Onderzoeksrapporten Evaluatieonderzoek Tariefregulering Schiphol en Luchtvaart en open strategische autonomie

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202529 665Evaluatie SchipholbeleidNr. 530 BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR ENWATERSTAAT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 28 januari 2025In opdracht van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) zijnde onderzoeken Evaluatieonderzoek Tariefregulering Schiphol1 enLuchtvaart en open strategische autonomie2 afgerond.Met deze brief wordt de Kamer geïnformeerd over de uitkomsten van deonderzoeken en de voorgenomen vervolgacties. De onderzoeken zijn alsbijlage meegestuurd.Belangrijkste uitkomsten van de onderzoekenEvaluatieonderzoek Tariefregulering SchipholIenW is verantwoordelijk voor het wettelijk kader inzake de tariefregu-lering (Wet luchtvaart en Besluit Exploitatie Luchthaven Schiphol), welkeals doel heeft om misbruik van de economische machtspositie door deluchthaven te voorkomen. Gelet op dit doel zijn de volgende wijzigingenin 2017 doorgevoerd en in 2019 (in de luchthavengelden van 2019–2021)in werking getreden:•Introductie meerjarige tarievenperiodes•Verandering in het consultatie-/raadplegingstraject•Vernieuwing van het verrekeningsmechanisme (introductie vanverrekeninsgegalisatie)•Invoering van efficiëntieprikkels•Verplichte bijdrage van niet-luchtvaartactiviteiten•Inzichtelijk maken van de effecten van het tarievenvoorstel op denetwerkkwaliteit•Behalen van een redelijk rendement op het geïnvesteerde vermogen1Evaluatieonderzoek Tariefregulering Schiphol, KPMG, 9 januari 2025.2Rapport Luchtvaart en open strategische autonomie, Verkenning van sterktes, afhankelijkhedenen kwetsbaarheden van Nederland, SEO, Instituut Clingendael en Stratagem consulting,december 2024. kst-29665-530ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 665, nr. 5301 Deze wijzigingen zijn van toepassing geweest op twee driejarige tariefpe-rioden (2019–2021 en 2022–2024). Van belang is echter wel om tevermelden dat deze twee driejarige tariefperioden zich hebben geken-merkt door de Coronacrisis en door (daaruit ontstane) operationeleproblemen.De wijzigingen zijn geëvalueerd middels stakeholderinterviews. Hetevaluatieonderzoek betreft geen grootschalige evaluatie, maar eenevaluatie van bovengenoemde wijzigingen. Het doel van het evaluatieon-derzoek is het identificeren van knelpunten en aanzet geven voorhandelingsperspectieven voor potentiële verbeteringen.Zowel de luchthaven en in Nederland gevestigde luchtvaartmaatschap-pijen en representatieve organisaties, als de Autoriteit Consument enMarkt (ACM) als toezichthouder en andere overheidspartijen zijngeïnterviewd. Per wijziging is de maatregel en het beoogde effect daarvanbeschreven, gevolgd door observaties en eventuele handelingsperspec-tieven.Geconcludeerd kan worden dat een deel van de wijzigingen hebbenbijgedragen aan het doel, maar dat er spanning staat op een redelijkebalans tussen prijs en kwaliteit. Daarnaast lijkt een spanningsveld tebestaan op het gebied van de huidige risicoverdeling tussen de lucht-haven en de luchtvaartmaatschappijen. Sommige van de handelingsper-spectieven gaan over het veranderen van de Wet luchtvaart. Omdat hetwijzigingen van de Wet luchtvaart voor de volgende tariefperiode die op1 april 2025 in werking treedt echter niet haalbaar is en we nog geenvolledige representatieve driejarige tariefperiode hebben gehad, ligt defocus nu op veranderingen van het Besluit Exploitatie LuchthavenSchiphol (BELS). Veranderingen in de Wet luchtvaart worden welmeegenomen, maar voor de langere termijn. Bovendien zal voor bepaaldepunten, zoals behalen van een redelijk rendement op het geïnvesteerdvermogen (WACC), vervolgonderzoek noodzakelijk zijn en worden gedaan.Luchtvaart en open strategische autonomieHet thema open strategische autonomie is urgent geworden door deoorlog in Oekraïne, het afbouwen van energieafhankelijkheid van Ruslanden de toegenomen spanningen tussen China en de VS.Open strategische autonomie heeft sindsdien niet alleen betrekking op hetveiligheids- en defensiebeleid, maar ook op het economisch beleid omdatandere landen dat in toenemende mate inzetten als geopolitiek wapen.Er wordt kabinetsbreed ingezet op het behoud van de open strategischeautonomie van de EU en Nederland. Daarbij wordt eveneens ingezet ophet afbouwen van risicovolle strategische afhankelijkheden. Hierover is deKamer verschillende malen geïnformeerd.3In dat verband heeft IenW onderzoek laten verrichten naar het belang vande Nederlandse luchtvaartsector voor de open strategische autonomievan Nederland.Daarbij is de Nederlandse luchtvaartsector met haar internationalenetwerk aan verbindingen vanaf Schiphol bij uitstek een sector waar altijdwederzijdse afhankelijkheden bestaan.Het onderzoek verkent in hoeverre de Nederlandse luchtvaartsector nu enin de toekomst bijdraagt aan de open strategische autonomie vanNederland.Daartoe zijn de sterktes en afhankelijkheden van de Nederlandseluchtvaartketen geïnventariseerd. Daarbij zijn alle voor luchtvaart3O.m. per Kamerbrief van 8-11-2022 (Kamerstuk 35 982, nr. 9) en 31-10-2024 (Kamerstuk 30 821,nr. 244).Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 665, nr. 5302 noodzakelijke ketenonderdelen geanalyseerd, waaronder de productie enlevering van vliegtuigen en vliegtuigonderdelen, de energielevering enhet vervoer van kerosine, de duurzaamheidstransitie naar SAF en deondernemingsstructuur van luchtvaartmaatschappijen en Nederlandseluchthavens.Uit het onderzoek komen de volgende sterktes naar voren: onze grotehavens, raffinaderijen, de positie van onze luchthaven Schiphol en deluchtvaartmaatschappij KLM als internationaal opererende commerciëleluchtvaartmaatschappij.De grootste kwetsbaarheden zijn onze afhankelijkheid van olie-import, hetgebruik van externe apparatuur, het beheer van data en de afhankelijkheidvan andere landen voor toegang tot het buitenlands luchtruim.VervolgactiesEvaluatieonderzoek Tariefregulering SchipholOp basis van de uitkomsten van het onderzoek, terugkoppelingen metstakeholders, en vervolgonderzoek zal IenW, in samenspraak met allerelevante stakeholders en overheidspartijen, bekijken of er iets verbeterdkan worden aan de huidige tariefregulering en een wijzigingstrajectstarten. Hierbij zal met name gekeken worden naar wijzigingen die zien ophet BELS, omdat dergelijke wijzigingen vóór de luchthavengelden die op1 april 2028 in werking zullen treden doorgevoerd kunnen worden.Luchtvaart en open strategische autonomieUit de beleidsimplicaties van het onderzoek blijkt dat het huidigeluchtvaartbeleid nog niet gericht is op het thema strategische autonomie.Op basis van de uitkomsten van het onderzoek zal IenW zowel interdepar-tementaal als met alle relevante stakeholders verkennen hoe er ingezetkan worden op het behouden en beschermen van de sterktes en hetverminderen van de kwetsbaarheden van de Nederlandse luchtvaartketenom de positie van de luchtvaartsector in het kader van de open strate-gische autonomie van Nederland te borgen.De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,B. MadlenerTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 29 665, nr. 5303