bilthoven:PlanbureauvoordeLeefomgeving.RaadvoorhetLandelijkGebied(2008).Demythologievanonteigening.AdviesoverdeinzetvanonteigeningvoorderealisatievandeEcolo-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2839 gischeHoofdstructuur.Publicatie08/01januari2008.Utrecht:RaadvoorhetLandelijkGebied.RitsemavanEck,J.enH.Farjon(2008).MonitorNotaRuimte.Deeerstevervolgmeting.Rotterdam,BilthovenenDenHaag:NAiUitgevers,Milieu-enNatuurplanbureauenRuimtelijkPlanbureau.Teunissen,W.A.enL.L.Soldaat(2006).RecenteaantalontwikkelingvanweidevogelsinNederland.DeLevendenatuur,70–74.TweedeKamer–VasteCommissievoorLNV(2007a).BehandelingbriefvastecommissievoorLNVoveraanwijzenvandeecologischehoofd-structuuralsgrootproject30825,nr.5.HandelingenTweedeKamerd.d.26april2006,vergaderjaar2006–2007,nr.67,pag.3667–3668.TweedeKamer–VasteCommissievoorLNV(2007b).Uitgangspunten-notitiegrootprojectEHS,d.d.21november2007.BijlagebijTweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,30825,nr.12.DenHaag:Sdu.TweedeKamer–VasteKamercommissievoorLNV(2008).Briefd.d.26mei2008betreftUitkomstengesprekrapporteursmetministervanLNVoveruitgangspuntengrootprojectEHS.Kenmerk08-LNV-B-73.TweedeKamer(2008).GewijzigdemotieOuwehand.TweedeKamer,vergaderjaar2007–2008,29576,nr.68.DenHaag:Sdu.VROM,LNV,VenWenEZ(2006).NotaRuimte.Ruimtevoorontwikkeling.Deel4:tekstnaparlementaireinstemming.DenHaag:MinisterievanVolkshuisvesting,RuimtelijkeOrdeningenMilieubeheer.VROM,LNV,VenW,EZ,OCWenDefensie(2008).RealisatienationaalruimtelijkbeleidonderdenieuweWro.DenHaag:MinisterievanVolkshuisvesting,RuimtelijkeOrdeningenMilieubeheer.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,30825,nrs.27–2840