Kabinetsreactie WODC onderzoek Politievrijwilligerswerk gewaardeerd Kosten en baten van politievrijwilligers

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202629 628PolitieNr. 1320 BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 30 maart 2026In 2023 stelde de politie, in samenwerking met het Ministerie van Justitieen Veiligheid en de politievakbonden, het «Werkplan groeimodelpolitievrijwilligers. Instroom en inzet borgen vergroten en verbreden» op.Mede naar aanleiding van de motie Bisschop1, waarin de regering werdverzocht met een plan van aanpak te komen om de norm van 10%politievrijwilligers voor eind 2027 te behalen.2 In dit werkplan zijn per typepolitievrijwilliger verschillende maatregelen en acties opgenomen diekunnen leiden tot extra groei van het aantal politievrijwilligers. De politiekent verschillende typen politievrijwilligers, namelijk politievrijwilligersmet een ATH aanstelling (voor de uitvoering van administratieve,technische of andere taken voor de politie), executieve politievrijwilligersmet generieke inzetbaarheid, executieve politievrijwilligers met specifiekeinzetbaarheid en politievrijwilligers met een ATH aanstelling die wordenaangewezen als buitengewoon opsporingsambtenaar (ATH-boa). Bij hetopstellen van dit werkplan werd rekening gehouden met de noodzaak omvoorrang te geven aan het opleiden van beroepskrachten vanwege deonderbezetting in de basisteams.Aangezien het werkplan veel maatregelen en acties bevat is prioriteringnoodzakelijk. Hiervoor is richting en commitment van belang. Over dekosten en baten van het opleiden en inzetten van de verschillende typenpolitievrijwilligers was nog weinig bekend. Om tot onderbouwde keuzeste komen is het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC)gevraagd het volgende te onderzoeken:1.Hoe verhouden de investeringen en de opbrengsten van de inzet vanpolitievrijwilligers met verschillende aanstellingsvormen (typen) zichtot elkaar?1Motie Bisschop, Kamerstuk 29 628, nr. 1093.2Over de afhandeling van deze motie is uw Kamer in het eerste Halfjaarbericht Politie 2023(Kamerstuk 29 628, nr. 1174, bijlage 1099178) geïnformeerd. kst-29628-1320ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 628, nr. 13201 2.Welk onderscheid is er naar de directe kosten en baten en demaatschappelijke kosten en baten die uit de verschillende typenaanstellingen volgen?3.Welke randvoorwaarden gelden bij een grotere inzet van politievrij-willigers binnen de verschillende aanstellingsvormen?De uitkomsten van het onderzoek moesten inzicht geven in de kosten enbaten van politievrijwilligers per aanstellingsvorm voor de politie, depolitievrijwilligers, de overheid en de maatschappij.Uitkomsten WODC-onderzoekIn opdracht van het WODC voerde het onderzoeksbureau Atlas researchhet onderzoek uit middels een maatschappelijke kosten-batenanalyse(MKBA). Naast het analyseren van kwantitatieve gegevens hield ditonderzoeksbureau ook interviews met beleidsmakers, bestuurders endeskundigen van het Ministerie van Justitie en Veiligheid, de NationalePolitie, de politievakbonden (ACP, NPB en Equipe), de Landelijke Organi-satie Politievrijwilligers (LOPV),de Politieacademie en de politievrijwil-ligers.De onderzoekers concluderen dat het saldo van de kosten en baten overde gehele verwachte aanstellingsduur (van circa tien jaar) van een extrapolitievrijwilliger, zonder voorafgaande politieloopbaan, voor elk van devier typen politievrijwilligers ruimschoots positief is. Het positieve saldoloopt uiteen van ruim 33 duizend euro voor elke extra ATH-politie-vrijwilliger tot ruim 95 duizend euro voor elke extra generiek executievepolitievrijwilliger. Dit effect is groter bij de inzet van politievrijwilligers meteen politieloopbaan, zoals gepensioneerden.Op basis van het berekende grote, positieve saldo van de inzet eninstroom van nieuwe politievrijwilligers, stellen de onderzoekers alshandelingsperspectief voor om verder in te zetten op het vergroten vanzowel de opleidingscapaciteit bij de Politieacademie als de begeleidings-capaciteit van praktijkbegeleiders in de eenheden. De kosten van hetaantrekken van nieuwe docenten en praktijkbegeleiders om extrapolitievrijwilligers op te leiden en te begeleiden, wegen op tegen debaten. Als kanttekening geven de onderzoekers aan dat bij de huidigeonderbezetting van de formatie de opleiding van executieve beroeps-krachten voorrang krijgt boven die van politievrijwilligers. Beroeps-krachten zijn in verhouding tot de kosten van de opleiding veel meer ureninzetbaar dan politievrijwilligers. Ondanks dat benadrukken de onder-zoekers het belang om de diversiteit van de verschillende typen politievrij-willigers te borgen.Tot slot stellen de onderzoekers voor om te komen tot een betere internebehoefteraming, zodat politievrijwilligers kunnen worden ingezet op deplekken en voor de doelen waar zij het meest kunnen ondersteunen.BeleidsreactieIk ben de onderzoekers erkentelijk voor de grondige maatschappelijkekosten-batenanalyse die zij hebben uitgevoerd. In het rapport dat hetonderzoeksbureau Atlas research heeft opgeleverd komt duidelijk naarvoren dat het opleiden en inzetten van politievrijwilligers leidt tot eenpositief baten en lasten saldo. Dit geldt voor elk van de vier typenpolitievrijwilligers. Mede op basis van dit onderzoek heb ik, samen met depolitie, politievakbonden en de Landelijke Organisatie van Politievrijwil-ligers geconcludeerd dat politievrijwilligers een waardevolle aanvullingzijn op de politieorganisatie, nu en in de toekomst.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 628, nr. 13202 In januari 2026 stelde de politie een herijkte visie op politievrijwilligersvast waarin de uitkomsten van dit WODC-onderzoek zijn betrokken. Indeze visie is de kwalitatieve en kwantitatieve meerwaarde van de inzet vanpolitievrijwilligers opgenomen. Hierin wordt onderstreept dat politievrij-willigers een onmiskenbare verbindende schakel vormen tussen de politieen de burger, aangezien zij midden in de maatschappij staan, actiefsignaleren wat er bij de burger leeft en als ambassadeur optreden voor depolitie in de samenleving. Daarnaast nemen politievrijwilligers professi-onele achtergronden, specialismes en ervaringen mee waarmee zij dewendbaarheid en slagvaardigheid van de politie in veiligheidsvraag-stukken vergroten en de politieprofessie versterken. Dit geldt zowel voorpolitievrijwilligers op straat als in de ondersteuning en bedrijfsvoering.Naast deze kwalitatieve meerwaarde hebben de politievrijwilligers ookeen kwantitatieve meerwaarde. Politievrijwilligers bieden ondersteuningaan beroepsmedewerkers. Relevant hierbij is dat politievrijwilligers altijdaanvullende capaciteit zijn. Het is een bewuste keuze om politievrijwil-ligers geen onderdeel te maken van de formatie en bezetting. De inzet vanpolitievrijwilligers is geen terugvaloptie om meer personele capaciteit tehebben voor reguliere taken.Met en op basis van deze herijkte visie op politievrijwilligers wordt ermomenteel gewerkt aan een bedrijfsplan politievrijwilligers. Hierin staatde inbedding van de politievrijwilliger in de politieorganisatie voorop.Daarnaast worden, op basis van deze visie, de maatregelen en acties inhet werkplan «Groeimodel politievrijwilligers» geprioriteerd. Een aantalvan deze maatregelen zijn al tot uitvoering gebracht, zoals het werven vanpolitiemedewerkers onder vertrekkende en pensioengerechtigdenberoepskrachten. Ook is recent de regelgeving aangepast zodat politievrij-willigers ook met een boa-aanwijzing kunnen worden ingezet. Dit nieuwtype politievrijwilligers wordt sinds eind 2025 geworven en opgeleid. In2026 worden vier klassen ATH-boa politievrijwilligers opgeleid voor inzetin de arrestantenzorg, op de meldkamer of voor intake en service in debasisteams. Voor de bekostiging van deze klassen is onder andere deincidentele bijdrage van 0,6 miljoen ingezet naar aanleiding van motieBikker c.s..3 Deze ATH-boa opleiding wordt grotendeels door de Politieaca-demie uitbesteed aan een externe partij.4 Daarnaast worden er ook vierklassen executieve politievrijwilligers met specifieke inzetbaarheidopgeleid in 2026. In het opleidingsbehoeftestellingsproces voor 2027worden politievrijwilligers expliciet meegenomen. Middels deze maatre-gelen blijft de politie investeren in het aantrekken van nieuwe politievrij-willigers in navolging van het WODC-onderzoek.De Minister van Justitie en Veiligheid,D.M. van Weel3Motie Bikker c.s., Kamerstuk 35 925 VI, nr. 84.4Over de afhandeling van deze motie is uw Kamer in het eerste Halfjaarbericht Politie 2023(Kamerstuk 29 628, nr. 1174, bijlage 1099178) geïnformeerd.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 29 628, nr. 13203