Onderzoek van het Adviescollege ICT-toetsing naar Mijn Gezondheidsoverzicht en PGO-aanbesteding

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202527 529Informatie- en Communicatietechnologie (ICT) inde ZorgNr. 330 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN ENSPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 30 januari 2025Op 16 december 2024 ontving ik van het Adviescollege ICT-toetsing eenadviesrapport over de ontwikkeling van Mijn Gezondheidsoverzicht en deaanbesteding van de Persoonlijke Gezondheidsomgeving (PGO). Met dezekamerbrief bied ik u dit advies aan, samen met mijn reactie op deconclusies en aanbevelingen van het Adviescollege.Het Adviescollege adviseert de regering en het parlement over verbe-tering van de beheersing van ICT-projecten en informatiesystemen. Ik hebwaardering voor de zorgvuldige werkwijze van de onderzoekers en deprettige samenwerking.Op 18 december vorig jaar stuurde ik uw Kamer een brief over desamenhang tussen de verschillende activiteiten op mijn agenda voordatabeschikbaarheid in de zorg.1 Diezelfde dag informeerde ik uw Kamerook over hoe VWS de PGO en Mijn Gezondheidsoverzicht inzet omdatabeschikbaarheid voor burgers te realiseren.2 Het Adviescollege steltterecht vast dat deze instrumenten deel uitmaken van het grotere geheelvan het gezondheidsinformatiestelsel.Het belang van databeschikbaarheid in de zorgOm in de toekomst goede zorg te blijven leveren, bewegen we inNederland van traditionele zorg vanuit zorginstellingen, naar hybridenetwerkzorg gericht op preventie, zorg en welzijn. In deze netwerkenwerken patiënten, zorgverleners, familie en andere mantelzorgers samen.Goed geïnformeerde en gezondheidsbewuste burgers zijn nodig om dezebeweging te laten slagen.1Kamerstukken II 2024/25 27 529, nr. 3252Kamerstukken II 2024/25 27 529, nr. 327 kst-27529-330ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 529, nr. 3301 Met de Nationale visie en strategie voor het gezondheidsinformatiestelsel(NVS) is tot 2035 de koers uitgezet naar databeschikbaarheid voorburgers, zorgverleners en wetenschap. Ook hierover schreef ik uw Kamerkortgeleden een brief.3Inwoners van Nederland hebben zelfbeschikkingsrecht over gegevens dieover hun gezondheid zijn vastgelegd. Dit recht wordt in verschillendewetten uitvoerig beschreven.4 Maar door belemmeringen in de beschik-baarheid van deze gezondheidsgegevens kunnen inwoners dit recht vaakniet effectief uitoefenen.Daarom neem ik meer regie op databeschikbaarheid voor burgers enscherp ik het beleid hiervoor aan. Dit proces is voor de PGO in 2023 doormijn voorganger in gang gezet en met uw Kamer gedeeld en heeft geleidtot een aanbesteding voor PGO-leveranciers en de ontwikkeling van MijnGezondheidsoverzicht.5De conclusies en aanbevelingen van het AdviescollegeHet Adviescollege bevestigt dat de gegevensuitwisseling in de zorg beterkan. Het spreekt daarnaast haar zorg uit dat de gekozen aanpak alléén nietleidt tot verbeterde inzage voor burgers en noemt daarvoor de volgenderedenen:A.De PGO-aanbesteding alleen kan de gebruikerstevredenheid nietverbeteren.B.VWS voert onvoldoende regie op de verbetering van de inzage vanzorggegevens.C.De ontwikkeling van Mijn Gezondheidsoverzicht is voorbarig.Het Adviescollege adviseert VWS om de nadruk te verleggen van zelfdoen naar regisseren van andere partijen en geeft daarvoor de volgendeaanbevelingen:1.Realiseer de randvoorwaarden voor een beter PGO-stelsel.2.Zorg voor een passende juridische onderbouwing.3.Versterk de rol van VWS als opdrachtgever.De afzonderlijke conclusies en mijn interpretatie daarvanConclusie A: De PGO-aanbesteding alleen kan de gebruikerstevre-denheid niet verbeteren.Ik ben het eens met de conclusie van het Adviescollege dat dePGO-aanbesteding alléén de gebruikerstevredenheid van PGO-gebruikersmaar beperkt kan verbeteren. Andere onderdelen van het gezondheidsin-formatiestelsel die bijdragen aan gebruikersvriendelijkheid zijnbijvoorbeeld:•Goed functionerende generieke voorzieningen voor zaken als veiliginloggen (identificatie) en het gemakkelijk vinden van alle verschil-lende plekken waar de gezondheidsgegevens van een burger staan(lokalisatie);•Het verbeteren van de kwaliteit en de begrijpelijkheid van de data in debronsystemen.3Kamerstukken II 2024/25 27 529, nr. 3264Bijvoorbeeld in de Wet geneeskundige behandelovereenkomst, de Algemene VerordeningGegevensbescherming, de Wet aanvullende bepalingen verwerking persoonsgegevens in dezorg, de Wet elektronische gegevensuitwisseling in de zorg, en de onlangs aangenomenverordening over de European Health Data Space die naar verwachting in maart 2025 inwerking treedt.5Kamerstukken II 2023/24, 27 529, nr. 304Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 529, nr. 3302 Deze verbeteringen hebben daarom óók een plek op mijn eerderge-noemde agenda voor databeschikbaarheid in de zorg.Onderwerpen op de MedMij-ontwikkelkalender die gebruikerste-vredenheid verbeterenHet doel van de PGO-aanbesteding is om drie kwalitatief hoogwaardigePGO’s te contracteren om het MedMij-stelsel de komende drie jaar door teontwikkelen en te verbeteren. Hiermee financier ik gericht op het beterontsluiten van gezondheidsdata.De gecontracteerde leveranciers gaan volgens de MedMij-ontwikkelkalender werken aan de verbetering van het stelsel. Dezekalender is vastgesteld in samenwerking met het zorgveld. Hierop staanóók onderwerpen die bijdragen aan het verbeteren van de gebruikerste-vredenheid:•Leveranciers die de aanbesteding gegund krijgen, moeten zorgen vooreen toegankelijk product met behulp van de Web Content AccessibilityGuidelines (WCAG);•De gebruikerstevredenheid verbetert ook door samenwerking met hetburgerpanel van Stichting MedMij en het opvolgen van de uitkomstenvan reviews en gebruikersonderzoeken van de PatiëntenfederatieNederland.Maatregelen om de innovatiekracht te bevorderenHet Adviescollege is bezorgd dat de PGO-aanbesteding de innovatiekrachtgaat verminderen. Ik neem deze zorg serieus en ga het volgende doen omde innovatiekracht te bevorderen:•Met de experts van de Rijksinkoopsamenwerking (RIS) is zorgvuldiggekeken welke voorwaarden en eisen gesteld mogen worden in deaanbesteding. Speciale aandacht ging uit naar de selectie vanleveranciers met voldoende specifieke ervaring, zonder daarbijeventuele nieuwe toetreders uit te sluiten.•Door de gecontracteerde leveranciers wordt vanaf het begin opens-ource ontwikkeld. Dat betekent dat de ontwikkelde software steeds vrijbeschikbaar zal zijn voor alle PGO-leveranciers. Daarmee creëer ik eengelijk speelveld.•Met de aanbesteding stuur ik op de verbetering van het MedMij-stelsel. Op basis van dit verbeterde stelsel ontstaat meer ruimte voormarktpartijen om nieuwe functionaliteit voor hun klanten te ontwikke-len. Daarmee stimuleer ik juist de innovatiekracht.Ik ben ervan overtuigd dat ik door de aanbesteding meer regie kan nemenover de kwaliteit van PGO’s en dat dit zal leiden tot meer tevredenheid bijgebruikers. De vorige financiering door VWS van een grotere groepleveranciers heeft de afgelopen jaren onvoldoende innovaties opgeleverd.Mede hierom koos ik voor een nieuwe financieringsvorm.Conclusie B: VWS voert onvoldoende regie op de verbetering vande inzage van zorggegevens.De constatering van het Adviescollege dat VWS haar regierol nogonvoldoende heeft ingevuld, neem ik ter harte. Ik beschouw het als eenaanmoediging om slagvaardig door te gaan met het verstevigen van dezerol. Over de stappen die ik zet om de regierol te versnellen heb ik u18 december 2024 vijf brieven gestuurd:Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 529, nr. 3303 1.Agenda databeschikbaarheid in de zorg6;2.De Nationale strategie voor het gezondheidsinformatiestelsel7;3.De stand van zaken van Mijn Gezondheidsoverzicht en de persoon-lijke gezondheidsomgevingen (PGO’s)8;4.De stand van zaken van de Wet elektronische gegevensuitwisseling inde zorg (Wegiz)9;5.De aanpak en kaders om te komen tot spoedige, veilige en zorgvul-dige inzet van Artificial Intelligence bij administratieve zorgtaken.10Want de roep om regie door VWS vanuit politiek en samenleving isonverminderd sterk. Ik wil daarbij zorgen voor samenhang, prioriteitenbepalen en actiehouders in het zorgveld aanwijzen. Dit doet VWS al bij hetaanwijzen van de landelijke generieke functies in het informatiestelsel.11Over de manier waarop ik invulling geef aan de regierol blijf ik uinformeren.Het Adviescollege vindt dat VWS als opdrachtgever ongewenst concur-reert met partijen (leveranciers) met een uitvoerende rol. VWS hanteertals opdrachtgever het uitgangspunt van scheiding van data en functiona-liteit uit de NVS, waarover mijn voorganger uw Kamer vorig jaarinformeerde.12 Dat betekent dat uitvoerende partijen niet moetenconcurreren op data, maar op functionaliteit. Met de ontwikkeling vanMijn Gezondheidsoverzicht en de PGO-aanbesteding neem ik regie op hetverbeteren van databeschikbaarheid. Ook is al het ontwikkelwerk vanafhet begin opensource. Daardoor ontstaat er geen kennisachterstand bijleveranciers en kan iedereen de gebouwde onderdelen hergebruiken.Conclusie C: De ontwikkeling van Mijn Gezondheidsoverzicht is voorbarig.Ik deel de mening van het Adviescollege dat het een goed idee is omwetgeving en ICT-ontwikkeling parallel te laten lopen. De urgenteproblemen waar de zorg voor staat, vereisen namelijk een voortvarendeaanpak, natuurlijk met oog voor een solide wettelijke basis.Daarvoor neem ik de volgende maatregelen:•De «agile» aanpak die het ontwikkelteam van Mijn Gezondheidsover-zicht gebruikt, maakt het mogelijk om met de ICT-ontwikkeling in tespelen op de gelijktijdige ontwikkeling van de juridische grondslagen.•Ik betrek daarbij de uitvoering van Wet elektronische gegevensuit-wisseling in de zorg (Wegiz) en de European Health Data Space(EHDS). Ook onderzoek ik of extra wetgeving nodig is om te komen toteen dekkende leverplicht voor zorgverleners, zodat burgers kunnenbeschikken over een zo compleet mogelijk overzicht van de gegevensover hun gezondheid en zorg.6Kamerstuk II 2024/25 27 529, nr. 3257Kamerstuk II 2024/25 27 529, nr. 3268Kamerstuk II 2024/25 27 529, nr. 3279Kamerstuk II 2024/25 27 529, nr. 32810Kamerstuk II 2024/25 27 529, nr. 32911Kamerstukken II 2023/24 27 529, nr. 31212Kamerstukken II 2023/24 27 529, nr. 292Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 529, nr. 3304 De afzonderlijke adviezen en wat ik doe om die op te volgenAdvies 1: Realiseer de randvoorwaarden voor een beterPGO-stelsel.De suggesties die het Adviescollege in haar eerste advies geeft, sluitenvoor een groot deel goed aan bij de activiteiten die onder regie van VWSinmiddels worden uitgevoerd:•VWS werkt samen met Stichting MedMij, de Vereniging van Zorgverle-ners voor Zorgcommunicatie (VZVZ) en andere betrokken partijen aande generieke functie lokalisatie om gezondheidsinformatie voorburgers makkelijker vindbaar te maken. Hierbij wordt efficiënt gebruikgemaakt van componenten die door genoemde samenwerkingspart-ners al zijn ontwikkeld.•Sinds de afronding van dit onderzoek van het Adviescollege en medenaar aanleiding van de adviezen is er met voorrang gewerkt aan eenvertrouwde authenticatiedienst (VAD), waarmee vanaf november 2024een proof of concept wordt uitgevoerd. De VAD zal de identificatie dienodig is voor het inzien en opvragen van gezondheidsgegevens doorburgers veiliger en makkelijker maken. Deze dienst wordt volledigopensource ontwikkeld.•Onderdeel van de VAD is een algoritme dat gebruikt kan worden voorhet versleutelen (pseudonimiseren) van Burgerservicenummers (BSN).In het verleden is hiervoor het BSN-koppelregister gebouwd. HetMinisterie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) heeftvanwege de complexiteit van deze oplossing besloten om dit registerniet meer ter beschikking te stellen. Dit betekent dat VWS geen gebruikkan maken van deze bestaande versleutelmethode. Samen met BZKwerk ik nu aan een verbeterd ontwerp. Dit zal voldoen aan de hoogsteprivacy-eisen en aan de Wet digitale overheid (Wdo). De oplossing kanin een later stadium worden ondergebracht bij de voorziening van hetBSN-koppelregister.•Het Adviescollege stelt voor om gebruik te maken van het betrouw-baarheidsniveau DigiD-hoog. Omdat medische gegevens bijzonderpersoonsgevoelig zijn, heeft de Autoriteit Persoonsgegevens (AP)gesteld dat de toegang tot deze digitale gegevens alleen magplaatsvinden met inlogmiddelen van het hoogste betrouwbaarheidsni-veau13, zodra dit niveau breed beschikbaar is. Een combinatie vangebruikersnaam en wachtwoord, eventueel aangevuld met eensms-code, volstaat niet meer.Voor een burger betekent dit dat men in het zorgdomein straks alleennog mag inloggen met het niveau DigiD-substantieel. Daarbij valt tedenken aan inloggen met de DigiD-app waaraan een eenmaligecontrole van een identiteitsbewijs (ID-check) is toegevoegd. Nederlandvolgt een groeipad van betrouwbaarheidsniveau substantieel naarhoog. Niveau hoog is verplicht voor zorgverleners maar is voorburgers beperkt beschikbaar. Slechts 6% van de inwoners vanNederland kan inloggen met dit hoge betrouwbaarheidsniveau.Verplicht stellen van DigiD-hoog betekent dus dat een groot deel vande burgers wordt afgesloten van toegang tot de gegevens overgezondheid en zorg.•Het Adviescollege heeft het onderwerp opt-out niet meegenomen inhun onderzoek, maar ik onderzoek ook hoe burgers de keuze krijgenom zorggegevens al dan niet ter beschikking te stellen met behulp vaneen gedifferentieerde opt-out en het beheer van deze opt-out. Opt-out13Er zijn vier betrouwbaarheidsniveaus: basis = gebruikersnaam en wachtwoord, midden =DigiD-app of SMS-controle, substantieel = éénmalige ID-controle, hoog = altijd inloggen meteen ID-kaartTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 529, nr. 3305 betekent dat gegevens over iemands gezondheid standaard beschik-baar zijn, tenzij die persoon aangeeft dat dit niet mag.•Tot slot: samen met MedMij, zorgsectoren en publieke instellingen diegezondheidsgegevens beheren, werkt VWS aan het uitbreiden van debeschikbare gegevenssets. Deze aanpak werpt vruchten af: in 2024kwamen de eerste vaccinatiegegevens beschikbaar in een aantalPGO’s. De komende jaren verwacht ik met deze aanpak steeds meergezondheidsgegevens voor burgers te ontsluiten. Deze ambitie past bijdie van de NVS.Advies 2: Zorg voor een passende juridische onderbouwing.Om dit tweede advies van het Adviescollege op te volgen, doen we hetvolgende:•Er is een verkenning gestart over de invulling van gelijktijdigeontwikkeling van wetgeving en ICT voor Mijn Gezondheidsoverzicht.Daarbij betrek ik de relevante wetgeving die door het Adviescollege inhaar rapport is benoemd.•In het kader van de EHDS besteedt VWS specifieke aandacht aan derechten van burgers die in deze verordening worden beschreven.Daaronder valt ook de invulling van een gedifferentieerde opt-out, diezorgt dat burgers toestemming voor gegevensgebruik kunnenintrekken.Advies 3: Versterk de rol van VWS als opdrachtgever.Ook dit advies van het Adviescollege onderschrijf ik. De volgendewerkzaamheden van VWS in de rol van opdrachtgever geven, langs delijnen van de eerdergenoemde NVS, invulling aan de voorstellen van hetAdviescollege:•Bij de ontwikkeling van een landelijk dekkend netwerk van infrastructu-ren werkt VWS samen met de betrokken veldpartijen aan eenkaderstellende ICT-architectuur en geeft VWS duidelijkheid overlandelijke voorzieningen die nodig zijn voor gegevensuitwisseling endatabeschikbaarheid. In het eerste kwartaal van 2025 stuur ik uwKamer hierover een brief.•Net als in Mijn Gezondheidsoverzicht en de PGO-aanbesteding, zal ikook in andere onderdelen van het gezondheidsinformatiestelsel, zoalshet landelijk dekkend netwerk, een hoge mate van opensourcewerkentoepassen. Dit bevordert hergebruik van nieuw te ontwikkelenonderdelen.•Met behulp van het Actieplan Zorg-ICT-markt werk ik aan eenconstructieve samenwerking met bijvoorbeeld de ICT-leveranciers inde zorg.14Tot slotTer afsluiting spreek ik graag nogmaals mijn waardering uit voor hetonderzoek van het Adviescollege. Ik bedank de onderzoekers voor huninzet en de prettige samenwerking.Ik heb er alle vertrouwen in dat de waardevolle adviezen van hetAdviescollege en de manier waarin deze door VWS worden opgevolgd,14Kamerstukken II 2023/24 27 529, nr. 316Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 529, nr. 3306 leiden tot een betrouwbaarder PGO-stelsel. Een stelsel met voorzieningenwaarmee burgers daadwerkelijk de regie kunnen nemen over gegevensover hun gezondheid.De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,M-F. AgemaTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 27 529, nr. 3307