Lijst van vragen en antwoorden over de openbaarmaking van de stresstest

31371KredietcrisisNr.294VERSLAGVANEENSCHRIFTELIJKOVERLEGVastgesteld11december2009BinnendevastecommissievoorFinanciën1hebbenenkelefractiesdebehoefteomoverdebriefvandeministervanFinanciënd.d.28september2009overopenbaarmakingvandeuitkomstenvandestresstestdieDeNederlandscheBankheeftuitgevoerdopbankenenverzekeraarsindeNederlandsefinanciëlesector(Kamerstuk31371,nr.257),enkelevragenenopmerkingenvoorteleggen.Devragenenopmerkingenzijnop6november2009aandeministervanFinanciënvoorgelegd.Bijbriefvan10december2009zijnzedoorhembeantwoord.Devoorzittervandecommissie,BlokDegriffiervandecommissie,Berck1Samenstelling:Leden:VanderVlies(SGP),Blok(VVD),voor-zitter,TenHoopen(CDA),ondervoorzitter,Weekers(VVD),VanHaersmaBuma(CDA),DeNeréetotBabberich(CDA),Haverkamp(CDA),DezentjéHamming-Bluemink(VVD),Omtzigt(CDA),Kos¸erKaya(D66),Irrgang(SP),Luijben(SP),Kalma(PvdA),Blanksma-vandenHeuvel(CDA),Cramer(CU),VanderBurg(VVD),VanDijck(PVV),Spekman(PvdA),Gesthuizen(SP),Ouwehand(PvdD),Tang(PvdA),Vos(PvdA),Bashir(SP),Sap(GL)enLinhard(PvdA).Plv.leden:VanderStaaij(SGP),Remkes(VVD),Pieper(CDA),Aptroot(VVD),DeVries(CDA),VanHijum(CDA),Mastwijk(CDA),Elias(VVD),DePater-vanderMeer(CDA),Pechtold(D66),Kant(SP),Ulenbelt(SP),VanderVeen(PvdA),Smilde(CDA),Anker(CU),Nicolaï(VVD),DeRoon(PVV),Heerts(PvdA),Kara-bulut(SP),Thieme(PvdD),Heijnen(PvdA),Roefs(PvdA),VanGerven(SP),Vendrik(GL)enSmeets(PvdA).TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2009–2010KST1392330910tkkst31371-294ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2009TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.2941 IVRAGENENOPMERKINGENVANUITDEFRACTIESVragenenopmerkingenvandeledenvandefractievanhetCDADeledenvandeCDA-fractiehebbenmetbijzonderebelangstellingkennis-genomenvandeopenbaarmakingvandeuitkomstenvandestresstestenvandefinanciëlesector.DezeledenzijnervanopdehoogtedatDeNeder-landscheBank(DNB)aleenaantaljaardergelijkestresstestenpubliceertinhaarOverzichtFinanciëleStabiliteitdattweemaalperjaarverschijnt.ZoudeministerkunnenaangevenofDNBookdeeffectiviteitvanderge-lijkestresstestenheeftgeëvalueerd?Zoudeministereenhistorischover-zichtkunnengevenvanallegehoudenstresstestenendehierbijgebruikteparameters?Wehebbenimmersdeafgelopenjarenookinderealiteiteenstress-scenariomeegemaakt.Hoeverhoudendeuitkomstenvanhistori-schestresstestenzichtotderealiteitvandeafgelopenjaren?DetoegevoegdewaardevanstresstestenWatisvolgensdeministerdetoegevoegdewaardevandergelijkestresstesten?Hoemogenwedeuitkomstenwelenhoemogenwezenietinterpreteren?KanmetdezestresstestenooknietdeongewensteindrukwordengewektdatdeNederlandsefinanciëlesectorergoedvoorstaat,terwijlditmisschiennietzodirectuitdestresstestmagwordenafgeleid?Hoekijktdeministertegendecommunicatievandeuitkomstenvandezestresstestenaan?DekeuzevandevariabelenWaaromheeftDNBgekozenvoordegenoemdeassumpties?Waaromheeftzijnietgekozenvoorforserestress?WatzoudendegevolgenzijnvaneenforserecessieindeVS,ditheeftbijvoorbeeldgevolgenvoordeALT-AportefeuillevanING(waarvanderisico’sdeelszijnovergenomendoordestaat)?HeeftDNBookhetgebruikvanmeerderevariabelenover-wogen?DegebruiktegrenswaardeIndetoekomstzullendekapitaalratio’svanbankennaarverwachtingopeenhogerpeilmoetenliggen.BijdezestresstestisnoguitgegaanvandehuidigeBisratio’s.Zoudeministerkunnenlatenzienwatergebeurtindienuitwordtgegaan,vandenietondenkbaresituatie,datdezegrens-waardenopeenhogerniveaukomenteliggen?OptredenvaneenschokDeledenvandeCDA-fractievragenzichafinhoeverreerinditstress-scenariorekeninggehoudenmethetoptredenvanplotselingeschokken?Eengeleidelijkedalingvandekapitaalmarktrentenaar2%kanimmersminderernstigzijndaneendalingvan25basispuntenopeendag.Ditzelfdegeldt,ceterisparibus,voorplotselingedalingenvandeaande-lenindices.OnderlingerelatiestussendevariabelenKandeministeraangevenwatpreciesdeonderlingerelatieszijntussendevariabelenvanhetstress-scenario?InhoeverreleidteenstijgendewerkloosheidbijvoorbeeldniettoteenverderedalingvanhetBBPvolume?Kandezeonderlingesamenhangvandevariabelenerniettoeleidendatdestressgroterisdanuitditstress-scenariovolgt?TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.2942 TussentijdseingrepenKandeministerverderaangevenopwelkewijzerekeningwordtgehoudenmettussentijdseingrependoordeToezichthouder/Staat?HetopdrogenvandeliquiditeitEenvandegroteproblementijdensdeafgelopenfinanciëlecrisisbetrofhetopdrogenvandeliquiditeit,datwilzeggendatbankenelkaaronvol-doendevertrouwden,waardoorzegeenkortlopendekredietenmeeraanelkaarwildenverstrekken.Opwelkewijzewordtmethetoptredenvandergelijkeeffectenrekeningmeegehoudeninhetstress-scenario?IndividueleinstellingenUitdeuitkomstenvandestresstestblijktdathetbankwezenerinzijnalgemeenheidgoedvoorstaat.Hoewordtdesituatievanindividuelefinanciëleinstellingenmeegenomenindezestresstest(zonderdatdezenatuurlijkopenbaargemaaktkanworden)?Hetkanimmerszijndateenfinanciëleinstelling–diezelfsmogelijktoobigtoofailis–indeproble-menkomt.Opwelkewijzewordtdaarmeerekeninggehoudenindezestresstest?VragenenopmerkingenvandeledenvandefractievandePvdADeledenvandefractievandePvdAdankendeministervoorhetophoofdlijneninformerenvandeKameroverdeuitvoeringenuitkomstenvandestresstestvoordefinanciëlesector.Zijhebbenhierovernogenkelevragen.Kanaangegevenwordenwatde15grootstebank-enverzekeringsgroe-peninNederlandzijn?Welkmarktaandeelopdebank-enverzekerings-marktvertegenwoordigtdezegroep?Alshetgaatombank-enverzeke-ringsbedrijvenwaarvanDeNederlandscheBanknietdegroepstoe-zichthouderis,isdandekapitaalseisvandedochterinNederlandofdegehelegroepinaanmerkinggenomen?Hoestaatdepassage«Hettekentderelatiefhogekapitaalbuffersvandesectorindeuitgangssituatie2008(...)»inrelatietotdeconclusieuitdeIMF-artikelIVconsultatiedatde«weightedcapitalratiosarecomfortable,butmostDutchbanks-likeseveralEuropeancounterparts-haverelativelylowequitycapital»?Dezeledenhebbenookeenvraagoverrelatievekapitaalbuffersvanbankenenverzekeraarstenopzichtevanelkaar.Bankenkunneninabso-lutezineengoedekapitaalratiohebben,maardecrisisheeftookgeleerddatspaarders,beleggerseninvesteerdersooknaardekapitaalratiovaneenbankkijkent.o.v.anderebanken.Inhoeverreisdatookonderzochtindezestresstest?Kandeministeropditgevennaderingaan?Ishetwaardatbijdezetestnietindeboekenvanbankenisgedoken,zodatwaarderingsproblemenonderbelichtkunnenblijven?DeledenvandePvdA-fractiehebbenooknogeenvraagoverhetdoelvandetest.Detestbiedtduidelijkheidoverdevraagofhetsysteemalszodaniginstaatisomheftigeschokkenoptevangen.Maardieduidelijk-heidisernietoverelkebankenverzekeraarafzonderlijk.IsDeNederland-scheBankookvanplanomeentesttedoennaarvoorbeeldvandeAmeri-kaansetest,omdaarmeewantrouwenrichtingindividueleinstellingenwegtenemenoftevoorkomen?WanneerbeschouwtdeministerhetTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.2943 publicerenvandeuitkomstenophetniveauvanindividueleinstellingenalseenreëlemogelijkheid?HoekijkthijindatopzichtaantegendeAmeri-kaansetest,enkanookjuisthetnietopenbaarmakenleidentotwantrou-wen?VragenenopmerkingenvandeledenvandefractievandeSPDeledenvandeSP-fractiewillengraagwetenofernogandereveronder-stellingentengrondslagliggenaandestresstestsdandevijfgetallendiezijngenoemd,tewetenhetBBP-volume,dewerkloosheidvoet,dehuizen-prijzen,deprijzenvanhetcommercieelonroerendgoedendeaandelen-index.WatisdehoogtevandeAEX-standwaarvanuitwordtgegaanin2008alsbasis?Kuntuookvoordevieranderecijfersdeconcreteabsolutegetallennoemendiealsbasisdienen?Hoeveelvande15bankenenverzekeraarszijnerpositiefdoordestresstestheengekomen?Isdatopbasisvaneenrekenkundigmodeluitgaandevandebasisveronderstellingeneneenminimumnormvan6%?Alserwordtgezegddatdesectoralsgeheelbovenhetniveauvan6%blijft,wordtdaardanookmeebedoelddatalleinstellingenaandezenormvoldoen?Hoeverschillendehuidigestresstestvandestresstestsvan5jaargeleden?Waaromwordternietmeernetalsindieperiodegekekenofdesolvabiliteitratiovandebankenbovenhetminimumvan8%blijft?Hoezoudendebankendietestdoorstaan?Isdetoetsopeenminimum-normvan4%voorTier1kapitaalgebruikelijkvoorstresstestsdoorDNB?ErwordtgewezenophetverschilmetdeAmerikaansestresstests,waarbijwordtopgemerktdatdaarbijvoorallebankengeheimenormenvankapi-taalratio’szijngehanteerdenminofmeergelijkeverliesratio’szijnvoorge-schreven.WordtdathierdoorDNBdannietgedaan?Betekenthettoepassenvanmaatwerkindestresstestsdaternietalleenwordtgekekennaardeberekeningenomtebepalenofeeninstellingwelofnietdoordestresstestheenkomt?Zoja,waarwordtdannogmeernaargekeken?Betekenthetdoorstaanvandestresstestdatermagwordenverwachtdateenbanknormalitergeenstaatssteunnodigheeftzolangdesituatiebeterblijftdaninhetstress-scenario?ZijndestresstestsookgedaanvoorDSB?Voorzoverdeministerzichberoeptophetnietkunnendoenvanuitsprakenoverindividueleonderne-mingen,geldtdatookvoorbankendiealfaillietzijn?Zijkunnenimmersnietmeerwordengeschaadofbevoordeelddooruitsprakenvandeminister.Zoja,wanneerofonderwelkeomstandighedenkandieinfor-matiewelnaarbuitenwordengebracht?Wordterbijdestresstestsookgekekennaarbijzonderescenario’s,zoalsdeeffectenvaneenfaillissementvandeenebankopanderebankenofheteffectvanophopingvankapitaalineenmarktsegmentdoorspecu-latie?Inhoeverrezijnerinhetverledenscenario’sgemaaktvoordeopkomstvandesubprimehypotheken?VragenenopmerkingenvandeledenvandefractievandeVVDDeledenvandeVVD-fractiehebbenmetbelangstellingkennisgenomenvandeopenbaarmakingstresstestfinanciëlesector.Zijzijnnietgerustopdeuitkomstenenhebbenhierbijdevolgendevragen.Vooriedereinstellingwordthetgewenstekapitaalniveauafzonderlijkbepaald,waarbijderisico’sdiespecifiekzijnvooreeninstelling,wordenTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.2944 meegenomen.DNBkandusookhogerenormeneisendandeminimum-normvan4%voorTier1kapitaal.DeledenvandeVVD-fractieverzoekendeministereenoverzichtteverschaffen(desnoodsgeanonimiseerd)vandeverschillendenormendieDNBvoordeNederlandsefinanciëleinstel-lingenhanteert.Deeltdeministerdeopvattingdat4%resp.6%geengoedemaatstafmeeris?Watisvolgensdeministervolgensdelaatsteinzichtenweldegoedemaatstafenwatisdeuitkomstvandestresstestalsdiemaatstafwordtgehanteerd?Desectoralsgeheelblijft,ooknahetstress-scenario,bovenhethogereniveauvan6%voorTier1kapitaal.GedurendedeAlgemenefinanciëlebeschouwingengafderegeringaangeenmededelingentemogendoenoverindividuelefinanciëleinstellingen.DeledenvandeVVD-fractievragen,heteerdereantwoordinogenschouwnemende,deministertespecificerenhoeveelfinanciëleinstellingen,nahetstress-scenario,onderhetniveauvan6%vallen.Welkpercentagevandesectoralsgeheelisdit?Geletopinternationaleontwikkelingeninhetbankentoezichtishetdoelomoptermijnvoorbankennaarhogerebufferstestreven,waarbijgetrachtwordtmogelijkprocyclischeeffectenhiervantegentegaan.DeledenvandeVVD-fractiewillenprecieswetennaarwelkebuffersoptermijnwordtgestreefdenwelktijdpadhiervoorwordtgenomen.MoetendeledenvandeVVD-fractiehetzolezendatdezehogerebuffersEuropeesbreedzullenwordenvastgesteldeningevoerd?AanwelketermijnmoetendeledenvandeVVD-fractiedenken?Wordtrekeninggehoudenmethetfeitdathogerebuffersleidentotminderruimtevoorkredietverleningwaardoorherstelvandeeconomischegroeiindekiemkanwordengesmoord?Wordthiertoeeen«ingroei-model»overwogen?Dehuidigekapitaalbuffersbijdebankenzijnhogerdanvoordecrisis.DesalnietteminsteltdeIMFinhetGlobalFinancialStabilityReportdatEuropesebankennogforsveelmeerkapitaalnodighebbenalszijwillenvoldoenaande8en10procentTier1kapitaal(lees:150en380miljard).DeledenvandeVVD-fractiezijnzichbewustvanhetfeitdathethierhogerepercentagesbetreftdandehuidigeminimumnormvan4%.Desal-nietteminlijkthetIMF-rapporttesuggererendathetnieuwestreefpercen-tage8%tot10%Tier1kapitaalis.WaaromhanteerthetIMF-rapportcijfersals8%en10%?Alsindestresstestmetdezepercentageswordtgerekend,watzijndandeconclusiesvoordeNederlandsefinanciëleinstellingen?WatisdevertaalslagvanhetIMF-rapportnaardeNederlandsesituatie?Kunnenallebankenhetvolledigebedraguitdekapitaalmarkthalenofzalhierookkapitaalvanuitdeoverheidvoorverstrektmoetenworden?Kandekapitaalmarkt,geletophetmondialekaraktervandeproblematiek,hierindehuidigesituatieinvoorzien?Welkebedragendieneneringevalvaneennieuweminimumnormvan8%Tier1kapitaalnogtewordenaange-trokkendoordeNederlandsebanken?Welkebedragendieneneringevalvaneennieuweminimumnormvan10%Tier1kapitaalnogtewordenaangetrokkendoordeNederlandsebanken?HoezullendebankeninEuropaditkapitaalaantrekken?ZullendeEuropeseoverhedenhiernogaantepaskomenenkuntuinzichtgevenindatEuropesespeelveld?HoeveelvandeinhetIMFrapportgesuggereerdenogbenodigdebedragvan150miljarddollarsvoor8%Tier1kapitaalresp.380mrdvoor10%isnu,tweemaandennahetverschijnenvanhetrapport,reedsdoordeEuropesebankenopgehaald?HoeveelvandeNederlandsefinanciëleinstellingenzoudennietkunnenvoldoenaaneennormvan8%respectie-velijk10%Tier1kapitaalnahetrecentuitgevoerdestress-scenarioenwatbetekenendiescenario’svoorhunkapitaalbehoefte?TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.2945 WelkeminimumnormvanTier1kapitaalwordttentijdevandebeant-woordingvandezevragenindeVerenigdeStatenvoordefinanciëleinstellingengehanteerdenwaargroeitdatnaartoe?HetBaseltier-1kapitaalvanINGwasvlakvoordestaatsteunhogerdan8%(8,2%in2Q08en8,5%in3Q08).Tochmoestereenkapitaalinjectiekomenendaarnazelfsnogeentweederonde.8%bleekdusnietgenoeg,terwijlindestresstestvanminderwordtuitgegaan.KandeministereendoorrekeninggevenvandestresstestvooralleNederlandsefinanciëleinstellingenenookINGopbasisvandefeitelijkesituatiein2008,vlakvoordatdebankenaankloptenbijdeoverheid?Recentelijkbleekookeenanderebank(DSBBank)nietlangerlevensvat-baartezijn.Hoelaatzichdatrijmenmetdeconclusiedatgeenenkeleinstellingadditioneelkapitaalnodigheeft?Dusterwijlderegeringindebriefvan28septemberjl.engedurendedeAFBnogaangafdatgeenenkeleanderebank(opABNAmrona)nogoverheidssteunnodighad,gingDSBBanktengronde.DaardeconclusievandestresstestnietlijktterijmenmetdatwatdeledenvandeVVD-fractiezienindewerkelijkheidtwijfelendeledenvandeVVD-fractieaandebetrouwbaarheidvandeconclusiesdiewordengetrokkenuitdeuitkomstenvandestresstest.DeledenvandeVVD-fractievragendeministerditoptehelderen.DeledenvandeVVD-fractiewillenwetenhoeveelTier1kapitaalDSBBankhadéénmaandvoorafgaandeaanhaarval?WelkenormvanTier1kapitaaleisteDNBbeginseptembervoorDSBbank?Dezezomerisopnieuweenmarcro-stresstestafgerondwaaraande15grootstebank-enverzekeringsgroepeninNederlandhebbendeelge-nomen.Deministergeeftaandatookmiddelgroteenkleineverzekeraarseenmacro-scenariodoorgerekendhebbenofgevoeligheidsanalyseshebbenuitgevoerd.Pensioenfondsenzijnnietindetestbetrokken.DeledenvandeVVD-fractievragendeministertebeargumenterenwaaromdepensioenfondsennietindetestzijnbetrokken.Kandeministeraangevenhoedevariabelenvandetabel«stress-scenario»,diedebasisvormenvoordefictievetest,totstandzijngekomen?Kandeministervoortsaangevenhoedezevariabelenzichverhoudentotdehuidigecrisis.Metanderewoorden,inhoeverrereflec-teertdezetestdewerkelijkheidvandehuidigecrisis?Zieterindescena-rio’seenvariantvanernstigeverdiepingvandecrisis,meerinhetbijzonderhetinstortenvandewoningrespectievelijkcommerciëlevast-goedmarkt,enscenario’svaneenvalinconsumentenvertrouwenàlaDSB?Destresstestisuitgevoerdmetbehulpvanmodellen.Modellenvandeeconomischewerkelijkheidzijnontoereikendgebleken.DaarbijheeftdepresidentvanDNBaangegevendatdegehanteerdesolvabiliteitsdrempeldietotophedenisgehanteerdonvoldoendewas.DeledenvandeVVD-fractievragendeministerteonderbouwenwaaromhijzoveelvertrouwensteltindemeestrecentestresstestalsgeconcludeerdkanwordendatdezeissamengesteldmetbehulpvanontoereikendemodellenopbasisvanarbitrairescenario’senactherhaaldesolvabiliteits-drempels?WelkeandereEUlidstatenvoerenmetenigeregelmaateenstresstestuit?Welkevariabelenhanteerdendeverschillendelidstatenvoorhetmeestrecente«stress-scenario»?KomendezeovereenmetdievanNederland?HoekomenNederlandseinstellingenuitstresstests,vergelekenmetinstellingenuitandereEuropeselandenresp.uitdeVSenCanada?TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.2946 InleidingvandeministerHierbijkomikterugopvragenvandefractiesCDA,PvdA,SPenVVD.Dezevragenzijngesteldnaaraanleidingvanmijnbriefd.d.28september2009overopenbaarmakingvandedoorDeNederlandscheBank(DNB)uitgevoerdestresstestopbankenenverzekeraarsindeNederlandsefinanciëlesector.Metdezebriefwiliknietvooruitlopenopdebevin-dingenvandeCommissieScheltemaendaaromzaliknietingaanopvragengerichtophetopenbaarmakenvanvertrouwelijke,instellingsspe-cifieketoezichtsinformatievanfaillieteinstellingen.Deverschillendefractieshebbenintotaal71vragengesteld.Sommigevragenzijnvergelijkbaarvanaard.Omherhalingtevoorkomenhebikvergelijkbarevragengegroepeerdalvorensdezetebeantwoorden.IIREACTIEVANDEMINISTERWatisvolgensdeministerdetoegevoegdewaardevanstresstesten?(CDA)Stresstestenbezienrisico’sinonderlingesamenhangvoordeextremere–endaarmeeookminderwaarschijnlijke–scenario’senvormenzoeennuttiginstrumentomtoekomstigeverliezeninteschattenenvooruitblik-kenddestabiliteitvandeinstellingenendaarmeeookvanhetstelseltebeoordelen.Zijhebbeneentoegevoegdewaardeenzijneenbelangrijkeaanvullingvoortraditionelerisicomaatstaven.Demodellendieinstel-lingenhanterenvoorhunrisico-inschattingenzijngerichtophetinschat-tenvanrisico’sbinneneenbepaaldbetrouwbaarheidsinterval.Decrisisheeftlatenziendatrisico’szichnietaltijdlatenvangenbinnenditinterval.Stresstestenhelpenbijhetbepalenvanhetgewenstebufferkapitaalvoordezerisico’s,doordatzijuitgaanvanextreme,maarplausibelescenario’s.Metdeuitkomstvaneenstresstestwordteenbeterzichtverkregenopdestaartrisico’sbinnenhetfinanciëlesysteem.Omdezeuitkomstteverkrijgenwordtbijeenstresstestgewerktmetstressscenario’s.Deafge-lopenjarenheeftDeNederlandscheBank(DNB)metstresstestenverschil-lendesoortenscenario’sdoorgerekend,waaronderscenario’svanernstigespanningenopdekredietmarkteninclusiefopdrogendeliquiditeitopdeinterbancairemarktenenscenario’smetschoksgewijzeaanpassingenvanwereldwijdeonevenwichtigheden.Hoemogenwedeuitkomstenwelenhoemogenwezenietinterpreteren?KanmetdezestresstestennietdeongewensteindrukwordengewektdatdeNederlandsefinanciëlesectorergoedvoorstaat,terwijlditmisschiennietzodirectuitdestresstestmagwordenafgeleid?Hoekijktdeministertegendecommunicatievandeuitkomstenvandezestresstestenaan?(CDA)Hetdoorstaanvandestresstestbetekentdathetvoorgeschrevenscenariodoordefinanciëleinstellingkanwordendoorstaan.Deuitkomstenvanstresstestenzijnechtermetflinkeonzekerhedenomgeven.Eenscenarioisnietmeerdanéénvandemogelijkeslechteuitkomstenvaneenverderongewissetoekomst.Erkunnenzichaltijdnieuweenanderedimensiesvoordoendienietindetestzijnmeegenomen.Bovendienhebbenstress-testmodellen,netalsallemodellen,hunbeperkingen.Macro-econo-mischeontwikkelingen,zoalsoplopendewerkloosheidofeconomischekrimplatenzichslechtsviaschattingenvertaleninmodelparametersendaarmeeinverliezen.Ookhiergeldt,datsamenhangenuithetverledengeengarantiebiedenvoordetoekomst.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.2947 Eenanderemoeilijktemodellerenfactorvormenzogenaamdetweederondeeffecten:ineendynamischewereldreagerenfinanciëleinstellingen,bedrijvenenconsumentenopelkaarsaanpassingsgedrag,watweernieuweschokkenkancreëren.Hetmodellerenvandergelijkezogenaamdetweederondeeffecteninstresstestenisvolopinontwikkeling.Zoevalu-eertenverbetertDNBdemethodologievoorstresstestenvoortdurend,metnametenaanzienvangenoemdebeperkingenencomplexiteiten.Daarbijwordtleringgetrokkenuitdeopgedaneervaringen.Destresstest-uitkomstenzijndaaromsteedseenvandeinformatiebronnenvoordevaststellingvandegewenstekapitalisatieniveaus.WelkeandereEUlidstatenvoerenmetenigeregelmaateenstresstestuit?Welkevariabelenhanteerdendeverschillendelidstatenvoorhetmeestrecente«stress-scenario»?KomendezeovereenmetdievanNederland?(VVD)OokinandereEuropeselidstatenismenbekendmetstresstesten.Zovoerendemeestecentralebankenenanderetoezichthoudersmetenigregelmaatstresstestenuit.Scenario’szijngebruikelijktoegesnedenopdesituatieinhetspecifiekeland,waarbijstresstestenvergelijkbareuitgangs-puntenhanterenvoorhetmondialeeconomischeenfinanciëlebeeld.OokinEuropeesverbandwordenstresstestenuitgevoerd,zoalsafgelopenzomerdoorhetCommitteeofEuropeanBankingSupervisors(CEBS)op22grote,grensoverschrijdendeEuropesebanken.HetscenariovanCEBSwasmeerEuropeesgeoriënteerddanhetscenarioindestresstestvanDNB.Waaromsteltdeministerzoveelvertrouwenindemeestrecentestresstestalsgeconcludeerdkanwordendatdezeissamengesteldmetbehulpvanontoereikendemodellenopbasisvanarbitrairescenario’senachterhaaldesolvabiliteitsdrempels?Deeltdeministerdeopvattingdat4%resp.6%geengoedemaatstafmeeris?Watisvolgensdeministervolgensdelaatsteinzichtenweldegoedemaatstafenwatisdeuitkomstvandestresstestalsdiemaatstafwordtgehanteerd?(VVD)Vooriedereinstellingwordthetgewenstekapitaalniveauafzonderlijkbepaald,waarbijderisico’sdiespecifiekzijnvooreeninstelling,wordenmeegenomen.DNBkandusookhogerenormeneisendandeminimum-normvan4%voorTier1kapitaal.DeledenvandeVVD-fractieverzoekendeministereenoverzichtteverschaffen(desnoodsgeanonimiseerd)vandeverschillendenormendieDNBvoordeNederlandsefinanciëleinstel-lingenhanteert.(VVD)Zoalshierbovenvermeldzijndeuitkomstenvanstresstestenmetonzeker-hedenomgevenomdathetstressscenarionietmeerisdanéénvandemogelijkeslechtescenario’svaneenverderongewissetoekomst.Hieruitvolgtdatzichaltijdnieuweenanderedimensieskunnenvoordoendienietindetestzijnmeegenomen.Ditgegevenmaaktdestresstesteenarbitrair,maardaarmeenietminderwaardevolinstrument.Ikhebgeenredenomaantenemendatdeinternationaalgehanteerdemaatstafvan4%respectievelijk6%nietgoedis.Hetuitgangspuntvandestresstestisdewettelijkgeldendeeninternationaalgehanteerdemini-mumnormvan4%voorTier1kapitaal,diegebaseerdisoprisicogewogenactiva.Ditiseenminimumnorm,indepraktijkwordtdoordemarktentoezichthoudershogerenormengehanteerd.Dezenormenzijninstel-lingspecifiek.Tenbehoevevandevergelijkbaarheidisookeenhogereratiovan6%indeanalysebetrokken.1Dezenormvan6%isdoormeer-derecentralebankenentoezichthoudersgebruiktalsbenchmarkinrecentestresstesten.Destresstestuitkomstenlatenziendatdesectorals1Zievoordeuitkomstendaarvan:http://www.dnb.nl/nieuws-en-publicaties/nieuwsoverzicht-en-archief/nieuws-2009/dnb222737.jspTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.2948 geheelboveneenTier1ratiovan6%bleefendatalleindividueleinstel-lingenboveneenTier1ratiovan4%bleven.Geletopinternationaleontwikkelingeninhetbankentoezichtishetdoelomoptermijnvoorbankennaarhogerebufferstestreven,waarbijgetrachtwordtmogelijkprocyclischeeffectenhiervantegentegaan.DeledenvandeVVD-fractiewillenprecieswetennaarwelkebuffersoptermijnwordtgestreefdenwelktijdpadhiervoorwordtgenomen.MoetendeledenvandeVVD-fractiehetzolezendatdezehogerebuffersEuropeesbreedzullenwordenvastgesteldeningevoerd?AanwelketermijnmoetendeledenvandeVVD-fractiedenken?Wordtrekeninggehoudenmethetfeitdathogerebuffersleidentotminderruimtevoorkredietverleningwaardoorherstelvandeeconomischegroeiindekiemkanwordengesmoord?Wordthiertoeeen«ingroei-model»overwogen?(VVD)HetBazelsComitéwerktaanhogereenkwalitatiefbeterebuffersvanbanken,waarbijdenadrukligtopbufferkapitaalvaneenhogerekwaliteit,zoalsaandelenkapitaaleningehoudenwinsten.Daarnaastwordtondermeergewerktaananticyclischekapitaalbuffersbovendeminimumeis.Deinvullingvandezeaanpassingenwordtzoveelmogelijkinternationaalgeharmoniseerd.Concretevoorstellenopdehiervoorgenoemdeonder-werpenwordeneind2009ofbegin2010verwacht,eenimpactstudievandevoorstelleniseveneensgeplandvoorbegin2010.Hogerekapitaaleisenzoudenkunnenwordenuitgewerktinveranderingvanspecifiekerisicoge-wichtenenaangescherpteerkenningscriteriawaardoorinstellingenmeerkapitaalmoetenaanhoudenomaandegehanteerdenormtevoldoen.NetalseerderevoorstellenvanhetBazelsComitézullenookdezevoorstellenoptermijnwordenopgenomenineenEuropeserichtlijn.ZeerrecentisdeEuropesekapitaaleisenrichtlijnaangescherptopdiverseonderdelen.Dezewijzigingenzullentotgevolghebbendatinstellingenmeerbufferkapitaalmoetenaanhoudenvoorspecifiekeposities.Voordezeaanpassingengeldtdatzeuiterlijk31december2010inwerkingzullentreden.Bijdeinvoeringvandergelijkemaatregelenzalrekeningwordengehoudenmeteventueleeffectenopdereëleeconomieendekredietver-strekkingdoorbanken.1Hetblijftechterwelvanbelangdatvoorelkeeurokredietverstrekking(enookvoorandererisico’s)ervoldoendebufferalskapitaalwordtaangehouden.Idealitergeefthetsysteemdeprikkelsomjuistineconomischgoedetijdenmeerkapitaalaantetrekken,zodatineconomischslechteretijdeneraleenbufferisdiegrootgenoegis.Ditisindepraktijknietaltijdeveneenvoudig.Hoeverschillendehuidigestresstestvandestresstestsvan5jaargele-den?Waaromwordternietmeernetalsindieperiodegekekenofdesolvabiliteitratiovandebankenbovenhetminimumvan8%blijft?Hoezoudendebankendietestdoorstaan?Isdetoetsopeenminimumnormvan4%voorTier1kapitaalgebruikelijkvoorstresstestsdoorDNB?(SP)Indetoekomstzullendekapitaalratio’svanbankennaarverwachtingopeenhogerpeilmoetenliggen.BijdezestresstestisnoguitgegaanvandehuidigeBisratio’s.Zoudeministerkunnenlatenzienwatergebeurtindienuitwordtgegaan,vandenietondenkbaresituatie,datdezegrens-waardenopeenhogerniveaukomenteliggen?(CDA)Omdatvoorelkestresstestanderescenario’swordengehanteerd,isderecentestresstestzeermoeilijktevergelijkenmetdestresstestvanbijvoorbeeldvijfjaargelden.Daarnaastisdedefinitievandegehanteerdenormenanders.Zoisineerderestresstesteneensolvabiliteitsnormvan8%gehanteerd,welkegebaseerdwasopdeBIS-ratio.DeBIS-ratiomagwordenafgedektmetverschillendevormenvanrisicodragendkapitaal.Daarvandientaltijdminstens50%(oftewel4vandeeerdergenoemde1ZieBCBSPressrelease«Comprehensiveresponsetotheglobalbankingcrisis»d.d.7september2009opwww.bis.org.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.2949 8%)uitkapitaalvandehoogstekwaliteittebestaan.Tijdensdecrisisbleekdatmarktpartijenalleennogvertrouwenhaddenindezehoogstekwaliteitkapitaal(hetzogenaamdeTier1-kapitaal).Indemacro-stresstest2009isdanookgekozenomeenstrikteredefinitievankapitaaltehanteren:deTier1ratio.Datmaakthetwelmoeilijkerdeuitkomstvandezestresstestmetdievaneerderestressteststevergelijken.Zoudeministereenhistorischoverzichtkunnengevenvanallegehoudenstresstestenendehierbijgebruikteparameters?Wehebbenimmersdeafgelopenjarenookinderealiteiteenstress-scenariomeegemaakt.Hoeverhoudendeuitkomstenvanhistorischestresstestenzichtotderealiteitvandeafgelopenjaren?(CDA)ZoudeministerkunnenaangevenofDNBookdeeffectiviteitvanderge-lijkestresstestenheeftgeëvalueerd?(CDA)Ookdeafgelopenjarenzijnstresstestengehouden.Deeerstemacro-stresstestvoerdeDNBin2003/04uit,alsonderdeelvanhetIMFFinancialSectorAssessmentProgram.1Naasteenvoudigegevoeligheidsanalysesopbeleggingsrisico’s,werdentweescenario’sdoorgerekend,eenbinnen-landseneendollarcrisisscenario.Indeeerstehelftvan2006heeftDNBeenstresstestuitgevoerdopbanken,verzekeraarsenpensioenfondsen.2Hierinzijnookscenario’svoorliquiditeitrisicomeegenomen.3Eind2007iseenmacro-stresstestuitgevoerdopbanken,waarbijeenverdiepingvandekredietcrisiswerdgesimuleerd.4Eerderditjaariseenstresstestuitge-voerdwaaraan16groteinstellingenpluseenaantalkleinereverzekeraarshebbendeelgenomen.5DaarnaastevalueertenverbetertDNBdemethodologievoorstresstestenvoortdurend,metnametenaanzienvangenoemdebeperkingenencomplexiteiten.Daarbijwordtleringgetrokkenuitdeopgedaneerva-ringenenwordtgewerktaanstresstestendiesteedsnauwerderealiteitbenaderen.Hoestaatdepassage«Hettekentderelatiefhogekapitaalbuffersvandesectorindeuitgangssituatie2008(...)»inrelatietotdeconclusieuitdeIMF-artikelIVconsultatiedatde«weightedcapitalratiosarecomfortable,butmostDutchbanks-likeseveralEuropeancounterparts-haverelativelylowequitycapital»?(PvdA)Dehuidigekapitaalbuffersbijdebankenzijnhogerdanvoordecrisis.DesalnietteminsteltdeIMFinhetGlobalFinancialStabilityReportdatEuropesebankennogforsveelmeerkapitaalnodighebbenalszijwillenvoldoenaande8en10procentTier1kapitaal(lees:150en380miljard).DeledenvandeVVD-fractiezijnzichbewustvanhetfeitdathethierhogerepercentagesbetreftdandehuidigeminimumnormvan4%.Desal-nietteminlijkthetIMF-rapporttesuggererendathetnieuwestreefpercen-tage8%tot10%Tier1kapitaalis.WaaromhanteerthetIMF-rapportcijfersals8%en10%?Alsindestresstestmetdezepercentageswordtgerekend,watzijndandeconclusiesvoordeNederlandsefinanciëleinstellingen?WatisdevertaalslagvanhetIMF-rapportnaardeNederlandsesituatie?Kunnenallebankenhetvolledigebedraguitdekapitaalmarkthalenofzalhierookkapitaalvanuitdeoverheidvoorverstrektmoetenworden?Kandekapitaalmarkt,geletophetmondialekaraktervandeproblematiek,hierindehuidigesituatieinvoorzien?(VVD)Welkebedragendieneneringevalvaneennieuweminimumnormvan8%Tier1kapitaalnogtewordenaangetrokkendoordeNederlandsebanken?Welkebedragendieneneringevalvaneennieuweminimum-normvan10%Tier1kapitaalnogtewordenaangetrokkendoordeNeder-landsebanken?HoezullendebankeninEuropaditkapitaalaantrekken?ZullendeEuropeseoverhedenhiernogaantepaskomenenkuntuinzichtgevenindatEuropesespeelveld?HoeveelvandeinhetIMF1DNB,2004,«StresstestenvandeNeder-landsefinanciëlesector»,Kwartaalberichtseptember2004.2DNB,2006,«Financiëlestabiliteit:isdeNederlandsefinanciëlesectorstressbesten-dig?»,Kwartaalberichtdecember2006.3DNBOverzichtFinanciëlestabiliteit,maart2007.4DNBOverzichtFinanciëlestabiliteit,maart2008.5Kamerstuk31371,nr.257.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.29410 rapportgesuggereerdenogbenodigdebedragvan150miljarddollarsvoor8%Tier1kapitaalresp.380mrdvoor10%isnu,tweemaandennahetverschijnenvanhetrapport,reedsdoordeEuropesebankenopge-haald?HoeveelvandeNederlandsefinanciëleinstellingenzoudennietkunnenvoldoenaaneennormvan8%respectievelijk10%Tier1kapitaalnahetrecentuitgevoerdestress-scenarioenwatbetekenendiescenario’svoorhunkapitaalbehoefte?(VVD)DeanalysediehetIMFheeftgemaaktinhetGlobalFinancialStabilityReportvoorinternationalebankenbaseertzichopdeongewogenleverageratio(eigenvermogen/totaleactiva)dieinEuropageenwettelijkenormis.OokdedoorhetIMFgehanteerdenormenvan8%en10%Tier1kapitaalalsbenchmarkszijnnietgebaseerdopofficiëletoezichtnormen.DNBheeftdeuitkomstenvandeNederlandsestresstestvergelekenmeteennormvoordeTier1kapitaalratiovan4%en6%;eenvertaalslagnaardeIMFanalyseismoeilijktemakenvanwegeeenverschilinmethodo-logieenuitgangspunten.IMFheefteentop-downmodelbenaderingtoegepast,welkeisomgevenmeteengrotereonzekerheidsmarge,zoalsIMFookerkent.Ookbaserendetop-downberekeningenzichopgeaggregeerdebalansdata,waardoorteweinigrechtwordtgedaanaanverschilleninexposurevanactivavanbanken.VandaardatberekeningenafgeleidvandeIMFuitkomsten,bijvoorbeelddegevolgenvoordeNederlandsefinanciëleinstellingen,alsdezealteberekenenzijn,metgroteonzekerheidzijnomgeven.Zoalseerderaangegevenkanopbasisvandestresstestnietwordengeconcludeerddatgéénenkeleinstellingadditioneelkapitaalnodigzalhebbentemeeromdatdestresstestdeinstellingenaaneenfictiefensectorbreedgehanteerdscenarioblootstelt:hetisgebaseerdopdiverseveronderstellingendieindewerkelijkheidanderskunnenuitpakken.Even-tueelbenodigdekapitaalversterkingkanuitverschillendebronnenkomen(ingehoudenwinst,desinvesteringofemissies).Bovendienzaldetoegangtotdekapitaalmarktafhankelijkzijnvandepositie(o.a.rating)vanindivi-dueleinstellingenenhetmomentwaaropkapitaalwordtaangetrokken.DeledenvandeCDA-fractievragenzichafinhoeverreerinditstress-scenariorekeninggehoudenismethetoptredenvanplotselingeschokken.Eengeleidelijkedalingvandekapitaalmarktrentenaar2%kanimmersminderernstigzijndaneendalingvan25basispuntenopeendag.Ditzelfdegeldt,ceterisparibus,voorplotselingedalingenvandeaandelenindices.(CDA)Inhetstress-scenarioisrekeninggehoudenmethetoptredenvanplotse-lingeschokkendoorindetestplotselingeschokkentesimuleren.Dezesimulatievindtvoornamelijkplaatsdoormiddelvangevoeligheidsana-lyses.Dehorizonvanhetscenariohangtafvandeaandestressonder-worpenportefeuilles.DerecenteDNB-testismetnamegerichtopkredietrisicoendaarbijpasteenmeerjarenscenariowaarindeontwikke-lingenzichgeleidelijkvoltrekken.Voormarktrisico’swordtdoorgaansgebruikgemaaktvaneenzeerkortehorizon.VerderishetscenariovanderecenteDNBstresstestontwikkeldinmaart2009engebaseerdopdeeconomischeprojectiesvanhetCPBinhetCentraalEconomischPlan2009.Daarbijzijneenaantalhypothetischefinanciëleschokkenveronderstelddiedeeconomischeneergangverderversterken.DegekozenschokkenzijngebaseerdopinschattingenvanDNBenmarktverwachtingenvooreenstress-situatie.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.29411 Betekenthettoepassenvanmaatwerkindestresstestendaternietalleenwordtgekekennaardeberekeningenomtebepalenofeeninstellingwelofnietdoordestresstestheenkomt?Zoja,waarwordtdannogmeernaargekeken?(SP)Bijdetoepassingenindefollow-upvanderesultateninhettoezichtpastDNBmaatwerktoe.Metmaatwerkwordtbedoeltdatnaastdeuitkomstenvandemacro-stresstestookhetrisicoprofiel(rentabiliteit,liquiditeit,solvabiliteit,businessmodel,governanceetc)enderisicomitigerendeelementen,inclusiefdekapitalisatie,bijiedereinstellingafzonderlijkwordenbeoordeeld.Hetblijftdusnietalleenbijhetkijkennaarbereke-ningen.Deuitkomstenvandemacro-stresstestvormenhiervooreenvandeinformatiebronnen.HeeftDNBookhetgebruikvanmeerderevariabelenoverwogen?(CDA)DeledenvandeSP-fractiewillengraagwetenofernogandereveronder-stellingentengrondslagliggenaandestresstestendandevijfgetallendiezijngenoemd,tewetenhetBBP-volume,dewerkloosheidvoet,dehuizen-prijzen,deprijzenvanhetcommercieelonroerendgoedendeaandelen-index.WatisdehoogtevandeAEX-standwaarvanuitwordtgegaanin2008alsbasis?Kuntuookvoordevieranderecijfersdeconcreteabsolutegetallennoemendiealsbasisdienen?(SP)VoordesimulatievanhetscenarioisdoorDNBgebruikgemaaktvanhetmacro-econometrischemodelNigem.Inditmodelzijnmeerderemacro-economischevariabelenmeegenomen.Voordebasisvoorhuizenprijzen,commercieelonroerendgoedprijzenenaandelenkoersenzijndeultimo2008standengebruikt.Deaandelenprijzenwordenuitgedruktalseenindexmetalsbasisjaar2000,enzijngebaseerdopmaanddatauitDatastream.DewaardevandezeindexzoalstoegepastinNigemperultimo2008was42.DeNederlandsehuizenprijzenzijneveneensalsindexmetbasisjaar2008meegenomen,dezeisafgeleidvaninformatieoverbestaandewoningenvanhetKadaster.DewaardevandezeindexzoalstoegepastinNigemperultimo2008betrof151.Onroerendgoedprijzenzijnnietgebaseerdopeenvasteprijsindex,deinstellingenhebbeneenvertaalslaggemaaktvandevoorgeschrevenschoknaardevoorhunportefeuillesrelevanteprijsindices.BBPvolumegroeiiseenjaar-op-jaargroeicijfer.Overigensisdeomvangvandeschokbelangrijkervoordeimpactopdekapitaalspositievandeinstellingendandeuitgangsstandvandemacro-economischevariabelen.WatzoudendegevolgenzijnvaneenforserecessieindeVS,ditheeftbijvoorbeeldgevolgenvoordeALT-AportefeuillevanING(waarvanderisico’sdeelszijnovergenomendoordestaat)?(CDA)Inhetscenariozijnookveronderstellingenvooreconomischeontwikke-lingeninandereregio’s,waarondereenforserecessieindeVS,meege-nomen.Degevolgenhiervanopindividueleinstellingenzijnverwerktindetotaaluitkomsten.Kandeministeraangevenwatpreciesdeonderlingerelatieszijntussendevariabelenvanhetstress-scenario?InhoeverreleidteenstijgendewerkloosheidbijvoorbeeldniettoteenverderedalingvanhetBBPvolume?Kandezeonderlingesamenhangvandevariabelenerniettoeleidendatdestressgroterisdanuitditstress-scenariovolgt?(CDA)Kandeministeraangevenhoedevariabelenvandetabel«stress-scenario»,diedebasisvormenvoordefictievetest,totstandzijngekomen?Kandeministervoortsaangevenhoedezevariabelenzichverhoudentotdehuidigecrisis.Metanderewoorden,inhoeverrereflec-teertdezetestdewerkelijkheidvandehuidigecrisis?Zieterindescena-TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.29412 rio’seenvariantvanernstigeverdiepingvandecrisis,meerinhetbijzonderhetinstortenvandewoningrespectievelijkcommerciëlevast-goedmarkt,enscenario’svaneenvalinconsumentenvertrouwenàlaDSB?(VVD)Eenmacro-stresstesthanteerteenvooralleinstellingenidentiekscenario.Instellingenberekenendeimpactvanditscenariogebaseerdophunportefeuilles.Alhoewelhetscenariovooralleinstellingenidentiekis,kunnendeuitkomstentusseninstellingensterkverschillen.EenbankmeteenrisicovollerehypotheekportefeuillezalbijvoorbeeldslechteruitdetestkomendaneenbankdieeenportefeuillemetrelatieflageLoantoValue(LTV)heeft.Deuitkomstenvandezeberekeningenvormenvervolgensdebasisvoordeuitkomstvandemacro-stresstest.Inhetmacro-econometrischemodelNigemisdeonderlingesamenhangtussenvariabelenmeegenomen.Dezeonderlingewisselwerkingkomttotuitdrukkingindemacro-variabelenvanhetscenario.Opbasisvandeinformatiediedeinstellingenaanleverenoverhunmogelijkereactiesophetscenariokaneeninschattingwordengemaaktvaneventuelefeedbackeffectenopmarktenofdeeconomie.DeramingenvoorBBP-groeienwerkloosheidvanhetCPBenDNBvoor2009en2010zijnsindsdeontwikkelingvanhetstress-scenarioinmaart2009neerwaartsbijgesteld,maardezeramingenzijnnogaltijdminderongunstigdandegehanteerdeparametersinhetstress-scenario.ZohoudthetCPB(Macro-economischeVerkenning2010,september2009)rekeningmeteenwerkloosheidvan8%in2010,waarhetstressscenariouitgaatvan9,7%.VolgensderamingenvanhetCPBzaldecumulatieveBBP-groeiin2009en2010circa–4,8%zijn,tegen–6,3%inhetgehan-teerdescenarioindestresstest.Relatiestussenvariabelenwordendusmeegenomenbinnendestress-testen,evenalsdeonderlingesamenhangtusseneenstijgendewerkeloos-heideneendalingvanhetBBPvolume,zodatdestressuithetscenarioeenconsistentebenaderingisvaneenstresssituatiezoalsdiederealiteitplaatszoukunnenvinden.Wordterbijdestresstestsookgekekennaarbijzonderescenario’s,zoalsdeeffectenvaneenfaillissementvandeenebankopanderebankenofheteffectvanophopingvankapitaalineenmarktsegmentdoorspecu-latie?Inhoeverrezijnerinhetverledenscenario’sgemaaktvoordeopkomstvandesubprimehypotheken?(SP)Eenvandegroteproblementijdensdeafgelopenfinanciëlecrisisbetrofhetopdrogenvandeliquiditeit,datwilzeggendatbankenelkaaronvol-doendevertrouwden,waardoorzegeenkortlopendekredietenmeeraanelkaarwildenverstrekken.Opwelkewijzewordtmethetoptredenvandergelijkeeffectenrekeningmeegehoudeninhetstress-scenario?(CDA)Indeafgelopenmacro-stresstestisvoortsrekeninggehoudenmethetrisicovanhetopdrogenvanliquiditeitindeverondersteldestress,additio-neelaandemacro-economischeontwikkelingen.Zoisveronderstelddatcreditspreadsopfinanciëlemarktenstijgen,waaronderdespreadsopdeinterbancairemarkt.Dezeledenhebbenookeenvraagoverrelatievekapitaalbuffersvanbankenenverzekeraarstenopzichtevanelkaar.Bankenkunneninabso-lutezineengoedekapitaalratiohebben,maardecrisisheeftookgeleerddatspaarders,beleggerseninvesteerdersooknaardekapitaalratiovaneenbankkijkent.o.v.anderebanken.Inhoeverreisdatookonderzochtindezestresstest?Kandeministeropditgegevennaderingaan?(PvdA)TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.29413 Derelatievebuffersvaninstellingentenopzichtevanelkaarzijnookmeegenomeninderesultaten.Ditisbijvoorbeeldonderzochtdoordespreidingvandeuitkomstentussendebankenonderlingentussendeverzekeraarsonderlingtebeoordelen.Deuitkomstenvoordekapitaalra-tio’szijnookgepubliceerdintermenvanspreidingsmaatstaven.1DNBhoudtinhettoezichtookrekeningmethetbedrijfsmodelenmarktpositievaninstellingen.Dezewordeninhettoezichtmeegenomenbijdebeoor-delingvanhetrisicoprofiel.WaaromheeftDNBgekozenvoordegenoemdeassumpties?Waaromheeftzijnietgekozenvoorforserestress?(CDA)Hetscenariogaataluitvanforsestress,methistorischhogedefaultratesvanbedrijvenenhuishoudenseneendiepeenlangdurigerecessiedieverdergaatdanderamingenvanDNB.Hetstress-scenariobevatookeensterkeinzinkingvandewoning-respectievelijkcommerciëlevastgoed-markt.Destresswaarvoorisgekozenisforsgenoeg.Eenforserestresswordtnietnodiggeacht.Daarbijhoortgezegddaterterughoudendheiddienttewordenbetrachtbijhetsimulerenvanextremestressofhogerebuffers.Scenario’svanteexcessievestresshebbennamelijkeenlagererealiteits-waardeenkaninstellingenaansporenomtede-risken,wateeneconomi-scheneergangkanversterken.Ishetwaardatbijdezetestnietindeboekenvanbankenisgedoken,zodatwaarderingsproblemenonderbelichtkunnenblijven?(PvdA)Deuitkomstenvandestresstestzijngebaseerdopdebalansvandedeel-nemendeinstellingenpereind2008.Dedoordeinstellingengehanteerdewaarderingsgrondslagenzijnovereenkomstigdejaarrekening.Kandeministerverderaangevenopwelkewijzerekeningwordtgehou-denmettussentijdseingrependoordeToezichthouder/Staat?(CDA)Betekenthetdoorstaanvandestresstestdatermagwordenverwachtdateenbanknormalitergeenstaatssteunnodigheeftzolangdesituatiebeterblijftdaninhetstress-scenario?(SP)Indeuitkomstenisrekeninggehoudenmetdein2009doordeoverheidverstrektesteun.Maatregelendiesommigeinstellingensindseind2008hebbengetroffenomverliezenoptevangenzijnnietexplicietmeege-nomenindestresstest.Daarnaastgeldtdatvanwegedekenmerkenvanindividueleinstellingen,dienietwordenmeegenomenineenstresstestendegenoemdeonzekerhedenwaarmeestresstestenzijnomkleed,over-heidssteunvoorinstellingendiedestresstestdoorstaannooitkanwordenuitgesloten.Wanneerbeschouwtdeministerhetpublicerenvandeuitkomstenophetniveauvanindividueleinstellingenalseenreëlemogelijkheid?(PvdA)HetBaseltier-1kapitaalvanINGwasvlakvoordestaatsteunhogerdan8%(8,2%in2Q08en8,5%in3Q08).Tochmoestereenkapitaalinjectiekomenendaarnazelfsnogeentweederonde.8%bleekdusnietgenoeg,terwijlindestresstestvanminderwordtuitgegaan.KandeministereendoorrekeninggevenvandestresstestvooralleNederlandsefinanciëleinstellingenenookINGopbasisvandefeitelijkesituatiein2008,vlakvoordatdebankenaankloptenbijdeoverheid?Recentelijkbleekookeenanderebank(DSBBank)nietlangerlevensvatbaartezijn.Hoelaatzichdatrijmenmetdeconclusiedatgeenenkeleinstellingadditioneelkapitaalnodigheeft?Dusterwijlderegeringindebriefvan28septemberjl.engedurendedeAFBnogaangafdatgeenenkeleanderebank(opABN1Ziehttp://www.dnb.nl/nieuws-en-publicaties/nieuwsoverzicht-en-archief/nieuws-2009/dnb222737.jspTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.29414 Amrona)nogoverheidssteunnodighad,gingDSBBanktengronde.DaardeconclusievandestresstestnietlijktterijmenmetdatwatdeledenvandeVVD-fractiezienindewerkelijkheidtwijfelendeledenvandeVVD-frac-tieaandebetrouwbaarheidvandeconclusiesdiewordengetrokkenuitdeuitkomstenvandestresstest.DeledenvandeVVD-fractievragendeministerditoptehelderen(VVD).Publicatievandeuitkomstenvoorindividueleinstellingendoetafbreukaanhetvertrouwelijkekarakterervan,enpastnietindewijzewaaropDNBdezestresstestenalsbeleidsinstrumentgebruikt.Dezegegevenzullenderhalvenietwordengepubliceerd.Ookheeftdetimingvandeopenbaar-makingvandeuitkomstenvandestresstestengeeninvloedgehadopdematevanopenbaarmaking.Verdereopenbaarmakingzieikdaaromnietalseenreëlemogelijkheid.Zoalshierbovenalgenoemdberekeneninstellingendeimpactvanhetalgemenegegevenscenariouitdemacro-stresstest.Ditlaatonverletdatspecifiekegebeurtenissenzichkunnenvoordoendienietinhetalgemeenscenariovaneenmacro-stresstestzijnmeegenomen.Ookvoorzietdetestnietinspecifiekesituatiesdieweldegelijkveelinvloedopeeninstellingkunnenhebben,maarlosstaanvaneenhevigeschokinhetfinanciëlesysteem.Voorbeeldenhiervanzijnwanbeleidbinneneeninstellingofdeondeugdelijkheidvandefinanciëleproducten.Eenmacro-stresstestalleenkannooiteenvolledigbeeldschetsenvanderisico’sbijeeninstel-ling.Bankenzijnderhalveverplichtnaasteenmacrostresstestookmicrostresstestsuittevoerendietoegespitstzijnophunindividuelerisicoprofiel.Voortswilikbenadrukkendatvolledigetransparantieoverdehuidigekapitaalpositievanfinanciëleinstellingencruciaalis.Instellingenrappor-terenhieroverperiodiekinjaarverslagenenandererapportages.Hoeveelvande15bankenenverzekeraarszijnerpositiefdoordestresstestheengekomen?Isdatopbasisvaneenrekenkundigmodeluitgaandevandebasisveronderstellingeneneenminimumnormvan6%?Alserwordtgezegddatdesectoralsgeheelbovenhetniveauvan6%blijft,wordtdaardanookmeebedoelddatalleinstellingenaandezenormvoldoen?(SP)UitdegepubliceerdeinformatievaltoptemakendatdesectoralsgeheelboveneenTier1ratiovan6%bleefendatalleindividueleinstellingenboveneenTier1ratiovan4%bleven.Inzichtindekapitaaleisenperinstel-lingkannietwordengegeven.Deeventueelbenodigdekapitaalverster-kingkanuitverschillendebronnenkomen(ingehoudenwinst,desinveste-ringofemissies)enisdaaromnietdirecttevertaleninnominalebedra-gen.Detoegangtotdekapitaalmarktzalafhankelijkzijnvandepositie(o.a.rating)vanindividueleinstellingenenhetmomentwaaropkapitaalwordtaangetrokken.Ookderolvanoverhedenzalhiervanafhangen.Uitdeuitkomstenvandestresstestblijktdathetbankwezenerinzijnalgemeenheidgoedvoorstaat.Hoewordtdesituatievanindividuelefinanciëleinstellingenmeegenomenindezestresstest(zonderdatdezenatuurlijkopenbaargemaaktkanworden)?Hetkanimmerszijndateenfinanciëleinstelling–diezelfsmogelijktoobigtoofailis–indeproble-menkomt.Opwelkewijzewordtdaarmeerekeninggehoudenindezestresstest?(CDA)Kanaangegevenwordenwatde15grootstebank-enverzekerings-groepeninNederlandzijn?Welkmarktaandeelopdebank-enverzeke-ringsmarktvertegenwoordigtdezegroep?Alshetgaatombank-enverze-keringsbedrijvenwaarvanDeNederlandscheBanknietdegroepstoezicht-TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.29415 houderis,isdandekapitaalseisvandedochterinNederlandofdegehelegroepinaanmerkinggenomen?(PvdA)Dezezomerisopnieuweenmarcro-stresstestafgerondwaaraande15grootstebank-enverzekeringsgroepeninNederlandhebbendeelge-nomen.Deministergeeftaandatookmiddelgroteenkleineverzekeraarseenmacro-scenariodoorgerekendhebbenofgevoeligheidsanalyseshebbenuitgevoerd.Pensioenfondsenzijnnietindetestbetrokken.DeledenvandeVVD-fractievragendeministertebeargumenterenwaaromdepensioenfondsennietindetestzijnbetrokken.(VVD)Desectoralsgeheelblijft,ooknahetstress-scenario,bovenhethogereniveauvan6%voorTier1kapitaal.GedurendedeAlgemenefinanciëlebeschouwingengafderegeringaangeenmededelingentemogendoenoverindividuelefinanciëleinstellingen.DeledenvandeVVD-fractievragen,heteerdereantwoordinogenschouwnemende,deministertespecificerenhoeveelfinanciëleinstellingen,nahetstress-scenario,onderhetniveauvan6%vallen.Welkpercentagevandesectoralsgeheelisdit?(VVD)Inalgemeenheidkanwordenaangegevendatdebankenenverzekeraarsdiehebbendeelgenomenaandestresstesteenmarktaandeelrepresen-terenvancirca95%vandeheleNederlandsesector.Hierondervallenookdesysteemrelevanteinstellingen.Hetmarktaandeelvaneenindividueleinstellingisbedrijfsvertrouwelijkeinformatiedatnietopenbaarkanwordengecommuniceerd.ErzittengeeninstellingenbijwaarvanDNBnietdegroepstoezichthouderis.OmdatDNBalviaanderemiddeleninzichthadindefinanciëlesituatievanpensioenfondsen,zoalsopge-vraagdeherstelplannen,zijnpensioenfondsennietmeegenomenindeanalyse.DeledenvandePvdA-fractiehebbenooknogeenvraagoverhetdoelvandetest.Detestbiedtduidelijkheidoverdevraagofhetsysteemalszodaniginstaatisomheftigeschokkenoptevangen.Maardieduidelijk-heidisernietoverelkebankenverzekeraarafzonderlijk.IsDeNederland-scheBankookvanplanomeentesttedoennaarvoorbeeldvandeAmeri-kaansetest,omdaarmeewantrouwenrichtingindividueleinstellingenwegtenemenoftevoorkomen?(PvdA)HoekijkthijindatopzichtaantegendeAmerikaansetest,enkanookjuisthetnietopenbaarmakenleidentotwantrouwen?(PvdA)ErwordtgewezenophetverschilmetdeAmerikaansestresstests,waarbijwordtopgemerktdatdaarbijvoorallebankengeheimenormenvankapi-taalratio’szijngehanteerdenminofmeergelijkeverliesratio’szijnvoorge-schreven.WordtdathierdoorDNBdannietgedaan?(SP)WelkeminimumnormvanTier1kapitaalwordttentijdevandebeantwoor-dingvandezevragenindeVerenigdeStatenvoordefinanciëleinstel-lingengehanteerdenwaargroeitdatnaartoe?(VVD)StresstestenwordendoorDNBgezienalséénonderdeelvanhethelespectrumaantoezichtsinstrumenten,enwordengebruiktalsregulierinstrumentomhetweerstandvermogenvandefinanciëlesectortebeproeven.Demacro-stresstestvanDNBheefteenanderdoeldandeAmerikaansestresstest.DeAmerikaanseautoriteitenhebbenderesul-tatenvandestresstestgebruiktomdetwijfeloverdeindividuelekapitaal-positievandebankenwegtenemen.DeAmerikaanseoverheidlanceerdedestijdsmeerderemaatregelenomdirectofindirectdekapitaalpositiesvandebankenteversterkenenzohetvertrouwenterugtebrengen,destresstestwashieréénvan.Korthiervoorhaddeonrustopdefinanciëlemarkteneennieuwhoogtepuntbereikt.Bijdezetestzijnvoorallebankengelijkenormenvankapitaalratio’sgehanteerd,i.e.6%Tier1ratioen4%commoncapitalratio,enzijnminofmeergelijkeverliesratio’svoorge-schreven,vanuithetideedathetvertrouwenopdemarktenzalterugkerenTweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.29416 alsblijktdatdeinstellingendiezoudenkunnenopvangen.DaarbijheeftdeAmerikaanseoverheiddecommitmentafgegevendateventueletekortenzoudenwordenaangevuldentegelijkertijdeencommitmentvooreenfinanciëlesectorinprivatehandenafgegeven.AndersdanindeVerenigdeStatenheeftNederlandeendergelijkecommitmentnietgegevenenwordendeinstellingsspecifiekeresultatennietopenbaargemaakt.Ooktoezichthoudersinanderelandenhebbengeenindividueleuitkomstenvanstresstestengepubliceerd.TweedeKamer,vergaderjaar2009–2010,31371,nr.29417