Eindexamenresultaten 2024 en kwaliteit schoolexamen

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202531 289Voortgezet OnderwijsNr. 592 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUREN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 10 oktober 2024De examens zijn elk jaar een spannende periode voor leerlingen in hetvoortgezet onderwijs (hierna: vo). In het eerste deel van deze brief wordtteruggeblikt op de examenperiode 2024 aan de hand van de examenmo-nitor van DUO en het examenverslag van het College voor Toetsen enExamens (CvTE) en Stichting Cito 8587. Uw Kamer wordt geïnformeerdover de examenresultaten, waaronder de gemiddelde cijfers die examen-kandidaten behaalden. Uit de examenmonitor komt naar voren dat deslagingspercentages van 2024 weer bijna op het niveau van vóór decoronapandemie liggen. Het examenverslag is dit jaar voor de tweedekeer gemaakt en beschrijft hoe de examenperiode is verlopen. In hettweede deel van de brief wordt uw Kamer geïnformeerd over hetschoolexamen in het vo en de acties die worden ondernomen om dekwaliteit van het schoolexamen en het eindexamen in zijn geheel teverstevigen.I Resultaten eindexamens 2024 Bijgevoegd bij deze brief vindt u de jaarlijkse examenmonitor van DUO.Deze monitor geeft inzicht in de examenresultaten van het regulier vo vande afgelopen examenperiode. De monitor rapporteert onder andere overhet slagingspercentage, de deelname aan het examen, de gemiddeldeexamencijfers, herkansingen en de prestaties op de kernvakken. Hieronderworden de belangrijkste resultaten van dit examenjaar toegelicht. Deresultaten van de staatsexamens vo zijn nog niet beschikbaar omdat dezeexamens langer doorlopen. Uw Kamer wordt hierover begin volgend jaargeïnformeerd.Slagingspercentages weer bijna op normaal niveauAfgelopen schooljaar slaagde 91,4% van de examenkandidaten. In tabel 1is te zien dat de slagingspercentages per onderwijsniveau van 2024 weerbijna op de niveaus van 2019 liggen. In de jaren waarin er examenmaatre- kst-31289-592ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2024Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 289, nr. 5921 gelen vanwege de Coronapandemie waren (2020, 2021 en 2022) lagen deslagingspercentages een stuk hoger dan in de reguliere examenjaren. Hetlaatste jaar zonder de invloed van de examenmaatregelen was 2019. Alswe de slagingspercentages van 2024 en 2019 vergelijken dan liggen deslagingspercentages in 2024 gemiddeld genomen nog zo’n 0,6%-puntlager dan in 2019. Maar vergeleken met vorig jaar (het eerste jaar zonderexamenmaatregelen) vallen de slagingspercentages in 2024 gemiddeldgenomen 1,9%-punt hoger uit. Vooral bij het havo is een grote stijging tezien van bijna 4,0%-punt vergeleken met 2023. Het algemene patroon vande afgelopen jaren blijft echter hetzelfde: in vmbo-b slagen gemiddeld demeeste leerlingen, in het havo ligt het slagingspercentage het laagst.Gemiddelde cijfers iets hoger dan in 2023Er is dit jaar goed gepresteerd op de centrale examens (CE’s). In tabel 2 iste zien dat de gemiddelde cijfers behaald op de CE’s op alle onderwijs-niveau, behalve bij vmbo-gt, iets hoger liggen dan vorig jaar. Wel is hetbelangrijk te benoemen dat de normering van de CE’s in 2021, 2022 en2023 is aangepast vanwege de impact van de coronapandemie.1 In april jl.is uw Kamer geïnformeerd over de doorontwikkelde normeringssyste-matiek van het CvTE en Stichting Cito die het afgelopen examenjaar(2024) voor het eerst is ingezet.2 Deze systematiek levert een beterevoorspelling op van de best passende N-term.3 Echter, het gevolg vandeze aanpassingen in de afgelopen jaren is dat trends niet één-op-éénkunnen worden geïnterpreteerd als een directe toename of afname van devaardigheid van kandidaten (zie Examenmonitor § 4.2). De normering vande CE’s heeft als doel om de prestatie-eis – de lat waar leerlingenoverheen moeten springen om een voldoende te halen – van jaar op jaarte handhaven. Het CvTE werkt de komende jaren samen met docentenaan het plaatsen van de lat op de juiste hoogte.4 Hierbij is er ook aandachtvoor de vergelijkbaarheid van de examenresultaten tussen jarenonderling. De examenresultaten van 2024 zijn over het algemeen beter tevergelijken met de resultaten uit 2023 dan met de resultaten van vóór de1Kamerstukken II, 2020–2021, 31 289, nr. 4372Kamerstukken II, 2023–2024, 31 289, nr. 5853De N-term compenseert voor de verschillen in moeilijkheid tussen examens uit verschillendejaren. Als een examen relatief makkelijk is, wordt de N-term laag. Leerlingen moeten dan meerscorepunten halen voor een voldoende dan wanneer een examen relatief moeilijk is. Is eenexamen relatief moeilijk, dan wordt de N-term hoger. De N-term zorgt er dus voor dat het cijferdat een leerling haalt niet afhankelijk is van de moeilijkheid van het examen. Leerlingen halendus voor een moeilijker examen uit het ene jaar voor eenzelfde prestatie hetzelfde cijfer alsvoor een makkelijker examen uit een ander jaar.4Scholen zijn hierover geïnformeerd door het CvTE op de website van het Examenblad:Normering centrale examens | 2025 | Examenblad.nl.Tabel 1: Slagingspercentages per examenniveau voor de jaren 2018 t/m 2024.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 289, nr. 5922 coronapandemie. Om een vollediger beeld te verkrijgen over de vergelijk-baarheid van de examenresultaten zal er aanvullend onderzoek wordenuitgevoerd. In het najaar zal uw Kamer geïnformeerd worden over deresultaten van dit zogenaamde vaardigheidsonderzoek. Het onderzoek zalnet als in 2021, 2022 en 2023 door Stichting Cito worden uitgevoerd inopdracht van het CvTE.De schoolexamencijfers (SE’s) liggen in 2024 op alle onderwijsniveaus ietshoger dan de gemiddelde SE-cijfers in 2023 (zie tabel 3). Echter, wanneerde cijfers vergeleken worden met 2019 dan valt op dat de gemiddeldeSE-cijfers in 2024 iets lager uitvallen. In tabel 4 zijn de gemiddeldeeindcijfers per examenniveau weergegeven. Op alle examenniveaus, metuitzondering van vmbo-gt, zijn de gemiddelde eindcijfers toegenomenvergeleken met 2023. Als er vergeleken wordt met 2019 dan valt op dathet gemiddelde eindcijfer over alle onderwijsniveaus heen hetzelfde is alsdit jaar, namelijk een 6,60.Resultaten kernvakken (Engels, Nederlands & Wiskunde)Kernvakken zijn vakken die een bijzondere positie hebben in de uitslagbe-paling. Voor deze vakken mag, in tegenstelling tot bij andere vakken, nietlager dan een eindcijfer vijf worden gehaald. In het vmbo wordt het vakNederlands beschouwd als een kernvak, voor havo en vwo zijn dekernvakken Engels, Nederlands en wiskunde.5 In tabel 6 zijn de gemid-5Voor havo-CM leerlingen is wiskunde alleen een kernvak als de leerling er voor kiest dit vak tevolgen. Dit is niet verplicht.Tabel 2: Het gemiddelde cijfer behaald op de centrale examens per examenniveau inde periode 2018-2024.Tabel 3: Het gemiddelde cijfer behaald in de schoolexamens per examenniveau in deperiode 2018 t/m 2024.Tabel 4: Het gemiddelde eindcijfer per examenniveau in de periode 2018-2024.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 289, nr. 5923 delde cijfers voor de kernvakken per examenniveau weergegeven voor dejaren 2019, 2023 en 2024.•Engels: Het gemiddelde SE-cijfer voor Engels is bij de meesteexamenniveaus, behalve vwo, gestegen ten opzichte van 2019 en 2023.Bij het havo was het SE-cijfer voor Engels zowel in 2023 als 2024 een6,71. De cijfers bij het CE Engels schommelen meer. Als we deresultaten van 2024 bij het CE Engels vergelijken met de resultaten uit2019 en 2023 dan valt op dat er, met uitzondering van vwo en vmbo-gt,over het algemeen hogere cijfers behaald worden.•Nederlands: De gemiddelde SE-cijfers voor Nederlands zijn erg stabielover de jaren heen. Bij het CE is te zien dat het gemiddelde CE-cijfer in2024 voor Nederlands bij vwo, havo en vmbo-gt hoger ligt dan in 2023.Bij vmbo-k en vmbo-b is dit omgekeerd, daar ligt het CE-cijfer voorNederlands in 2024 lager dan in 2023.•Wiskunde: Bij alle onderwijsniveaus ligt het SE-cijfer voor wiskunde in2024 hoger dan in 2023. Maar wanneer 2019 en 2024 vergelekenworden dan valt op dat de SE-cijfers (op alle niveaus) in 2019 hogerlagen. De resultaten bij het CE wiskunde zijn bij alle onderwijsniveaus,met uitzondering van het havo, verbeterd ten opzichte van vorig jaar.VervolgrapportagesIn het najaar verschijnen er nog andere rapportages die het beeld over deexamenprestaties in 2024 verder inkleuren en duiding geven aan deresultaten. Zo wordt de staatsexamenmonitor, met daarin de examenre-sultaten van de kandidaten die het staatsexamen hebben afgelegd, indecember verwacht. Ook volgen nog de resultaten van het eerdergenoemde onderzoek naar het vaardigheidsniveau van de examenpopu-latie uit 2024.II Verslag centrale examens De centraal schriftelijke examens in het vo zijn in 2024 goed verlopen. Ditjaar hebben het CvTE en Stichting Cito voor de tweede keer eengezamenlijk verslag gemaakt over de examenperiode. Het verslagbeschrijft de vaste elementen rondom centrale examens, zoals deTabel 6: De gemiddelde cijfers behaald voor de kernvakken Engels, Nederlands enwiskunde voor de jaren 2019, 2023 en 2024, per examenniveau.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 289, nr. 5924 examenketen, de totstandkoming van centrale examens, de rol vandocenten en de totstandkoming van de normering. Verder wordt ingegaanop het examenjaar 2023–2024 met feiten en cijfers, zoals het aantalexamenkandidaten en de gemiddelde normeringstermen. Het verslagvindt u als bijlage bij deze brief.III Verbetering kwaliteit en positie van het schoolexamen Het eindexamen maakt inzichtelijk welke kennis en vaardighedenleerlingen in het vo hebben opgedaan. Het diploma dat hiermee behaaldwordt, laat zien dat leerlingen de verplichte stof en vaardigheden van hetcurriculum zodanig beheersen dat zij goed zijn voorbereid op dedoorstroom naar het vervolgonderwijs. Om ervoor te zorgen dat heteindexamen een goede afspiegeling is van het kennen en kunnen van eenleerling moet het examenstelsel als geheel, en de toetsen die wordeningezet, kwalitatief goed zijn. Ook moeten toetsen op een doeltreffendemanier worden ingezet zodat zij daadwerkelijk bijdragen aan de functiedie de toets vervult en er geen sprake is van onnodige toetsdruk. Conformhet regeerprogramma wordt ingezet op een verbetering van de kwaliteiten de doeltreffendheid van (de toetsen binnen) het eindexamen.Voor een goed functionerend eindexamen is het voorwaardelijk dat beideonderdelen ervan, het centraal- en het schoolexamen, hun verschillendefuncties binnen het examenstelsel volwaardig vervullen. Idealiter vullenhet centraal- en het schoolexamen elkaar aan en zijn deze gelijkwaardigaan elkaar. Dat is op dit moment nog niet het geval. Het examenstelsel isdaardoor niet in balans.6 De Onderwijsraad constateerde in het rapportToets wijzer 7 uit 2018 dat de focus binnen het eindexamen door de jarenheen naar het centraal examen is verschoven. Dit doet afbreuk aan dedoeltreffendheid van het examenstelsel. Beide onderdelen van heteindexamen zijn in de inrichting van dit stelsel namelijk van essentieelbelang.Het centraal examen vervult de functie van een landelijk ijkpunt dat vooralle leerlingen in een bepaalde leerweg of schoolsoort gelijk is. Degestandaardiseerde toetsing van het centraal examen geeft een verge-lijkbaar en transparant oordeel over de mate van beheersing van dekennis die we als maatschappij van leerlingen verwachten als zij het voverlaten. Een dergelijk schoolonafhankelijk oordeel draagt bij aan eeneerlijke beoordeling van elke leerling omdat dit oordeel voor alleleerlingen gelijk is.8 Als tegenhanger daarvan geeft het schoolexamenscholen de ruimte om het eindexamen aan te laten sluiten bij deeigenheid van de school. Het biedt ruimte voor een school om de eigenvisie op onderwijs een plek te geven, maar het biedt ook ruimte voorindividuele docenten om zeggenschap te hebben over toetsing en dezeaan te laten sluiten bij hun onderwijsproces, wat een motiverendewerking heeft.9 Daarnaast biedt het schoolexamen de mogelijkheid omcompetenties die niet of moeilijk centraal meetbaar zijn, zoals doorzet-tingsvermogen, samenwerken of praktische vaardigheden10, onderdeel te6Kamerstukken II 2018/19, 31 289, nr. 3957Geraadpleegd via https://www.onderwijsraad.nl/publicaties/adviezen/2018/12/13/toets-wijzer8Geraadpleegd via https://www.onderwijsraad.nl/publicaties/adviezen/2018/12/13/toets-wijzer9Kamerstukken II 2018/19, 31 289, nr. 39510In de leerwegen van het vmbo is meer ruimte voor deze praktische kennis en vaardigheden inde beroepsgerichte profiel- en keuzevakken die bovendien een Centraal Schriftelijk enPraktische examens (CSPE) kennen en bij de recentelijk toegevoegde praktijkgerichteprogramma’s in de gemengde en theoretische leerweg. Het gaat hierbij alleen wel omspecifieke vakken, bij de avo-vakken geldt eveneens dat praktijkgerichte kennis of vaardig-heden niet of nauwelijks een rol spelen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 289, nr. 5925 maken van het eindexamen zodat deze een afspiegeling is van het kennenen kunnen van een leerling in de volle breedte van zijn ontwikkeling.Het is voor zowel het centraal- als het schoolexamen belangrijk dat detoetsen kwalitatief goed zijn en doeltreffend worden ingezet. Eerder bleekuit onderzoek van de Commissie Kwaliteit Schoolexaminering dat er nogstappen te zetten zijn in de kwaliteit van het schoolexamen.11 Terverbetering van het eindexamen als geheel wordt dan ook ingezet op eenverbetering van de kwaliteit van het schoolexamen. Dit gebeurt langstwee lijnen, die ik hieronder toelicht.Ondersteunende maatregelen bij het verbeteren schoolexamenorganisatieIn oktober 2023 is uw Kamer geïnformeerd over het recente onderzoekvan de Inspectie van het Onderwijs (hierna: inspectie) naar de kwaliteitvan de schoolexaminering.12 Scholen hebben in de afgelopen jaren almooie stappen gezet, zelfs tijdens de coronapandemie die op zichzelf alvele uitdagingen voor het onderwijs met zich meebracht. Hiermee ligt defundering om verder toe te werken naar een schoolexamen dat zijn functiebinnen het examenstelsel ten volle vervult. Het inspectierapport laat zienwelke vervolgstappen daarvoor nog gezet moeten worden. Naaraanleiding van het rapport zijn er gesprekken gevoerd met betrokkenen bij(de organisatie van) het schoolexamen om op te halen hoe ondersteuningaan scholen kan worden geboden om opvolging te geven aan deaanbevelingen uit het inspectierapport. Onderstaand wordt uw Kamermeegenomen in de opbrengsten van deze gesprekken en de maatregelendie naar aanleiding hiervan worden genomen.Opbrengsten gesprekkenUit de gesprekken kwam vooral naar voren dat het tijd kost om deschoolexamenorganisatie aan te passen en daarmee de kwaliteit van hetschoolexamen in den brede te verbeteren. Op veel scholen is de wijzewaarop het schoolexamen is ingericht en georganiseerd diep verankerd inde organisatie. In de gesprekken werd de conclusie van de inspectieonderstreept dat het van groot belang is dat door het schoolbestuur en deschoolleiding prioriteit wordt gegeven aan dit onderwerp. Een visie vande school op toetsing geeft richting aan de wijze waarop het school-examen en de organisatie ervan zijn ingericht en de manier waarop deexamensecretaris en de leden van de examencommissie wordengefaciliteerd om hun taken op een goede manier uit te voeren en daarmeede kwaliteit van het schoolexamen te borgen. Onder meer het beschikbaarstellen van voldoende taakuren en zorgen voor voldoende mandaatbinnen de organisatie is hierbij essentieel.Voorts kwam in de gesprekken naar voren dat het opbouwen van kennisover het examen een punt van aandacht is. Er is behoefte aan een goedeinformatievoorziening over het eindexamen en in het bijzonder over(wijzigingen van) de wet- en regelgeving. Tevens is er behoefte aandeskundigheidsbevordering van examencommissieleden zodat de kennisover examenprocessen en de regelgeving breder verspreid is binnen deorganisatie en niet, zoals nu veel voorkomt, met name bij de examense-cretaris ligt. Daarnaast is in de gesprekken ook gesproken over de matewaarin de wet- en regelgeving zelf duidelijk is. De inspectie constateert inhaar rapport twee onduidelijkheden.13 Wel is veelvuldig genoemd dat er11Een volwaardig schoolexamen. Commissie Kwaliteit Schoolexaminering (2018)12Kamerstukken II 2023/24, 31 289, nr. 55913Inspectie van het Onderwijs, Kwaliteit van de schoolexamineringTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 289, nr. 5926 tegen een praktisch knelpunt14 wordt aangelopen bij de uitvoering van deaangescherpte regels m.b.t. het inhalen en herkansen binnen hetschoolexamen.15Ondersteunende maatregelen kwaliteitsimpuls schoolexamenBovenstaande opbrengsten geven aanleiding om een aantal maatregelen.De belangrijkste randvoorwaarde is het bieden van voldoende tijd omscholen in de gelegenheid te stellen de aanpassingen aan het school-examen te laten landen binnen de organisatie.De volgende maatregelen worden genomen:•Verbetering informatievoorziening en verduidelijken wet- en regelge-vingEr wordt gezorgd voor een betere informatievoorziening over heteindexamen vanuit de overheid. Op die manier is informatie over (dewet- en regelgeving over) het eindexamen beter en sneller vindbaar.•Evaluatie wet- en regelgevingDe wet- en regelgeving over het schoolexamen wordt op de tweepunten die als onduidelijk worden ervaren16 geëvalueerd en waarnodig aangepast. Daarnaast wordt gekeken hoe in de tussentijd depraktische problemen waar scholen tegenaan lopen bij de uitvoeringvan de huidige regels over inhalen en herkansen binnen het school-examen kunnen worden verholpen.•DeskundigheidsbevorderingVanuit het veld zelf wordt op verschillende manieren gewerkt aan hetverbeteren van de kennis over het eindexamen bij alle betrokkenen bijhet eindexamen op scholen. Zo onderzoekt het landelijk platform voorexamensecretarissen (PLEXS) of zij zich in de toekomst ook kan gaanrichten op leden van de examencommissie in plaats van enkel opexamensecretarissen. En blijft de VO-raad zich inzetten op hetondersteunen van scholen bij het verbeteren van de kennis over deexamenorganisatie door o.a. het faciliteren van gesprekken met entussen scholen door het organiseren van (inspiratie)bijeenkomsten,leernetwerken voor leden van examencommissies en het delen vangoede voorbeelden.•Ondersteuning visievorming en aandacht voor prestatie- en toetsdrukHet LAKS en de VO-raad zijn, met behulp van een subsidie van OCW,gestart met een meerjarig (2024–2027) project waarmee scholenworden geholpen bij het uitwerken van een visie op toetsing. Hetproject is gericht op het realiseren van een cultuurverandering opscholen op het gebied van toetsing en examinering om ervoor tezorgen dat toetsing op een bewuste en doeltreffende manier wordtingezet in het onderwijsproces. Bij de activiteiten die binnen hetproject worden georganiseerd worden onder andere leerlingen,leerlingraden, docenten, schoolleiding en besturen betrokken. Delessen uit het project worden breed onder de aandacht gebracht bijscholen. Binnen het project is specifiek aandacht voor het verminderenvan prestatie- en toetsdruk. Onder meer het LAKS heeft meermaals14Het aantal ziekmeldingen van leerlingen, en daarmee het aantal inhaaltoetsen waartoe deschool verplicht is om te bieden, is flink toegenomen.15Per 1-8-2021 is de regelgeving m.b.t. het inhalen en herkansen binnen het schoolexamenaangescherpt. Bij geoorloofde afwezigheid bij een deel van het schoolexamen moet er eeninhaalmogelijkheid worden geboden door de school. Met deze wijziging is beoogd dat alleleerlingen die om een goede reden afwezig waren bij een deel van het schoolexamen demogelijkheid krijgen om dit in te halen en dit niet ten koste gaat van het recht op herkansing(indien de betreffende toets herkansbaar is).16De regelgeving m.b.t. het inhalen en herkansen binnen het schoolexamen en de regelgevingm.b.t. de maatregelen die kunnen worden getroffen in het geval van onregelmatighedentijdens het eindexamen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 289, nr. 5927 aan de bel getrokken over de toegenomen toets- en prestatiedrukonder leerlingen. Uit recent onderzoek van de NRO blijkt dat met namede prestatiecultuur op scholen hier een belangrijke rol in speelt en inmindere mate de hoeveelheid toetsen die een leerling moet maken.17Het terugdringen van de druk om te presteren vraagt dan ook om eencultuurverandering op scholen. Middels dit project wordt hier opingezet.Met deze maatregelen wordt op dit moment geen uitvoering gegeven aande aanbeveling uit het inspectierapport om wettelijk vast te leggen dat deexamensecretaris geen onderdeel mag uitmaken van de examen-commissie. In haar rapport wijst de inspectie terecht op het mogelijkespanningsveld dat kan ontstaan als de examensecretaris onderdeeluitmaakt van de examencommissie en daarmee gelijktijdig verantwoor-delijk is voor de uitvoering van de examenorganisatie (het zorgen) en dekwaliteitsborging daarvan (het borgen). Echter acht ik het op dit momentniet wenselijk om aanvullende wettelijke verplichtingen te introduceren.Scholen krijgen nu de ruimte om de aangescherpte wettelijke vereistendie gelden sinds 2021, en daarmee in werking zijn getreden tijdens decoronapandemie, te laten landen binnen de organisatie zonder daarbijnieuwe wettelijke vereisten te moeten implementeren.18 Hetspanningsveld waarop de inspectie wijst is bij de inrichting van eenexamenorganisatie een punt van aandacht. Scholen worden dan ookopgeroepen om hier bewust mee om te gaan en ervoor te zorgen dat ereen duidelijke scheiding is van deze verantwoordelijkheden. Om eenvinger aan de pols te houden op de schoolexamenorganisatie blijft deinspectie, conform het onderzoekskader vo, in haar reguliere toezicht ooghouden voor de kwaliteit van de schoolexaminering.Onderzoek kwaliteit toetsen binnen het schoolexamenNaast bovenstaande acties ter verbetering van de schoolexamenorgani-satie wordt in beeld gebracht wat de kwaliteit is van de schoolexamen-toetsen zelf. Stichting Cito gaat een onderzoek uitvoeren naar detoetstechnische kwaliteit van het schoolexamen en de factoren die vaninvloed zijn hierop. De focus ligt hierbij op het achterhalen van de sterkeen zwakke punten van huidige schoolexamentoetsen, om zo vooral terichten op de deskundigheidsbevordering die scholen kan helpen bij hetversterken van de kwaliteit. Met dit onderzoek wordt tevens uitvoeringgegeven aan één van de aanbevelingen aan het Ministerie van OCW uithet inspectierapport.19 Uw Kamer wordt begin 2026 geïnformeerd over deuitkomsten van dit onderzoek.Ten slotteScholen hebben al mooie stappen gezet in de kwaliteitsverbetering vanhet schoolexamen. Ik heb er vertrouwen in dat scholen met bovenstaandemaatregelen ook de laatste stap kunnen zetten in de kwaliteitsimpuls vande schoolexaminering. Daarmee wordt bijgedragen aan de kwaliteit vanhet eindexamen in den brede en de ambitie uit het regeerprogramma omde kwaliteit en doeltreffendheid van toetsing in het vo te verbeteren. Terafsluiting wil ik alle leerlingen die afgelopen schooljaar hun diplomahebben behaald feliciteren. De mooie resultaten die door leerlingen zijn17Geraadpleegd via https://www.kennisrotonde.nl/vraag-en-antwoord/toetsdruk-middelbare-scholieren18Kamerstukken II 2019/20, 31 289, nr. 40819Kamerstukken II 2023/24, 31 289, nr. 559Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 289, nr. 5928 behaald op de eindexamens in 2024 laten zien dat er afgelopen periodehard gewerkt is door leerlingen en docenten. Ik wil alle leerlingen heelveel succes wensen bij hun vervolgstappen.De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,M.L.J. PaulTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 31 289, nr. 5929