Stand van zaken kredietverlening

31371KredietcrisisNr.222BRIEFVANDEMINISTERSVANFINANCIËN,ENVANECONOMI-SCHEZAKENAandeVoorzittervandeTweedeKamerderStaten-GeneraalDenHaag,24juni2009Indezebriefzalwordeningegaanopdestandvanzakenronddebancairekredietverleningaanbedrijven.Ookzullenenkeleonderwerpendiehieraanrakenindebriefwordenbesproken.Dezeonderwerpenzijnaandeordegeweesttijdenshetspoeddebatkredietverleningd.d.20mei2009.Metdezebriefvoldoenwijaande(nog)openstaandetoezeggingenuitdatdebat,tevensvoldoetdeministervanFinanciënaanzijnnogopenstaandetoezeggingenuithetvragenuurtjevan12meijongstleden(HandelingenderkamerII,vergaderjaar2008–2009,nr.84,blz.6398–6402).CijferskredietverleningDeNederlandscheBankpubliceertmaandelijksmonetairestatistiekenoverdebalansstandenvanbankeninNederland.Hieruitblijktdateindapril2009hettotaalaanuitstaandekredietenaanNederlandseniet-financiëlebedrijvenruimEUR296miljardbedroeg1.TotdezecategoriebehoortondermeerEUR35miljardaanuitstaandeleningenaanniet-financiëlepubliekevennootschappen2,dieindezebeantwoordingvoordevolledigheidzullenwordenmeegenomen.Uitdezebalansstatistiekenkunnenkredietgroeicijferswordenberekend.Daarbijmoetrekeningwordengehoudenmeteenaantalcorrecties.OpdezecorrectiesisindebriefaandeKamervan15mei20093uitgebreidingegaan.Hetbetrefteentweetalcorrecties.Ominzichttekrijgenindegroeivandebancairekredietverleningdientdereeksgecorrigeerdtewordenvoordeinvloedvanhetsecuritiserenvanuitstaandeleningenenhetterugnemenvaneerdergesecuritiseerdeleningen.Securitisatieishetproceswaarmeeactiva,inditgevalverstrekteleningen,vandebalanswordengehaalddoordezeteverkopenaaneenderde,nietbancaire,entiteit.Wanneereenuitstaandeleninggesecuritiseerdwordt,verdwijntdezevandebalansvandebank.Daarmeelijkthetalsofhettotaalvanuitstaandeleningenisgedaald,maarditisnietterecht.Deleningbestaatimmersnogsteeds.DaarbovenopiseentechnischecorrectienoodzakelijkTweedeKamerderStaten-Generaal2Vergaderjaar2008–2009KST1326370809tkkst31371-222ISSN0921-7371SduUitgevers’s-Gravenhage20091ZieDNBwebsiteonderStatistiek,Financiëleinstellingen,Banken,Binnenlandsbankbedrijf(monetair),Tabel5.2.1.2Ditzijnbedrijvenmetwinstoogmerkwaar-overoverheidsinstellingenzeggenschaphebben,zoalsSchipholendeNederlandseSpoorwegen.3KamerstukkenII,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.182.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.2221 omrekeningtehoudenmetreeksbreuken.Degroeireeksdieresteertnadezecorrectiesisweergegevenintabel1entevenstevindenopdewebsitevanDeNederlandscheBank1.Uittabel1blijktdathetgroeipercentageoverapril0,4%bedraagtt.o.v.maart.Debijbehorendegrafiek1geefteenbeeldvandekredietgroeiovereenlangeretermijn.Uitgrafiek1blijktdatdezakelijkekredietgroeioverheel2008ruim12%bedroeg.Ditiswatlagerdanin2007,toendegroeibijna14%bedroeg,maarerwasoverhetgehelejaar2008sprakevaneenforsegroeivandekredietverlening.Hetalgemenebeelddatuitdemeestrecentecijfersnaarvorenkomt,isdatdekredietverleningaanniet-financiëlebedrijveninNederlandsindsseptember2008noginbeperktematetoeneemt.Dejaar-op-jaar-groeiisinapril2009gedaaldtot8,1%.Demaand-op-maand-groeibedraagtsindsseptembergemiddeld0,4%tegenovereengemid-deldevan1,5%indeeersteachtmaandenvanvorigjaar.Tabel1.Procentuelegroeivanbijbankenuitstaandkredietvolumeniet-financiëlebedrijven(gecorr.voorbreukenensecuritisaties),bron:DNB.sep-08Oct-08nov-08dec-08jan-09feb-09mar-09apr-09Jaar-op-jaar14,313,113,812,112,411,89,18,1Maand-opmaand–0,30,60,1–0,31,80,8–0,20,4Grafiek1:Groeivanbijbankenuitstaandkredietvolumeniet-financiëlebedrijven(gecorr.voorbreukenensecuritisaties),DNB.Demaandrealisatiesuittabel1engrafiek1wordendoorDNBsinds2003geregistreerd,kwartaalrealisatiesechteralvanaf1990.Ingrafiek2isdekwartaalgroeivanhetzakelijkkredietvolumevan1990tothedenweerge-gegeven.Dekwartaalreeksisgecorrigeerdvoorsecuritisatiesenbreuken.Invergelijkingmetdesituatiein2002/2003,toenhetzakelijkekrediet-volumeenkelekwartalenafnam,houdtdekredietverleningvooralsnoggoedstand.Eind2003wasdekredietomvangnagenoeggelijkaaneenjaareerder.Inapril2009bedraagtdekredietgroeitenopzichtevaneenjaareerdernogmeerdan8%(ziegrafiek2).Ditisdesteopvallenderdaardeeconomischegroeiindeperioderond2002/2003ietsbovende0%lag,terwijldezeditjaarveelnegatiever,volgensdelaatsteCPBvoorspelling–43⁄4,zaluitkomen.Ermoetwordenaangetekenddatditverschilmede1ZieDNBwebsiteonderStatistiek,Financiëleinstellingen,Banken,Binnenlandsbankbedrijf(monetair),Tabel:KredietverleningdoorNLMFI’saannietfinanciëlebedrijveninNederland,gecorrigeerdvoorsecuritisatiesenbreuken.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.2222 wordtveroorzaakt,doordatin2002allangersprakewasvaneendalendetrend,terwijlin2008eenopgaandetrendwordtdoorbroken.Inhethuidigejaar-op-jaargroeicijferwerktdesterkegroeiuitdeeerstehelftvan2008nogdoor.Ookdecijfersoverdekomendemaandenzijndusvangrootbelangvoordeontwikkelingopdekredietmarkten.Opbasisvandehuidigeinzichtenisbijdecijfersdusaantetekenendateenverderedalingvandekredietgroei,enzelfseenkrimp,nietvaltuittesluiten.Ooktijdenseerdereperiodenwaarindeeconomischegroeivertraagde,wasersprakevankwartalenvankrimp.Grafiek2:Groeivanbijbankenuitstaandkredietvolumeniet-financiëlebedrijven,kwartaalcijfersgecorrigeerdvoorsecuritisaties,bron:DNB.Voorverderinzichtindeontwikkelingvandekredietverleningisintabel2engrafiek3dehoeveelheidbancairkredietaannietfinanciëlebedrijvendieisovereengekomenondernieuwecontractenweergegeven.Erissprakevannieuwecontractenalsdebankmethaarklantenderenteopnieuweleningenvoorheteerstovereenkomt.Daarnaastisvannieuwecontractensprakealseropnieuwonderhandeldwordtoverbestaandeleningen.Dezestatistiekbiedt,naastinformatieoverderenteontwikkelingopnieuwecontracten,ookinformatieoverdehoeveelheidnieuwafge-slotenkredieten.Viadezestatistiekwordtbeoogdantwoordtegevenopdevraaghoedehoeveelheidnieuwekredietenzichontwikkelt.Destatis-tiekzoukunnenwordenbeschouwdalseenvroegeindicatorvandekredietgroei.Immershetafsluitenvannieuwecontractenhoeftnognietindezelfdemaandtotwerkelijkekredietverleningteleiden,maarzaldatopeenlatermomentweldoen.Dewaardevandezestatistiekligtbeslotenindeontwikkelingervanennietindeabsolutebedragen.Debedragenwordennamelijkenigszinsvertekend.Zoleidenreedsbestaandeleningendieheronderhandeldworden,bijvoorbeeldquarentevasteperiode,toteentellingalsnieuwcontract.Hetisdevraagofdezenieuwecontractenookaltijddaadwerke-lijkzijnaantemerkenalsnieuwkrediet.Uittabel2blijktdathetkredietvolumedatisovereengekomenondernieuwecontractengedaaldissindsseptembermaarsindsdejaarwisse-lingweerlichtgroeit.Hierbijvaltaantetekenendatinaanloopnaardekredietcrisishetkredietvolumeondernieuwecontractenzeersterksteeg(ziegrafiek3).Dedaaropvolgendeafnametussenseptemberendejaar-TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.2223 wisselingisgegevendeverdiepingvandekredietcrisisindieperiode,tebegrijpen.Tabel2.Niveauvanbancairekredietverleningaanniet-financiëlebedrijvenondernieuwecontracten,bron:DNB.Maandjan-03jan-04jan-05jan-06jan-07jan-08sep-08jan-09feb-09mrt-09Niveauinmln.€1063291451090113465123941376416726145081458414638Grafiek3.Niveauvanbancairekredietverleningaanniet-financiëlebedrijvenondernieuwecontracten,bron:DNB.Zoalsaangegevenkennendecijfersoverdebancairekredietverleningaanniet-financiëlebedrijvenondernieuwafgeslotencontractenbeperkingenenmoetendezemetdenodigevoorzichtigheidwordengebruikt.Deson-dankslijkendecijfersoverhetverlenenvankredietenvoorlopiggeenaanleidingtegevenomteconcluderendatersprakeisvaneenopval-lendedalinginkredietverlening.Erissprakegeweestvaneenneer-waartseniveaucorrectienadeverdiepingvandekredietcrisis,maarhetniveauisinhistorischperspectiefbeziennogsteedshoog.Opbasisvandezestatistiekenlijktergeenspraketezijnvanstagnatievandebancairekredietverlening.Ditneemtnietwegdathetkabinetonderkentdathetmeerbedrijvenmoeilijkerkanzijngewordenomkrediettekrijgen.Ditblijktookuittweerecenteenquêtes.DeConjunctuurenquête(COEN)overhettweedekwar-taalvan2009laatziendatbedrijvenhetmindermakkelijkverkrijgenvankredieteenbelangrijknegatiefeffectvandecrisisvinden.Zowelinheteerstealshettweedekwartaalheefteenvijfdevandebedrijvendaarhindervan.DaarnaastblijktuiteenenquêtevanDeloitteonderCFO’svan54groteNederlandsebedrijvendatzijzoweldeprijsalsdebeschikbaar-heidvankredietenopditmomentproblematischvinden.Hetkabineterkenthetbelangvaneengezondekredietverleningaanbedrijven.HiertoeheefthetKabinetreedsondersteunendemaatregelengenomen,ziebriefvan16januari.Hoewelhetbegrijpelijkisdatbankenonderdehuidigeomstandighedenvoorzichtigheidbetrachtenbijkrediet-verstrekkingenheteigenlijkveelalondoenlijkisvoordeoverheidomindezenvasttestellenwatredelijkennietredelijkis,zienwijindebeschik-bareinformatiewelredenomdesituatierondkredietverleningnauwlet-tendindegatentehouden.Verderemaatregelenzijnindatlichtnietuitgesloten.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.2224 SectoraleontwikkelingOversectoraleontwikkelingvandekredietverleningisweinigopenbareinformatievoorhanden.WelisonderzoekvanEIMbeschikbaar.DezeEIMmonitoriseenenqueteonderbedrijven.Uitdezemonitorblijktdatdebouwendeindustrierelatiefveelproblemenondervindenbijkrediet-aanvragen,endanmetnamedebedrijvendieeenrelatiefsnelleontwikke-lingdoormaken.Ditzijnookdesectorendiequabedrijvigheidrelatiefhardgetroffenwordenineenperiodevantegenvallendeeconomischegroei,zekerwanneerhierbijdewoningmarktstagneert.EIMwerktmomenteelaaneenupdatevanhaaronderzoekwaarbijookaandachtwordtbesteedaansectoraleontwikkelingen.HetKabinetzaluderesul-tatenvanditonderzoekinjulidoentoekomen.Ookdeopenbareinformatieoverontwikkelingnaargroottevandeleningisbeperkt.UitDNB-cijfersblijktdatdenieuweleningenmetrespectievelijkeenkleineredanwelgrotereomvangdan€1miljoenallebeizijnafge-nomensindsdezomervan2008,waarbijaangetekendkanwordendatdeomvangvandenieuwekredietverstrekkingvoorkleinereleningendelaatstemaandenverderafneemt,terwijlhetniveauvoordegrotereleningenminofmeerstabiliseert.Grafiek4:Niveauvanbancairekredietverleningaanniet-financiëlebedrijvenondernieuwecontractenmetomvanggroter/kleiner€1mln*,bron:DNB.*Betreftgesommeerdebedragvanallenieuweleningen(linkerasleningengroterdan€1mln).InternationaalbeeldDekredietverleningvanbankenheeftookeeninternationaledimensie,hiernaarwerdtijdenshetspoeddebatexplicietgevraagddoorhetlidKos¸erKaya.Omdezedimensieteillustrerenisintabel3weergegevenhoeveelkredieteninNederlandgevestigdebankenverlenenaannietfinanciëlebedrijvenbinnenNederlandenhoeveelaannietfinanciëlebedrijvengevestigdindeEurozone.Dezecijfersbetreffenbalansstandenvanbankenenzijnnietgecorrigeerdvoortrendbreukenofsecuritisatie-effecten.HieruitvaltafteleidendatinNederlandgevestigdebankenveruithetmeestekredietverlenenbinnenNederlandenslechtsbeperktaannietfinanciëlebedrijveninanderelandenvandeEurozone.Ookiszichtbaardatditgeennieuwetrendis,hiervanwasookvoordeverdiepingvandekredietcrisisalsprake.Bovendieniseenstabilisatievandekredietverle-ningindelaatstemaandenzowelindecijfersvoorNederlandalsindievoordeoverigeEurozonezichtbaar.Hetverschilmetdeeerdergenoemdestatistiek(tabel1)zitinhetfeitdatdecijfersintabel3ongecorrigeerdzijn.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.2225 Tabel3:Uitstaandkredietvolumebijbankenaanniet-financiëlebedrijveninmld.€,nietgecorrigeerdvoorsecuritisatieentrendbreuken,bron:DNB.jan-07jan-08jan-09feb-09mrt-09apr-09NL243248297299298296Eurozone,excl.NL,192737353535Inhetvervolgvandebriefzalzoalstoegezegdwordeningegaanopdevolgendeonderwerpen:•RolvanAlternext•RolvanPensioenfondsen•Exportkredietverzekering•Procycliciteitvankapitaaleisen•Concreteentoetsbareeisenaangaandekredietverleningbijnieuwesteunaanbanken•StandvanzakenextrakredietverleningdoorING•HogespaarrentesinNederlandRolvanAlternextDeheerTangvroegnaardekredietverleningdoorAlternext.Alternextiseenbeursvoorkleinereondernemingen.Deondernemingenkunnenviaeenbeursgang,waarvoorminderformaliteitengeldendanvoorbijv.Euronext,kapitaal–eigenvermogen–aantrekken.Alternextspeeltderhalvegeenrolindekredietverleningaanbedrijvenenheeftdaartoeookgeeneigenvermogenaangewend.Vanzelfsprekendkaneenbeursgangbedrijvenaanvermogenhelpenendaarmeeeenbijdrageleverenaanhetverminderenvandefinancierings-behoefte.TotnutoezijnerslechtstweeondernemingenaanAlternextgenoteerd.Hetisdevraagofermeerderebedrijvenbereidzullenzijndezewegtekiezenvoorhetverwervenvanfinanciëlemiddelen.HetkamerlidTangheefteenamendementingediendombeleggingenopdeAlternextbeursfiscaaltefaciliteren.UitinformelesonderingblijktdatdeEuropeseCommissiederegelsvoorstaatssteunstriktinterpreteert.SlechtsvoorondernemingendievoldoenaandeEuropesecriteriavoorhetMKB,issteun(voorrisicokapitaal)toegestaan,mitsaandegesteldevoorwaardenisvoldaan.DezevoorwaardenzijndermatebeperkenddatdaarmeenaaronzeinschattingeenmaatregelzouresulterendiegeenechtestimulansvormtvoorAlternext.DaarmeeisgezegddatAlternextnaarverwachting,zekerinhethuidigebeursklimaat,geenrolvanbetekeniszalkunnenspelenwaarhetinvullingvandefinancieringsbehoeftevanhetMKBbetreft.RolvanPensioenfondsenPensioenfondsenzijn,netalsandereinstitutionelebeleggers,belangrijkeinvesteerdersinNederlandenkunnenvoorNederlandseondernemingen,waaronderookbegrepenfinanciëleinstellingendiekredietenuitzetteninNederland,verstrekkersvanzoweleigenvermogenalsvreemdvermogenzijn.Hetkaderwaarbinnenpensioenfondseninvesteringenaangaanvolgtuitwet-enregelgevingenafsprakentussensocialepartners.UitdePensioenwetendeWetverplichteberoepspensioenregelingvolgtdatpensioenfondseneenbeleggingsbeleiddienentevoerendatinovereen-stemmingismetdezogenaamde«prudentperson»regel.Dezeregelhoudtondermeerindatpensioenfondsenbeleggingen(louter)kunnenaangaaninhetbelangvanaanspraak-enpensioengerechtigdenopeenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.2226 zodanigewijzedatdeveiligheid,dekwaliteit,deliquiditeitenhetrende-mentvandeportefeuillealsgeheelzijngewaarborgd.Bijhetaangaanvannieuwebeleggingenzullenpensioenfondsenbovendiendefinanciëlesituatiemoetenmeewegenwaarinzezijngeraaktdoordefinanciëlecrisis.Investeringendiehetrisicoprofielvaneenportefeuillevergrotenkunnenthansbijvoorbeeldmoeilijkteverenigenzijnmethetbeheersenvanrisico’sindeherstelplannen.Indienpensioenfondsenbinnenhunafwegingskadervoorhetaangaanvanbeleggingenmogelijkhedenzienvoorinvesteringendieeenbrederpubliekbelanggediendzijn,danstaatdeoverheidhierpositieftegenovereniszijbereidhierovermetpartijentespreken.Datgeldtookvoorandereinstitutionelebeleggers.Eenaandachtspunthierbijbetreftdeverschil-lendeverantwoordelijkhedenvandeoverheid,alsbelangenbehartigervandebelastingbetaler,hetbedrijfsleveneninstitutionelebeleggerswaar-onderpensioenfondsen.Voorinstitutionelebeleggersgeldtdatinveste-ringenaantrekkelijkmoetenzijnvanuithetperspectiefvanhetgevoerdebeleggingsbeleid.Voorpensioenfondsengeldtdatinvesteringenookinhetbelangvandedeelnemersmoetenzijn.ExportkredietverzekeringMevrouwGesthuizenvroegomeenstandvanzakenronddeuitbreidingvandeexportkredietverzekering(EKV).OpditmomentwordterinoverlegmetVNO-NCW,branche-organisatiesenverzekeraarsgewerktaanmoge-lijkeaanvullendemaatregelenomdekredietverzekeringvoorbedrijventeondersteunen.Hetvoorstelhieroverwordtzeerbinnenkortinhetkabinetbesproken.Uzulthierovervoorhetreceswordengeïnformeerd.ProcycliciteitvankapitaaleisenDeheerTangvroegomdegedachtenvandeMinistervanFinanciënronddeprocycliciteitvandevormgevingvankapitaaleisenonderBaselII.Hieroverhetvolgende.Devereistekapitaalbuffervaneenbankwordtvastgesteldopbasisvanhetrisicoprofielvandebancaireactiva.Tijdenseeneconomischelaagconjunctuurneemtdekansopbedrijfsfaillissemen-tentoe,waardoorhetrisicoprofielvandebancaireuitzettingenstijgt.Eenhogerrisicoprofieldwingtbankenertoeommeerbufferkapitaalaantehoudenhetgeenbelemmerendkanwerkenophetvermogenomkredietenteverstrekken.Hierbijkaneenzichzelfversterkendeffectoptredenwaarbijeeneconomischeteruggangkanwordenversterkt.ReedsbijhetontwerpvanBaselIIisdepotentiëleprocyclischewerkingvanhetraamwerkonderkend.Nogvoordeintroductievanhetraamwerkzijneraanpassingendoorgevoerddiehetprocyclischeeffectvermin-deren,zonderdatdaarbijbeoogdisomdeprocycliciteitvolledigopteheffen.Debancairesectorisimmerseenconjunctuurgevoeligesector,waardoordeprocycliciteitinfeiteeenonderdeelvanhetbusinessmodelis.Ingoedetijdeniseenbankeerderbereidkredietteverlenendaninslechtetijden.Watwegezienhebbenindefinanciëlecrisisisdatbankenstructureeltelagebuffershebbenaangehoudeningoedetijden,omookinkwadetijden,zoalsdehuidige,voldoendezekerheidtekunnenbiedenaanburgersenmarktpartijen.Hetverminderenvanprocycliciteitvanhetbancairetoezichtbestaaternaaronzemeningdanookuitdatweerzorgvoordragendatbanken,wanneerhetherstelvandeeconomiebegonnenisdekapitaalsbufferszodanigaanzuiveren,datzeineenvolgendeneergaandeconjunctuur,TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.2227 betertegeneenstootjekunnen.Indekabinetsvisieopdetoekomstvandefinanciëlesector,zalhetkabinethierverderopingaan.ZoalseerderistoegezegdzaldezevisiebinnenkortnaardeTweedeKamerwordenverzonden.ConcreteentoetsbareeisenaangaandekredietverleningbijnieuwesteunaanbankenHetKamerlidmevrouwSapheefterinhaarmotieopaangedrongenom,bijeventuelenieuwesteunoperaties,concreteentoetsbareeisenaanbankentestellenommeerkredietenbinnenNederlandteverstrekken.Hieroverkanikhetvolgendeopmerken.VanwegeEuropeesrechtelijkeimplicatieskunnendergelijkeeisennietwordenopgenomenindevoor-waarden.BinnendegeheleEuropeseUnieisersprakevanvrijverkeervangoederen,personen,dienstenenkapitaal.Hetopnemenvanbepa-lingeninsteunactieswaarinvanbankengeëistwordtdatzijdekredietver-leninginNederlandopbepaaldetoetsbarewijzezullenvergroten,isinstrijdmethetvrijverkeervankapitaal(artikel56EG)endaarmeeontoe-laatbaar.Devergrotekredietverstrekkingkomtdanimmersalleendeeigenmarkt,ennietdegeheleEuropesemarkttengoede.InlijndaarmeebeschouwtdeEuropeseCommissiesteunactiesdanookeerderalsontoe-laatbarestaatssteunindiendaarinbepalingenzijnopgenomendiedestrekkinghebbendeeigenmarkt,ennietdegeheleEuropesemarkt,tebevoordelen.Hoemeerenhoepreciezerdergelijkebepalingenzijnopge-nomenineensteunactie,hoeeerderdeEuropeseCommissiedesteun-actiealsontoelaatbarestaatssteundieonverenigbaarismetdegemeen-schappelijkemarktzalbeoordelen.Hieruitvloeitvoortdathetnietmogelijkisombijsteunoperatiesaanbankenconcreteentoetsbareeisentenaanzienvanhunkredietverstrek-kingopteleggen.InhetgevalvanINGheeftINGzichtentijdevanhetsluitenvandeback-upfacilityzelfgecommitteerdom€25miljardextrakredietteverlenenaanconsumentenenbedrijventegenmarktconformecondities.DitcommitmentvanINGisvanwegevoornoemderedenenechternietrechtensafdwingbaar.Ditzelfdezalgeldenvooreventueletoekomstigesteunactiesaanwelkeinstellingdanook.StandvanzakencommitmentkredietverleningdoorINGOp26januari2009slotenINGendeNederlandseoverheideenovereen-komstvooreenzogenoemdeilliquidassetsback-upfaciliteit.AlseenonderdeelvandezeovereenkomstheeftINGzichgecommitteerdomEUR25mrdtegenmarktconformevoorwaardenbeschikbaartehebbenomdegroeivandeNederlandsekredietverleningaanbedrijvenenparticulieren(inclusiefhypotheken)teondersteunen.UiteraardisINGdaarbijmedeafhankelijkvandevraagnaarkredietvanuitconsumentenenhetbedrijfs-leven.OmdatheteencommitmentvanINGzelfbetreftzijnhieraandoordestaatgeenvoorwaardenverbonden.€25mrdkomt,globaalgenomen,overeenmetongeveer10procentvandetotaalinNederlanduitstaandeleningen-portefeuillevanINGaanzakelijkeenparticuliereklanten,gedurendeeenkalenderjaar.DeTweedeKamerheeftgevraagdominzichttekrijgenindeontwikkelingvandekredietverlening.Indeperiodevanjanuaritotenmetapril2009heeftINGintotaalvoorcaEUR8,8miljardaankredietenverstrektdieonderditcommitmentvanINGvallen.VanditbedragisongeveerEUR4,4miljardaanhypotheken,caEUR1,5miljardaanhetgrotebedrijfsleven(zgn.corporates)enderestaanhetmidden-enkleinbedrijftoetewijzen.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.2228 BijdemonitoringisuitgegaanvandedoorINGbeschikbaargesteldekredieten(limieten)ennietvandematewaarindeklantdiebeschikbaargesteldefinanciëlemiddelenookdirectbenut(«trekt»).Nietmeegenomenzijnleningenaancommerciëlebanken,deNederlandseStaat,DNBenintercompanyleningen.Voortszijnuitgeslotengeldmarktdeposito’smetanderefinanciëleinstellingenengrotebedrijven(meteeneigentreasury),evenalsinvesteringeninschuldpapierenanderefundinginstrumentenzoalsobligaties,commercialpaper,aandelenenandereopenbaarverhandelbarewaardepapieren.HetgaatduskortgezegdomnieuwekredietenenkredietlijnendieINGmetparticulierenofbedrijveninNeder-landovereenisgekomen.OverigenswijstINGnogophetmoeilijkeeconomischeklimaat,datertoeleidtdatveelbedrijvenenconsumenteninvesteringen(overnames,hypo-theken)uitstellenwaardoorerduidelijksprakeisvaneenterugvalvankredietaanvragentenopzichtevandevoorgaandeperiode.INGheeftdecriteriawaaropkredietaanvragenwordenbeoordeeldnietgewijzigd,maarhetsterkverslechterdeeconomischeklimaatheefterweltoegeleiddatdekredietrisico’szijntoegenomen.Datvertaaltzichvervolgensinhogerekostenendevraagomaanvullendezekerheden.HogespaarrentesinNederlandIndebeantwoordingvandeKamervragenvanhetlidTangoverdehogespaarrentesinNederlandisaangegevendatdespaarrentesinNederlandgemiddeldhogerzijndaninBelgië,DuitslandenhetEurogebied1.Wanneeronderscheidwordtgemaaktnaarsoortspaarrente,kantenaanzienvandehoogteverschillenmetomringendelandeneenonder-scheidwordengemaakttussenenerzijdsderenteopgiraledeposito’senanderzijdsderentesopvrij-opneembareentermijndeposito’s(totéénjaar)(ziegrafieken5totenmet7).Destatistiekentonendatdegemid-delderenteopgiraledeposito’sinNederlandstructureellagerligtdanindeonsomringendelanden.Degemiddelderentesopvrij-opneembareentermijndeposito’sinNederlandzijndaarentegennietlagerdanindeonsomringendelanden.Watdezelaatstetweerentesbetreft,latendeverschil-lentussendeNederlandserentesendebuitenlandserenteseenvolgendeontwikkelingzien.Deverschillenzijnoverdeperiodevanheteerstekwar-taal2003totenmethetderdekwartaal2008gestaagafgenomen(hetverschiltenopzichtevanhetEurogebiedisvoorvrij-opneembaredeposito’svan0,7%totongeveer0,0%entermijndeposito’svan0,4%totongeveer0,0%afgenomen)2.Deafgelopenperiodezijnbeiderentesgedaald,waarbijzijopgemerktdatderenteinNederlandminderisgedaalddanindeonsomringendelanden,waardoorhetrenteverschilweerietsistoegenomen.UitdestatistiekenblijktdatdespaarrenteverschillentussenNederlandendeonsomringendelandeneenlangeregeschiedenishebbendandehuidigekredietcrisis.Eendeelvandeverklaringvoorhetrenteverschilopvrij-opneembaredeposito’stussenNederlandenBelgiëligtindegebruiktestatistieken.ZoalsookaangegevenindebeantwoordingvandeKamervragenvanhetlidTangoverdehogespaarrentesinNederland,vertekenendeBelgischestatistiekenvanwegeeenvaakgebodengetrouwheidspremievan0,5–1,0%,dienietindeofficiëlestatistiekenisopgenomen3.DitverklaartechterslechtseendeelvanderenteverschillentussenNederlandenomringendelanden.Hetisnietmetzekerheidtezeggenwelkeredenentengrondslagliggenaandeoverigerenteverschil-len.EeneerstemogelijkeredenligtindematevanconcurrentietussenNederlandsebanken.EenhogematevanconcurrentieomdetegoedenvanNederlandsespaarderskanertoeleidendatbankenbereidzijneenmaximalespaarrentetebieden.Eventueelincombinatiemetmogelijke1AanhangselvandeHandelingenII,verga-derjaar2008–2009,2631.2DerenteverschillenmetBelgiëenDuitslandzijnechterblijvenbestaan,waarbijzijopge-merktdathetverschilmetDuitslandwelkleinerisgeworden.3AanhangselvandeHandelingenII,verga-derjaar2008–2009,2631.TweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.2229 efficiëntievoordelenvanNederlandsebankenalsgevolgvanhetinNeder-landwijdverspreideinternetbankierenen-sparenkunnendaaromdespaarrentesinNederlandhogerzijndaninomringendelanden.DaarnaastkandevraagvanNederlandsebankennaartegoedenhogerzijndaninonsomringendelanden,omdatNederlandsebankenstructureelmeerkredietverlenenaanburgers(metnamehypotheken)dandatzijtegoedenophalenbijburgers.DenkbaarisdatNederlandsebankenrelatiefgezieneenhogererentebiedenomsparenvoorconsumentenaantrekkelijkertemaken,omdekredietverleningaanconsumentenenhetophalenvantegoedenbijconsumenten–vanwegemogelijkerisico’s–ongeveergelijktehouden.DeministervanFinanciën,W.J.BosDeministervanEconomischeZaken,M.J.A.vanderHoevenTweedeKamer,vergaderjaar2008–2009,31371,nr.22210