Afronding onderzoek verkeersveiligheid wielerwedstrijden

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202529 398Maatregelen verkeersveiligheid30 234Toekomstig sportbeleidNr. 1136 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,WELZIJN EN SPORT EN DE MINISTERS VAN JUSTITIE ENVEILIGHEID EN VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 27 november 2024Al een lange tijd staat de wielerkalender onder druk. De beschikbaarheidvan (specialistische) motoragenten is schaars, terwijl zij een belangrijkerol vervullen bij het veilig en ordelijk laten verlopen van wielerwedstrijdenop de openbare weg. Omdat de politiecapaciteit onder druk staat, moethet bevoegd gezag scherpere keuzes maken ten aanzien van politie-inzet,ook bij wielerkoersen. Daarnaast verandert de rol en betrokkenheid van depolitie bij wielerwedstrijden op de openbare weg. Gelet hierop, is erbehoefte aan duidelijkheid bij de Koninklijke Nederlandsche Wielren Unie(KNWU) en organisatoren van wielerwedstrijden over de manier waaropdeze wedstrijden op een veilige manier georganiseerd kunnen worden.Sinds 2019 zijn er al veel stappen gezet om ervoor te zorgen dat wieler-wedstrijden zoveel mogelijk doorgang kunnen vinden. Hierbij staatveiligheid altijd voorop. Zo is er gekeken naar wetgeving, no-regretmaatregelen en (gedeeltelijke) vervanging van politiemotorrijders (hierna:PMR’s) door burgermotorverkeersregelaars (hierna: MVR’s).De verkeersveiligheid van wielerwedstrijden op de openbare weg (hierna:wielerwedstrijden) en met name het doorgang laten vinden van wieler-wedstrijden op een veilige manier, heeft ook in uw Kamer tot veel vragengeleid. Hierbij zijn diverse moties ingediend. Mede naar aanleiding vandeze vragen en moties is onderzoek naar de (gedeeltelijke) vervangingvan de politie door MVR’s uitgevoerd. Dat lichten wij in deze brief nadertoe. Daarnaast wordt in deze brief toegelicht welke acties zijn ondernomenom wielerwedstrijden op een veilige manier doorgang te laten vinden.Ook gaan we kort in op de invloed van de NAVO-top, die in 2025 inNederland georganiseerd wordt, op de beschikbaarheid van (gespeciali-seerde) PMR’s bij wielerwedstrijden.Verkeersveiligheid bij wielerwedstrijden is een onderwerp waarbij veelstakeholders betrokken zijn. Dit kent een nationale en een lokaledynamiek. Op lokaal niveau nemen organisatoren het initiatief tot het kst-29398-1136ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 398, nr. 11361 organiseren van wielerwedstrijden. Zij zijn primair zelf verantwoordelijkvoor een veilig en ordelijk verloop. Als bevoegd gezag geeft de burge-meester een vergunning af met daarin de voorwaarden waaraan eenwielerwedstrijd moet voldoen om plaats te kunnen vinden. De politieadviseert samen met andere partijen de burgemeester. De burgemeesterneemt het besluit of en op welke manier de politie wordt ingezet bij hetbegeleiden van wielerwedstrijden.Op nationaal niveau pakt de KNWU dit vraagstuk breder op door teonderzoeken wat er nodig is om wielerwedstrijden ordelijk en veilig telaten verlopen. De inzet van MVR’s is één van de mogelijkheden om dedruk op de politie te verlichten. Andere opties zijn bijvoorbeeld de inzetvan statische verkeersregelaars en het (gedeeltelijk) afsluiten van hetparcours. Het uiteindelijke besluit om de wedstrijd aan te passen ligt bij deorganisator, in samenspraak met de vergunningverlener.Vanuit de Rijksoverheid zijn drie departementen betrokken bij deverkeersveiligheid van wielerwedstrijden op de openbare weg. HetMinisterie van Justitie en Veiligheid (JenV) is hierin verantwoordelijk voorde publieke veiligheid, de bevoegdheden voor verkeersregelaars, BOA’sen de politie; het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) voorde (wetgeving op) verkeersveiligheid en het Ministerie van Volksge-zondheid Welzijn en Sport (VWS) voor het verantwoord organiseren vansport.Ondernomen actiesIn 2019 startten, naar aanleiding van de motie Dijkstra, Von Martels,Schonis en Van Brenk1 de KNWU en de politie met het afstemmen van depolitie-inzet bij wielerwedstrijden voor het seizoen van 2020 (kortetermijn) en volgde een onderzoek naar de bestaande juridische kaders enof deze kaders voldoende zijn om een veilig verloop van wielerwed-strijden te borgen (lange termijn).2 De Minister van IenW deelde eind 2020dit onderzoek met u.3 Vervolgens zijn er in 2021 en 2022 maatregelentoegepast en geëvalueerd, namelijk4: meer en betere afstemming over dewedstrijdkalender; inzet van meer verkeersregelaars; het zorgen voormeer herkenbaarheid en duidelijkheid rond de wielerkaravaan; eenonderzoek naar de gedoogsituatie rond het overtreden van verkeers-regels.5 Ook werd er onderzocht of MVR’s taken van de politie overkunnen nemen.Op basis van het onderzoek en de pilots in het wielerseizoen van 2022bleek dat het niet mogelijk is om MVR’s één op één alle rollen vanpolitieagenten te laten overnemen. Vervolgens zijn de betrokken minis-teries samen met andere partijen, zoals organisatoren van wielerwed-strijden, lokale politie, de Politieacademie en verenigingen van MVR’sgevraagd om andere scenario’s te bedenken waarbij wielerwedstrijden opde voor het openbaar verkeer openstaande weg op een veilige manierkunnen plaatsvinden, waaronder (gedeeltelijke) vervanging van de politiedoor de inzet van MVR’s. In de wielerseizoenen van 2023 en 2024 zijn demeest realistische scenario’s (scenario 4 en 5) getoetst door Antea Group,zie hiervoor het onderzoek in de bijlage.1Kamerstuk 29 398, nr. 723.2Kamerstuk 29 628, nr. 919.3Kamerstuk 29 398, nr. 886.4Kamerstuk 29 398, nr. 1035.5Kamerstuk 29 398, nr. 1035. Bijlage: Mobycon, 2022, Onderzoek gedoogsituaties verkeersregelswielerrondesTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 398, nr. 11362 OnderzoekAntea Group heeft onderzocht of MVR’s de begeleidingstaken, of een deeldaarvan, op vergelijkbare wijze (zelfde beheersing van veiligheidsrisico’s)kunnen overnemen van PMR’s. Zoals hiervoor al is opgemerkt, zijndaarvoor de scenario’s 4 en 5 getoetst, omdat deze als de meest realis-tische scenario’s werden gezien.Hieronder volgt een beschrijving van deze scenario’s. Om een compleetbeeld te krijgen, verwijs ik u naar het onderzoek. Hierin staan de scenario’sverder toegelicht met afbeeldingen.Toelichting scenario’sVoor beide scenario’s geldt dat:−Het gaat om gedeeltelijke vervanging van PMR’s door MVR’s,geen volledige vervanging.−PMR’s de posities van kop- en sluitrijder vervullen, omdat dezeposities een juridische functie hebben, namelijk de weg afsluitenvoor de wielerwedstrijden en na afloop weer vrijgeven.−De PMR bij het geluid is vervangen door één MVR.−Als PMR’s bij het peloton worden vervangen, zij wordenvervangen door twee MVR’s.Daarnaast geldt voor scenario 4 dat:−In de functie van bufferrijders PMR’s één op één zijn vervangendoor burgermotorverkeersregelaars.−Tijdens de pilot in regio Midden-Brabant drie extra MVR’s alsbuffers zijn ingezet.−Tijdens de pilot één motorrijder bij de politie is uitgevallen,hierdoor is er met één PMR minder en één MVR meer gereden.Voor scenario 5 geldt dat:−In de functie van bufferrijders twee MVR’s zijn ingezet om éénPMR te vervangen. Dit komt op een totaal van drie PMR’s die zijnvervangen door zes MVR’s.Voor beide scenario’s zijn twee pilots gedaan, dus vier pilots in totaal. Hetonderzoek bestaat uit observaties van wielerwedstrijden die volgensdrie onderzoeksmethoden een zo objectief mogelijk beeld moetenopleveren van optredende veiligheidsrisico’s en hoe deze wordenbeheerst.Belangrijkste onderzoeksconclusiesIn de basis wordt gesteld dat PMR’s vanwege de opleiding en doorervaring beter zijn voorbereid op onverwachte situaties dan MVR’s. Ookwordt geconcludeerd dat motorrijders (politie of burger) met lokalebekendheid beter zijn voorbereid op onverwachte situaties dan motor-rijders zonder deze kennis. De belangrijkste conclusie is dat MVR’s in staatworden geacht om de druk op de PMR’s te verlichten, als voldaan wordtaan geadviseerde voorwaarden zoals adequate opleiding, gebruikcommunicatiemiddelen en herkenbaarheid.Het onderzoek concludeert daarnaast dat een gesloten parcours, waarbijgebruik wordt gemaakt van statische verkeersregelaars meer garantiebiedt tot een veilige verkeerssituatie, dan een parcours dat niet geslotenis.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 398, nr. 11363 Het onderzoek geeft het advies om duidelijkheid te geven over eventuelewettelijke vrijstellingen voor het afwijken van verkeersregels door MVR’sen de wettelijke bevoegdheid om rijdend aanwijzingen te geven.Daarnaast wordt in het onderzoek de aanbeveling gedaan om de inzet vanMVR’s te verankeren in een landelijke werkwijze. Tot slot wordt eenaanbeveling gedaan voor het inrichten van een groeiproces, dat kanhelpen bij de implementatie van de hiervoor genoemde standaardwerkwijze. Hieronder lichten wij toe hoe deze aanbevelingen wordenmeegenomen in de vervolgstappen.VervolgstappenOp basis van het rapport concluderen wij samen met de politie en deKNWU dat scenario 5 en een gesloten parcours de meest veilige optieszijn als het gaat om het verminderen van politie inzet bij wielerwedstrijdenop de openbare weg. We raden evenementorganisatoren en vergunning-verleners aan om deze opties te overwegen bij het organiseren vanwielerwedstrijden.WetgevingTijdens het begeleiden van wielerwedstrijden maakt de politie regelmatiggebruik van haar bevoegdheid om rijdend aanwijzingen te geven. Dezebevoegdheid behoort uitsluitend toe aan de politie. MVR’s beschikken nietover deze bevoegdheid. Uit het onderzoek van Antea Group komt in hetonderzochte scenario 5 naar voren dat de bevoegdheid om rijdendaanwijzingen te geven niet noodzakelijk is voor MVR’s wanneer één PMRwordt vervangen door meerdere MVR’s. Het is dan mogelijk voor deMVR’s om de aanwijzingen vanuit stilstand te geven. De Minister vanJenV en de Minister van IenW hebben niet de intentie om wetgeving aante passen. De bevoegdheid om rijdend aanwijzingen te geven blijftuitsluitend voor de politie.In 2022 heeft het Ministerie van IenW onderzoek laten doen naar degedoogsituatie rond het overtreden van verkeersregels bij wieler-wedstrijden.6 Volgens de Wegenverkeerswet hebben deelnemers aan eenwielerkoers of begeleidende voertuigen geen grondslag om zich niet tehouden aan verkeersregels zoals de snelheidslimiet, rechts inhalen of hetniet stoppen voor zebrapaden. In de praktijk van een koers gebeurt hetregelmatig dat deelnemers van een wielerkoers of begeleidendevoertuigen zich niet houden aan de verkeersregels. De gedoogsituatiehoudt in dat eventuele beboeting komt te vervallen. Uit het onderzoek uit2022 blijkt dat deze gedoogsituatie geen gevolgen voor de verkeersvei-ligheid of voor de renners heeft, zolang de koers wordt beveiligd7 of dewegen zijn afgesloten. Deze gedoogsituatie maakt het mogelijk datpolitieagenten (gedeeltelijk) vervangen kunnen worden door MVR’s. DeMinister van IenW ziet daarom geen reden om de wetgeving aan tepassen. Daarmee wordt de motie van het lid Inge van Dijk afgedaan.8Landelijke werkwijze inzet burgermotorverkeersregelaarsMet een landelijke werkwijze inzet MVR’s wil de KNWU omschrijven inwelke vorm MVR’s ingezet moeten worden, aan welke eisen zij moetenvoldoen en welke competenties zij nodig hebben. De KNWU neemt het6Kamerstuk 29 398, nr. 886.7Dit kan door inzet van politie, MVR’s, statische verkeersregelaars of het afsluiten doormiddelvan hekken.8Kamerstuk 30 234, nr. 346.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 398, nr. 11364 voortouw bij het opstellen van een werkwijze. De conceptversie van dewerkwijze wordt door de KNWU voorgelegd aan de politie en experts ophet gebied van verkeersveiligheid in de stuurgroep, waaraan ook IenW,JenV en VWS deelnemen. In deze werkwijze worden de aanbevelingenI t/m XI uit het onderzoek van Antea Group opgenomen.9 Deze vorm iseen uitvoering van de motie van het lid Inge van Dijk10 over het biedenvan perspectief aan wielerwedstrijden, zodat deze doorgang kunnenblijven vinden.GroeiprocesIn overleg met de hiervoor genoemde stuurgroep zal, zoals het onderzoekaanbeveelt, een groeiproces worden ingericht om deze werkwijze teimplementeren.Actualiteit: NAVO-topDe precieze inzet van PMR’s in aanloop naar en tijdens de NAVO-top, dieop 24 en 25 juni 2025 wordt gehouden, is op het moment van schrijvennog niet duidelijk. Wel is duidelijk dat de NAVO-top veel vraagt van de alschaarse politiecapaciteit. Daarom heeft de politie aangegeven voorafgeen toezeggingen te kunnen doen over de begeleiding van wielerwed-strijden in de periode van 01-01-2025 tot en met 31-08-2025.Mocht er toch beperkte capaciteit beschikbaar zijn, dan gaat de politie inoverleg met de KNWU en het bevoegd gezag over mogelijke begeleidingbij een beperkte selectie wedstrijden.Verder betekent dit dat veel organisatoren van wielerwedstrijden op deopenbare weg hun organisatie anders vorm zullen moeten geven, om eenveilig en ordelijk verloop te kunnen waarborgen.Dit zorgt voor een versnelde behoefte aan de hierboven genoemdelandelijke werkwijze inzet burgermotorverkeersregelaars. Dit kan comfortbieden aan het lokaal bevoegd gezag om wielerwedstrijden op deopenbare weg anders te organiseren. De ministeries onderzoeken of erondersteuningsmogelijkheden zijn.Tot slotSinds 2019 hebben we gebouwd aan een basis om ervoor te zorgen dat erop lokaal niveau op een verantwoorde manier wielerwedstrijden wordengeorganiseerd. De laatste stap hierin is de totstandkoming van eenlandelijke werkwijze burgermotorverkeersregelaars. Dit is een bouwsteenom wielerwedstrijden lokaal goed te kunnen organiseren. Daarna ligt deverantwoordelijkheid voor een veilige organisatie bij lokaal bevoegdgezag en de organisatoren.Het is helaas niet mogelijk om te garanderen dat alle wielerwedstrijdenaltijd (op dezelfde manier) doorgang kunnen vinden. Daarom is goedoverleg tussen de KNWU en de politie over de wielerkalender van belang.De KNWU kan dan op haar beurt weer in overleg met de organisatorenvan wielerwedstrijden. Zij kunnen dan een afweging maken om over te9Aanbevelingen zijn te vinden op pagina 39.10Kamerstuk 36 410 XVI, nr. 124.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 398, nr. 11365 gaan op een (gedeeltelijk) gesloten parcours en om MVR’s in te zetten. Wijhebben het vertrouwen dat een landelijke werkwijze meer zekerheid kanbieden bij de keuze om MVR’s in te zetten bij wielerwedstrijden.De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,V.P.G. KarremansDe Minister van Justitie en Veiligheid,D.M. van WeelDe Minister van Infrastructuur en Waterstaat,B. MadlenerTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 398, nr. 11366