Uitkomst pilot SZW over gesprekken met bedrijven die arbeidswetten op het gebied van eerlijk werk hebben overtreden

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202529 544Arbeidsmarktbeleid25 883ArbeidsomstandighedenNr. 1269 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN ENWERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 10 februari 2025Met het kabinet sta ik voor een goed functionerende arbeidsmarkt en eengezonde economie. Om die reden werkt het kabinet aan eerlijk, gezond enveilig werk in Nederland. Vanuit die optiek moet de Rijksoverheid zelf hetvoorbeeld geven met betrekking tot goed opdrachtgeverschap en goedwerkgeverschap. Daarom hecht het kabinet waarde aan naleving van wet-en regelgeving door haar leveranciers.In dat kader is uw Kamer in 2021 geïnformeerd over de uitkomsten vanhet onderzoek naar het uitsluiten van bedrijven en beëindigen vanoverheids-contracten van bedrijven die arbeidswetten hebben overtreden.Tevens is toen een pilot aangekondigd waarin gesprekken wordengevoerd met bedrijven die arbeidswetten hebben overtreden en diediensten hebben geleverd aan SZW.1Deze pilot is inmiddels uitgevoerd in samenwerking met de verantwoor-delijke Rijksdiensten2 op basis van inspectieresultaten van de Neder-landse Arbeidsinspectie. Met deze brief deel ik de bevindingen.AanleidingIn de Kamerbrief van 2021 is een verkenning voorgesteld in de vorm vaneen pilot om te kijken of contractpartners van SZW een overtreding vanarbeidswetten hebben begaan en of het mogelijk is die partijen uit tesluiten van aanbestedingen of het contract met hen te beëindigen. Omdatde sanctie in verhouding moet staan tot de overtreding is dit juridisch1Kamerstukken II 2020/21, 29544, nr. 1039, 14 januari 2021.2Aanbesteding van diensten binnen het Rijk is Rijksbreed geregeld waarbij verschillendeinkoopcategorieën zijn belegd bij verschillende ministeries. Zo is schoonmaak belegd bij SZW,civiele dienstauto’s en extern wagenparkbeheer bij Defensie, en logistiek bij Financiën.Zie: Inkoopcategorieën en categorieplannen | Zakendoen met het Rijk. kst-29544-1269ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 544, nr. 12691 complex en in de inkooppraktijk moeilijk uitvoerbaar.3 Evenwel bleek datmaar een klein percentage van de geïnspecteerde bedrijven die dienstenhebben geleverd aan SZW is beboet.4 De Arbeidsinspectie houdt echterrisicogericht toezicht waardoor dus niet 100% van de bedrijven wordengeïnspecteerd. In potentie zouden er meer overtreders kunnen zijn.Desondanks heb ik een vervolg aan deze pilot gegeven door over de jaren2020–2023 nogmaals een analyse uit te voeren naar bedrijven die dienstenleveren of hebben geleverd aan SZW. Ditmaal om met die bedrijven bijwie overtredingen zijn geconstateerd te bespreken welke maatregelen zijhebben genomen.WerkwijzeDe opdracht luidde: onderzoek alle contracten van SZW die zijn afgeslotenmet bedrijven die in het openbare overzicht van uitgevoerde inspectiesvoorkomen en waarbij een overtreding is geconstateerd.5 Dezeovertreding hoeft niet binnen het SZW-contract te hebben plaatsge-vonden. In het geval van raamovereenkomsten vanuit het zogenoemdecategoriemanagement6 gaat het om met SZW afgesloten nadereovereenkomsten of om contracten met schoonmaakbedrijven omdat dezecategorie bij SZW is belegd. Het gaat veelal om contracten die onder-tussen al beëindigd zijn, omdat het enige tijd duurt in verband metprocedures rondom bezwaar en beroep voordat de overtreding onherroe-pelijk is vastgesteld.De Arbeidsinspectie heeft een overzicht verstrekt van haar inspecties ende beboete bedrijven in de betreffende kalenderjaren. Dit overzicht vanbedrijven is op basis van de KvK-nummers vergeleken met de lijst metcontractanten van SZW. Op deze manier is vastgesteld of het beboetebedrijf diensten heeft uitgevoerd voor SZW. In de pilotperiode 2020–2023bleek dat er 14 bedrijven zijn waar de Arbeidsinspectie een overtredingheeft geconstateerd én die een contract met SZW hadden. Het betrof inalle gevallen een overtreding in het kader van de Wet arbeid vreemde-lingen (Wav). Met deze bedrijven zijn gesprekken gevoerd door decontract- en categoriemanagers vanuit het Rijk en SZW.Uitkomsten gesprekkenAlle bedrijven zijn geschrokken van de geconstateerde overtreding(en) entoonden zich bereid om het gesprek aan te gaan op getroffen mitigerendemaatregelen.De maatregelen waren als volgt:−Aanscherping interne processen; alle bedrijven hebben processenzoveel mogelijk geautomatiseerd, waarbij generieke checks opprocessen plaats-vinden. Bijvoorbeeld software die de echtheid vanidentiteitspapieren vaststelt;−De bedrijven hebben hun interne audits uitgebreid. Het gaat om auditsdie toezien op de accuraatheid van de personeelsdossiers;3Voor het uitsluiten van deelname aan overheidsopdrachten dan wel het beëindigen vanlopende contracten dienen de beginselen voor proportionaliteit, transparantie, objectiviteit engelijke behandeling in acht te worden genomen. Verder tellen overtredingen niet mee dieeerder dan drie jaar geleden hebben plaatsgevonden niet mee. De aanbesteder is bij uitsluitenof beëindigen altijd verplicht een inschrijver gelegenheid te bieden tot tegenbewijs.4In de onderzoeksperiode (2018–2019) betrof het vier van de geïnspecteerde bedrijven.5Zie hier overzicht van uitgevoerde inspecties.6Categoriemanagement voor het Rijk betekent dat ministeries niet alleen voor zichzelf inkopen,maar per productgroep (of categorie) voor elkaar. Door deze specialisatie bouwt het Rijkmarktkennis en expertise op en neemt de kwaliteit van inkopen toe. Leveranciers hebbenminder administratiekosten en hebben met veel minder aanspreekpunten te maken.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 544, nr. 12692 −Bewustwording en agendering; alle bedrijven schenken meer aandachtaan bewustwording bij het inhuren van mensen uit een ander land,zodat mede-werkers ook alerter zijn op het volgen van de juisteprocedures bij het inhuren.Eén van de bedrijven heeft meerdere keren arbeidswetten overtreden. Decategoriemanager heeft aangegeven dit scherp in beeld te hebben. Dezeziet er op toe dat het bedrijf de beloofde procesverbetering organisatie-breed doorvoert. Een ander bedrijf besloot voorlopig zelfs helemaal geenmensen meer aan te nemen die geen woonadres in Nederland hebben. Zijvonden de administratiedruk, en de kans op het maken van eventuelefouten, te groot. De sectoren variëren waarin de beboete bedrijvenwerkzaam zijn. Deels zijn het sectoren waarin vaker sprake is vanarbeidsmisstanden, zoals logistiek en schoonmaak en waar de Arbeidsin-spectie risicogericht toezicht houdt, maar ook ICT- en de uitzendbranche.VervolgZoals reeds vermeld, moet de Rijksoverheid zich vanuit haar voorbeeld-functie actief inzetten om naleving van de geldende wet- en regelgeving tebevorderen, bovenal bij haar eigen leveranciers. Dit kan met name doorhet aangaan van de structurele dialoog met deze bedrijven.Ook wordt Rijksbreed en in afstemming met de verantwoordelijkeMinister van EZ verkend welke mogelijkheden er wél zijn om aanbeste-dingsregels voor de uitvoering te wijzigen. Daarnaast is op Europeesniveau het traject gestart om de Europese aanbestedingsregels te herzien.EZ en SZW voeren op ambtelijk niveau het gesprek om meer socialevoorwaarden in het aanbestedingsrecht in te bedden. Dit is echter eentraject van de langere termijn. Momenteel ligt de focus daar vooral op hetcreëren van een gelijk Europees speelveld voor ondernemingen.Tevens kijkt men of bepaalde soort dienstverlening meer inbesteed kanworden. Met inbesteden is de Rijksoverheid zelf werkgever en kan er meercontrole uitgeoefend worden op het naleven van wet- en regelgeving.Deze verschillende stappen sluiten ook aan op het advies van deAdviesraad Migratie in zijn rapport «Geen derderangsburgers, de risico’svoor gedetacheerde arbeidsmigranten en de samenleving», waarin deAdviesraad stelt dat de Rijksoverheid ook meer eisen moeten stellen aande contractvorm waaronder mensen bij hen worden aangesteld.7 Voor dekorte termijn hebben de contract- en categoriemanagers aangegeven datdeze pilot hun bewustwording over de naleving van goede arbeidsvoor-waarden heeft vergroot. Zij zien hier voortaan scherper op toe.Daarnaast wordt momenteel in het kader van de aanpak van arbeidsmis-standen een aantal generieke maatregelen uitgevoerd. Het gaat dan ondermeer om nieuwe wetgeving (Wet toelating ter beschikkingstelling vanarbeidskrachten, Wet modernisering aanpak mensenhandel) en eenverkenning naar een uitleenverbod naar sectoren met veel arbeidsmis-standen. Over mogelijke versterking van reeds bestaande instrumenten(zoals het beboeten van feitelijk leidinggevenden) heeft mijn voorgangeruw Kamer op 26 april 2024 geïnformeerd.8 Als laatste wordt er momenteelook een onderzoek uitgevoerd naar de maatschappelijke effecten vanboetes als onderdeel van een breder handhavingsinstrumentarium. Opbasis van de uitkomsten van dit onderzoek wordt per arbeidswet bekekenof de huidige boetebeleidsregels voldoen, of dat deze aangepast moetenworden. Ik verwacht uw Kamer hierover in Q2 2025 te informeren.7Geen derderangsburgers, Adviesraad Migratie, 13 maart 2024.8Kamerstukken II 2023/24, 25883, nr. 488, 26 april 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 544, nr. 12693 Tot slotZoals ik u meldde, sta ik voor een goed functionerende arbeidsmarkt eneen gezonde economie. Met bovengenoemde maatregelen zet ik mesamen met het kabinet in om arbeidsmisstanden te bestrijden en hiermeeeen eerlijke, gezonde en veilige arbeidsmarkt te realiseren.De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,Y.J. van HijumTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 544, nr. 12694