Verslag mensenrechtenconsultaties China, gehouden op 15 januari 2009

31700VVaststellingvandebegrotingsstatenvanhetMinisterievanBuitenlandseZaken(V)voorhetjaar2009Nr.81BRIEFVANDEMINISTERVANBUITENLANDSEZAKENAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,16februari2009GraagbiedikuhierbijhetverslagophoofdlijnenaanvandebilateralemensenrechtenconsultatiesmetChina,gehoudenop15januarijl.inDenHaag.DeChinesedelegatiewerdgeleiddoordespecialevertegenwoor-digervoormensenrechten,Dr.ShenYongxiang(ministerievanBuiten-landseZaken),deNederlandsedelegatiedoordemensenrechten-ambassadeur.DeChinesedelegatiewasbreedvertegenwoordigdmetonderanderevertegenwoordigersvanhetOpenbaarMinisterie,hetUnitedFrontWorkDepartmentvandeCommunistischePartij,hetHoogsteVolksgerechtshof,hetministerievanOpenbareVeiligheidenhetInformatiekantoorvandeStaatsraad.AanNederlandsezijdenamJustitiedeelaandeconsultaties.Desecretaris-generaalvanhetministerievanBuitenlandseZakenontvingdeChinesedelegatievooreenbeleefdheidsbezoek.Tijdensditbezoeksprakdesecretaris-generaalaldeNederlandsezorgenoverdemensen-rechtensituatieinChinauitwaardemensenrechtenambassadeurtijdensdeeigenlijkeconsultaties,dieperopinging.Tijdenshetgesprekmetdesecretaris-generaaluittedeChinesevertegen-woordigervoormensenrechtenzijnongenoegenovereenbezoekvandeDalaiLamaaanNederland.HijbenadruktedateendergelijkbezoekdebilateralerelatiemetNederlandschadekantoebrengenalsdeDalaiLamazouwordenontvangendooreenbewindspersoon.ChinabeschouwtdeDalaiLamanietzozeeralseenreligieusleider,zoalsNederlanddatdoet,maaralseenseparatist.Dezekwestieraaktdanookdeterritorialeintegri-teitensoevereiniteitvanChina.VervolgenssprakendeNederlandseenChinesedelegatiesoverdemensenrechtensituatieinbeidelanden.WatbetreftdeNederlandsesituatie,werddeChinesedelegatieonderanderegeïnformeerdoverontwikkelingenophetvlakvanasielprocedures,mensenhandel,discrimi-natie,hetvoorzieneNederlandsInstituutvoordeRechtenvandeMens(NIRM)enmensenrechteninhetonderwijs.HetministerievanJustitiegafnaaraanleidingvanvragenvanChinesezijdeeentoelichtingopwetge-TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1281980809tkkst31700V-81ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2009TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.811 vingt.a.v.terrorismebestrijdingendetoegangtotsocialevoorzieningenvoorillegalemigrantenvrouwen.Naastdealgemenemensenrechtensituatie,werduitgebreidaandachtbesteedaanNederlandsezorgenoverdevrijheidvanmeningsuiting,vrijheidvangeloofenlevensovertuiging,depositievanmensenrechten-verdedigers,dedoodstraf,depositievan(etnische)minderheden,enenkelemultilateralekwesties.DeChinesevertegenwoordigervoormensenrechtengafeentoelichtingophetrecentontwikkeldeChineseactieplanvoormensenrechten.Hijverwachttedathetplanbinnenenkelemaandenzalwordengepubliceerd.DeChinesevertegenwoordigervoormensenrechtennoemdevoortsdevoortgangopdeherzieningvanhetciviele,administratieveenstrafrecht.ChinabereidtzichvooropratificatievanhetBuPo-verdrag,maarkanhiernoggeendatumaankoppelen.DemensenrechtenambassadeurweesophetmaatschappelijkdebatinNederlandoverdemensenrechtensituatieinChinanaaraanleidingvandeOlympischeSpelen.Hijzettehetstandpuntvanderegeringuiteen.VerdersteldehijdatdewensdatdeOlympischeSpelenzoudenleidentoteenaanzienlijkeverbeteringindemensenrechtensituatiehelaasnietwasuitgekomen.DemensenrechtenambassadeursprakdehoopuitdatindeaanloopnaardeWereldtentoonstellinginSjanghaiin2010eenslagzouwordengemaaktopo.a.hetgebiedvanvrijheidvanmeningsuiting(inclu-siefartistiekevrijheid),woonrechtenenderechtenvanmensenrechten-verdedigers.VrijheidvanreligieenlevensovertuigingOphetgebiedvanvrijheidvanreligieenlevensovertuigingwerdmetnamegesprokenoverdemoeilijkepositievanhuiskerkeninChinaenrecenteontwikkelingeninderelatietussenChinaenhetVaticaan.VoorwatbetreftdehuiskerkenmeendeChinadathetvooralgingomprakti-schebezwarenvanomwonendentegenoverlast,enzeldenomprincipiëlebezwaren.Doordemensenrechtenambassadeurissterkaangedrongenopmeerrespectvoorvrijheidvanreligieenlevensovertuigingenopmeerbeschermingvanreligieuzeminderheden.VrijheidvanmeningsuitingDemensenrechtenambassadeursprakzijnwaarderinguitdatChinadetijdelijkeverruimingvanpersvrijheidvoorbuitenlandsejournalistenindeaanloopnaardeOlympischeSpelenpermanentheeftgemaakt,zijhetdatzichoplokaalniveauincidentenhebbenvoorgedaan.DevraagwerdgesteldofdezeregelsnuookvoorChinesejournalistenkunnengaangeldenenofChinesebronnenvoldoendewordenbeschermdtegeninti-midatie.IndatverbandkwamdesituatievaneenvandeinitiatiefnemersvanCharta’08,LiuXiaobo,dierecentelijkisgedetineerdtersprake.VanNederlandsekantwerdaangedrongenopopheffingvanbeperkingentenaanzienvandetoegangtothetinternet.DeChinesevertegenwoordigervoormensenrechtensteldedatlokalejournalistenaltijdmeervrijheidhaddengehaddanbuitenlandsejournalisten.MensenrechtenverdedigersMensenrechtenverdedigersdragenbijaandevormingvaneenrechtsstaatendaarmeeaandesocialecohesiedievoorChinazoessentieelis,aldusdemensenrechtenambassadeur.OndankshetfeitdatChinazichpolitiekheeftgecommitteerdaandeVN-verklaringMensenrechtenverdedigersTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.812 wordtdoorChinavaakhardopgetredentegenmensenrechten-verdedigers.Chinalegitimeertditmeteenverwijzingnaarondermijningvandestaat.TevenswerddoorNederlandgeïnformeerdnaarrespectvoorhetrechtompetitiesenklachtenintedienentegendeChineseover-heid.Indepraktijkblijkenmogelijkhedenhiertoeuiteentelopen.Zowordenpetitiesnogaleensgeweigerdofwordenbetrokkenengeïntimi-deerd.Demensenrechtenambassadeuroverhandigdeeenlijstmetnamenvan12mensenrechtenverdedigersenvroegdeChinesedelegatieomopkortetermijninformatietesturenoverdeomstandighedenenhuidigeverblijfplaatsvandezepersonen.Hijpleittevoorvrijlatingoftenminsteeeneerlijkeentransparanteberechtingvandegedetineerdemensenrechtenverdedigersopdelijst.DoodstrafDemensenrechtenambassadeurmoedigdeChinaaanzichaantesluitenbijdeVNresolutiesdieoproepentoteenmoratoriumvandedoodstraf.Eeneerstestapzouhetinstellenvaneenmoratoriumkunnenzijnvoordeminderzwarevergrijpen.TevenswerdverzochtomeenuiteenzettingvanderesultatenvanderecentingesteldetoetsingdoorhetHoogsteVolksgerechtshofvandoodvonnissenuitgesprokendoorlagereinstanties.DeChinesevertegenwoordigervoormensenrechtensteldedatdeChinesebevolkingdedoodstrafsteunt.Datmaaktaanpassingopkortetermijnmoeilijk.VervolgenssteldedevertegenwoordigervanhetHoogsteVolksgerechtshofdathetHofvoornamelijktoetstopdezorgvuldigheidvandeprocedure,oferinderdaadvoldoendebewijsmateriaalisomhetvonnisteonderbouwenenopproportionaliteit.Alsgevolgvandetoetsingsprocedurewerdin2007ongeveer15%vandedoodvonnissenineenanderestrafomgezet.Verderisermeeruniformiteitinstrafopleggingtussenverschillenderegio’sontstaanenishetaantalexecutiesdatwordtuitgevoerddirectnadeuitspraaksterkafgenomen.Ookzoudetoetsingertoeleidendathetstrafrechtelijkeonderzoekzorgvuldigerwordtuitge-voerd.Hijgafgeencijfersoverexacteaantallen.TibetDemensenrechtenambassadeuruittezijnbezorgdheidoverhetlotvandegenendiewarengearresteerdnaaraanleidingvandegebeurtenisseninmaart2008.Nederlanddringtaanoprespectvoordecultureleenreli-gieuzeidentiteitvanTibet.DaarnaastondersteuntNederlandeenprogrammavoorhetbehoudvanTibetaansetaalencultuur.DemensenrechtenambassadeurvroegvervolgensnaardestandvanzakenindedialoogtussendegezantenvandeDalaiLamaendeChineseautori-teitenendekernbezwarenvanChinategenhetmemorandumvandeDalaiLamadatbijdelaatstedialoogrondetertafelkwam.TenslottedronghijaanopvrijetoegangtotTibet.DeChinesevertegenwoordigersteldedatChinabelanghechtaandebeschermingvandetraditionelecultuurenreligievanTibet.DeDalaiLamawordtechtermetnamegezienalseenseparatist,nietalseenreli-gieusleider.HetvraagstukvanTibetbetreftdeterritorialeintegriteitvanChinaenChinazaldaaropgeenconcessiesdoen.DemensenrechtenambassadeurbenadruktenogmaalsdatNederlandhooptopeenvreedzameoplossingenopcultureleenreligieuzeauto-nomievoorTibetanen,binnendegrenzenvandeVolksrepubliek.Voortzet-tingvandedialoogisdaarvoorhetaangewezenmiddel.Bovendienonder-streeptehijdatdeDalaiLamanadrukkelijkheeftaangegevenniettestrevennaaronafhankelijkheidmaarnaareenautonomestatusendronghijaanopeeneerlijkprocesvoordegearresteerdeTibetanen.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.813 Aandeordekwamvoortsde«herdenking»vandeverbanning,50jaargeleden,vandeDalaiLama.DeChinesevertegenwoordigervoormensenrechtenherhaaldedebood-schapoverhetbezoekvandeDalaiLamaaanNederland.InzakedeVN-MensenrechtenraadberoeptChinazichophetprimaatvannationalesoevereiniteitenniet-inmenginginbinnenlandseaangelegen-heden.Chinaisdanookgeenvoorstandervanlandenmandatenenspecialerapporteurs.VolgensChinavoldoethetnieuweinstrumentvandeUniversalPeriodicReview(UPR),ookwelhetlandenexamengenoemd,omlandensituatiestebespreken.Doordemensenrechtenambassadeurisaangegevendatsituatiesvangrove,stelselmatigeschendingen,ookbuitendeUPRaandeordemoetenkomen.GeconstateerdkanwordendatdeconsultatiesderelatietussenNederlandenChinaverdiepenophetgebiedvanmensenrechten.DoordezekritischedialoogwilNederlandeenbijdrageleverenaanverbeteringvandemensenrechtensituatieinChina.DeministervanBuitenlandseZaken,M.J.M.VerhagenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700V,nr.814