Verslag van de NAVO-top van 24-25 juni 2025

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202528 676NAVONr. 550 BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VANDEFENSIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 10 juli 2025Hierbij bieden wij u, mede namens de Minister-President, het verslag aanvan de NAVO-top van 24 en 25 juni 2025 te Den Haag.Tevens informeren wij u in deze brief over de wijze waarop het kabinetgestand heeft gedaan aan de motie van het lid Paternotte c.s. (Kamerstuknr. 28 676, nr. 522), de motie van het lid Yes¸ilgöz-Zegerius c.s. (Kamerstuknr. 28 676, nr. 542), de motie van het lid Dassen c.s. (Kamerstuk nr. 28 676,nr. 532) en de motie van het lid Eerdmans c.s. (Kamerstuk 28 676, nr. 528).De Minister van Buitenlandse Zaken,C.C.J. VeldkampDe Minister van Defensie,R.P. Brekelmans kst-28676-550ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5501 Verslag van de NAVO-top in Den Haag van 24 en 25 juni 2025 Op dinsdag 24 juni en woensdag 25 juni jl. vond de NAVO-top plaats inDen Haag. Deze NAVO-top markeert een nieuw hoofdstuk in de trans-Atlantische betrekkingen, waarin de Europese bondgenoten en Canadanadrukkelijk meer verantwoordelijkheid nemen binnen de NAVO voor huneigen veiligheid en afschrikking. Hiermee verstevigen we de Europesepilaar van ons bondgenootschap en verdelen we de lasten gelijkwaar-diger. Door een sterkere inbreng van de Europese bondgenoten bouwenwe, samen met de Verenigde Staten en Canada, aan een sterkere NAVO.In het licht van de dreiging van Rusland voor het Euro-Atlantischgrondgebied, heeft Nederland samen met de andere 31 bondgenotenafgesproken om de defensie-uitgaven en bredere veiligheid- en defensie-gerelateerde uitgaven te verhogen naar 5 procent van het bruto binnen-lands product. Inmiddels staan deze afspraken bekend als het The HagueDefence Investment Plan. Met deze afspraken is de NAVO in staat om decapaciteiten te verwerven die nodig zijn om de bondgenootschappelijkeafschrikking en verdediging te versterken.Met de brede steun in uw Kamer heeft Nederland een stevige positiekunnen innemen rond de nieuwe NAVO-norm. Ook als gastland van deNAVO-top heeft Nederland een onmisbare bijdrage geleverd aan dezebelangrijke en succesvolle bijeenkomst. Onze grote dank en waarderinggaat daarbij uit naar iedereen die zich heeft ingezet om deze tweedaagsetop succesvol, waardig, gastvrij, veilig en ongestoord te laten verlopen.Nederland heeft ook daarmee laten zien dat vrede en veiligheid onzeconstante aandacht vereisen. We hebben nationaal en internationaalonderstreept een betrokken en verantwoordelijke bondgenoot te zijn.OverzichtVoor het eerst in 76 jaar kwamen de NAVO-staatshoofden en regerings-leiders van de 32 bondgenoten bijeen in Nederland. Zij werden vergezelddoor de Ministers van Buitenlandse Zaken en de Ministers van Defensie.Tevens waren vertegenwoordigers van NAVO-partners Oekraïne,Australië, Japan, Nieuw-Zeeland, Zuid-Korea en de EU aanwezig.Op uitnodiging van Zijne Majesteit de Koning en Hare Majesteit deKoningin vond op 24 juni een diner plaats met de staatshoofden enregeringsleiders van de 32 NAVO-bondgenoten op paleis Huis ten Bosch.Tijdens dit diner waren ook NAVO-partners Oekraïne, Australië, Japan,Nieuw-Zeeland, Zuid-Korea en de EU aanwezig. De EU was vertegen-woordigd door de voorzitters van de Europese Commissie en de EuropeseRaad. Diezelfde avond kwamen de Ministers van Buitenlandse Zakenbijeen voor een werkdiner van de NATO-Ukraine Council (NUC), enkwamen de Ministers van Defensie samen voor een werkdiner van deNoord-Atlantische Raad (NAR). Op 25 juni kwamen deNAVO-staatshoofden en regeringsleiders bijeen in de Noord-AtlantischeRaad, waar de The Hague Summit Declaration werd aangenomen.Tijdens de NAVO-top vonden tevens twee officiële nevenbijeenkomstenplaats: het NATO Summit Defence Industry Forum (NSDIF) op 24 juni, enhet NATO Public Forum op zowel 24 als 25 juni. Dit publieksevenementvan de NAVO-top vond plaats gedurende de twee dagen van de top. Hetpublic forum werd georganiseerd door de NAVO en Nederland alsgastland, in samenwerking met de Atlantische Commissie, The HagueCentre for Strategic Studies (HCSS) en Instituut Clingendael. Hetevenement bracht regeringsleiders en staatshoofden, Ministers, experts,academici en maatschappelijke organisaties samen om te debatteren overTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5502 brede veiligheidsthema’s. De secretaris-generaal van de NAVO opende hetevenement, gevolgd door een keynote van de Minister-President. Op deagenda stonden de prioriteiten van de top, waaronder defensie-uitgaven,Oekraïne, defensie-industrie en weerbaarheid. De plaatsvervangendsecretaris-generaal van de NAVO sloot het programma af. Het NATOPublic Forum trok zeshonderd bezoekers uit NAVO-landen en partner-landen en was wereldwijd online te volgen.Naast dit officiële programma zijn er tal van andere bijeenkomstengeorganiseerd rond de NAVO-top. Een daarvan was het Defence Captainsof Industry Dinner dat door VNO-NCW samen met de Amerikaanse Kamervan Koophandel werd georganiseerd. Aan dit werkdiner namen deMinister en Staatssecretaris van Defensie evenals de Staatssecretaris vanBuitenlandse Handel deel. Gelijktijdig heeft de regering de NAVO-top ookbenut voor bilaterale ontvangsten van bondgenoten en partnerlanden,waaronder de Oekraïense president Zelensky, de Nieuw-Zeelandsepremier Luxon, de Canadese premier Carney en de Britse premierStarmer. De Minister-President had tevens, in het bijzijn van de Ministersvan Buitenlandse Zaken en Defensie, een bilateraal gesprek met deAmerikaanse president Trump.Defensie-uitgavenOp 25 juni vond de Noord-Atlantische Raad op het niveau van deNAVO-staatshoofden en regeringsleiders plaats. Deze NAR werd geopenddoor een publieke verklaring van de secretaris-generaal van de NAVO ende Minister-President. De bondgenoten spraken na deze verklaringen hunnationale interventies uit.Tijdens deze NAR is door 32 NAVO-bondgenoten een ambitieuzeverklaring met consensus aangenomen. Op voorstel van de secretaris-generaal van de NAVO is in deze The Hague Summit Declaration het TheHague Defence Investment Plan opgenomen: de nieuwe norm omstapsgewijs de defensie-uitgaven en de bredere veiligheid- en defensiege-relateerde uitgaven te verhogen naar 5 procent van het bruto binnenlandsproduct. Dit percentage is onderverdeeld in 3,5 procent voor defensie-uitgaven om de capaciteitsdoelstellingen te kunnen halen, en 1,5 procentvoor bredere veiligheid- en defensiegerelateerde uitgaven. Hierbij gaat hetonder meer om uitgaven ter bevordering van uitvoering van NAVO’sdefensieplannen en nationale plannen, het bevorderen van defensie-industrie en innovatie, het versterken van weerbaarheid en civieleparaatheid, infrastructuur en tegengaan van hybride acties. Stapsgewijsmoet deze norm in 2035 worden behaald waarbij deze afspraken in 2029,gelijktijdig met de capaciteitsdoelstellingen, geëvalueerd zullen worden.Nederland heeft volledige steun uitgesproken voor de nieuwe norm voordefensie-uitgaven en onderstreept dat deze uitgaven noodzakelijk zijnvanwege de dreiging vanuit Rusland voor de Euro-Atlantische veiligheiden de Russische aggressieoorlog in Oekraine.1 Europese bondgenoten enCanada benadrukten dat de verhoging noodzakelijk is in het belang van deeigen veiligheid. Er was grote eensgezindheid onder bondgenoten over deRussische dreiging, de noodzaak om als Europa en Canada meerverantwoordelijkheid voor de eigen veiligheid te nemen, de defensie-industrie op te schalen en de trans-Atlantische defensiesamenwerking teversterken. Ook werd door bondgenoten breed het belang van de steunaan Oekraïne herhaald en onderstreept dat ondersteuning van Oekraïneeen investering in de eigen veiligheid is, waarbij de noodzaak om delasten samen te dragen (burden sharing) algemeen werd benadrukt.1Kamerstuk 28 676, nr. 522, Kamerstuk 28 676, nr. 542 en Kamerstuk 28 676, nr. 533.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5503 In het kader van de Nederlandse inzet rond de nieuwe norm voordefensie-uitgaven heeft uw Kamer voorafgaande aan de NAVO-top demotie Eerdmans2 aangenomen. Deze motie verzoekt een publieksversievan de analyse waaruit de 3,5 procent van het bruto binnenlands productaan defensie-uitgaven voortkomt. Voor de onderbouwing van de 3,5procent verwijst het kabinet naar de Kamerbrief Financiële en PersoneleDoorrekening van de Capaciteitsdoelstellingen 2025 die onlangs naar uwKamer is verzonden.3 Hierin zijn de kosten berekend die gepaard gaanmet volledige invulling van de NAVO-capaciteitsdoelstellingen doorNederland. De capaciteitsdoelstellingen komen voort uit NAVO’sgerubriceerde verdedigingsplannen. Deze kunnen niet worden gederubri-ceerd. De kosten voor het invullen van de NAVO-capaciteitsdoelstellingenvoor Nederland weerspiegelen in brede zin de groeigebieden binnen deNAVO, te weten landmanoeuvre-eenheden, grondgebonden vuursteun-eenheden, enabling capaciteiten (onder andere logistieke en medischeondersteuning) en grondgebonden luchtverdediging. Naast een kwantita-tieve ophoging vraagt de NAVO in veel gevallen ook om groterevoorraden en een hogere gereedheid binnen alle domeinen.OekraïneIn de NAVO is blijvende aandacht voor de aanhoudende Russischeagressieoorlog tegen Oekraïne, en voor de noodzaak van de voortzettingvan de politieke, diplomatieke en militaire steun aan Oekraïne. Zo wordt inde The Hague Summit Declaration voortzetting van de steun aan Oekraïnegenoemd, wordt vastgesteld dat de verdediging van Oekraïne bijdraagtaan onze Euro-Atlantische veiligheid waartegen Rusland een lange-termijn dreiging vormt, en kan de militaire steun voor Oekraïne wordentoegerekend aan de verhoogde norm voor defensie-uitgaven.Nederland ziet de NAVO-Oekraïne Raad op 24 juni, evenals de aanwe-zigheid van president Zelensky en de Oekraïense Ministers van Buiten-landse Zaken en Defensie tijdens verschillende programma-onderdelenvan de NAVO-top, als een belangrijk signaal aan Rusland dat bondge-noten Oekraïne zullen blijven steunen in zijn strijd tegen de Russischeagressie. De NAVO-top in Den Haag bood daarnaast de gelegenheid vooreen lang bilateraal gesprek tussen president Trump en president Zelensky.NAVO-Oekraïne Raad op het niveau van de Ministers van BuitenlandseZakenDe noodzaak Oekraïne te blijven steunen en het belang van een duurzameen rechtvaardige vrede stonden centraal tijdens het werkdiner van deMinisters van Buitenlandse Zaken in de de NAVO-Oekraïne Raad. Inaanwezigheid van de EU Hoge Vertegenwoordiger (HV) voor hetBuitenland en Veiligheidsbeleid Kallas onderstreepte de OekraïenseMinister van Buitenlandse Zaken Sybiha de noodzaak van een staakt-het-vuren voorafgaand aan een vredesakkoord. Hij riep bondgenoten op ommeer economische en politieke druk uit te oefenen op Rusland. Nederlanden andere bondgenoten uitten hun waardering voor de Amerikaansediplomatieke inspanningen om tot vrede te komen en gaven aan geenvertrouwen te hebben in de intenties van Rusland om tot een duurzamevrede te komen. Nederland en veel andere bondgenoten onderstreeptentevens de noodzaak van voortzetting en snelle levering van steun aanOekraïne, alsook het opvoeren van de economische druk op Rusland.2Kamerstuk 28 676, nr. 528.3Kamerstuk 28 676, nr. 504.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5504 Steunpakket voor OekraïneIn het kader van onverminderde steun aan Oekraïne kondigde Nederlandtijdens de NAVO-top een nieuw steunpakket aan van 175 miljoen euro.Hiermee financiert Nederland radarsystemen voor de versterking van deOekraïense luchtverdediging, voertuigen voor gewondenevacuatie en eenophoging van de bijdrage aan het gemeenschappelijk fonds van de DroneCapability Coalition (DCC). Ook werd gemeld dat de contracten getekendzijn van het eerder aangekondigde Drone Line initiatief ter waarde van 500miljoen euro voor de levering van 600.000 drones in samenwerking metde Oekraïense defensie-industrie. Hiermee krijgt de industriesamen-werking volgens het Nederlandse government-to-business modelconcreet vorm. De secretaris-generaal van de NAVO kondigde vooraf-gaand aan de top aan dat de totale steun van NAVO-bondgenoten aanOekraïne dit jaar reeds optelt tot ongeveer 35 miljard euro.NATO Security Assistance and Training for Ukraine (NSATU)Nederland levert momenteel een bijdrage aan het Quick Reaction AlertAir-to-Air Refueling voor de NSATU. De Multinational MRTT Unit (MMU)heeft Nederland verzocht om de Multi Role Tanker Transport (MRTT)bijdrage aan NSATU met drie maanden te verlengen. Dit verzoek isgehonoreerd in lijn met de Nederlandse ambitie om Oekraïne op langetermijn te blijven steunen. De huidige bijdrage is verlengd tot en met31 augustus 2025.Capaciteitsdoelstellingen en defensie-industrieNoord-Atlantische Raad op het niveau van de Ministers van DefensieOok de Ministers van defensie spraken over de noodzaak van voortgezettesteun aan Oekraïne en de noodzaak daarbij om de lasten samen te dragen(burden sharing) tijdens hun werkdiner op 24 juni. Op uitnodiging van deNAVO, was Nederland als gastland van de NAVO-top voorzitter van ditwerkdiner, waarin de implementatie van de capaciteitsdoelstellingen 2025(CT25) centraal stonden. Deze doelstellingen zijn tijdens de bijeenkomstvan de NAVO-ministers van Defensie van 5 juni jl. bekrachtigd.De bondgenoten spraken over het belang van en de mogelijkheden voorhet versnellen van de realisatie van de capaciteitsdoelstellingen,waaronder: frontloading en (private) voorfinanciering van de industrie, hetversimpelen van bureaucratie en/of aanpassen van inkoopregels, meerinvesteren in (dual-use) innovatie, slimmere EU-NAVO samenwerking enbeter gebruik van EU-instrumenten. Daarnaast werd ook benoemd datnaast onderlinge concurrentie veel meer internationale coördinatie moetplaatsvinden, zowel op het gebied van vraagbundeling als investeringenin productiecapaciteit. In het kader van interoperabiliteit werden bench-marks in de industrie en gezamenlijke aanschaf genoemd. Ook werdencoproductie met de Oekraïense industrie en de potentie van intensieveresamenwerking met Oekraïne door diverse bondgenoten aangehaald:inzetten op deze punten draagt tevens bij aan de voortzetting van steunaan Oekraïne. De bondgenoten spraken uit dat de implementatie van deCT25 hoge prioriteit heeft om de bondgenootschappelijke afschrikkingverder te versterken.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5505 NATO Summit Defence Industry ForumIn het licht van de noodzaak om de defensie-industrie op te schalen,organiseerden de NAVO en het Ministerie van Defensie op 24 juni hetNATO Summit Defence Industry Forum (NSDIF), in samenwerking metVNO-NCW en het Ministerie van Buitenlandse Zaken.Het NSDIF bracht vertegenwoordigers van de defensie-industrie, deNAVO, experts, Ministers van defensie en partners als Oekraïne, deIndo-Pacific partners en de EU samen om een impuls te geven aan eensnelle en duurzame opschaling van de trans-Atlantische defensie-industrie. De deelnemers bogen zich over concrete beleidsaanbevelingenop het gebied van onder meer gezamenlijke productiecapaciteit entoeleveringsketens, toegang tot financiering, de snelle invoering vaninnovatieve oplossingen, nieuwe technologie en hybride dreigingen, ende toenemende rol van de commerciële ruimtesector.Het NSDIF bood een uitstekende kans om de synergie tussen de NAVO enEU te tonen, zowel met toespraken als in het gesprek tussen de secretaris-generaal van de NAVO en de voorzitter van de Europese Commissie.Daarnaast namen beiden samen het podium met de Oekraïense presidentZelensky, voordat ook hij een speech gaf. Daarin onderstreepte depresident dat Oekraïne een belangrijke partner voor de veiligheid vanEuropa is, met een aanzienlijke en innovatieve defensie industrie. Namenshet bedrijfsleven uit de gehele NAVO regio bood VNO-NCW daarbij eenambitieuze intentieverklaring aan de secretaris-generaal van de NAVOaan, waarin ingezet wordt op grotere productie, innovatie en financieringin partnerschap.Tevens werd een publieke versie van het Defence Production Action Plan(DPAP) gepresenteerd. Het DPAP stelt de industrie in staat beter aan tesluiten op NAVO-behoeften en investeringen doelgericht te plannen. Hetdoel is uitwisseling van best practices voor de inkoop en contractering enhet genereren van een overzicht van investeringen in en uitbreiding vanindustriële productiecapaciteit.Nederland moedigt al deze inspanningen tot vraagbundeling en gezamen-lijke inkoop aan. Dit bevordert de interoperabiliteit tussen bondgenoten enlevert schaalvoordelen op. Om internationale vraagbundeling te realiserenwerkt Nederland aan de oprichting van een government-to-governmentoffice. EU-NAVO samenwerking en vraagbundeling is wat Nederlandbetreft essentieel voor snelle opschaling.Overige besluitenTijdens de NAVO-top is ook een nieuwe strategie voor de aanpak vanhybride dreigingen aangenomen. Met het oog op toenemende hybridedreigingen voorziet de strategie het bondgenootschap van structuren enmiddelen om hybride campagnes beter af te kunnen schrikken en deimpact hiervan te verminderen. Hierbij is in het bijzonder oog voorescalatie van de Russische hybride campagne, gericht op het destabili-seren van de samenlevingen van bondgenoten en ondermijning van desteun aan Oekraïne. Bondgenoten onderstreepten het belang vanvoorbereiding op zogeheten information threats, cyberaanvallen,beschadiging van kritieke infrastructuur, sabotageacties, en inzet vaneconomische middelen om onze veiligheid te ondermijnen.Bondgenoten hebben tevens ingestemd met verdere stappen in hetverbeteren van het beleid op geïntegreerde lucht- en raketverdediging vande NAVO (Integrated Air and Missile Defence, IAMD). Dit zal deTweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5506 afschrikking vanuit het bondgenootschap versterken en de NAVO in staatstellen om schaarse IAMD-middelen efficiënter te gebruiken.Tot slot: Woord van dankDeze historische NAVO-top is een groot succes geworden dankzij de inzetvan velen uit heel Nederland. Ook de goede samenwerking tussen ondermeer de politie, krijgsmachtdelen, NCTV en de inlichtingendiensten,Rijkswaterstaat, Schiphol, de gemeenten Den Haag, Haarlemmermeer enRotterdam en alle betrokken ministeries heeft aan dit succes bijgedragen.Onze grote dank en waardering gaat uit naar allen.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 28 676, nr. 5507