Q-koorts besmetting op een melkschapenbedrijf in Brakel (Gld.)

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2023–202429 683DierziektebeleidNr. 286 BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR ENVOEDSELKWALITEIT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 24 april 2024Met deze brief informeer ik u, mede namens de Minister voor MedischeZorg, over een besmetting met Q-koorts op een melkschapenbedrijf inBrakel, provincie Gelderland. Deze brief gaat in op de casus, op het risicovoor de volksgezondheid en de maatregelen die zijn en worden getroffenop dit bedrijf.Q-koorts is een zoönose1 en wordt veroorzaakt door Coxiella burnetii, eenbacterie die algemeen voorkomt in de omgeving. De bacterie kan bij veeldiersoorten voorkomen, maar veroorzaakt meestal geen problemen. Bijschapen en geiten kan de bacterie aanleiding geven voor abortus, waarbijgrote hoeveelheden bacteriën in de omgeving terecht kunnen komen. Ditlaatste kan ook bij normale geboortes het geval zijn. Omwille van hetrisico voor de volksgezondheid geldt er nog altijd een vaccinatieplichtvoor bedrijven met meer dan 50 schapen of geiten die worden gehoudenvoor de bedrijfsmatige productie van melk en op bedrijven met eenpublieksfunctie. Sinds 2016 zijn er geen bedrijven met schapen of geitenmeer geweest met een officiële besmetstatus.De besmetting op het bedrijf in Brakel is aan het licht gekomen in deverplichte landelijke monitoring, waarbij op melkleverende schapen- engeitenbedrijven maandelijks onderzoek wordt gedaan in de tankmelk naarde aanwezigheid van Coxiella burnetii. De NVWA heeft direct opvolginggegeven aan deze bevinding en er zijn maatregelen genomen.De casusOp 16 april jl. werd bij de NVWA een verdenking op besmetting metQ-koorts gemeld vanuit het monitoringsprogramma. Het betrof eenpositieve uitslag van een tankmelkmonster, onderzocht bij Royal GD diedit programma uitvoert. De NVWA heeft op basis van deze verdenking het1Q-koorts | LCI richtlijnen (rivm.nl) kst-29683-286ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 683, nr. 2861 bedrijf geblokkeerd. Het monster is voor bevestiging doorgestuurd aanWageningen Bioveterinary Research (WBVR) in Lelystad, het nationaalreferentielaboratorium voor dierziekten. Op 17 april werd de positieveuitslag bij WBVR bevestigd. Deze bevestiging was aanleiding voor deNVWA om het bedrijf te bezoeken. Dit is gebeurd op 19 april. De NVWAheeft de situatie in kaart gebracht en ook zogenaamde ambtelijkemonsters genomen, die nodig zijn om een officiële besmetstatus tekunnen vaststellen. De uitslag van deze ambtelijke monsters werd op22 april ontvangen en was positief. Hiermee heeft het bedrijf officieel eenbesmetstatus. De NVWA heeft de GGD Gelderland-Zuid geïnformeerd.Ook lokale bestuurders zijn op de hoogte gebracht.Het besmette bedrijf is een melkschapenbedrijf met 83 volwassen dierenen op dit moment 45 aanwezige lammeren. Op het bedrijf zijn geenziekteverschijnselen zoals abortus waargenomen. Er zijn 35 jonge, nietgevaccineerde ooien aanwezig. Van deze groep hebben 25 dierenafgelammerd en zijn daarmee melkgevend. Het is het meest waarschijnlijkdat in deze groep de dieren zitten die Q-koortsbacteriën uitscheiden,omdat na het aflammeren van deze niet gevaccineerde dieren hettankmelkonderzoek positief werd. De uitslagwaarde doet vermoeden dathet slechts om één of enkele dieren gaat. Van de resterende 10 nietgevaccineerde dieren zijn er nog 6 (hoog)drachtig. Daarnaast zijn mogelijkniet gevaccineerde dieren afgevoerd naar andere (melk)schapenbedrijven.De aanwezige oudere ooien zijn wel allemaal gevaccineerd. Verder zijn opde locatie van dit bedrijf ook nog ruim 450 runderen (melkvee enzoogkoeien), enkele paarden en zeven honden aanwezig waarmee deelsgefokt wordt.De NVWA is een onderzoek en handhavingstraject gestart op dit bedrijf.De houder zal een bestuurlijke boete worden opgelegd wanneer blijkt dater overtredingen zijn begaan ten aanzien van de (vaccinatie)verplichtingenin het Besluit houders van dieren.Er vindt nog een verdere risico-analyse plaats. Zo voert de NVWAcontact-onderzoek uit om in kaart te krijgen waar de andere niet gevacci-neerde dieren naartoe zijn verplaatst. Een deel is naar de slacht afgevoerd,maar een deel ook naar andere bedrijven. Op basis van dit beeld brengenwe de risico’s in beeld voor besmetting van de andere dieren op diebedrijven en of er risico’s voor de volksgezondheid bestaan. Ook wordtbeoordeeld wat de risico’s voor de andere aanwezige dieren op hetbesmette bedrijf zijn. Wanneer deze nadere analyses rond zijn zal ik uwKamer informeren.VolksgezondheidDe casus is met deskundigen van het RIVM besproken. Gezien het feit datniet alle schapen op het bedrijf ongevaccineerd zijn, er geen sprake is vanabortusproblematiek of andere verschijnselen en het onderzoekaanleiding geeft te veronderstellen dat er slechte één of enkele dierenQ-koortsbacteriën uitscheiden, schat het RIVM het risico voor de volksge-zondheid in de omgeving in als laag. Voor mensen die in direct contactkunnen komen met de schapen is het risico op besmetting wel aanwezig.Daarom is het bezoekersverbod ingesteld en heeft de NVWA de houdergeïnstrueerd over persoonlijke beschermingsmaatregelen. Uiteraardwordt contact gehouden met de GGD en RIVM en worden de risico’ssteeds gemonitord.Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 683, nr. 2862 Maatregelen op basis van het draaiboekVolgens het beleidsdraaiboek Q-koorts is het bedrijf officieel besmetverklaard naar aanleiding van de positieve uitslag van het ambtelijkemonster. In het draaiboek worden verschillende (bestrijdings)maatregelenbeschreven. Welke daarvan effectief en noodzakelijk zijn is altijdmaatwerk.De dieren die Q-koortsbacteriën uitscheiden worden opgespoord, gedooden afgevoerd. Dit onderzoek loopt, de uitslagen worden nog deze weekverwacht. Voor alle andere schapen geldt een afvoerverbod naar anderebedrijven. Wel mogen de dieren naar de slacht op voorwaarde dattransporteur en slachthuis worden geïnformeerd over de besmettingzodat personeel de benodigde beschermingsmaatregelen, zoalsmondkapjes, kan nemen.Verder geldt er een bezoekersverbod voor de gebouwen en terreinen waarschapen worden gehouden. De NVWA zal ook een waarschuwingsbordplaatsen bij het bedrijf om het publiek te informeren. Ook zal de locatievan het bedrijf op de website van de NVWA worden gepubliceerd.Tenslotte moet de houder verplichte hygiëne-maatregelen nemen. Dezeworden door de NVWA met de houder besproken en vastgelegd; hier zalook op worden toegezien.Zoals in het draaiboek omschreven geldt het bezoekersverbod voor degebouwen en terreinen waar de schapen gehuisvest zijn. Op het bedrijfzijn ook rundvee, paarden en honden aanwezig. Daarvoor geldt het adviesom daar geen bezoekers toe te laten tot de besmette schapen zijnafgevoerd.Extra maatregelenDe groep niet gevaccineerde schapen die op dit moment niet alsuitscheider wordt gevonden, evenals de nog aanwezige niet gevacci-neerde (hoog)drachtige schapen, vormen nog een risico. De schapen zijnniet gevaccineerd, in een bekend besmette omgeving aanwezig en kunnenalsnog besmet worden. Daarnaast kunnen ze al besmet zijn. Hoeweluitscheiding van de bacterie rondom het aflammeren het hoogst is kan ditook met tussenpozen plaatsvinden waardoor onderzoek negatief kanuitvallen. De houder heeft aangegeven de schapen die al gelammerdhebben binnen de komende twee maanden af te voeren naar de slacht. Dezes drachtige schapen worden geëuthanaseerd. Hiermee wordt het risicovoor de gezondheid van de houder, gezinsleden en personeel beperkt.AdviesTenslotte is de houder geadviseerd hoe hij zichzelf, gezinsleden enpersoneel kan beschermen middels persoonlijke beschermingsmiddelenen is expliciet het advies gegeven om zwangere vrouwen niet toe te latenbij de schapen.Het is van belang dat de maatregelen en adviezen strikt en vlot wordennageleefd. De dieren die verantwoordelijk zijn voor het uitscheiden vanQ-koortsbacteriën in de omgeving moeten snel verwijderd worden. Deandere maatregelen blijven van kracht zolang het bedrijf een besmet-status heeft. Deze kan pas worden ingetrokken als er een jaar lang elkemaand een negatieve uitslag op Q-koorts is van tankmelkmonsters vanhet bedrijf of wanneer alle schapen van het bedrijf zijn afgevoerd. Dehouder heeft aangegeven voor dit laatste te kiezen en alle schapen deTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 683, nr. 2863 komende tijd voor eigen rekening af te voeren naar de slacht. De NVWAzal het bedrijf monitoren en toezien op de naleving van de maatregelen.Deze casus laat zien dat het belangrijk blijft dat de vaccinatieverplichtingen verplichte tankmelkmonitoring goed wordt nageleefd. Ook laat decasus zien dat het monitoringsprogramma goed functioneert. Dit is vangroot belang voor de dier- én volksgezondheid. Zodra er meer informatieis zal ik de Kamer hierover informeren.De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,P. AdemaTweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 29 683, nr. 2864