Harbersbrief: Periodieke Rapportage Nationale Veiligheid: Contraterrorisme (CT)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202430 821Nationale Veiligheid29 754TerrorismebestrijdingNr. 237 BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 16 september 2024In deze brief informeer ik uw Kamer over de planning en onderzoeksopzetvan de in 2025 te verschijnen Periodieke Rapportage van het beleids-thema: Nationale Veiligheid.AfbakeningDe NCTV kent in het kader van de Strategische Evaluatie Agenda (SEA):één (beleids)thema: Nationale Veiligheid, met vijf sub-thema’s: Bewakenen Beveiligen, Contraterrorisme (CT) (inclusief bescherming burgerlucht-vaart), Crisisbeheersing, Cybersecurity en Statelijke Dreigingen.De komende Periodieke Rapportage zal zich specifiek richten op hetsub-thema contraterrorisme. Dit vloeit voort uit de doelstelling om desinds 2018 uitgevoerde evaluaties samen te brengen. Veruit het grootstedeel van deze uitgevoerde studies liggen op het gebied van CT. De overigesub-thema’s zullen in een Periodieke Rapportage worden behandeld die in2027 zal verschijnen. Dit zal middels de SEA worden aangekondigd. DezePeriodieke Rapportage beslaat slechts die beleidsinitiatieven waarbij deNCTV direct betrokken is, en gaat daarbij niet in op het Rijksbredebeleidsterrein Contraterrorisme.Onderzoek naar de doeltreffendheid (effectiviteit) van het gevoerdeCT-beleid is complex. Het uitgangspunt is dat beleidsmaatregelenconcrete en voorstelbare risico’s en dreigingen verkleinen. Deze zijnechter continu in ontwikkeling en het betreft bijgevolg fenomenenwaarvoor niet eerder beleid is opgesteld, waardoor vergelijkingen meteerder beleid moeilijk of zelfs niet te maken is.In de beleidsdoorlichting uit 2018 (beleidsdoorlichting Artikel 36.2Nationale Veiligheid en Terrorismebestrijding) is gekozen om hetonderzoek naar doeltreffendheid te richten op dat wat de Minister vanJenV vanuit zijn coördinerende functie bij de publieke en private partnerswil bereiken. De maatschappelijke impact van het handelen is buiten kst-30821-237ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 821, nr. 2371 beschouwing gelaten. Verschillende wetenschappers hebben er namelijkop gewezen dat effecten van maatregelen om fenomenen als terrorismete bestrijden, moeilijk zijn vast te stellen omdat vele factoren hierop vaninvloed kunnen zijn. In de Periodieke Rapportage zal dezelfde benaderingworden gekozen.OnderzoeksopzetDe lijn die zal worden aangehouden in de Periodieke Rapportage isdezelfde als die in de Nationale Contraterrorisme Strategie wordtaangehouden: het CT-beleid richt zich op terrorisme en gewelddadigextremisme waar een terroristische dreiging vanuit gaat (hierna:Terrorisme en gewelddadig extremisme) van elke ideologisch signatuur.Het doel is om terroristisch geweld in Nederland of gericht tegenNederlandse belangen in het buitenland te voorkomen of de impactdaarvan te verminderen.In de beleidsmatige aanpak van terrorisme en gewelddadig extremismestaan de vier V’s centraal:Verwerving:Beleidstheorie: Tijdig zicht krijgen op en duiden van (potentiële)dreigingen in of tegen Nederland en de Nederlandse belangen in hetbuitenland.Hierbij is beleidsmatig ingezet op:•Consolidatie van hoogwaardige verwerving, analyse en deling vaninformatie over terroristische dreigingen•Optimalisatie van signalering en informatiedeling op lokaal nationaalen internationaal niveau met zorgvuldige aandacht voor wettelijkegrondslagen en proportionaliteit•Doorontwikkeling van innovatieve werkwijzen en instrumenten inrespons op technologische ontwikkelingenVoorkomen:Beleidstheorie: Voorkomen en verstoren van extremisme en terrorisme enhet verijdelen van aanslagen.Hierbij is beleidsmatig ingezet op:•Consolidatie en optimalisatie van: Voorkomen van groei middelspersoonsgerichte aanpak,•Inzet op preventie en capaciteitsopbouw in fragiele regio’s (nationaal/internationaal),•Detecteren en verstoren reisbewegingen,•Detecteren en verstoren financiële stromen,•Inzet verstorende bestuurlijke maatregelen en vreemdelingenrechte-lijke maatregelen,•Bij acute dreiging zo snel en geïnformeerd mogelijk handelen,•Doorontwikkeling en innovatie van: Op de samenwerking en informa-tie uitwisseling tussen het zorg- en veiligheidsdomein (voorheen:Aanpak potentieel gewelddadige extremistische eenlingen),•Aanpak van extremisme en terrorisme online.Voorbereiden:Beleidstheorie: Optimaal voorbereid zijn op extremistisch en terroristischgeweld en de gevolgen daarvan. En beschermen van personen, objectenTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 821, nr. 2372 en vitale processen tegen extremistische en terroristische dreigingen,zowel fysiek als online.Hierbij is beleidsmatig ingezet op:•Trainen en oefenen in crisismanagement om de impact van terroris-tisch geweld te mitigeren,•Doorontwikkeling en innovatie van: Waakzaamheid en weerbaarheid inrespons op nieuwe aanslagmiddelen, zowel offline als online.Vervolgen:Beleidstheorie: Handhaving van de democratische rechtstaat tegenextremisme en terrorisme.Hierbij is beleidsmatig ingezet op:•Inzet van wettelijke mogelijkheden om verdachten van terroristischemisdrijven op te sporen en vervolgen om de nationale en interna-tionale rechtsorde te handhaven•Tegengaan van rekrutering en verspreiding extremistisch gedachten-goed tijdens detentie•Waar mogelijk het Nederlanderschap intrekken van a. uitreizigers (14.4RWN) en b. personen die onherroepelijk veroordeeld zijn voor eenterroristisch misdrijf (14.2 RWN)•Inzet op veilige re-integratie na detentie. Deze inzet op veiligere-integratie start ook al tijdens detentieEr zijn veel evaluaties gedaan gedurende de evaluatieperiode, ziebijgevoegd in de bijlage. Deze evaluaties kennen echter een grotediversiteit aan methoden en technieken. Het is de opdracht aan een nog teselecteren partij om over het geheel aan evaluaties een beeld samen tebrengen, te synthetiseren, ten aanzien van doeltreffendheid en doelma-tigheid van het CT-beleid van de rapportageperiode 2018–2024.De Periodieke Rapportage 2025 zal derhalve een synthesestudie/deskresearch behelzen gebaseerd op eerder uitgevoerde evaluatieve studiesmet betrekking tot het gevoerde contraterrorisme beleid. Deze synthese-studie zal uitgevoerd worden door een nader te selecteren externeorganisatie. Het offerte traject zal binnenkort starten.De hoofdvragen die in de Periodieke Rapportage beantwoord zullenworden, zijn:1.In welke mate zijn de activiteiten in het kader van het beleidsterreincontraterrorisme effectief geweest in het tijdig zicht krijgen op enduiden van (potentiële) dreigingen in of tegen Nederland en deNederlandse belangen in het buitenland2.In welke mate zijn de activiteiten in het kader van het beleidsterreincontraterrorisme effectief geweest in het voorkomen en verstoren vanextremisme en terrorisme en het verijdelen van aanslagen?3.In welke mate zijn de activiteiten in het kader van het beleidsterreincontraterrorisme effectief geweest in het optimaal voorbereid zijn opextremistisch en terroristisch geweld en de gevolgen daarvan. Enbeschermen van personen, objecten en vitale processen tegenextremistische en terroristische dreigingen, zowel fysiek als online?4.In welke mate zijn de activiteiten in het kader van het beleidsterreincontraterrorisme effectief geweest in de handhaving van de democrati-sche rechtstaat tegen extremisme en terrorisme?5.In welke mate zijn de activiteiten in het kader van het beleidsterreincontraterrorisme doelmatig in relatie tot de daarmee samenhangendeuitgaven?Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 821, nr. 2373 6.Welke inzichten in doeltreffendheid en doelmatigheid van hetcontraterrorisme beleid kunnen worden ontleend aan het evaluatieon-derzoek dat gedurende de looptijd van het contraterrorisme beleid enwelke lessen kunnen hieruit worden geleerd?Deze hoofdvragen zijn ontleend en/of afgeleid uit de Regeling PeriodiekEvaluatieonderzoek 2022 (RPE, artikel 4 lid 5). De tien gestelde eisen uit deRegeling Periodiek Evaluatieonderzoek zijn bijgevoegd in de bijlage envormen de leidraad voor de uitvoering van de Periodieke Rapportage2025.Onderliggende evaluaties/recente onderzoekenOp het sub-thema contraterrorisme zijn meerdere evaluaties en recenteonderzoeken gedaan. Daarnaast zijn er ketenbrede impactanalysesuitgevoerd in 2018, 2020 en 2022. De voorgaande evaluaties en onder-zoeken zullen worden gesynthetiseerd in de Periodieke Rapportage. In debijlage vindt u een lijst met onderliggende evaluaties en recenteonderzoeken.Kwantitatieve financiële grondslagDe post in het begrotingshoofdstuk van JenV, onder artikel 36 (Contrater-rorisme en nationale veiligheid) geeft een kwantitatieve financiëlegrondslag van in totaal: 452 miljoen euro in 2024 en 278 miljoen euro in2018. Ter verduidelijking is 2018 als begin jaar genomen en 2024 alsfinanciële grondslag. De Periodieke Rapportage 2025 heeft, zoals eerderaangegeven, slechts betrekking op het beleidsterrein van contraterro-risme. Er zijn drie posten gealloceerd aan beleidsinitiatieven metbetrekking tot contraterrorisme. Het betreft hier de bedragen die opartikel 36 staan, namelijk:Beleidsinitiatieven20181202411.CT-versterkingsgelden11 mln.11 mln2.CT-programmagelden1,5 mln1,5 mln3.Geoormerkte gelden voor DetectieReisbewegingen22 mln4 mlnTotaal34,5 mln16,5 mln1 Bedragen zijn afgerond. Onafhankelijkheid- en kwaliteitsborgingDe Periodieke Rapportage zal worden uitgezet bij een extern onderzoeks-bureau. Uitvraag voor deze opdracht wordt in de zomer van 2024 gedaan.Daarnaast zal een begeleidingscommissie worden aangesteld. In dezecommissie zal conform de RPE in ieder geval een onafhankelijkedeskundige plaatsnemen.Onderzoeks-planningFaseWanneerWatVoorbereidingJuli 2024Opstellen HarbersbriefTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 821, nr. 2374 FaseWanneerWatJuli 2024Uitzetten opdracht externe onderzoeksbu-reausSeptember 2024Selecteren partij voor uitvoeren onderzoekSept–okt 2024Invullen randvoorwaardelijkhedenUitvoeren PeriodiekerapportageNov 2024Start onderzoekDoorlopend afstemming begeleidingscom-missieSept 2025Einde onderzoekAfrondingOkt–dec 2025Aanbieding overleg gremia De Minister van Justitie en Veiligheid,D.M. van WeelTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 821, nr. 2375 Vereisten conform de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek2022 (RPE, artikel 4 lid 5):1)Hoe luiden bij aanvang van de looptijd van het subthema contraterro-risme op de SEA de reeds bestaande inzichten en wat was destijds devastgestelde inzichtbehoefte?2)Met welk evaluatieonderzoek naar (voorwaarden voor) doeltreffend-heid en doelmatigheid is gedurende de looptijd van het subthemacontraterrorisme op de SEA invulling gegeven aan de inzichtbehoefteop dat terrein?3)Wat was over de looptijd van het subthema contraterrorisme op deSEA de omvang van de relevante uitgaven op de rijksbegroting en watwaren de financiële gevolgen van het beleid voor de maatschappij?4)Welke beleidstheorieën werden in het kader van de ontwikkeling vanhet beleid gedurende de looptijd van het subthema contraterrorismeop de SEA gehanteerd? Welke beleidsmaatregelen werden in ditverband ontwikkeld en welke inzet van beleidsinstrumenten werddaarbij beoogd? Welke beleidsinstrumenten werden in de praktijkingezet?5)Per evaluatieonderzoek dat op het gebied van het subthema contrater-rorisme tijdens de looptijd ervan op de SEA is uitgevoerd: wat zijn deinzichten in de (voorwaarden voor)doeltreffendheid en doelmatigheidvan de ingezette beleidsinstrumenten en daarmee samenhangendeuitgaven die aan het evaluatieonderzoek kunnen worden ontleend?6)Hoe doeltreffend en doelmatig was de inzet van de samenhangendebeleidsinstrumenten en de daarmee samenhangende uitgaven op hetsubthema contraterrorisme gedurende de looptijd ervan op de SEA?7)Welke inzichten in de oorzaken van de mate van eventueel gereali-seerde doeltreffendheid en doelmatigheid van de samenhangendebeleidsinstrumenten van het beleid gedurende de looptijd van hetsubthema contraterrorisme op de SEA kunnen aan de evaluatiesworden ontleend?8)Welke lessen voor het vergroten van de (voorwaarden voor) doeltref-fendheid en doelmatigheid van het beleid kunnen op basis van deevaluaties worden geleerd? Welke mogelijkheden zijn er voor hetvergroten van doeltreffendheid en doelmatigheid van het beleid bijeen gelijkblijvende inzet van financiële middelen?9)Met toepassing van welke doelmatigheidsingreep kan een besparingvan 20% op de budgettaire grondslag van het beleid worden gereali-seerd? Wanneer 20% onmogelijk wordt geacht, kan op voorwaarde vaneen goede inhoudelijke argumentatie, gekozen worden voor eenalternatief percentage dat recht doet aan een voor het beleidsterreinsignificante besparing.10)Wat zijn de belangrijkste resterende kennis- en inzichtlancunes met hetoog op de verdere verbetering van het inzicht in de doeltreffendheiden doelmatigheid van het CT-beleid?Bijlage 1:Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 821, nr. 2376 Onderliggende evaluaties/recente onderzoeken1.Fenomeenanalyse soevereinenbeweging (NCTV AAN 2024)2.Fenomeenanalyse extreemrechtse memes NCTV AAN 2024)3.Counterterrorism evaluation. Taking stock and looking ahead. (ViaWODC beleidsevaluatie: 2018?)4.Evaluatie Nationale Contraterrorismestrategie 2016–2020 fase 1:analyse en meetbaarheid beleidsmaatregelen (Via WODC: 2021?)5.Evaluatie trainingen ROR 2024. Om zicht te houden op de impact op detrainingen van het ROR, waaronder (structurele) borging van deopgedane kennis in de organisatie van de deelnemers heeft het RORde opdracht gekregen om een impactanalyse uit laten voeren.6.Evaluatie besteding Versterkingsgelden 2020–2021. (Via WODCbeleidsevaluatie:?)7.Systeemcheck uitgevoerd die inzicht geeft in de instrumenten diekunnen worden ingezet voor het (tijdig) detecteren van gesignaleerdeCT-subjecten die naar Nederland reizen en in verband kunnen wordengebracht met terroristische misdrijven (maart 2024).8.WODC evaluatie PNR wet (november 2021).9.Ketenbrede impact analyses uitgevoerd in 2018, 2020 en 202210.NRA Terrorismefinanciering 2021–2022.11.Beleidsmonitor Terrorismefinanciering 2018–2019. Beleidsevaluatie.(via WODC).12.Evaluatie van de Nederlandse wet- en regelgeving ter voorkoming vanhet gebruik van het financiële stelsel voor witwassen en terrorismefi-nanciering door de Financial Action Task Force (2022).13.Systeemcheck Vreemdelingen en Migratieketen (2024–2025: ACT2/TOPS).14.Evaluatie Tijdelijke wet bestuurlijke maatregelen terrorismebestrijding2024. WODC-onderzoek. Het doel van het onderzoek is tweeledig:CInzicht geven in de noodzaak, de effecten en de proportionaliteitvan elk van de maatregelen die krachtens de Twbmt opgelegdkunnen worden. Daarbij is het ook gewenst om voor elk van demaatregelen afzonderlijk voorwaarden te formuleren waaronderinstandhouding hiervan noodzakelijk is.CInzicht geven in de verhouding van de Twbmt tot het strafrecht ende wijzen waarop de rechtsbescherming eventueel kan wordenversterkt.15.WODC onderzoek; interventies bij radicalisering. Onderzoek richt zichspecifiek op zorg en sociale interventies. Nog niet gestart. Verwachteopleverdatum; 2025.16.Onderzoek Commissie Bos, In maart 2023 heeft het kabinet in reactieop het rapport van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OvV)verdergaande aanpassingen op het stelsel aangekondigd.17.Evaluatie samenwerking CBRN keten (2023: Trimension)18.Evaluatie publiekscampagne Wet Precursoren Explosieven (2023: BKB)19.Evaluatie CBRN analysetool (2024: door NCTV – loopt momenteel)20.Evaluatie Wet Precursoren Explosieven (vanaf zomer 2024: EuropeseCommissie + lidstaten)21.WODC-onderzoek. Naar aanleiding van de motie Bikker c.s. (EersteKamerstukken, Vergaderjaar 2017–2018, 34 775, VI, T), waarin isverzocht de contraterrorismewetgeving (CT-wetgeving) niet alleenzelfstandig, maar ook in samenhang te bezien, heeft het WODConderzoek laten verrichten. Het onderzoeksrapport uit 2023 is deopvolging van die motie. Het onderzoek gaat in op de volgendevragen: dragen de wettelijke contra-terrorisme maatregelen, insamenhang bezien, tezamen bij aan de bestrijding van terrorisme? Zijner (onverwachte of gewenste) neveneffecten van de CT-wetgeving insamenhang?Bijlage 2:Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 821, nr. 2377 22.Evaluatie artikel 14, vierde lid, Rijkswet op het Nederlanderschap(WODC, 2020)WODC-onderzoek. De werking van artikel 14, vierde lid, Rijkswet op hetNederlanderschap (RWN) is per 1 maart 2022 verlengd voor de duurvan 5 jaar. Op grond van dit artikel kan het Nederlanderschap wordeningetrokken van personen die zich in het buitenland hebben aangeslo-ten bij een terroristische organisatie. In aanloop naar deze verlengingheeft het WODC de werking van deze bepaling geëvalueerd.23.Evaluatie artikel 14, tweede lid, Rijkswet op het Nederlanderschap(ABD Topconsult, 2020): Onderzoek naar de werking en effect in depraktijk van het intrekken van het Nederlanderschap.24.Re-integratie van delinquenten met een extremistische achtergrond:evaluatie van de Nederlandse aanpak (ISGA beleidsevaluatie: 2018)Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 30 821, nr. 2378