Verslag van een AO gehouden op 1 juli 2009 over verduurzaming glastuinbouw (verduurzaming, toepassing aardwarmte, optredende bijensterfte, verspreid liggend glas, koeling van groenten en de MEI-regeling in relatie tot aardwarmte)

31700XIVVaststellingvandebegrotingsstatenvanhetMinisterievanLandbouw,NatuurenVoedselkwaliteit(XIV)voorhetjaar2009Nr.190VERSLAGVANEENALGEMEENOVERLEGVastgesteld18augustus2009DevastecommissievoorLandbouw,NatuurenVoedselkwaliteit1,devastecommissievoorVolkshuisvesting,RuimtelijkeOrdeningenMilieu2endevastecommissievoorEconomischeZaken3hebbenop1juli2009overleggevoerdmetministerVerburgvanLandbouw,NatuurenVoedsel-kwaliteitover:–debriefvandeministervanLandbouw,NatuurenVoedsel-kwaliteitd.d.11mei2009overvoornemensuittroonredeinrelatietotverduurzamingglastuinbouw(31700-XIV,nr.150);–debriefvandeministervanLandbouw,NatuurenVoedsel-kwaliteitd.d.20april2009overaanbiedingbeantwoordingvrageninzaketoepassingvanaardwarmteindeglastuinbouwendeMEI-regeling(31700-XIV,nr.147);–debriefvandeministervanLandbouw,NatuurenVoedsel-kwaliteitd.d.16december2008inzakeonderzoeksrapportm.b.t.deoptredendebijensterfte(31700-XIV,nr.119);–debriefvandeministervanLandbouw,NatuurenVoedsel-kwaliteitd.d.26juni2009inzakeantwoordenopvragenvandecommissiesvanVolkshuisvesting,RuimtelijkeOrdeningenMilieubeheerenvoorLandbouw,NatuurenVoedselkwaliteitoververspreidliggendglas(31700-XIV,nr.177);–debriefvandeministervanVolksgezondheid,WelzijnenSportd.d.29juni2009inzakeantwoordenopvragenvandecommis-sievoorvanLandbouw,NatuurenVoedselkwaliteitinzakedekoelingvangroenten(31700-XIV,nr.178);1Samenstelling:Leden:VanderVlies(SGP),ondervoorzitter,Schreijer-Pierik(CDA),Atsma(CDA),voor-zitter,Poppe(SP),Waalkens(PvdA),Snijder-Hazelhoff(VVD),Jager(CDA),Ormel(CDA),Koopmans(CDA),VanderHam(D66),VanVelzen(SP),Samsom(PvdA),VanDijken(PvdA),Neppérus(VVD),Jansen(SP),Jacobi(PvdA),Cramer(ChristenUnie),Koppejan(CDA),Graus(PVV),Zijlstra(VVD),Thieme(PvdD),Dibi(GroenLinks),Polderman(SP),Elias(VVD)enLinhard(PvdA).Plv.leden:VanderStaaij(SGP),Mastwijk(CDA),TenHoopen(CDA),Luijben(SP),Tang(PvdA),Boekestijn(VVD),Bilder(CDA),Biskop(CDA),Pieper(CDA),Kos¸erKaya(D66),VanLeeuwen(SP),Eijsink(PvdA),Depla(PvdA),Kant(SP),Blom(PvdA),Ortega-Martijn(ChristenUnie),VanHeugten(CDA),Brinkman(PVV),TenBroeke(VVD),Ouwehand(PvdD),Vendrik(GroenLinks),Lempens(SP),DezentjéHamming-Bluemink(VVD)enVanDam(PvdA).2Samenstelling:Leden:VanGent(GroenLinks),VanderStaaij(SGP),Poppe(SP),Snijder-Hazelhoff(VVD),ondervoorzitter,Depla(PvdA),VanBochove(CDA),Koopmans(CDA),voorzitter,Spies(CDA),VanderHam(D66),VanVelzen(SP),Vietsch(CDA),Aptroot(VVD),Samsom(PvdA),Boelhouwer(PvdA),Roefs(PvdA),Neppérus(VVD),VanLeeuwen(SP),Jansen(SP),VanderBurg(VVD),VanHeugten(CDA),Ouwehand(PvdD),Bilder(CDA),Wiegman-vanMeppelenScheppink(Christen-Unie)enLinhard(PvdA).Plv.leden:Vendrik(GroenLinks),VanderVlies(SGP),Polderman(SP),Remkes(VVD),Jacobi(PvdA),Pieper(CDA),Koppejan(CDA),Ormel(CDA),Kos¸erKaya(D66),Leijten(SP),Schreijer-Pierik(CDA),DeKrom(VVD),Vermeij(PvdA),Waalkens(PvdA),Vos(PvdA),Zijlstra(VVD),Langkamp(SP),Gerkens(SP),VanBeek(VVD),Schermers(CDA),Agema(PVV),Thieme(PvdD),Sterk(CDA),Ortega-Martijn(ChristenUnie)enBesselink(PvdA).3Samenstelling:Leden:VanderVlies(SGP),Schreijer-Pierik(CDA),Vendrik(GroenLinks),TenHoopen(CDA),Spies(CDA),VanderHam(D66),VanVelzen(SP),Aptroot(VVD),Smeets(PvdA),Samsom(PvdA),Timmer(PvdA),voorzitter,Irrgang(SP),Jansen(SP),Biskop(CDA),ondervoorzitter,Ortega-Martijn(ChristenUnie),Blanksma-vandenHeuvel(CDA),VanderBurg(VVD),Graus(PVV),Zijlstra(VVD),Besselink(PvdA),Gesthuizen(SP),Ouwehand(PvdD),Vos(PvdA),DeRouwe(CDA)enElias(VVD).Plv.leden:VanderStaaij(SGP),JanJacobvanDijk(CDA),Sap(GroenLinks),VanVroonhoven-Kok(CDA),Aasted-Madsen-vanStiphout(CDA),Kos¸erKaya(D66),Ulenbelt(SP),Blok(VVD),Boelhouwer(PvdA),Kalma(PvdA),Kraneveldt-vanderVeen(PvdA),Kara-bulut(SP),Luijben(SP),DeNeréetotBabbe-rich(CDA),Wiegman-vanMeppelenSchep-pink(ChristenUnie),Atsma(CDA),DezentjéHamming-Bluemink(VVD),Nicolaï(VVD),VanDam(PvdA),Gerkens(SP),Thieme(PvdD),Heerts(PvdA),Uitslag(CDA)enWeekers(VVD).TweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1339900809tkkst31700XIV-190ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage2009TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XIV,nr.1901 –debriefvandeministervanLandbouw,NatuurenVoedsel-kwaliteitd.d.30juni2009inzakeArtikelenoverMEI-regelingenaardwarmte(31700-XIV,nr.179).Vanhetoverlegbrengendecommissiesbijgaandstenografischverslaguit.DevoorzittervandevastecommissievoorLandbouw,NatuurbeheerenVoedselkwaliteit,AtsmaDevoorzittervandevastecommissievoorVolkshuisvesting,RuimtelijkeOrdeningenMilieubeheer,KoopmansDevoorzittervandevastecommissievoorEconomischeZaken,TimmerDegriffiervandevastecommissievoorLandbouw,NatuurbeheerenVoedselkwaliteit,DortmansTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XIV,nr.1902 Voorzitter:Schreijer-PierikGriffier:DortmansAanwezigzijn9ledenderKamer,teweten:Thieme,Mastwijk,Cramer,Sterk,Jacobi,Snijder-Hazelhoff,Polderman,VanderVliesenSchreijer-Pierik,enministerVerburg,dievergezeldisvanenkeleambtenarenvanhaarministerie.Devoorzitter:Ikheetuallemaalwelkomindezekleine,warmezaal:hetpubliek,depers,deminister,dievanmorgennogindeplenairezaalaanwezigwas,deverschillendeambtenarenenKamerleden.Wijsprekentweeuurlangoververduurzamingvandeglastuinbouw.Decommissie-ledenhebbenlatenwetendatzijgraagvoldoendespreektijdwillenhebben.MevrouwThieme(PvdD):Voorzitter.Ikwasmaandagopbezoekbijtweetomatentuinders.EenheefteenkasmeteenWKK-systeemendeanderheefteengeslotenkassysteem.Ikwerddaarergblijvan.ErisblijkbaarheelwatmogelijkaanenergieneutralelandbouwinNederland.Hetisergdatdesectorzoinfinanciëleproblemenzit,temeernuikbegrijpdathetgrootwinkelbedrijfvanuiteenmachtspositiederekeningentotweldriemaandennadatonietbetaalt.Ikvinddateenschandeenikwilwetenofdeministerbereidisomeenappeltedoenophetgrootwinkelbedrijfomderekeningenvantuinderstebetalen.Opzichzelfbegrijpikdevraagvanuitdeglastuinbouwomsteunenomhetstellenvannieuwenormeneneisenaanhunproductiewijzeuittestellen,maarikbenadrukdatwijernognietzijnindeglastuinbouw.Erwordtnogsteedszwaargeleundopaardgasindezesectorenerwordtnogsteedsgebruikgemaaktvanzeergiftigegewasbeschermingsmid-delen.Ikkomhierstraksopterug.Wijwillendatdeglastuinbouwovervijftienjaarvollediginputonafhankelijkis.Glastuinbouwenwoningenzijnzodanigaanelkaargekoppelddatwaternutriëntenenkoolstofvoortdu-rendwordenhergebruikt.Overtolligewarmtewordt’szomersgeoogstenopgeslageninaardlagen,waardoorje’swintersnietmeerhoefttestokenenvoordekasalleennogmaarzonnodigis.Dezevisiekanwerkelijkheidworden.Deplannen,conceptenentechniekenliggener,onderdenaam«Zonneterp».Isdeministerbereidomervoortezorgendatditbinnenvijftienjaarwerkelijkheidwordt?Dangaikinopdemassalesterftevanbijen.Debijheefthetmoeilijk.VolgenshetonderzoekvandeuniversiteitinUtrechtisdesterftedeafge-lopenzesjaarverdubbeldenheteindelijktnognietinzicht.Indeglastuin-bouwgebiedenvanZuid-Hollandoverleefdedehelftvandebijenvolkenin2008dewinterniet.Deministerwilhiereigenlijknietssubstantieelsaandoen,hebikhetgevoel.Zijmiskentnamelijkhetdecimerendeeffectvanveelinsecticidenopdebijen.Volgensdeministerhebbendiemiddelendateffectalleeninanderelanden.Destoffenzoudennietinonsmilieukomen.Zijconcludeertdatdebijensterfteligtaandevarroamijt.Datisnietverbazingwekkend,wantdeschuldligtvolgensdeministernooitbijdehomoeconomicusc.q.hetbedrijfsleven,maaraltijdbijdenatuur.HetrapportoverbijensterftevanPRIgeeftechterduidelijkaandatpesti-cidenzekervaninvloedkunnenzijnopdefoerageercapaciteitvanbijenenhommelsendaterzekersterfteisonderbijendiedaardoorkanwordenveroorzaakt.Denieuwemiddelen,zoalsdeneonicotinoiden,zijnduizendkeergiftigerdandeoudemiddelen.Deministergaatvolledigvoorbijaandealarmerendeconstateringdatdezemiddelenbijtoelatingnietwordengetoetstopdesubletaleeffectenopbijenendatnieuwemanierengevondenmoetenwordenomdezeeffectenteevalueren.Isdeministerbereid,sneltelatenonderzoekenwatheteffectvandeneonicotinoidenopTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XIV,nr.1903 bijenis,hoeditgetoetstkanwordendoorhetCtgbenomdeeffectenvandezemiddelenopdemenselijkegezondheidindatonderzoekmeetenemen?Volgensdeministerwordenneonicotinoidenalleenviazaadcoatingstoegepast.Datisklinkklareonzin,volgenshoogleraartoxicologieVanderSluijs.Neonicotinoidenwordenooktoegediendbijhetmeedruppelenindewatergiftindekassen,doortraybehandelingvankoolplantjesendoorgrondbehandelingbijpootaardappelen.Volgensdeministermogendiemiddelennietwordengebruiktwanneereenplantinbloeistaat,zodatditgeenprobleemisvoordebijen.Hierzitweereenfout.Deneonicotinoidenwerkensystematischenlangdurig.Hetmiddelwordtindeheleplantopgenomenenmaaktdezehethelejaardoorgiftig.Aangezienmaisookwerkelijkbloeit,integenstellingtotwatdeministerdenkt,komenbijenweldegelijkmetdezestoffeninaanraking.Belangrijkernogzijnappel-enperenbomendiebloeienendiedoorbijenwordenbestoven.Ookdaarishetmiddelruimtoegelaten.Detweedemanierwaaropergveelimidaclopridinhetmilieukomt,isviadeglastuinbouw.Ikhebhiereenaantalkaartjeswaaropdatglasheldertezienis.Zijzijnafkomstigvandeemissieregistratievan2006vanhetPlan-bureauvoordeLeefomgevingenuitdeBestrijdingsmiddelenatlas.Zijlatenziendatdeconcentratiesvanimidaclopridinhetoppervlaktewaterinhetglastuinbouwgebiedallenormenforsoverschrijden,somstotweldertigkeer.In2006lekteermaarliefst47kgimidaclopriduitdekasseninhetoppervlaktewaterendatwordtelkjaarmeer.Letwel,0,1nanogramisaldodelijkvooreenbij.Bijenfouragerenophetoppervlaktewaterdatbesmetismethetgifenookopplantendiedezemiddelenondertussenhebbenopgenomen.NieuwItaliaansonderzoekvanprofessorVincenzoGirolamivandeuniver-siteitinPaduawijstuitdatneonicotinoideviawaterdruppelsuitgeschei-denwordtdoormais.Bijendievaneendauwdruppeltjedrinken,stervenbinnentienminuten.Daarvaniseenzeerovertuigendfilmpjebeschikbaar.Onderzoektoontaandateralbijeenkleinedosisneonicotinoidensprakekanzijnvaneensubletaaleffect.Debijgaatnietdood,maarhetzenuw-stelselraaktaangetast.Hetverstoorthetnavigatieenleervermogen.Debijkandewegnaarhetvoedselenzijnvolknietgoedmeervindenenraaktdewegkwijt.Ookinandereopzichtenrakendebijenverzwakt,waardoorhetvolkvatbaarwordtvoorziektenenplagen.Zoishetkringetjeweerrond.Deneonicotinoideverzwaktdebijen,waardoorzijminderweerbaarzijntegendevarroamijtenschimmelziekten,waarnahetvolksterft.Isdeministerbereidomdezepesticideteverbiedentotdatduidelijkiswelkeschadelijkeeffectendezeheeftvoormensendier?IkvraagdeministeromniettewachtentotallebijenvolkeninNederlandzijnverdwe-nenendelaatstetwijfelendewetenschapperisovertuigd,voordatzijneonicotinoideverbiedt.IsdeministerbereidteeisendathetCtgbdesubletaleeffectenvangewasbeschermingsmiddelenopbijenvolkenenmogelijkesynergie-effectenindetoetsingvanbestrijdingsmiddelenmeeneemt?Devoorzitter:Alserpuntenzijngenoemdwaarbijuzichkuntaansluiten,isdatmogelijk.DeheerMastwijk(CDA):Dankuwelvoorditadvies,voorzitter.OmtebeginnenconstateerikdatdeglastuinbouwinNederlandindezwaarstestormzitsindstientallenjaren:economischecrisis,stagnerendeexport,tegenvallendeprijzen,hogeenergielasten.Naveelinvestereninduur-zaamheidiserweinigvleesopdebotten.Ervallenalbedrijvenomenerdreigenmeerfaillissementen.Datzijndrama’svoorondernemersenhungezinnen.Vallenenopstaanisvanalletijden,dathoefjedetuindersnietuitteleggen,maarerisnumeeraandehand.DeglastuinbouwinNeder-landbeslaat10500haenruim350000arbeidsplaatseneneenexport-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XIV,nr.1904 waardevan16mld.HeteconomischbelangishetdubbelevandeRotter-damsehaven.GeensectorinNederlandiszobelangrijkvoordeeconomieenwerkttegelijkertijdzohardaanverduurzaming.Minderlichthinder,minderfossielebrandstoffen,meerbiologischegewasbeschermingennogsteedsdebesteproducten.Desectorlooptvooropmetinnovatieszoalsledverlichting,aardwarmte,geslotenkassystemenenWKK.Verge-lekenmetanderesectoreniserrelatiefweinigsubsidie.VolgensdeCDA-fractieisdebelangrijkstevraagdievandaagvoorligtofhetkabinetvanmeningisdatdeglastuinbouwvoorNederlandbehoudenmoetblijven.Desectorheefteenaantalideeënoptafelgelegd.Hetbelangrijksteishetoverlevenopkortetermijn.Veelondernemerszitteninliquiditeitsproblemen.Zijhebbendeafgelopenjarenveelgeïnvesteerd.Debankenwillenwel,maaraarzelen.Alsernietsgebeurt,gaatstraksbijveelbedrijvendestekkereruit.Mijnvraagiswelkemogelijkhedendeministerzietomdemogelijkhedenvanhetborgstellingsfondsteverrui-men,zoalsindeEZ-regelinggarantieondernemingsfinanciering?Wildeministerookzo’nregelingvoordeglastuinbouwmakenofzietzijkansomdeglastuinbouwondertebrengenbijdieEZ-regeling?DeStimuleringsregelingDuurzameEnergie(SDE)moetterugkomenvoordeWKK.Datisvangrootbelangvoordeglastuinbouw,maarookvoorhetrealiserenvandeklimaatdoelstellingenvanhetkabinet.Ditkankolencen-tralesoverbodigmaken.WatkandeministerdoenomervoortezorgendatbestaandeennieuweWKKweeronderdeSDEgaatvallen?Deglastuinbouwwiloverlevenenregelgevingiswelhetlaatstewaarmennuopzittewachten.Ikvraagdeministerenhaarcollega’somdewerkingofhandhavingvanregelgevingwaarmogelijkopteschorten.Ikdenkbijvoorbeeldaanhetbesluitemissie-eisenstookinstallatiesenhetbesluitglastuinbouw.Eerstoverlevenendandeduurzaamheidverderoppakken.Hetopruimenvanverspreidglasisgoedvoorhetlandschapenstimuleertduurzaamglas,maarhetmoetweleeninstrumentzijndatgoedwerkt.Huldevoordeplannenvanhetkabinet,maarermoetwelaandachtzijnvoordekosten.Debeschikbaremiljoenenlijkentochaandekrappekant,geziendekostprijsvantussen€200en€400pervierkantemeterduur-zaamglas.Verdervraagikaandachtvoordeexportkredietverzekering.Hetkabinets-besluitvaneindvorigeweeklijktnietofnietvoldoendetewerkenvoordesierteelt.Ikvraagdeministeromhierinoverlegmetdesectornogeensgoednaartekijken.Voordesierteeltiseenregelinggetroffenvoorkwartaalafdrachtbtw,waardeCDA-fractieblijmeeis.Exporteursindesierteeltkrijgendoorgaansbtwterug.Zijmoetendaartweemaandenopwachten.Erstaatveelgelduit.Hetgaatomeenliquiditeitsbeslagvan100mln.KandeministerbijstaatssecretarisDeJagerpleitenvooreensoortvoorschotregelingbijdeteruggavevanbtw?Onsbereikensignalendatderegelsvoortoepassingvanaardwarmtenogtebelemmerendwerken.Deeigenrisicodrempelendeverzekeringspremiezijntehoog.Hetkomtonvoldoendevandegrond,oflievergezegduitdegrond.Hierzounogeensgoednaargekekenmoetenworden,samenmetdeprovinciebesturen,dieookeenbelanghebbenbijeengoedetoepas-singvanaardwarmte.LateropdemiddagisereendebatmetstaatssecretarisDeJageroverfiscalevergroening.Hijwiltweekeer30mln.inzettenvoorinvesteringeninnatuurenlandschap.DeCDA-fractieisdaaropzichzelfnietoptegen,maarnuevenniet.DeheerOmtzigtzalstrakszeggendatdeCDA-fractiedatbedragvantweekeer30mln.lieverinzetomdeglastuinbouwtehelpen.Bijeconomischbetertijzijnwijdeeersteomweerinnatuurenlandschapteinvesteren.Dandeprijsvorming,dieookisgenoemddoorcollegaThieme.Super-marktenzijnvolgensonstedominantbijhetbepalenvandeprijsdieeentelervoorzijntomaatofpaprikakrijgt.IkroepdesectoropomdeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XIV,nr.1905 krachtentebundelenengewoontezeggendatzijnietleverenvoorminderdanzoveelperkilo.Ikweetwelwaterdangebeurt.DanwordtermetdeNMagedreigd.HetlijktmijbeteralsdeministersamenmethaarcollegavanEZopheelkortetermijnviadeNManagaatofwatdesuper-marktendoen,allemaalwelzokoosjeris,wantdatriekttochooknaarkartelvorming.Ikhebplannenomeenmotieintedienen,waaraldezeelementeninzitten,omdeministersteuninderugtegevenomtegenderestvanhetkabinettezeggendatdepositievandeglastuinbouwdeKamerernstis.DeCDA-fractieisblijmetdeerkenningvandebijenproblematiekendevisieopdebijenhouderijendeinsectenbestuivingenmethetbesluitvandeministeromextrageldbeschikbaartestellen.Hetprobleemisnognietopgelost.Kennisontwikkelingenmonitoringzijncruciaal.Wijzijnookingenomenmetdemaatregelenterverbeteringvandedrachtmogelijk-heden.Isdeministerbereidbijdebeheerdersaantedringenophetplaatsenvanschutstallen?Debijenhoudersenimkersmoetennatuurlijknauwwordenbetrokkenbijditalles,wantzijhebbendekennisendekunde.Erisdelaatstetijdnogalwatnaarbuitengekomenoverneonicoti-noide,eenstofinbestrijdingsmiddelen,waarvanmenzegtdatdezeindelenvanEuropanietzouzijntoegelateneninNederlandwel.Ikkandatnietcontroleren.Datzouopzichzelfvreemdzijn,wantdoorgaanslopenwijvoorop.ZietdeministerkansomdeKameropkortetermijnintelichtenoverneonicotinoide?Decollega’sJacobienSnijderzijnbijdesectoropbezoekgeweestenzullennogwatzeggenoverdeNAK-tarievenvoordetuinbouw.Ikdenkdatikmijdaarbijgaaansluiten.MinisterVerburg:DeheerMastwijksprakoverschutstalleninrelatietotbijen.Kanhijdaarietsduidelijkeroverzijn?DeheerMastwijk(CDA):Ikhebbegrependatbijdebeheerdersvanbermenenandereterreinenwaarbijengraagkomen,hetverzoekkanwordenneergelegdvooreenonderkomenvoorbijen.Datzijndesignalendieikdoorkrijgendaardoelikop.MevrouwJacobi(PvdA):Voorzitter.GisterenwasereengoedeactieophetPleinomaandachttevragenvoordeproblemenindeglastuinbouw.Erwerkenruim350000mensenindezesector,deexportwaardeisruim16mld.enuitonderzoekblijktdatmaarliefst75%vandiebedrijvenindeproblemenzit.Eengemiddeldsnijbloemenbedrijfheeft€54000ingeteerdopdereserves.Alsbuitenstaandervraagjejeafhoehetkandatdiebedrijven,nadatzijheelgoedejarenhebbengehad,naeenredelijkkorteslechteperiodemeteenindeproblemenkomen.Daarvoorzijnheelveelredenen,diecumulatiefslechtwerken.Erissprakevaneenlagemarkt-prijsenhogekosten.Menheeftdureenergiecontractenmoetensluiten.Datallesheeftertoegeleiddatdezebedrijvenzichbijnasectorbreedmoei-lijkofbijnanietmeerstaandekunnenhouden,terwijlwijinNederlandjuistheeltrotszijnopdezesector.Wijzijninprincipetrotsopallesecto-ren,maarikdenkdathetgerechtvaardigdisomhieroverheidssteunaantegeven.Wewilleneigenlijkdatdeglastuinbouwzoveelmogelijkgebruikmaaktvanaardwarmteenstokenvrijvanfossielebrandstoffen.DatscheeltzowelindekostenalsindeCO2-uitstoot,dusdatzijntweevliegeninéénklap.DeSDEisnietgeschiktvoorditsoortinvesteringen,omdatdezebetrekkingheeftopdeonrendabeletop.Bovendienkrijgenbedrijvengeenkredietmeeromteinvesteren,ofzijdurvendatnietaan.Isereensoortvangnetconstructiemogelijkomtestimulerendaterwordtgeïnvesteerdinaardwarmte?IsereenalternatiefvoordeSDEwaarbijhetnietomdeonrendabeletopgaatenwaardoordieenergiedoelstellingkanwordengehaald?TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XIV,nr.1906 Detuinderszitteninzwaarweer.Datgeldtvooralvoordejongeonderne-mers,zoheeftmenonsverteld.Ishetmogelijkomervoortezorgendatdezeondernemers,dieaantoonbaarperspectiefhebben,deproblementelijfkunnendiezijnontstaandoordehogekostenin2008endelageopbrengstenin2009?Desierteeltisheelergtevergelijkenmethetmkb.Erzittenagrarischeaspecten,maarookhandelsaspectenaan.OnzewoordvoerdervoorEconomischeZakenheeftmijvertelddaternogwelruimtezitindemkb-ondersteuningsregeling,terwijldeondersteuningdooragrarischefondsenjuistheelergindeknelzit.Kandeministerbevorderendatereenregelingkomtdiedaaroplijktofdatdemkb-rege-linggewoonvantoepassingwordtverklaardvoordeglastuinbouw-bedrijven?Datzoueenverruimingbiedenwaardooreenoverbruggingvanliquiditeitsproblemenbeterkanwordengeregeld.Oververspreidglaskanikkortzijn.Deministerheefthiervoorextrageldbeschikbaargesteld.Prioriteitgevenaanverspreidglaskaneenbijdrageleverenaandeoplossingvandeproblemenindekomendetijd.IksluitmijaanbijhetvoorstelvandeheerMastwijkoverdebtw.Ikbenhetnieteensmetzijnvoorstelomwillekeurighetbedragvantweekeer30mln.wegtehalenbijnatuurenlandschap.Daarvooristochweleendiepgaandereafwegingvereist,wantookdatstaatopinstorten.Debijenverkerenookinzwaarweer.Ikspreekmijnwaarderinguitvoordevieractiviteitendiedeministerheeftingezet:monitoringenverdie-pendonderzoek,waarwijookomhaddengevraagd,versterkenvandesamenwerkingbinnendeEUenmondiaal,hetverbeterenvandedracht-mogelijkhedenenindetoekomstzullenmeermensenkenniskrijgenvandeimkerij,nietindelaatsteplaatsonzejeugd,inhetbijzonderinhetagrarischonderwijs.Wijzijninmiddelseenjaarverdernahetlaatstedebatoverdebijensterfte.DePvdA-fractieheefteenaantalvragenoverdeuitwerkingvandieviermaatregelen.Indebriefsteltdeministerdatvoldoendegegevensontbrekenoverhoefrequentdeverdwijnziektevoor-komt.InpublicatiesvanhetNederlandsCentrumvoorBijenonderzoek,waarvoormeerdanduizendimkerszijngeïnterviewd,wordtduidelijkdatdesterfteonderdevolkeren21%beliep.DiecijfersvanhetNederlandscentrumvoorbijenonderzoekwordenvaakbijmaatregelengebruikt.Wijbegrijpennietwaaromdeinformatieoverdebijensterftewelvoorhandenis,maarnietwordtgepubliceerd.ErwordtalleengeciteerduitPlantResearchInternational.Hoekanhetdateenvandieneonicotinoiden,tewetenimidacloprid,indeEuropeseUnienietmeeristoegelaten,maardatinNederlandvanaf2003juisteenverruimingistoegepast?IkbenmetcollegaSnijderopbezoekgeweestbijdekleinetelers.Ikwilgraagwetenwatdemogelijkhedenzijnomdekleinetelerswatmeerrechttedoen,omdatzijveelgeldkwijtzijnaanNAKenNAKAGRO,maarzijhebbengeeninspraak.Hunpositieistotaalandersdandievandegrotetelers.Zoudifferentiatiemogelijkzijn?Zijhebbeneeneigencertificaat-systeemenontzettendveeleigenonderzoek,omdatniemandgebaatisbijhetverkopenvanproductendienietvrijzijnvanvirussen.Inmijnbelevingvindterheelveeldubbelonderzoekplaats,watdubbelwerkoplevert.Mijnlaatstevraag,geziendetijd,iswaaromprivateorganisatiesnietooklaboratoriumonderzoekzoudenkunnendoen,maardaaroverhebbenwijhetalvakergehadmetdeminister.Devoorzitter:Ubentruimoverdespreektijdvanzevenminutenheenge-gaan,maarhetscheeltdatmevrouwSnijderditniethoeftteherhalen.MevrouwSnijder-Hazelhoff(VVD):Voorzitter.WatbetrefthetlaatstestukjekanikmijvooreendeelbijmevrouwJacobiaansluiten.Opdeagendavanditalgemeenoverleg,datwijallanghaddengepland,staatdeverduurzamingvandeglastuinbouw,maarnaarmijngevoelgaathetvanmiddagovereenheelanderitem.Voordatjetoekomtaaninveste-ringeninverduurzaming,moetjeweldebedrijveninstandhouden.ZoalsTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XIV,nr.1907 wijookvandeanderewoordvoerdershebbengehoord,isdatindezetijdallereerstaandeorde.Degeluidenuitdesectorzijnschrikbarend.Ondanksdemaatregelendiedesectorzelfprobeerttenemen,staatdeliquiditeitvoorveelbedrijvenophetspel.Allewoordvoerdershebbeneenbeeldgeschetstvanwaardezesectorallemaalgoedvooris,dusdatzaliknietmeeropnoemen.Deruisisdatdegenendiegebruikwillenmakenvanhetborgstellings-fonds,eenlangtrajecttegaanhebbenendatditviaBrusselzoumoetenlopen.Ikvraagdeministeromhieroverduidelijkheidtegevenendatborgstellingsfondssnelenadequaatintezetten,zodatbedrijvenergebruikvankunnenmaken.BelangrijkerisdathetministerievanEcono-mischeZakeninmaartalhetgarantiefondsondernemingsfinancieringeninhetlevenheeftgeroepen.Hetbeeldisdatditalleenvoorhetmkbzouzijn.DatkannaardemeningvandeVVD-fractieabsoluutniethetgevalzijn.Ookdebedrijvenindeagrarischesector,zoalsglastuinbouw-bedrijven,moeteneenberoepkunnendoenopdezegarantievoorondernemingsfinanciering,waarvoor1,5mld.beschikbaarisgesteld.Ikroepdeministeropomervoortezorgendatditbeeldwordtwegge-nomen.HetkannietzozijndatindezeregelingvanEconomischeZakeneenknipwordtgemaakttussenhetmkbenagrarischebedrijven.Natuurlijkwillenwijgraagdatbedrijvendiedatnogkunnen,dieverduur-zamingsslagmakenendatbedrijvendoorgaanalszijhiermeebezigzijn.DeSDEmoetdaarbijeenheelbelangrijkerolspelen,zegikdeheerMast-wijkenmevrouwJacobina.Hetisbelangrijkdatwijdieslagmaken.WijwillenvooraldatmendoorgaatmetinnoverenindeWKK-sector.Aard-warmtezoueenechteinnovatiekunnenzijn.Ikhebgehoorddatertochnogrisico’szijn,omdatmendeeerstekeermiskanboren.Hetzouheldermoetenzijndatwijervoorzorgendatdieeersteboringgoedisgeregeldendatergeenrisico’svoordeondernemerinzitten,wantdiekunnenwijindezetijdniethebben.IkhebdebriefvanministerCrameroververspreidglasgelezenenbeneenbeetjeteleurgesteldomdaternietzoveelnieuwsonderdezonis.Wijvindendatookindezetijdjuistdaareenslagkanwordengemaakt.Naaronsgevoelmoetdeinzeteffectieverzijn,metmeerregievanoverheids-wege,meeroverlegtussendediverseprovinciesenmeersturing.IkdankdeministervoorhetoplossenvanhetprobleemmetdeVAMIL-compensatie,naaraanleidingvandevragendiemijncollegaRemkesenikhieroverhebbengesteld.Laathelderzijndatbedrijvendiein2007en2008hebbengeïnvesteerd,nietwordenachtergesteldbijbedrijvendiein2009hebbengeïnvesteerd.Daarzijnwijzeercontentmee.DeMIA/VAMIL-regelingwasnaaronsgevoelbedoeldvoormilieu-investeringen.Hetkannietzozijndatditbudgetvooreengrootdeelweglooptnaarnatuur-investeringen.IkdachtdatdeheerMastwijkdaarookopwees.Latenwijdebudgettenvooralbeschikbaarlatenzijnvoordesectorenwaarvoorzijoorspronkelijkbedoeldwaren.IneeneerderoverlegheeftdeministergezegddatergeenteeltwegmaguitNederlanddooreenverbodopgewasbeschermingsmiddelen.Omwillevandetijdzalikdeministerstrakseene-mailgevenwaarineenaantaltuindersaangevendatdittochhetgevalisbijeenaantalmiddelen.MinisterVerburg:VoordeopenbaarheidvanditdebathechtikerwelaandatmevrouwSnijderookwatnoemt,alszijtenminsteeenreactiewilhebben.Danishetgezegdendanisduidelijkoverwelkemiddelenwijhethebben.MevrouwSnijder-Hazelhoff(VVD):Hetgaatomhetmiddelformalineenommineraleoliëndievooralbijdebloembollenteeltnodigzijn.Ikdenkdatuweetwaarikhetoverheb,wantinhetvorigeoverleghebbenwijhetookoverdebloembollengehad.Toenhebbenwijmetelkaargeconsta-teerddatditniethetgevolgdaarvankanzijn.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XIV,nr.1908 MevrouwJacobiheefterterechtopgewezendatkleinereonderdelenvandesectornadeelhebbenvandemanierwaaropdefinanciëlestructuurvandeNaktuinbouwisopgebouwd.HetisheelraardatNAKenNAKAGROnogsteedsnietvollediggescheidenzijn.Wehaddendaarovereenafspraakgemaakt,maardebeloofdeChinesemuuriserniet.IkhoordatNAKheelveelmoeitemoetdoenomdecontrolesuittevoeren,endanhebikhetnognietoverherbemonstering.Bijonstrekkentuindersengewoneboerennuechtaandebel.Ikbrengtochmaarbijdeministeroverdatergrotezorgenzijndatheteenchaoszalwordenalsstraksdeechtehausseloskomtenbijdeaardappelsectorallesmoetwordenbemonsterd.Ditpleidooiiseenvervolgopdepleidooiendieikhieroverinhetverledenhebgehouden.Hetisaandeministeromhierovermethentespreken,maardiemuurisernietendewerkzaamhedendreigenstrakstenondertegaan.DeheerCramer(ChristenUnie):Voorzitter.Ditisnaarmijnovertuigingeenbelangrijkoverleg.WijhebbenindezeKamergesprokenoverheelveelsectorenwaarhetslechtgaat,maardeglastuinbouwvormtmetdegeweldigeexportwaardeenhetaantalmensendatdaarinwerkt,eenbuitengewoonbelangrijkaandeelinonzeeconomie.Daaromishetjammerdatdezesectornuindeproblemenzit,maarit’sallinthegame,zoalsdesectorzelfzegt.Desectorisnagenoegonafhankelijkvanoverheids-steunenrealiseerteenheleboelzelf.Metsmallemargesmakenzijeengeweldigproduct,maarhetisweleensectorwaardeproductienieteen,twee,driekanwordenstilgezetmetdeeltijd-WWofeenpaarwekennietproduceren.Datgaatindeglastuinbouwniet.Daarmeegeefikhetspan-ningsveldaanwaarwijinzitten.Ikdenkdatwijserieusmoetenbekijkenofwijeenbeeldkunnenschetsenzodatereentoekomstblijftvoordezesectorendedramatischesituatiewordtteruggedrongendat75%vandebedrijvennuinbetalingsproblemenzit.Helemaaloplossenkunnenwedatwaarschijnlijknooit,maarditisweleenbuitengewoonsomberperspec-tief.AllereerstmerkikopdatwijalanderhalfjaargeledeneengeweldigplanGlaskrachthebbengekregenvandesectoroverhetomschakelenopduur-zameenergievormen,zoalswarmtekrachtcentrales,aardwarmteenledverlichting,dieeenbuitengewoonbelangrijkebijdrageleverenaanhetterugdringenvandeenergiebehoefte.Datbiedtkansen.ZoalsdeheerMastwijkzei,hetiseenbuitengewooninnovatievesectordieerheelveelenergieinsteektomdatgoedtedoen,maardatstuitopveelbezwaren.MijnwatmindervleiendewoordenoverdemanierwaaropEZzichopdatdossierbeweegt,zijnbekend.Naarmijnovertuigingwordterveelteweinigondersteuninggegevenomdatvandegrondtekrijgen.Alswijdesectoranderhalfjaargeledenechtmassiefzoudenhebbengeholpen,zoudeneenheleboelbedrijvenerbetervoorstaanwatbetreftenergie-gebruik.Zekunnennugewoonnietsnelgenoegomschakelen,omdatprocedureslangdurenenomdatdecombinatiemetwoonwijkeningewik-keldis.Erhadveelmeergekund.Mijndringendeoproepisomerserieuswerkvantemaken,ensnel.Alserbelemmeringenzijn,moetenermensenineenhokwordengezetomdaaroplossingenvoortevinden.Daarnakandeministerkomenvertellenhoehetwordtopgelost,ennietdatheteeningewikkelddossieris.Datismijnhartenkreetvandaag.HetplanGlaskrachtzouruimanderhalvekolencen-traleschelendoorhetgebruikvanfossieleenergieterugtedringen.Daar-naastkanmenmassaaloverschakelenopwarmtekrachtenledverlichting.ErwordtgesprokenovereenkolencentraleinDelfzijl,diebuitengewoonbelangrijkisvoordewerkgelegenheidindebouw,maaralswijdezenietnodighebben,isdatnogveelbelangrijkervoorhetterugdringenvandeCO2-uitstoot.Datzijnvandiekansenwaarvanikzeg:waaromhorenwijdaareigenlijkzoweinigvan?Naarmijnovertuigingwordtdezesectorteweinigdehandtoegestoken.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XIV,nr.1909 IksluitmijaanbijdeopmerkingvanmevrouwSnijderoverderisico’sbijeeneersteboringnaaraardwarmte.Alswijdaarserieusopwilleninzet-ten,moetenwijerrekeningmeehoudendatditmiskangaan.Kandeministeropkortetermijnmeteengarantiefaciliteitkomenomdierisico’saftedekken?Dezewasalnoodzakelijk,maarbedrijvenvindenhetindezetijdergmoeilijkomdieinvesteringsbeslissingtenemen,dusnuishetnognoodzakelijkeromdaarvoorruimtetebieden.Aldezemaatregelenzijnnodigomdesectorklaartestomen,zodathijmeteensoortturboversnel-lingvooruitkanalsdeeconomieweeraantrekt.Desectorheeftookeenaantalvoorstellengedaanovereenborgstellings-fonds.Kandeministersnelmetdesectoromdetafelgaanzittenomtebekijkenofdaarvooroplossingentebedenkenzijn?Iknoemdeliquiditeits-overbrugging,waartoevolgensdeministeriesalleeninbijzonderegeval-lentoegangverleendkanworden.Mijnsinzienszijndiebijzonderegevallennuechtwelaandeorde.Verderverdienenjongebedrijvendiemethogefinancieringskostenzitten,extraaandacht.Mijnvraagisomhetborgstellingsfondsomtevormentoteensubsidieregeling,analoogaanderegelingvoorjongeagrariërs,zodatdezesnellerkanwordentoege-past.Kortheidshalvesluitikmijaanbijdevragendiedoorcollega’szijngesteldoverdebijen.DeheerGraus(PVV):Voorzitter.Ikhebveelbezoekengedaan,mededoordatdeheerMastwijkvandeCDA-fractiedezeheeftgeorganiseerdmetbekendenvanhem.Ikbenookzelfeenpaarkeeropwerkbezoekgegaan.IkweetduswaarmevrouwJacobioverpraat,wantikhebdezelfdecontacten.Wijvragenookomhulpennietomnieuwewet-enregelgeving.Indezecrisisgeldenheelanderewetten.Hetistegekvoorwoordendaternunogrestrictieswordenopgelegd.Deenergienotaisonbetaalbaar.IkwildeonlangsnaaraanleidingvaneenartikelinhetLimburgsDagbladeenmondelingdebataanvragenmetdeministeroverdepositievandeglastuinbouwinLimburg,maardatverzoekwerdhelaasnietgehonoreerddoordecommissie,wantdatmoestschriftelijk,maardaardoeiknietaanmee.Ikwilgeenschriftelijkoverlegvoeren,maaralleenmondeling.Hetisallemaalalbureaucratischenschriftelijkgenoeghier.Hetisalgemelddathetnationaaleconomischbelangvandeglastuin-bouw6mld.is.Datishetoverschotopdehandelsbalans.Deexport-waardeis14mld.enniemandheeftooitlastgehadvandeglastuinbouw.Hetzijnhardwerkendemensenwaarjenooitlastvanhebt,dienooiteerderdehandhebbenopgehoudenendiezichaltijduitdenaadhebbengewerkt.Zijwordennuextragenektdoordeeconomischecrisis.Mijnvraagaandeministeris:watgaanwijdoenenhoe?WelkemaatregelenkunnenergenomenwordeninsamenwerkingmetdeministervanEcono-mischeZaken?Ikhebbijdiecollegaalmeerderekerengevraagdomietstedoenaandiebelachelijkhogeenergierekening,nietalleenvoordeglastuinbouw,maarookvoordeburgers.OndanksstondindekrantdatwijdehoogsteenergierekeningbetalenvanEuropa,terwijlwijeengasleve-rendlandzijn.Wijhebbendatinonzegrondzitten.Wezittendichtbijdebron,duswezoudenhetgoedkoopmoetenkunnenkrijgen,maarnietsisminderwaar.Datkomtdooraldieheffingenomdelinksehobby’stebetalen.Iksnapwelwaarhetnaartoegaat,maarikvraagdeministeromdaarmeetestoppenenervoortezorgendatenergiebetaalbaarwordt.Indezecrisistijdenzoudeenergietegenkostprijsgeleverdmoetenworden.Datishulpwaardeglastuinbouwwataanheeft,wantzijhebbenenergie-rekeningenvanhebikjoudaar.75%kannietmeeraandebetalings-verplichtingenvoldoen,dusdadelijkhoevenwijgeenactiemeerteonder-nemen,wantdanzijnzijweg.Ditisietswatwijineremoetenhouden.Ditzijnmensenwaarwijtrotsopmoetenzijnendiewijmoetenhelpenalshetkan.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XIV,nr.19010 Wekunnenookietsdoenaandeverplichteproductschappen,wantdaarbetalenzijzichookblauwaan.Samenmetdeandereledenvanhetkabi-netmoetdeministerervoorzorgendatereeneindekomtaandedicta-tuurvandieverplichteproductschappen.Hefdezeopenzorgervoordatervrijwilligebedrijfsclusterskomen.Erisaleenrebellenclubontstaan,waarvanikdenaamnietzalnoemen,maardiedoethetheelgoed.Zijpakkenmetelkaarsamen,datisallemaalvrijwilligendatgaatperfect.Erzijnvoorbeeldenvandathetwerkt,ookinanderelanden.Ikhoopdatdeministerhieropeenreactiezalgeven.Ikhebgevraagdwatdeministergaatdoenomonzeglastuinbouwers,alsvoorbeeldigeburgersdienooitinopspraakkomen,tehelpen.Alsikhierinhetwestenvertoef,kanikbijvoorbeeldbijhetlichtvandekassen’savondsinbedmijnstripboekenlezen,duserzijnnietsdanvoordelen,zelfsvandelichtopbrengstwaariedereenovervalt.Ditwasevenomonzelinksecollega’stestangen.Debelangrijkstevraagisofdeministererietsaankandoenzodatgastegenkostprijswordtgeleverdaandeglastuin-bouw.IkhebookindeprocedurevergaderinggevraagdomeenmondelingoverlegoverNaktuinbouw.Datmoesttoenschriftelijk,maarikgahiernutochvragenoverstellen,wanterisweleenlink.DePVV-fractieiseroptegendatNaktuinbouwdeenigekeuringsinstantieis.Datiseenmonopo-liepositieofeendictatuurenwijzijntegendictaturen.HetmoetgewoonnietkunnendatNaktuinbouwdeenigekeuringsinstantieis.Bovendienzijndekwekersverplichtomlidtewordenenerzijnhogeuurtarieven.Hetistegekvoorwoordendatdekeuringenvan€64naar€75zijngegaantentijdevaneencrisis,terwijlzelfswoningcorporatiesdehurenbevrie-zen.Die€64wasalteduur.Ikwilgraageenreactiewatdeministergaatdoenaandietariefsverhoging,diesowiesoongedaangemaaktmoetworden.IkvinddatdeheleNaktuinbouwopeenanderebasismoetwordenopgezet.Welkeoplossingenheeftdeministerdaarzelfvoor?Danhoefikdienietaantedragen.Iknoemdeareaalbijdrage.Watheefteenareaalheffingoverdeoppervlaktevaneenkwekerijermeetemaken?DePVV-fractiezietdatverbandniet.Kandeministerdaarantwoordopgeven?WatbetreftdemonopoliepositieblijktdatergeeninspraakisbijNaktuinbouw,dietotaalondemocratischis.Datpastnietbijonzeparle-mentairedemocratie.IkkrijgaldiarreealsikdewoordenklimaatneutraalenCO2-reductiehoor.Ikvraagdeministeromdatachterwegetelatenintijdenvancrisis.Latenwijindezetijdstoppenmetdieonzinvandieklimaatklaplopersenmilieu-activistenzoalsAlGoreoverklimaatneutraalenCO2-reductie,maarlatenwijdemensenhelpenenervoorzorgendatdaarietsaangedaanwordt.Ikhebdaarvooreenpaardingenaangedragen.Debijenzijnmijnlaatsteonderwerp.MevrouwJacobienikzijnaleenpaarkeereerderoverbijenbegonnen.Ikbennietalleeneenbijenliefheb-ber,ookprivé,maarikbenerookemotioneelbijbetrokken,omdatikuiteenimkerfamiliekom.DeministervanLNVmaaktzichopverschillendepuntenzorgenomdebijen.Indebriefwordenverschillendeactiepuntengenoemd,maarikwilookdatzijdeministervanVolksgezondheidbijdeorengaatpakken,zoalsikaleerderhebgevraagd.Bijenzijnnietalleenvanbelangvoordelandbouwenvoordeglastuinbouw,maarhetspeekselvandebijenwordtookgebruiktindemedischewetenschap,bijwondenenbrandwonden,alspre-ofprobioticumofzelfsantibioticum,tegenvrijeradicalen,zelfsindeoncologie.Ikhebereenboekoverthuis.Ikhebmijdaarontzettendingespecialiseerd.NietalleenVWSmaarookhetgeldvanVWSmoethierbijbetrokkenraken.Deinsecticidendiehierbijeenkwalijkerolspelen,moeteninderdaadgeweerdworden.Latenwijeerlijkzijn,ikbeninprincipevoorzoveelmogelijkvrijetoelatingvaninsecticiden,vooralalshetomeengelijkspeelveldgaat,maaralseenantibioticumineenmenselijklichaammeergoededanslechtebacteriëndoodt,isheteenslechtantibioticumenmoetTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XIV,nr.19011 heterookuitwordengehaald.Alsbijenalsambassadeursvandieplanten,wantdatzijnze,gedoodrakendoorinsecticiden,zijnhetgeengoedeinsecticidenenmoetenzegeweerdworden.DeheerVanderVlies(SGP):Mevrouwdevoorzitter.Ikgamijnietuitputteninhetbeschrijvenvandeernstvandesituatie.Enkelecollega’shebbendatgedaaneniksluitmijdaarbijaan.Hetiseenonderkoeldeuitdrukkingalsikzegdatdeeconomischecrisisdeglastuinbouwnietvoorbijisgegaan.Allehensmoetendusaandek,wanterisechtwataandehand.Datbeseftdesectorook.Desectorwasenissterk,looptopeigenbenen,isinnovatiefenslaatnuookdehandenineen,geletopdebundelingdiezichaftekentindesfeervandeglasgroenteafzet.Datvindikpositief.Datmoetgewaardeerdworden.Deoverheidmoetwaarmogelijkbijspringen.Hetzijntypischebedrijvenindezindatjedeproductienietkuntstil-leggen,matigenofonderbreken,zoalsenkelecollega’salzeiden.Maatre-gelenalsdeeltijd-WWkomenhierbijnietinaanmerking.DezebedrijvenkomenooknietinaanmerkingvoordeverruimdegarantstellingsregelingvanEZdieervoorhetmkbis.Jevraagtjeafhoelangditnogisterecht-vaardigen,geziendesituatieendekenmerkenvandezebedrijven,inonderlingvergelijk,uiteraard.Deinzetvanhetborgstellingsfondsisgeïn-tensiveerd.Ikdankdeministerdaarvoor.Ditmoetsneloperationeel,effec-tiefenookcreatiefzijn.Opditlaatstepuntiservolgensmijnogwelwattedoen.Desectorgaatgebuktonderhogekostenenextreemlageprijzen.Dathoudtmennietlangvol.Jongeondernemerszitteninderisicosfeer.Zijhebbengeenvetmeeropdebotten.Datzijntochbijzondereomstandig-heden.Inhetverledenishetborgstellingsfondsaleerderopengesteldvoortijdelijkeliquiditeitsfinanciering,alleenvoorbijzondereomstandig-heden,zoalstoenookisbeklemtoond,datherinnerikmijnogheelgoed.Isdeministermetmijenanderewoordvoerdersvanmeningdathiervannusprakeisindeglastuinbouw?Isdeministerbereidomhetborgstellings-fondstijdelijkuittebreidenmeteenfaciliteitvooroverbruggingskredietenenomdeaanvraagprocedureteverkortendoortoetsingvandeaanvraagachteraftedoen,zoalsbijdegarantieregelingvoorhetmkbgebeurt?Deglastuinbouwleuntvooreenbelangrijkdeelopdeexport.Desectorheeftooktemakenmethetwegvallenvanexportkredietverzekeringen.Mijnfractiekreegaleerderdeindrukdatdeglastuinbouwmetveelkleinetransactiesnietechtkanprofiterenvandeuitbreidingvandekredietver-zekeringsfaciliteitvanhetRijkdienuvoorligt.IkhebstaatssecretarisHeemskerkhierindertijdalopaangesproken.HijheeftdeKamertoege-zegdopeenaanpassingaantesturenomdieregelinggeschikttemakenvoordeglastuinbouw,geziendekenmerkendieiknetnoemde,maarikhebdaarnanietsmeervernomen.Dezeministerzoudaarbijbetrokkenzijnofworden,dusaanhaardevraaghoehetdaarmeestaat.KortheidshalvesluitikmijaanbijwatenkelewoordvoerdershebbengezegdoverdevoortgangdiewijgraagzoudenzienbijdeWKK-installa-tiesendeaanhechtingbijdesubsidieregelingvoorduurzameenergie.Watmijbetreftmoetereentandjebij.IkweetdatditvooralbijEZzit,maarmisschienkandeministerhaarinvloedaanwendenomhetzovertekrijgen.Alswedatnietdoen,missenweeenkansenvallenweterugopdeconventioneleketelstook.Hetisokéalsdieernogis,maarhetzouechtjammerzijnalswijdaaropzoudenterugvallen,wantdangaanwijachteruitinplaatsvanvooruit.IkhebbijgelegenheidvandediscussieoverdeVoorjaarsnota,gister-middagen-avond,uitvoeriggesprokenoverdeaardwarmte,maarikneemhetdecollega’snietkwalijkdatzijdatnietweten.MinisterBosheeftdaartoegezegddeproblematiekvandegarantieregelingbijboringenenmisboringen,waarbijhetcriteriumiseenkansvan90%dater80m3waterofmeeruitdegrondwordtgehaald,doortegeleidennaardeministervanTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XIV,nr.19012 EZ,diebinnenkortmeteenbriefaandeKamerzalkomen.Iklegdathiermaarneer,indehoopdatdezeminister,alertencreatiefalszijvaakkanzijn,haarmogelijkhedenaanwendtomdaarineenbeetjetesturen,wantdatzoubesteensnodigkunnenzijn.Ditisnatuurlijkeenheelgoedekansvoordeglastuinbouwendiemoetenwenietlatenlopen.Erisookgespro-kenoverdewin-winsituatieinzakeverspreidglas.Erzijnmomenteellageprijzenvoordegenendieuit-ofweggekochtmoetenworden.Datzouookluchtgevenvooranderebedrijven.Dieactiviteitzoudenwijzoveelalsmaarmogelijkisnaarvorengehaaldwillenzienworden.Ikdenkdatuitstelvanlastenverzwarendemaatregeleninhetkadervanondermeerhetbesluitglastuinbouwteoverwegenvalt,geletopdeconjunctureleomgevingsfactoren,omhetmaarevendeftigtezeggen.Hetgaatnietomhetopgevenvandedoelen,maarwelomhettemporiserenervan,geletopdepijnlijkesituatie.Onderdezeeconomischekenmerkenkunjemoeilijkvanmensenvragenernogeenschepjebovenoptedoenindesfeervanverduurzaming,hoenuttigennodigdezeookblijft.Kort-heidshalvesluitikmijaanbijwatmevrouwJacobizeioverdekleinetelersendeactiviteitenvanhetNAK.WatbetreftdebijensterftesluitikmijaanbijdeheerMastwijk.VanmevrouwThiemehebikalleendelaatstezinnengehoord,dusdanisheteenbeetjelastigommijdaarbijaantesluiten,hoezeerikhaaropdatpuntookkanvertrouwen.VeiligheidshalvedoeikdatdanmaarbijdeheerMastwijk.DeheerPolderman(SP):Voorzitter.Hetvaltmijalleszinsmeedatumijnoghetwoordgeeft,wantikbenbijnaindeambtelijkeondersteuninggeschoten.Ikziedatzijdrukschrijvenomallevragentebeantwoorden,ookalszenietgesteldworden.MinisterVerburg:Ikdenkdatuenikerbeidenscherpgenoegopzijnomdievermengingtevoorkomen.DeheerPolderman(SP):Wieweetwaarhettoeleidt.Wemoetendatpositiefzien.Officieelwasditeenoverlegoverdeverduurzamingvandeglastuinbouw,maarwehebbenervanallesbijgezet.Wehebbengistereneenpetitieaangebodengekregen.Dezesectorlijktbijuitstekgetroffentezijndoordefinancieel-economischecrisis,omdatdeexportvooreengrootdeelisweggevallen,hebikmijlatenvertellen.Danzitjemetproduc-tendienietmeerwegkunnen.Daarmeewordtdevingeropdezereplekgelegddatdeeconomiealleenmaaropexportisgebouwd.Erisvaakgediscussieerdoverdeprijsvorming.ErwordtEuropeesonderzoekgedaannaarhoehetkandatdetuindersendekwekerseenprijsvragendielagerisdandekostprijs,terwijldeprijzenindesupermarktdaarabso-luutgeenaanleidingvoorzijn.Erzitduseenenormgatindieprijsvor-ming.Daarkanmaaréénsectorvanprofiterenendatisdetussenhandel.Ikvraagdeministerofzijwatspoedachterdieonderzoekenkanzetten,wantwijmoetenertochdevingeropkunnenleggenhoedatkomt.DeheerMastwijkheeftgezegddatzijmarktmachtmoetenvormenengewoonnietmoetenleveren,maardatgaatmoeilijkalseenproductopeengegevenmomentstaatterotten.Daarzittocheenkronkelinwaarwijnadernaarmoetenkijken.Ikbenbenieuwdhoedeministerdaaropreageert.Doordeanderewoordvoerdersisookgesprokenoverdenoodzaakvaneenborgstelling.Hetistocheenscheveverhoudingalswijbankenmetmiljardensteunenenkleineondernemersmaarfaillietlatengaan,dusikpleitmetdecollega’svooreengarantiefonds,zodatdeStaatgarantstaatalsmensenleningenhebbengeslotenentekampenhebbenmetafzet-enliquiditeitsproblemen.IkbegrijpdatditbijEconomischeZakenzit,maarhetkabinetspreektmetéénmond,hebikmijlatenvertellen.Ikbenbenieuwdhoedatwordtopgepakteniksluitmijaanbijdevragendiecollega’sdaaroverhebbengesteld.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XIV,nr.19013 Deoorspronkelijkeagendapuntenwareninnovatieenverduurzaming.Allereerstmerkikopdatdoordesectorindeafgelopenjarenenormeinspanningenzijngepleegdopditterrein.Erzijnforseslagengemaaktwatbetreftenergieenarbeidsomstandigheden.Watdatbetreftmoetenwijdesectorzekereencomplimentgeven.Ikvindhetmoeilijkomtesprekenoverdeglastuinbouwsector,wanterzijnverschillendesoortenbedrijven.Indecommissiehebbenwijalvakerbesprokendatwijbijdebiobasedeconomyonderscheidmoetenmakentussenproductievoordemotorenvoordemond,dusdefood-endenon-foodsector.Naarmijnideemaakthetverschilofjespreektoverdeteeltvangroenteofvaneenluxeartikelalsbloemen,maarikkomernietgoeduithoewijdaarmeeommoetengaan.Ikbenbenieuwdhoedeministerdaaroverdenkt.Wehebbenvorigeweekeenuitermateinteressantrondetafelgesprekgehadoverdesierteeltsector,diezelfeenkeurmerkheeftontwikkeldvoorduur-zaamheid.Naarmijnideemoethetoordeeloverwatduurzaamis,tochbrederwordeningezet.Weziendatdiebloemenoverdehelewereldwordeningevlogen.Aalsmeeriseendraaischijfwaarbloemenwordenverhandelddiedehelewereldovergaan.Devraagisofjeüberhauptoverduurzaamheidkuntsprekenalsjedekostenvanhettransporternietbijbetrekt.Kortsamengevatismijnvraag:hoeduurzaamisAalsmeer?Ikhoorgraagofdeministerhierhetbeginvaneenvisieopheeft.Hetlijktmijinteressantomdaarovervangedachtentewisselen.Doordecollega’szijnverschillendevragengesteldoverdeinvesteringenindiepteboringennaaraardwarmtealsenergiebron.Ikwachtdeantwoor-dendaaropaf.IkhebdebijdragevandeheerVanderVliesbijdeVoor-jaarsnotanietkunnenvolgen,maarikneemaandatdaareendegelijkantwoordopkomtendatlijktmijinteressant.Wijhebbenookdebijenopdeagendagezet,dienietalleenvanbelangzijnvoordetuinbouw,maarookvooranderesectorenenvoordebiodi-versiteit.Erisalenigetijdsprakevaneenzorgwekkendeteruggangvanbijenvolkendiewijnietonbesprokenkunnenlaten.Deministerzetinopnaderonderzoek.Ikbenaltijdvooronderzoek,maarnietalsdateensoortexcuuswordtommaatregelenuittesluiten.Langzamerhandwordtsteedsduidelijkerdathetnegatieveeffectvaneenaantalbestrijdingsmiddelen,inhetbijzonderdeneonicotinoiden,onweersprokenis.ErzijnverschillendeonderzoekengedaaninEuropa.InFransonderzoekisaangetoonddaterweldegelijkeffectis.ErzijnDuitseonderzoekendiedatbestrijden,ofandersom.Iniedergevalisermeeroverbekenddandeministersugge-reertdoortezeggendatditallemaalnogonderzochtmoetworden.Ikdenkdathettijdisommaatregelentenemen.Mijnvraagisheelsimpel:waaromgaanwijdezeinsecticidennietverbiedenalszijzulkeschadelijkegevolgenhebbendathetmiddelergerisdandekwaal?Afrondendhebiknogeenopmerkingoververspreidliggendglas.Volgensdesectorligtereenuniekekansomeenverbeterslagtemakenbijdezeproblemen.Ikweetdatheteenmoeizaamtrajectisomverspreidliggendglasopteruimenenteconcentreren,maarmisschienishetnutijdomhierineenstapverdertezetten.Geziendetijdmoetikafsluiten.Allevragendienietgesteldzijnentochinteressantwaren,wordendoordestafdoorgegeven.Devoorzitter:DitwasdeeersterondevandekantvandeKamer.Uhebterprecieseenuurovergedaan.Deministerheefteenpaarminutennodigomdezaakteordenen,dusikschorsdevergaderingvoorenkeleminuten.Voordezebelangrijkesectorhadeigenlijkeengroterezaalbeschikbaarmoetenzijn.DieboodschapzullenwijdoorgevenaanhetPresidium.Deministergaatinéénblokantwoorden.Daarnaiserdegelegenheidomindetweederondevragentestellen.MinisterVerburg:Voorzitter.IkdankdeKamervoordeinbrengineerstetermijn.Allewoordvoerdershebbenonderstreepthoemoeilijkdetuin-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XIV,nr.19014 bouwsectorhetheeft.Ikkandatalleenmaarbeamen.Detuinbouwsectorheefthetbuitengewoonmoeilijk,netzogoedalseenaantalandereecono-mischesectoreninNederlandhetheelergmoeilijkhebben,zoalsdeagra-rischesectorendevisserij,ennietalleeninNederland.Ikkanalleenmaarhopendatwijgoeduitdecrisiskomenendatheelveelondernemershethoofdbovenwaterkunnenhouden,kunnenoverleveneneruiteindelijksterkeruitkunnenkomen.Wijstaanvanmiddagstilbijdetuinbouwsector,maarikgeloofdatwijdeanderesectorenhierbijnietmogenvergeten.Ikzalhieroverstraksbijeenaantalmaatregelenspreken.Wijmoetenproberenomalsoverheiddaartesteunenentestimulerenwaardatmogelijkis.Ikhebeenaantalvragengehoordommetoplossingentekomen,maardatzijngeeneenvoudigevragen.DeheerGrausvraagtofikoplossingenheb,wantdanhoefthijzezelfnietteverzinnen.Daarkanikmijietsbijvoorstellen,maarhetmoetweltotdemogelijkhedenbehoren.Alleswatwedoen,zullenweookzorgvuldigmoetenafwegen.DatgezegdhebbendrealiseerikmijnatuurlijkterdegedatdeNederlandseglastuinbouwhetwateraandelippenstaat.DeheerMastwijkheeftterechtgezegddateengezondetoekomstvoordeglastuinbouwiswegge-legd,alsereenkansisopeenadequaatpakketgerichtemaatregelenomteinvesteren.Daarmeehebikookzijnvraagbeantwoordofikalsministereentoekomstzievoordetuinbouw.Datantwoordisronduitja.IkdenkdatdeheerMastwijkendeKamergeenanderantwoordvanmijhaddenverwacht.Eristoekomstvoordetuinbouw,endiemoeterookzekerzijn,maardanmoetenwijweleerstgoeddoordiecrisiskomen.Eengezondesectoriseensectormeteengunstigenduurzaamtoekomstperspectief,wantintegenstellingtotdeheerGrausvindikweldatdiezakenhandinhandgaan.Gunstigbetekentinnovatiefenduurzaam.Ikdenkdatditcrucialeelementenzijn.Ikdenkdanookdatwijerhetbesteaandoenomdesectorindezemoei-lijketijdmeteengerichtenadequaatstimuleringspakketteondersteunen.Ikwasvorigjaaralmetdesectorbezigmetditpakket,datinhetvoorjaarverderisaangevuld.Opdatbeleidsakkoordhebbenwijhetmottogeplakt:Werkenaantoekomst,endatisprecieswatwedoen.Iknoemdatomdeaandachttevestigenopdataanvullendebeleidspakketwaaroptuindersookeenberoepkunnendoen.InhetaanvullendebeleidsakkoordWerkenaantoekomstziteenenveloppevan50mln.vooreenduurzameagrari-schesector,dusookdetuinbouwsector.Indekomendetweejaaris60mln.extrabeschikbaarvoordeMilieu-investeringsaftrek(MIA)endeWillekeurigeAfschrijvingMilieu-investeringen(VAMIL).Degroenlabel-kassenkunnenhiervanprofiteren.Vandaagishet1juliendatbetekentdatwijvandaagdetweedehelftvanditjaaraansnijdenendatderegelinginwerkingisgetredendatdegewonegarantstellingisverhoogdvan€450000naar€600000.Metingangvanvandaagisdegarantstelling-plusopgehoogdvan1,2mln.naar2,5mln.Medunktdatditheelforsestappenzijn.Dezestappenzijnooknoodzakelijk,maarwijmoetendezewelzienenwetentewaarderen.SamenmetdeministervanVROMhebikdeKamereenbriefgestuurdoverdeaanpakendeverwijderingvanverspreidliggendglas.Wijdoendaareeninzet.Ikwijseropdathetverspreidglaseenverantwoordelijk-heidisvandeprovincies,zoalseenvandewoordvoerdersookheeftopgemerkt.Dieverantwoordelijkheidhebbenwijgedecentraliseerdnaardeprovincies,inclusiefdebijbehorendebudgetten,ervanuitgaandedatdeprovincieshetbesteinstaatzoudenzijnomtezieninwelkeregio’seenregelingvoorverspreidglasnoodzakelijkzouzijnendatzijindieregiomaatwerkkunnenleveren.Alswijdieverantwoordelijkheidoverdragen,inclusiefhetbijbehorendebudget,vindikdatwijalsrijksoverheidenualsvolksvertegenwoordiging,maarookdeondernemersindieregio’seenberoepmoetenkunnendoenopdeprovincieomoverdebrugtekomenenoplossingentebiedenopbasisvanmaatwerk.DatiswatmevrouwTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XIV,nr.19015 Cramereniknogextrawillenbenadrukken.Wijdoeneenextrainzetdieeenstimulanszoukunnenbetekenen,maartegelijkertijdwijzenwijdeprovinciesophunverantwoordelijkheidterzake.Erisgevraagdofereenbudgetisvoordeenergietransitienaareenklimaatneutraleglastuinbouwinhetkadervandekasalsenergiebron.MevrouwThiemesprakoverhetprogrammaZonneterp.Datiseenmoge-lijkheid,maarikzouzeggen:kijkeensnaarwatwijhierdoenbijdekasalsenergiebron.Daarvooristot2012eenbedragvan147mln.beschikbaar.Datisnietgering.IkhebhiervooreenpaarmaandengeledeninhetWest-landeenkenniscentrumgeopendwaartuindersmethunideeënnaartoekunnen,omzetelatentesten.Demogelijkhedendiedaarnualwordengeëtaleerdendiekunnenwordenuitgeprobeerd,zijnfantastischenomvantewatertanden.Zonne-energieisdaarookeenonderdeelvan.Tegenmensendieeenconcreetvoorstelhebben,kanwordengezegddatzijgebruikkunnenmakenvandezefaciliteiten,zodatwijnietdeenemaandditpromotenenstimulerenendeanderemaandweermeteenanderlabeltjeaandeganggaan.Daarisuiteindelijkniemandmeegediend.IkbenhetzeereensmetalleKamerledendiehebbengezegddatdetuinbouwsectornualeenkoploperspositieheeft,ondanksdieheelmoei-lijkesituatie.Dezeheefthetookinzichomdekoploperspositievannetto-leverancierwaartemakenenverderuittebouwen.Deregeringwildatstimuleren.Daaromisernogeens147mln.extravoorhetprogrammakasalsenergiebron.Ditbedragvan147mln.isnatuurlijkwelwerkinuitvoeringendusookbudgetinuitvoering.Vorigeweekhebbenwijuithetonderdeeloverigeenergie-innovatiesderegelingMEIverhoogdvan4mln.naar14,5mln.,vooraltenbehoevevandeaardwarmteendebio-brandstofprojecten,waaroveriknogzalsprekenbijdespecifiekevragen.DeonlangsgeopendeInvesteringsrekeningEnergiebesparing(IRE),dienagenoeggeheelmetaanvragenisgevuld,wordtookgefinancierduitdie147mln.Vanhettotaalbeschikbarebudgetvan5,1mln.isnu4,7mln.gevuld.Ondanksdeeconomischmoeilijkeperiodezienwijdatdoordeglastuinbouwgelukkignogsteedsgebruikwordtgemaaktvanditsoortinnovatieveinvesteringsregelingenvoorduurzaamheid.Ikverwachtdatervoordeverdereopenstellingenookvoldoendeaanvragenzijnenvoldoendemiddelenbeschikbaarzijn.Doorveelwoordvoerdersisgevraagdnaardegarantieregelingvooraard-warmte.Daarwordthardaangewerkt,maardatisgeeneenvoudigtraject.Ikrealiseermijerggoeddatditteleurstellendis,omdatwijhaddenge-hooptdezeop1aprilopentekunnenstellen.Westrevenernunaaromdatditnajaartedoen,maarhetvaltnietteonderschatten.Datmoetalle-maalookinBrusselwordenafgedekt.Hetspijtmijdatditvertraagdis,maarwekunnennietmeteenongedekteregelinggaanwerken.Defor-melegoedkeuringsaanvraaginBrussellooptnogendatzalnogevenduren.IkonderstreepdeoproepvandeheerVanderVliesaandetuindersomdekrachtentebundelenenwaarmogelijkschouderaanschoudertestaan.Ikplaatshiereenuitroeptekenachter,wantikvinddatdetuinbouwsectorzelfookderugkanrechtenbinnenderandvoorwaardendiedeNMastelt,duszonderdatersprakeisvanconcurrentievervalsing.Ikgeloofdathetbelangrijkisdatdesectoropeenoptimalewijzesamenwerkt,zodatdeprijsvorminggoedisenookderekeningenwordenbetaald.MevrouwThiemevraagtmijofiksupermarktketenswiloproepenomderekeningtebetalen.Ikvindhetheelfatsoenlijkdatrekeningenwordenbetaald,wantjekuntvanleveranciersnietvragenomvoortdurendopdepofteblijvenleven.Ikvinddateenkwestievanfatsoen,maarikvinddatdesectordaarzelfeenpuntvankanmakendoorcollegatezijnenelkaartesteuneninmoeilijketijden.Daarnaastzijnzijnatuurlijkookondernemer,maarzijmoetenzichnietuitelkaarlatenspelen.Ditzegikoverigensnietvoordeeerstekeer,maarikhebdaarookinmijngesprekkenmetdesectorzelfaleenaantalkerentoeopgeroepen.IkwijseropdatikhetLEIhebgevraagdTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XIV,nr.19016 onderzoektedoennaarverdelingsideeënindeketen.RondNieuwjaarisdatonderzoeknaardeverdelingvanmargesindeketennaarbuitengekomen.Opgronddaarvanvalterooknogwelheteenenandertedoenindeketenzelf,dusbijdeproductie,deverwerkingenuiteindelijkookderetail.MevrouwSnijderisvanmeningdaternietzogekveelverschilistusseneenondernemerindetuinbouwsectoreneenmkb’er,endaaroverisdoordeanderewoordvoerdersookgesproken.Ikwaarschuwdatmenopmoetpassenmetdattesnelenteeenvoudigtezeggenoftevinden.Ikvinddateengrootrisico,maarikziehetpuntdatdoorvelenisgemaakt.DeheerMastwijkheeftvoorheteerstinditoverlegdevraaggeformuleerdofeenliquiditeitsoverbruggingmogelijkisinhetborgstellingsfonds,waarbijhijeenvergelijkingmaaktmetderegelingdiecollega-ministerVanderHoevenheeftvormgegevenvoorhetmkb.Devraagisofdatookmogelijkisvoordetuinbouwsector.Ikbegrijpditverzoek,datookaltotmijwasgekomen,wantdemediainonslandzijnsomszovriendelijkomaltevragennaardeinbrengendatbiedtonsdegelegenheidomeenideetehebbenwaardeKamermeekomt,zonderdatmijnmensennaastdeheerPoldermanhoeventezitten.Jemoetdaarsomseenvroegevogelvoorzijn,maarsommigeKamerledenzijndatook.IkhoordedeheerMastwijkgisterochtendaluitvoerigopderadioendatwasluidenduidelijk.Ikhebalgezegddatikvandaagdegarantstellingsregeling-plusopenhebgestelddieisverhoogdvan1,2mln.naar2,5mln.Daarmeekunnenvoorongeveer60mln.extragarantiesvoorduurzameglastuinbouwwordenafgegeven.Debedrijfsvoeringbinnendeglastuinbouwiswezenlijkandersdandievanhetmkb.Liquiditeitsoverbruggingisnoodzakelijkomdeperiodetotdeoogstteoverbruggen.Diesituatiekomtinhetmkbmindervoor.Voorbedrijvenindeland-entuinbouwgeldeninWTO-verbandeninEuropaanderespelregelsdanvoorhetmkb.Dieregelszijnnietvandeeneopdeanderedaggewijzigd,endatmoetenwijooknietwillen.IkhebLTONederlandop29maartvanditjaargemelddatikeenfaciliteitvoorliquiditeitsoverbruggingwiloverwegenenikhebgevraagdomhier-overnadereinformatieteverstrekkenenvoorstellentedoen.Hetisweljammerdatdieperiodenietisbenutendatikertotnutoenietsoverhebgehoord.Datiseengemistekans.Samenmetdesectorendebankenwilikeendergelijkefaciliteitserieusoverwegen.Ikgadatdoenenikhoopdaterzosnelmogelijkeenvoorstelkomt.Tegelijkertijdmoetenwijonsdaarbijeenpaardingenrealiseren.Deover-heidisgeenbankenkanenwilooknietalsbankoptreden.Datgebeurtooknietindemkb-regeling.Datbetekentdatdebankennadrukkelijkmeemoetenwerkenbijeendergelijkeoverbruggingsfaciliteit.VerdervraagtdezefaciliteittoetsingdoorBrussel.DatbetekentdatwijsnelzullenmoetenschakelenenookhetBrusselsetrajectinmoeten.Ikzaluzeggenwaaromditmoetindeland-entuinbouwsectorenwaaromdatminderdirecthoeftbijhetmkb.Datheefttemakenmetdevrijstellingopgrondvandezogenaamdede-minimisregeling.Bijhetmidden-enkleinbedrijfligthetplafondwaaronderinBrusselgeentoetsopstaatssteundoorlopenhoefttewordenop€200000.Voordeland-entuinbouwsectorligtdezevelemalenlager,namelijkop€7500.DatbetekentdatjealheelsnelnaarBrusselmoet.Alsweeenregelingvoorliquiditeitsoverbruggingmaken,zullenwedaarlangsmoeten,omdatjealheelsnelboven€7500uitkomt.Hetisvanbelangomdathiertezeggen,maarikbengemotiveerdommetdetuinbouwsectorendebankenaantafeltegaanzittenentebekijkenwatwijkunnendoen,hoewijdatvormgevenenhoewijdatlangsBrusselkunnenkrijgen.Mijnlaatsteopmerkingisdatdezeregelingookgeldgaatkosten.Iemandmoethiervoorderekeningbetalen.Datbetekentdatikinkabinetsverbandmoetbekijkenofhetmogelijkisomdittoetezeggenenhoewijdatfinancieren.Onderdievoorwaardenbenikgraagbereidomopaanreikenvaneenconcreetvoorstelvandesectormetdesectorendebankenaantafeltegaanzitten.Datwilikdezezomernogdoen,zodatwij,TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XIV,nr.19017 alsereenregelingkomt,zosnelmogelijkhetBrusselsetrajectkunnendoorlopen.DeheerCramerheeftgevraagdoferaanleidingisvooreenaparterege-linginhetborgstellingsfondsvoorjongetuinbouwers,netalsderegelingvoorjongeboeren.Diefaciliteitvooragrariërsisbedoeldvooronderne-mersdieeenbedrijfwillenstartenofovernemen.Diefasebrengtextrakostenmee.Ikzalhierintweedetermijnnaderopingaan.DeheerVanderVliesheeftgevraagdofwijdeaanvraagprocedurevoorhetborgstellingsfondswillenversnellendanwelachterafwillentoetsen.Toetsingachterafvindikriskant.Wepratenovergrotebedragen.Ikhechtaaneenzorgvuldigeprocedure.Ikbenwelbereidomtebekijkenhoewijdezaakzozorgvuldigenvoortvarendalsmogelijkkunnenafhandelen,maartoetsingachterafvindikriskant.Zakenachterafcorrigerenisaltijdmoeilijkerenhetleidtooktotheelhogefrustratiesenteleurstellingen,alsjedatmoetdoen.Ikkiesvoorhetvoortvarende,maarwelzorgvuldigespoorvooraf.Alswijdaarbijtijdkunnenwinnen,zullenwijdatmoetendoen,datbenikmetdeheerVanderVlieseens.Ikbenergemotiveerdvooromdattegaandoen.DeheerMastwijkendeheerVanderVlieshebbengezegddatmetdeverruimingvandekredietverzekeringdieafgelopenvrijdagdoorhetkabinetisaangekondigd,onvoldoendetegemoetwordtgekomenaandewensenvandetuinbouwsectorenvaneenaantalandereagrosectoren.Hetkabinetspringtzoveralsdepolsstoklangis.Kostenenrisico’smoetenineenzekerebalansmetelkaarwordenbeoordeeld.DeheerVanderVliesheeftgezegddathijstaatssecretarisHeemskerkvanEconomi-scheZakenheeftgevraagdomdaarnaartekijken.IkzegdeKamergraagtoedatikhieroverzalsprekenmetstaatssecretarisHeemskerkomtebezienwelkestappenhijalheeftgezet,ofnieuwestappenmogelijkzijn,enzoja,welkestappendatkunnenzijnbinnenhetkadervanwatverant-woordis.IkdenkdatdeheerHeemskerkhetinitiatiefmoetnemenomdittedoen,maariksluitmijhierbijaanenikzaldeKamertezijnertijdlatenwetenwatdeuitkomstdaarvanis.Erisookgevraagdnaarderisico’sdieondernemerslopenbijaardwarmte-boringen.Erwordthardgewerktaaneengarantiefaciliteitaardwarmtediehetgeologischerisicoopmisboringafdekt.DezeligtnuvoorinBrussel.Indiegarantieregelingproberenwijhetrisicozokleinmogelijktemakenofvrijwelgeheelaftedekken.DeheerMastwijkzegtdatderisicopremienogalhoogisindeMEI-regelingmetbetrekkingtotaardwarmte.Diepremievan7%dientertoeomdeuitgavenendeinkomstenongeveermetelkaarinevenwichttebrengenentehouden.DeregelingvooreengarantiefaciliteitiszonieuwdathetBrusselsegoedkeuringstrajectnogmoetwordendoorlopen.Hetsteunelementzitnujuistindesubsidieopdezepremie.Alsjehiereenmarktpremieopzouzetten,komjenaarschat-tinguitop12%.Diesubsidiëringzitdanindie5%.Ditpercentageistevensgekozenmethetoogophetlaterovernemendoordemarkt,endandenkenweaanverzekeraars.DeheerCramerheeftgevraagdnaardewarmtekrachtkoppelingendeaardwarmte.MijncollegavanEZisbezigmetdeaansluitingvandewarmtekrachtkoppelingophetnet.Ikzegtoedatikbijhaarzalinformerenhoehetdaarmeestaat.Ikdoevanmiddageenoproepdieikaleerderaandesectorhebgedaan,dushetiseenbeetjefrappez,frappeztoujours.Dieoproepaandesectorisomderegioendeenergiemaatschappijmetnaamenrugnummerstemelden,wanterzijngeen200000bedrijvendieWKKhebben.WijwetenweldatTenneTookinditheleverhaalzit.Latenwenueensinkaartbrengenomwelkeregio’shetgaat,wantinsommigeregio’sishetechtgoedgeregeldeninandereregio’sishetnietgeregeld.Wemoetenelkaarnietblijvennapratendathetoveraleenprobleemzouzijn.Latenwijderegio’sbenoemenwaarhetweleenprobleemis,zodatwijhetdaarkunnenaanpakken.Wanneerdesectorkomtmetdiemelding,zegiktoedatikditgerichtzaloppakkenmetdecollegavanEconomischeTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XIV,nr.19018 Zaken.Devolgordeisdatdesectormeldtendatwijbereikbaarzijn.IkbespreekditmetdecollegavanEZenlaatdeKamerwetenwatwijvervol-gensdoen,indievolgorde.Datisopnieuweentoezegging,maarnietteveeltelramenerbij...Devoorzitter:Iklegevenuitaandemensenopdepublieketribunedatdetoezeggingenvoordecommissieaanheteindvandevergaderingwordengenoemd.Daaromvraagikaandeministerwatdetoezeggingisvoordecommissie.MinisterVerburg:Devoorzitterrekentnudusuithoeveeltijdzijmoetoverhoudenomalletoezeggingenaanheteindtekunnenherhalen.Erzijnookvragengesteldoverdeonrendabeletop.Alsereenonrenda-beletopisbijdewarmtekrachtkoppeling,kandieindeSDE,maarerisnietaltijdsprakevaneenonrendabeletopendanisergeensprakevaneenSDE.Ditvraagtechtomhetnogeensnaderdoordenkenendoor-sprekenmetdeministervanEconomischeZaken.DeKamerspreektvantijdtottijdmetdeministervanEZoverdiestimuleringsregelingduur-zameenergieenkanditdaarbijbetrekken.Danzitzijbijdebron.Andersblijfthettocheenbeetjeoverzakenheenspringen.Ikdenkdatdeurgentiegrootgenoegisenikzaldatlangsdebinnenlijnsteunen.IkpleitervooromdevoorschotregelingbijbelastingteruggaveinhetdebatmetdestaatssecretarisendeministervanFinanciëninhetdebatoverdeVoorjaarsnotaaandeordetelatenzijn,wantzijzijnhiervoorverantwoordelijk,enditgeldtnietalleenvoortuinbouwondernemers.Erisalaangegevendatmenparalleldaaraanindatdebateenandereregelingaandeordewilstellen.Datisprima.Datisdekortsteendemeestdirecteweg.DeheerVanderVliesheeftgevraagdnaardemargesenofikbereidbenomtebemiddelentussenproducentenenhandel.Ikbenbestbereidomdaartussentebemiddelen,maardesgevraagd,dusikvinddatdesectorzelfaanzetis.Ikconstateerdaterindeketenveeloverdezeproblematiekwordtnagedacht,endaarhebikwaarderingvoor.Daarheefthetonder-zoekvanhetLandbouweconomischInstituutwelaanbijgedragen.Ikhoopdathetalsgevolgvandatnadenkenkomttoteenzorgvuldigeverdelingvandemargesindeketen.DeheerPoldermanheeftgevraagdnaardeEuropeseonderzoekennaardeprijsvorming.DieonderzoekeninEuropeesverbandwordenaanbe-steedendankunnenzijvanstartgaan.Delandenzullendaarvanopdehoogtewordengesteld.Ikdoewataanverwachtingsmanagement,wantikdenkdatikdelijnvandeheerPoldermanindezekwestieken.Alshijdenktdatditkanleidentotoverheidsingrijpenindeprijsvorming,zegikhemnuvastdatditerzeerwaarschijnlijknietaanzittekomen.Hierisechteenrolweggelegdvoordepartnersindeketen.Waarikdiepartnersdesgevraagdzoukunnenondersteunen,benikdaargraagtoebereid.DeheerMastwijkenmevrouwSnijder-HazelhoffhebbennoggesprokenoverdeinzetvandeVAMILvoornatuurenlandschap.Erligteenkabinets-voornemenopditpunt,dusikzouzeggendatzijditbijdestaatssecretarisaandeordemoetenstellen.Dankomikopdereductievanadministratievelasten.DeregelswordenuitgebreidgetoetstdoorActalwatbetreftadministratievelasten.Ikhebgeenaanwijzingendatersprakeisvanmaatregelendiedeadministra-tievelastendrukverhogen.DeheerPoldermanheeftnoggevraagdhoeduurzaamAalsmeeris.Datiswatmijbetrefthetbeteregooi-ensmijtwerk.Datgaanwijhiervanmiddagnietdoen.IkganietzeggenofAalsmeernuwelofnietduurzaamis.Ikzetinopeeninnovatieveenduurzametuinbouwsector.Datereeninternatio-nalepositieisopgebouwdendatmenaanwaardetoevoegingenaanwerkgelegenheiddoetendaarmeeookweerbijdraagtaandeNeder-landseeconomieisnatuurlijkzeertoetejuichen.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XIV,nr.19019 Erisookgevraagdofdepositievandekleinetelersbijdekeuringsdienstnietandersmoet.Ikziehiervoorgraageenvoorstelvandetuinbouw-sectorzelf.Alsdesectorzegtdathetbeterisomeenandertarieftehebbenvoordekleineretuindersdanvoordegrotereenalserinternsprakezouzijnvaneenvormvanverevening,zoudatbetekenendatdegroteretelersdatgenemoetenbetalenwatdekleinetelersnietzoudenkunnenbetalen,wantwewerkenmetkostendekkendeprijzenentarieven,endaarbenikzeervoor.Ikziedevoorstellenuitdesectoroverdezemogelijkhedenmetveelvreugdetegemoet.Erisookgevraagdofprivatelaboratoriaookonderzoekkunnendoen.Ja,wehebbenaleerdergeregelddatditkan.MevrouwSnijderconstateertdatergeenChinesemuurisbijNAKenNaktuinbouwendaterstraksgroteproblemenkomenbijdebemensing.Wijhebbenhiervakerovergesproken.Toenhebikgezegddatikhiervoorgeenaanwijzingenheb.MevrouwSnijderheeftgezegdbewijzentehebben.Zijheeftdiebewijzeninderdaadoverlegd.Wijhebbenopdatpuntingegrepenenaangestuurd.Ikhebzelfdeindrukdathetopordeis.Mochtzijkunnenaantonendathetnognietopordeis,danverzoekikhaaromdiezakenaantereiken.Danzalikopnieuwtoetsenensturen,wantikvindhetbuitengewoonbelang-rijkdatNAK,NAKAGROenNaktuinbouweenChinesemuurhebbentussendedoordeoverheidopgedragentakeneneventueelprivateinitia-tieven.Ikvraaghaarommijscherptehouden,maarhetmoetenwelreëlezakenzijn.Ikzegtoedatikdandieorganisatiesscherphoud,omdatdatcruciaalisvoorhetgezagwaarmeeNAKenNaktuinbouwkunnenopere-ren.DeheerGrausiserhelemaaloptegendatNaktuinbouwdeenigekeuringsinstantieis.Hijvindtooknogdatdeproductschappenmoetenwordenopgeheven.Daarneemikkennisvan,maarikzegweldathetvoordeheleNederlandsetuinbouwsectorvangeweldiggrootbelangisomeenkeuringsinstituuttehebbendatcertificatenenverklaringenkanafgevenopgrondwaarvanwekunnenexporteren,wantNederlandisgeenkleinexporterendland.Wezitteninheelveellanden,overalterwereld.Erhoeftmaaréénknoeiertussentezittenomhetvoordehelesectorteverprutsen,wantdangaatdegrensdichtenziezo’ngrensmaarweereensopentekrijgen,metRusland,Chinaofeenderdeland.Kwaliteitmoetonzereclamezijn,dusdiemoetgoedzijn.Datbetekentdatwijgeenenkeleconcessiemoetenwillendoenwatbetreftkeuringencertificering.Hetlaatstepuntdatdoorvelenaandeordeisgesteld,isdebijensterfte.Ikgeloofdatwijvorigjaaromdezetijdookhebbengesprokenoverditgroteprobleem,datnognietisopgelost,entochzijnwijeenstapjeverder.IkwijserallereerstopdatditprobleemzichnietalleeninNederlandvoor-doet,maarwereldwijd.Ditprobleemdoetzichdusookvoorinanderelanden.DeheerGrausheefttoenconcretevoorstellengedaanvoorinter-nationalesamenwerking,waarbijhijeenaantaluniversiteitennoemde.Ikhebtoentoegezegddatwijdaarmeecontactenzoudenleggen,wanthetismysterieus.Hetistegemakkelijkomvanmiddagtezeggen:datisdeoorzaak,diewijzogaanaanpakkenendanhebbenwijstrakseenoplos-singgerealiseerdvoorhetprobleemvandebijensterfte.Laatikeerstzeggendathetstervenvanbijenvolkenvanalletijdenis.Ikzalzonogopdecijfersingaan,wanterissprakevaneentoename,maarhetisvanalletijden.IkdankmevrouwJacobiendeheerGrauservoordatzijwaarderinghebbenuitgesprokenvoordeinitiatievenendeactiviteitendiealzijnontplooidopditgebied.Erzijndrieaspectenbijdemaatregelendiedeoverheidkannemen,tewetenderolvanbijenalsbestuivervanbloemen,deinzetbijandereactiviteitenendeachteruitgangvanhetagro-ecologischesysteem.Defactorendiehoningbijenenanderebestui-versnegatiefbeïnvloeden,moetenwordengeïdentificeerdenaangepakt.Datvraagtomonderzoek,omdatwijdatnietzomaarkunnendoen.MevrouwThiemeendeheerPoldermanhebbenopvattingenoverwelkestoffendatzoudenkunnenveroorzaken.IkhebdiewijsheidnognietinTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XIV,nr.19020 pacht,maarikzalstraksnogingaanophunspecifiekevragenhierover.Ikhebeenonderzoekvoordekomendedriejaaruitgezet,waarikeenmiljoenextrageldvoorinzet.Datgeldzalwordengebruiktvoormonito-ringvandefeitelijkesituatieenvooronderzoeknaardeoorzaken.IkhebdeuniversiteitvanWageningenenhetNederlandsCentrumvoorBijen-onderzoekgevraagdomvoorditgeldgezamenlijkmeteenplantekomen.Dezeorganisatieszijnooknauwbetrokkenbijeeninmiddelswereldwijdsamenwerkingsverbandvanonderzoekers,hetnetwerkColoss.Zowordtinternationaalsamengewerktomtebekijkenofwijechtallebeschikbareinformatiekunnenmeenemen.Daarbijwordtookgekekennaarmogelijkeschadelijkeeffectenvangewasbeschermingsmiddelen.Hetderdepuntwaarikopinzet,iskennisvanhetimkersvak.Ikzegtoedatikzalbekijkenofikhetvakbijenhoudeninhetlespakketvanhetagrarischonderwijskanlatenopnemen.Ikgaervanuitdathierveelbelangstellingvoorzalbestaanendatalsgevolgdaarvandekennisenhetonderzoekzullenwordenuitgebreid.MevrouwThieme,deheerMastwijkendeheerPoldermanhebbengevraagdnaardegevarenvanneonicotinoidenvoorbijen.Dezewordenalseenmogelijkeoorzaakmeegenomeninhetonderzoek.MevrouwJacobivraagtwaaromdeinformatieoverbijennietwordtgepubliceerd,maaralleenwordtgeciteerduitPlantResearchInternational.Deredenhiervoorisdatwijgezaghebbendecijfersmoetenhebben.PRI-cijferszijngezaghebbend,omdatdezezijngebaseerdopdebestaandecijfers.Bijhetonderzoekdatikdekomendetijdlaatuitvoeren,wilikdatdemonitorings-cijfersgoedonderbouwdzijn,andersvormendemaatregeleneenslagindelucht.Datiszondevanhetgeldenhelptdebijenookniet.MevrouwThiemevraagtofikneonicotinoidenzouwillenverbiedentotduidelijkiswelkeschadezijaanbrengen.Datbeniknietvanplan.ZijzijngoedgekeurdinEuropa.IkzalwelvragenaanhetCtgbwelvragenomdesubletaleeffectentebeoordelen.HetCtgbdoetzelfookonderzoek.IkzalditpuntonderdeaandachtbrengenvanhetCtgbenvragenofzijditinhuntoetsingkunnenmeenemen.DeheerMastwijkheeftgevraagdnaarschutstallenvoorbijen.Ikvroegalomeentoelichting,omdatikdeschutstallenassocieermeteenmotievandeheerWaalkensoverdeopvangvandieren.Ditisnieuwvoormij.IkhoordathetookeenbeetjenieuwisvoordeheerMastwijk.Iknodighemuitomzichdaarovernadertelateninformerenendieinformatieschrifte-lijkaanmijtedoentoekomen,zodatikkanbekijkenwaarditovergaat.DandevraagvanmevrouwSnijder-Hazelhoffoverformalinevoorbloem-bollen.DatmiddelisniettoegelateninEuropaalsgewasbeschermings-middel.Formalinewordtgebruiktvoorontsmettingindompelbaden.Alsbiocidemagformalinenogwel.Desectorheeftvoorhetkomendeseizoeneenvrijstellingaangevraagdopgrondvanartikel38enmoetzoekennaareenalternatief.Toelatingervanisopditmomentnietmogelijk.IkdenkdatikhiermeeallevragenvandezijdevandeKamerineerstetermijnhebbeantwoord.Devoorzitter:Ikdankdeministervoordebeantwoording.Wehebbennogmaareenkwartiervoordetweederondeendebeantwoordingdoordeminister.Datisvrijkort.Metuwgoedvindenwilikheteenbeetjelatenuitlopentotuiterlijkkwartvoorvier.MevrouwThieme(PvdD):Voorzitter.IkmoetconstaterendatdeministergeheelvolgensdeCDA-traditie80%vanhaartijdheeftgebruiktvoordefinanciëleproblemenenbelangenopkortetermijn.Aandecrisisindebiodiversiteitendebijensterftewaarwijmeetemakenhebbenenwaar-doordetoekomstvanonzelandbouwwordtbedreigd,heeftzijvijfminu-tenbesteedendatsteltmijzeerteleur,maarikhadeigenlijkooknietandersverwacht.Ikhoorgraageenvisievandeministerophoedeglas-tuinbouwervolgenshaarovervijftienjaaruitziet,wantdieheeftzijTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XIV,nr.19021 onlangsookgegevenoverduurzaamvoedsel.Zoudeglastuinbouwgeziendespecifiekemogelijkhedenervan,overvijftienjaarklimaat-neutraalmoetenzijn?Veelideeënzijnnamelijktochnoggebaseerdopfossielebrandstoffen.IkhebineerstetermijnkritiekgeuitopdebeantwoordingvanmijnKamer-vragendoordeminister.Zijsteltdatneonicotinoidennietwordengebruiktopbloeiendegewassen,maardatiswelhetgeval.WatmoetdeKamermeteenministerdienietwilwetendatditwordtgebruiktopbloeiendeperen-enappelbomenenmais?Maisbloeit,integenstellingtotwatdeministerdenkt.Indealarmerendeonderzoeksresultatenoverdesubletaleeffectenvandezebestrijdingsmiddelenzietzijgeenaanleidingomeenpasopdeplaatstemaken.IkbenwelblijdatzijhetCtgbgaatvragenomdesubletaleeffectenmeetenemen,maarikhebookgevraagdomdemogelijkesynergie-effectenbijdeCtgb-toetsingmeetelatennemen.Kandeministertoezeggendatdezeookzullenwordengetoetst?Datisnietalleenvoordebijenpopulatie,maarookvooreenduurzametoekomstvandelandbouwnoodzakelijk.DeheerMastwijk(CDA):Voorzitter.Ikbenomtebeginnenblijdatdeminister80%vanhaartijdbesteedtaanhetonderschrijvenvanhetbelangvandeglastuinbouwendewerkgelegenheiddiedaarmeeannexis.Zijheeftdewoorden«werkinuitvoering»gebruikt.Erligtinderdaadeenheelaardigpakketmaatregelenwaaroverdeglastuinbouwkanbeschikken.Deministerheeftdezegenoemd,maarhetstaatofvaltnatuurlijkmetdeliquiditeit.Werkinuitvoeringbetekentopkortetermijnoverleven.Ikbenblijmetdetoezeggingdatdeministersamenmetdesectordatborgstel-lingsfondsinrelatietotdeliquiditeitzospoedigmogelijkgaatvormgeven.HetwoordBrusselvaltdaarbij.WijhebbenBrusselnodig,maarikvraagmijsomsafofwijnietteangstigzijnvoorBrusselinverbandmethetverlenenvanstaatssteun.Ikbegrijphetprobleemvandeminister.Ikweetookdatdittijdkost,maarsomszoujegraagwillendatdingensnellergingen.BijdeVoorjaarsnotazullenweopeenaantalpuntenterugkomen.Eenaantalcollega’senikhebbenvragengesteldenopmerkingengemaaktoverzakendieeigenlijkophetbordjevananderebewindsper-sonenliggen.Omdieredenhebikaangekondigdeenmotieintedienen.Datisnietomdatikdenkdatdezeministerhaarwerknietgoeddoet,maaromdeministerwatinstrumententegevenomhetkabinetduidelijktemakendatheternstisendatdeglastuinbouwmoetwordenondersteundom350000arbeidsplaatsenvoorNederlandtebehouden.DeministerheeftduidelijkgeantwoordoverdetarievenvandeNAK.Zijheeftdesectoruitgedaagdomopeenaantalpuntenzelfmetvoorstellenofinitia-tieventekomen.IkbenblijdatdeministerzegtdatneonicotinoideninEuropazijntoegelaten,wantmijbereiktensignalendatdezehierwelmogenwordengebruikteneldersinEuropaniet.Datzouraarzijn,zegikdanmaar.Ikwachtdeontwikkelingenverderaf.MevrouwJacobi(PvdA):Voorzitter.Overdemkb-regelingenzegtdeministerdatzijtemakenheeftmetdeagrosectorennietmethetmkb.Zijzegtdatdesectorzelfmetvoorstellenmoetkomen.Mijnvraagiswelkeknelpuntenerzijn,waardoordesectornietmetspoeddezelfdefaciliteitenkankrijgenalsbijderegelingvoorhetmkb.Wijmoetengoedzichtheb-benopdedrempelsdiedittegenhouden,waarhetplafondereenvanis.IkbenwelheelerggetriggerddoordeopmerkingvandeministerdatdecijfersvanhetNederlandsCentrumvoorBijenonderzoeknietwetenschap-pelijkverantwoordzijnendatzijdaaromalleendievanPlantResearchInternationalgebruikt.DatlijktmijweleenklapinhetgezichtvoorhetNederlandsCentrumvoorBijenonderzoek.Waaromzijndezecijfersnietwetenschappelijkverantwoordenwordenzijnietgebruikt?Watbetrefthetbijenonderzoekhebikookeenvraaghoehetzitmetandereverstuivers.IsdeministervanmeningdathetverstandigisomTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XIV,nr.19022 daarnaarvergelijkendonderzoektedoen?Zouzijdaarvoorspecifiekmiddelenbeschikbaarkunnenstellen?MinisterVerburg:Dezevraaghebikniet.Ikweetnietwatdevraagis.MevrouwJacobi(PvdA):Devraagisofbekendisofandererelevantebestuiversvanplantendandebijenooktemakenhebbenmetdiespeci-fiekesterfte.VerdervraagikaandachtvoordemachtdiespeeltbijNaktuinbouw.Deministerzegtdatdesectorzelfmetvoorstellenkankomen.Wiebepaaltwiehetonderzoekgaatdoen,Naktuinbouwofprivatelaboratoria?Zittendetuindersineensoortmachtsvacuüm?WatisdeinspraakvandekleinetelersbijNaktuinbouw?Kandeministerzichinspannenvooreenzoda-nigeverdelingvandemachtdatersectorbreedgoedevoorstellenkunnenwordenbinnengehaald?MevrouwSnijder-Hazelhoff(VVD):Voorzitter.LaatikbeginnenmetdiemaatregelvanEconomischeZaken.Natuurlijkweetikookdatglastuinbouw-bedrijvenenandereagrarischebedrijvenanderszijndanhetmkb,maarhetkantochnietzozijndatwijindeeconomischemalaisewaarwijnuinzitten,onderscheidmakentussendiversebedrijven?Hiervoorligt1,5mld.opdeplankbijEZ,maardatzoudanalleenbeschikbaarzijnvoorhetmkbennietvoordeagrarischesector.VoordeVVD-fractiekandatniet,laatdathelderzijn.Ikvinddathetkabinetdaarineenslagmoetmakenennietkanzeggendatereenandersysteemmoetwordenbedacht,waarvoorwijopnieuwnaarBrusselmoetenvoordestaatssteuntoetsetcetera,terwijlmenindezesectorzittespringenomhulp.Deministerzegtdatdesectorzelfmaarmoetaangevenwaardeknel-puntenzittenalshetgaatomdeWKK-aansluiting.Datkaniknietserieusnemen,omdathieroveralineenaantaldebattenisgesproken,ookmetministerVanderHoevenerbij.Daarbijzijndieknelpuntenaangegeven.Ikdenkdatwijelkaarnietgoedhebbenbegrepen.Hetgaatomdieonrenda-beletop.Datbetekentdaternualleenmaarcontractenvoorachtjaarkunnenzijninplaatsvanbijvoorbeeldvoortwintigjaar.Datisdecrux.Ikhebbegrependatditnuwordtonderzocht,wantdeministervanEcono-mischeZakendenkterandersoverdandesector.Ikdenkdatersnelduidelijkheiddienttekomenoverdieonrendabeletop.DeministerzeidatwijdeVAMILmaarbijdestaatssecretarisaandeordemoetenstellen,maarikgaervanuitdatwijhaardaarookopaanmogenspreken,wanthetkabinetspreekttochmetéénmond?Ikherhaaldatwijgraagwillendatdezevooralbedoeldblijftvoormilieu-investeringen.DeministerzeidatzijdevoorstellenvandesectoroverdekleinetelersendeNaktuinbouwtegemoetziet.Daarkanikmijietsbijvoorstellen,maarwijmoetenwelzorealistischzijndatwijwetendatermaaréénNaktuin-bouwis,dieeenmonopoliepositieheeft.Erismaaréénkeuringsdienst.Watbetreftdebijensterftesluitikmijaanbijdewoordendienetgespro-kenzijn.IkbeniniedergevalcontentdathetonderzoekforswordtingezetendatdeministerzichrekenschapgeeftvanwaterinderestvanEuropagebeurt.DeheerCramer(ChristenUnie):Voorzitter.Ikdankdeministervoordevrijuitgebreidebeantwoordingenikzalerkortopreageren.Hetisbuitenge-woongoeddatzijkijktnaardeliquiditeitsoverbruggingenditsnelwiloppakken.Wijhaddenbegrependatdesectorhieroveralinformatiehadaangeleverd,maardaaroverzullenwijnietkissebissen.Ikbenererkente-lijkvoordatdeministerditgaatdoen.Zijzegtdatzijdezomerperiodedaarvoorgaatgebruiken,maardenoodiszohoogdatikbereidbenomtezeggen:doewatnodigisomdesectordehelpendehandtoetestekenenwachtniettotwijterugzijnvanhetreces.OmditteregelenkomtdeministerbijBrusseluitendatkosttijd,maarinBrusselmoetmenzichTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XIV,nr.19023 tochookrealiserendatereencrisisisindezewereldendatzijmisschieneentandjehardermoetenschakelen.Datlijktmijbuitengewoonnodig.Bijdebankenkononzegrotecommissarisdatooksneldoen,duszijzouhiervoorookmaareenshaarbestmoetendoen.OokdankvoordetoezeggingdatdeministernogmaalsmetEZgaatpraten.Erisnetgezegddathetkabinetmetéénmondspreekt.Datiswelzo,maardetoonhoogteverschiltweleens.Zijzeggenallemaalwelhetzelfde,maarhetklinktsomsanders.AlswijditbijdeministervanEZaankaarten,volgteenbuitengewoontaaiediscussieoverdevraagofwijditechtgaandoen.Daarstaanvooraldegroteenergiebedrijvenopdeagendaendebuitengewoongrotekansopeenfijnmazignetwerkindetuinbouwkomtbijnanietaanbod.OverdeonrendabeletopzegtEZdatdezewelrendabelis.Ja,alsmenvan20jaarafschrijvingkanuitgaan,maardatkanniet,wantdiecontractenkrijgtmenniet.Danzittendiezelfdegrotebedrijvenertussen,diezeggendatzijmet8jaargarantiegeveneigenlijkaltevergaan.Dedrukopdesectorisgroot.Ikhoopopnogmeertoezeggingen,maarikmoethelaasomhalfvierwegvooreenanderoverleg.Datisgeendesinteresse,maargewoondeagenda.DeheerGraus(PVV):DeverdedigingvandeministerdatNaktuinbouwookheelgoededingendoet,heeftnietstemakenwatmevrouwSnijder-Hazelhoffeniknaarvorenhebbengebrachtoverdemonopoliepositieendetariefsverhogingen.IkvinddatnietsenniemandeenmonopoliepositiemaghebbeninonsNederland,meteenparlementairedemocratie.Datishetpunt.Ikhebgevraagdwatdeareaalheffingtemakenheeftmethetoppervlakvandekweker.Deministerisdedochtervaneenmelkvee-houder,dusikhadmisschieneenvergelijkingmoetenmakenmeteenmelkveehouderijdiekaasmaakt.Danwasmisschienwelduidelijkgeweestwatmijnvraagwasoverhetverbandmetdeareaalheffing.Ikbegrijpdatikgeensteunhoefteverwachtenvandeministerofvanandereministerswatbetreftdeafschaffingvandeproductschappen.WezullenmoetenwachtenopbeteretijdenvoordePVV,maardiezullenzekerkomenendanzullenwezelfdeproductschappenopdeschopnemen.Ikzouzeggentegeniedereendiebijdeproductschappenwerkt:maakjeborstmaarnatengaalvastnaarietsanderssolliciteren,wanthetgaatertocheenkeervankomendatzijopdeschopgaan.Ikbedankdeministervoordeinzetvoordebijen.Ikneemaandatzijcontactheeftopgenomenmetdeuniversiteitenendedenktankdieikhadaangedragen.MijnvraagisomditnietalleenbijLNVtehouden,maarookVWSerbijtebetrekken,vanwegedemedicinalewerkingvanbijensputum,zoalsikalzei.DeheerPolderman(SP):Voorzitter.Ikdankdeministervoordeantwoor-den.Deministerheeftgezegddatverspreidglasdeverantwoordelijkheidisvandeprovincies.Datismijbekend,maarzijleggenhunklachtennadrukkelijkbijonsneer.Misschienhelpthetombijhetaansprekenvandeprovincieseenstevigeaanbevelingsbrieferbijtedoenomzedegoederichtingoptesturen,zodatwijereenwin-winsituatievankunnenmaken.Deministerheeftookgesprokenoverdekasalsenergiebron.Daarzit147mln.in.Ikbenhetermeeeensdatditeenfantastischmooiprojectiswaarwijeenslaginmoetenmakenomtotverduurzamingtekomen.Hetprobleemisdatdesectornuvooreenaantalessentiëlebestaansvragenzit.Hoegaatdeministerdaarmeeom,gestelddatondernemersdewenshebbenomviahetprojectDekasalsenergiebroneeninvesteringtedoenomhunbedrijftemoderniseren,maardebanknietgarantstaat,omdatdatteingewikkeldwordt?Kandeministerdaneensoortgarantstellingalsachtervangbieden,omdatzijeropvertrouwtdatdiebedrijvendeslagnaarduurzaamheidopdezemanierkunnenmaken?Datisdevraagwaarhetomgaat.Deministerzegtdathetgeenmkb-sectoris.IkvraaghaaromTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XIV,nr.19024 datmetEZkorttesluitenenvandenoodeendeugdtemakenvoordezesectordoordeverduurzamingsslagjuistindezetijdforserintezetten.Ikbenwatteleurgestelddoordereactievandeministeropmijnvraagomeenstediscussiërenoverhoedatzitmetfoodennon-foodindeglastuin-bouw.Wehebbenalvakereendiscussiegehadoverproducerenvoordemond,demotorofdeluxe.Deministerzegtdatdithetbeteregooi-ensmijtwerkisendatzijdaarnuevennietaandoet.Datvindiktochteleur-stellend,omdatditvolgensmijeenwezenlijkevraagis,wantanderszouikdezenietgesteldhebben.Zijdoetdezetochwattegemakkelijkaf.Ikvraaghaaromeriniedergevalovernatedenkenhoewijdaarmeeommoetengaan.Bijdebijengaatzijvolgensmijvoorbijaanhetprobleem.Ikbenhetabso-luutmethaareensdatalleanderedoelen,zoalsbeteredracht,betereimkerijenbeterekennisoverdracht,allemaalmeewerken,maarhetprobleemvandeneonicotinoidenistochwelhelder.HetonderzoekvandeheerVanderSluijsvandeuniversiteitvanUtrecht,diehiervandaagaanwezigis,maaktduidelijkdatditzekereenpuntis.Hetprobleemisdatnooit,ofmisschienpasalshettelaatis,voor100%tebewijzenisdatditeenbelangrijkerolspeelt,dusikblijfpleitenvooreenmoratoriumopditgebied.DeministerzegtdathetcollegevantoelatinghetheefttoegelatenendathetinEuropaistoegelaten.Ikweetdatanderelandenhebbengezegddatzijdateentijdjenietgaandoen,dusdiekeuzeiserwel.IkvraagofdeministerinEuropapleitvooreenmoratoriumenofzijeriniedergevalinNederlandwataandoet.MevrouwThieme(PvdD):IkwasvergetenomtestellendatdeministerconformdeEuropeserichtlijnvanaf1augustus2009verplichtisomaldiemiddelenopnieuweentoelatingstesttelatendoen,dusaldietoelatingenmoetenwordenherzien.ZijkanweltoezeggendathetCtgbookgaatkijkennaardiesubletaleeffecten,maardatmoetzijookdoenopgrondvandeEuropeserichtlijn.MinisterVerburg:Voorzitter.DankvoordeinbrengintweedetermijnvandezijdevandeKamer.Opdevraagofikvinddatdetuinbouwovervijf-tienjaarklimaatneutraalmoetzijn,kanikzeggendatikdatwatlangvindduren.Ikmikop2020enopenergieleverendindejarendaarop,duseenplusindeenergie.Bovendienzalhijvolstrektduurzaammoetenzijn.Alleregelingendieikindemarktzet,zijndaaropgericht.Innovatievoorverduurzaming,datzijndesleutelwoordeninditheletraject.HetisgoeddatdeKamerledendaarrecentelijkzijngeweest,wantdanhebbenzijookgezienhoeveelkansenerzijnenhoeveelinnovatieveencreatieveondernemersgeesterindietuinbouwgebiedenis,ondanksdemoeilijkesituatie.Ikbenbestraffendtoegesprokenomdatiknietzouwetendatmaisbloeit.Maisbloeitinderdaad.Ikgeloofdatwijdaarovernietvanmeningverschillen,maardanmoetiktochweleventerugspreken.AlsmevrouwThiemeditmetzoveelstelligheidponeert,zouzijmoetenwetendatbijennietopbloeiendemaisvliegen.Daaromishetweltoegelatenvoormaisennietvoorzonnebloemenofkoolzaad.Devoorzitter:Ikmerkevenopdatdetribunenietmagreageren.MinisterVerburg:MevrouwThiemeheeftaangegevendathetCtgbeenaantalzakenper1augustusopnieuwmoetimplementeren.HetCtgbiservoluitmeebezigomalleswatdaarinmeegewogenengemetenmoetworden,meetewegenentemeten.DeheerMastwijkheefteenaantalopmerkingengemaakt,ookovereenmotie.Ikhebdaarovergezegdwatikhebgezegd.MevrouwJacobivraagtnaardeliquiditeitsoverbruggingenmevrouwSnijder-Hazelhoffeigenlijkook.Daaropzegik:ziewatikhiervanmiddagTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XIV,nr.19025 voorstelalseenuitgestokenhand,waarmeewijmaatwerkkunnenleve-ren,enstadaarietslangerbijstildanunudoet.Ikbegrijpdezeoplossings-gerichtheid,maarmijnoplossingsgerichtheidistenminstenetzogrootenuiteindelijkookhaalbaarderenhoudbaarder.Onderschatnietdatereenwezenlijkonderscheidzitindemogelijkhedenvoorstimuleringvaneenaantalnationaleeninternationaleregelingen.Alsweopdezewoensdag-middagzeggendathetbeteruitkomtomdetuinbouwsectoronderdemkb-regelingteschuiven,moetenweonswelrealiserendatwedanookeenaantalanderefaciliteitenenstimuleringsregelingenkwijtzijn,alsdatalzoulukken.Mijnadviesisomdiehandschoenoptepakken.Ikreikdehandooknaardesector.Alsdesectorzelfnietmeteenvoorstelkomt,zalikhenuitnodigenommeteenvoorsteltekomen.IkziedeoproepvandeheerCrameralseenaanmoedigingomergeenzomeroverheentelatengaan,maaraandeslagtegaanenhettrajectnaarBrusselintezettenennietaftewachtentotdeKamerterugisvanreces,wantdanverliezenwijwellichtbelangrijkeenkostbaretijd.IkbengraagbereidomnadezomerindeKamerverantwoordingafteleggenoverwatwijhebbengedaan.Bijhetbijenonderzoekgaikuitvandecijfersdieikheb.Laatmijdatindepraktijkmaaruitzoeken,maarlaatmijalsjeblieftsturenopbetrouwbaar-heidinditheleverhaal.Daarisiedereenmeegediend,inclusiefdebijen-sector.MevrouwJacobiheeftookgevraagdoferonderzoekwordtgedaannaaranderebestuivers.Hetantwoorddaaropisja,datzitindatonder-zoek.DeheerGrausheeftookeenopmerkinggemaaktoverdegroteendekleinetelers.IkwijseropdaterdoordevormgevingvanNAKenNaktuin-bouwsprakeisvaneenorganisatiediepublieketakenuitvoertenwaar-vanikdetarievenvaststel.Inhetbestuurisdetuinbouwsectorvertegen-woordigd,dusdezekanzelfviadatbestuuraangevenwatenhoemendatgraagheeft,evenafgezienvanhetfeitdaterwettelijketakenmoetenwordenuitgevoerd.Diemogelijkheidiserdus.IkziehetpuntvandeonrendabeletopbijdeWKK.DeKamerzegtdatersprakeisvaneenonrendabeletop,omdatdecontractennietlangerdoor-lopendan8jaar.Omdeonrendabeletopterugteverdienenistenminsteeencontractnodigvan20jaar.DeheerCramerheeftgezegddathetkabinetmetéénmondspreekt,maardatdetoonhoogtebijdeeenandersisdanbijdeander.Ikzalditnagaanenhieroverzonodigcontactopne-menmetmijncollegavanEZ,wantalsjedetheoretischerekensommaaktdatditover20jaarnietonrendabelzoumoetenzijn,terwijlcontractenindepraktijkvoornietlangerdan8jaarwordenafgesloten,danmoetjedaaropinspelen.Datzegiktoe.Alsersprakeisvaneenonrendabeletop,kaneenberoepwordengedaanopdeStimuleringsregelingDuurzameEnergie.NatuurenlandschapmoetenookgebruikkunnenmakenvandeVAMIL-regeling.Ikvinddateenverantwoordekeuze.Wijvindennietalleendeland-entuinbouwsectorvangrootbelang,maarookeenmooilandschapenaantrekkelijkenatuur.Investeringendaarinzijnookvangrootbelang.Ikgeloofdatwijhiervorigeweekomdezetijdeenuitvoerigdebatoverhebbengehad.DeKamervindthetookvangrootbelangomdeecologi-schehoofdstructuureneenaantalanderetrajectenterealiseren.IkvinddaterinmiddelseenbuitengewoonverantwoordvoorstelvoorligtbijdeTweedeKamer.HetbijenonderzoekwordtnietalleenverbreednaardeEuropeseUnie,maarhetwordtwereldwijd.DeheerGrausheeftvorigjaaraleenaantalinternationaleuniversiteitengenoemd.Hijheeftgevraagdnaardeareaal-heffingenhetplantmateriaal.Ineenbriefvan26meioverdekostenvandeveldkeuringvanNaktuinbouwhebikgeschrevendatdeverdelings-systematiekvankeuringskostenwaarvoorisgekozen,doorallegeregis-treerdebedrijvenwordtgezienalsrechtvaardig.IkbegrijpdatdeheerGrausgeluidenhoortdatditnietzozouzijn.Mijnadvieszouzijnomdietuindersteverwijzennaarhetbestuur,zodatditopdebestuursagendaTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XIV,nr.19026 aandeordekankomen.Ikdenkdatditdebesteendekortstewegis.DeheerGrausheeftookgevraagdombijhetbijenonderzoekhetcontactteverbredennaarVWS.Ikzaldemensendiedaarmeebezigzijn,opdatspoorzetten.Wijdoenalhetnodigeaanverspreidglas.HetRijkheeft10mln.beschik-baargesteldenhiervooris40mln.opgenomenopdebegrotingenvandeprovincies,dusdieverbredingiserweldegelijk.Defood-endenon-foodtoepassingvanplantaardigeproductiezijntweezijdenvandetuinbouwenvoorbeidegeldtdatikwildatzijinnovatiefenverduurzamendzijn.Hetisbuitengewoonmoeilijkomdevoedings-tuinbouwweltestimulerenendesierteeltnietmeer.Hetlijktmijnietverstandigomeenscheidingtemakenindieregelingen.DeheerPoldermanverwijstnaarhetonderzoekvandeheerVanderSluijs.Ikbegrijpdathijopdetribunezit.Ikzaliemandvragenomstraksnaarhemtoetelopenenomdatonderzoektevragen.Ikkenhetniet,maarikzalhetmetveelbelangstellingtotmijnemen.DeheerGraus(PVV):IkhadnoggevraagdofdeministermetdeministerVanderHoevenwilgaanpratenoverdeenergieprijzen.Detuinderszijnwelvertegenwoordigdinhetbestuur,maardeministerweetzelfookdatditheelincestueuzebesturenzijn,ookalvindtzijdatgeenleukwoord.Vaakwordendekleinetuindershelemaalnietvertegenwoordigd.MevrouwThieme(PvdD):DeministerheeftgezegddatzijhetCtgbgaatvragenomdeneonicotinoidentetestenopsubletaleeffecten.Ikhadnoggevraagdofzijdatookgaandoenvoordemogelijkesynergie-effectenenofzijdeKamerwilinformerenoverderesultatendaarvan.MinisterVerburg:Ikweetnietwatubedoeltmetdesynergie-effecten.MevrouwThieme(PvdD):DandenkikdathetgoedisalsuhetonderzoekvandeheerVanderSluijserbijbetrekt,wantdaarinwordtdaaropinge-gaan.MinisterVerburg:IkhebalgezegddatikhetonderzoekvandeheerVanderSluijsnietkenendatikhettotmijzalnemen,maariklaathetwelevenopmijinwerken.Ikhebontzettendveelrespectvoorwetenschap-pers,maarikmoettochevennadenkenoverdetoepasselijkheidendewaardedaarvanvoordepraktijkvanmijnbeleid.Ikvraaguomdatdantochwelterespecteren.MevrouwThieme(PvdD):Datrespecteerikook,maargaatudeKamerwelinformerenoverhettoetsenvandesubletaleaspectendoorhetCtgb?MinisterVerburg:Ikhebhierovereentoezegginggedaan,dusdatgaatgewoongebeuren.Devoorzitter:Delaatstetoezeggingisaldoordeministergenoemd.Deeerstetoezeggingwasdatdeministeroverlegzalvoerenmetdestaatsse-cretarisvanEZ.MinisterVerburg:Ikhebnogeentoevoeging.DeKamerkanzichzelfovertuigenvanderesultatenvandetoetsingvanhetCtgb,wantdiezijnopenbaarenbeschikbaarvooriedereendiedaaringeïnteresseerdis.Devoorzitter:Ikdankdeministervoorhaarbeantwoordinginderdetermijn.IkziedatdeheerMastwijknogeenvraagheeft.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XIV,nr.19027 DeheerMastwijk(CDA):IkhebeenVAOaangekondigd.Ikhebaange-gevenwelkemotieervanmijnkantkomt.Iksluitnietuitdaternoganderemotieskomen.DatVAOisaangevraagd,dusdiemogelijkheidiser.Devoorzitter:DatVAOzaldanaangevraagdwordendoordevoorzittervandevastecommissie.Iknoemtweetoezeggingen.DeministerzaloverlegvoerenmetdestaatssecretarisvanEZoverkredietverzekeringenendeKameropdehoogtestellenvaneventueelnieuwemogelijkheden.DeministerzaloverdeproblemenmetwarmtekrachtkoppelingendeaansluitingophetenergienetoverlegvoerenmetdeministervanEZendeKamerhieroverinformeren.MevrouwVerburg:Ikzaldezetoezeggingnogspecificeren.IkgametdeministervanEZsprekenoverdevraaghoewijeffectiefkunnensturenwatbetreftdeaansluitingsproblematiektussenwarmtekrachtkoppelingenhetnet,wantdatiseenprobleem.IkhebookgezegddatikdeWKKendeonrendabeletopmetdeministervanEZzalbespreken.Alswordtuitge-gaanvaneenberekeningover20jaardieindepraktijknietopgaat,omdatcontractenvoornietlangerdan8jaarkunnenwordengesloten,kanzichdaarookeenprobleemvoordoendataandeordemoetzijn.Devoorzitter:Ikdankdeministervoordezeaanvulling.Ikdenkdatallevragengoedzijnbeantwoord.Hetisnukwartvoorvier.IksluitditoverlegmetdeministervanLNV,nadatikeeniederhartelijkdankhebgezegdvoorhetbijwonenervan,enovereenkwartierbeginnenwijweerineenanderezaal.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31700XIV,nr.19028