Datakluis: Voorstel externe commissie, rapportage naar uw Kamer, extern onderzoek & voortgang aanpak twee sporen

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2025–202631 066BelastingdienstNr. 1540 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARISSEN VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 22 mei 2026Op 15 april jl. hebben wij uw Kamer ingelicht over het opnieuw in beeldkomen van een datakluis met bestanden die geleverd hadden moetenworden aan de Parlementaire Enquête Fraude en Dienstverlening (PEFD).We zijn ons erg bewust van de ernst van de situatie en de impact die deboodschap heeft. In de Kamerbrief van 15 april jl.1 is beschreven dat dedatakluis technisch beschikbaar wordt gemaakt (geïndexeerd) enbestanden worden geordend, gearchiveerd, vernietigd of gepubliceerd. Indeze Kamerbrief informeren wij uw Kamer over de voortgang op ditproces, het onafhankelijk onderzoek, de externe commissie, deverhouding hiervan tot de door uw Kamer ingestelde voorbereidings-groep, en het proces tot aan het zomerreces.i. Extern onderzoek en een externe commissie In de procedurevergadering van de vaste commissie voor Financiën van23 april jl. is door de commissie besloten namens uw Kamer de ledenErgin (DENK) en van Dijk (CDA) aan te merken als voorbereidingsgroepvoor het thema «datakluis». De Kamerleden hebben aangegeven eenconceptbrief op te stellen waarin wordt gemeld hoe het proces vanonderzoek naar en rapportage over de datakluis, naar het oordeel van decommissie, eruit zou moeten zien. Hierbij is aangegeven dat wanneer hetkabinet al eerder zelf met een uitwerking van dat proces komt, devoorbereidingsgroep dat voorstel toetst en een conceptreactie op datvoorstel zal formuleren. Het kabinet werkt in de aankomende paragrafenuit hoe het onderzoek naar en de rapportage over de datakluis vorm zalkrijgen. Wij stellen uw Kamer, de vaste commissie voor Financiën en inhet bijzonder de leden uit de voorbereidingsgroep de volgende uitgans-punten voor, waarmee het proces van onderzoek naar en rapportage overde datakluis wordt vormgegeven. Het belangrijkste uitgangspunt is hetinstellen van een externe commissie.1Kamerstukken 2026 II 31 066, 1535. kst-31066-1540ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2026Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 066, nr. 15401 A) Externe commissie & rapportage naar uw Kamer Het kabinet stelt voor een externe commissie in te stellen die de volledigevoortgang op het onderzoeken van de datakluis volgt, omdat we zien dathet belangrijk is voor het vertrouwen in de aanpak van de datakluis. Dezeexterne commissie zal in staat worden gesteld om onafhankelijk deaanpak te volgen. Hiervoor worden afspraken gemaakt tussen het kabineten de commissie. Wij hopen dat we hiermee maximaal kunnen bijdragenaan het vertrouwen in de aanpak van de datakluis en het voorkomen vanverdere maatschappelijke onrust. De kwestie datakluis treft hiermeeprecies de kernmotieven om een externe commissie in te stellen, namelijkde nood voor transparantie, onafhankelijkheid, vertrouwen én deopvolging van taken.Op dit moment lopen gesprekken met potentiële commissieleden. Westreven ernaar de commissie zodanig in te richten dat zij beschikt over dejuiste combinatie van inhoudelijke expertise, ervaring en bestuurlijkekennis, zodat een deskundige, evenwichtige en breed gedragencommissie ontstaat. In overleg met de uiteindelijke voorzitter en uwKamer wordt de externe commissie verder samengesteld.Taakopdracht externe commissieDe externe commissie zal gevraagd en ongevraagd meekijken, onder-zoeken, adviseren en rapporteren op en over de volgende onderdelen vande aanpak datakluis:• Beoordeling relevantie documentenDit onderdeel van de taakopdracht betreft het meekijken op enadviseren over de beoordeling van documenten uit de datakluis dieals relevant voor uw Kamer en derden worden aangemerkt. Ditwordt gedaan door in ieder geval de processen die hier ambtelijkvoor worden opgesteld van advies te voorzien. Daarnaast zal decommissie een advies kunnen geven over individuele documentenals ook over dilemma’s tijdens het proces. Uiteraard gaat uw Kameruiteindelijk zelf over wat voor u relevant is.De externe commissie kijkt mee en adviseert over het in de Kamer-brief van 15 april jl. aangekondigde plan van aanpak.• Manier van delen documenten met uw Kamer enmaatschappijDit onderdeel van de taakopdracht betreft het meekijken op enadviseren over de wijze van aanleveren van voor uw Kamerrelevante documenten uit de datakluis als ook het rapporteren aande maatschappij en uw Kamer hierover.• Verhouding documenten tot conclusies uit en over hetverledenDit onderdeel van de taakopdracht betreft het meekijken op,adviseren over en onderzoeken van de verhouding van gevondendocumenten tot conclusies die zijn voortgekomen uit onderzoekennaar het verleden van de Belastingdienst. De scope hiervoor betreftniet alleen de datakluis zelf, maar ook het onderzoeken en beoor-delen van nog niet nader geanalyseerde informatie die voortkomt uitde datakluis en (mogelijk) impact heeft op andere nog lopendetrajecten, zoals het onderzoek naar de RAM-Excelsheets.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 066, nr. 15402 • Rapportage aan uw Kamer door het kabinetDit onderdeel van de taakopdracht betreft het meekijken op enadviseren over de wijze van rapporteren over de datakluis van hetkabinet aan uw Kamer.Net zoals bij projecten met een «groot project» status, zal er eenaccountantsverklaring bij de rapportage worden gevoegd, waarmeegecontroleerd wordt of de Kamer goed en volledig is geïnformeerden of de afspraken over de informatievoorziening toereikend waren.Rapportage1)De externe commissie rapporteert ongevraagd over hun bevindingen,de voortgang hierop én over de door hen gegeven adviezen aan hetkabinet.2)Dit gebeurt in ieder geval niet minder dan 1 x per kwartaal. Hetkabinet verstuurt deze rapportage, al dan niet met een kabinetsreac-tie, aan uw Kamer.3)In hun eerste rapportage geeft de externe commissie in ieder gevalweer:a)Wat het einddoel van instelling volgens de commissie is.b)De verschillende mogelijkheden om hier toe te komen en demogelijke effecten hiervan.c)De raakvlakken met andere dossiers van uw Kameri)Dit punt is onderhevig aan voortschrijdend inzicht naaraanleiding van de analyse van de datakluisii)De scope hiervoor betreft niet alleen de datakluis zelf, maarook het onderzoeken en beoordelen van nog niet nadergeanalyseerde informatie die voortkomt uit de datakluis en(mogelijk) van impact is op andere nog lopende trajecten,zoals het onderzoek naar de RAM-Excelsheets.d)Hoe de externe commissie het kabinet en de uitvoering vanaanpak zal controleren en hoe uw Kamer dit zou kunnen doen.4)Hoewel de externe commissie invulling tracht te geven aan hetvertrouwen van uw Kamer in de uitvoering van de aanpak datakluis,blijven wij, de Staatssecretarissen van Financiën en Herstel Toeslageneindverantwoordelijk voor de informatieverplichting aan uw Kamer.B) Extern onafhankelijk onderzoek & externe partijen Een externe partij, welke nog niet eerder betrokken is geweest bijonderzoeken naar het verleden van de Belastingdienst, zal in opdrachtbelegd van buiten de Belastingdienst een reconstructie maken vanaf 2019tot en met het versturen van de Kamerbrief op 15 april jl. Dit zal gebeurenaan de hand van interviews met betrokkenen van binnen en buiten deBelastingdienst, Dienst Toeslagen, de Douane en het Ministerie vanFinanciën. De reconstructie wordt uitgevoerd door accountants en wordtafgerond vóór het zomerreces van 2026. Het onderzoeken van de oorzaakvan het missen van de datakluis bij zoekslagen in het verleden en delessen die hieruit getrokken kunnen worden zijn onderdeel van hetexterne onderzoek. Deze reconstructie zal ook een gevalideerde tijdlijnbevatten vanaf april 2019. Daarmee komen we toe aan het informatie-verzoek van het lid Ergin (DENK). Als bijlage bij deze Kamerbrief ontvangtu een niet gevalideerde tijdlijn. Indien uw Kamer in debat wenst te gaan,lijkt ons dit het meest relevant op het moment dat de tijdlijn externgevalideerd is, en daarmee de volledigheid gegarandeerd is. De AuditDienst Rijk (ADR) kijkt mee op de opdrachtomschrijving vanuit hetADR-account «Algemene Zaken en Defensie» in plaats van «Financiën»,voor een duidelijkere onafhankelijkheid.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 066, nr. 15403 C) Autoriteit Persoonsgegevens (AP) De AP heeft een informatieverzoek ingediend over de inhoud van dedatakluis, de toegang tot gegevens en het toezicht op en de regie over dedatakluis. Het informatieverzoek is gedaan in het kader van het opnemenvan de datakluis in het toezichtarrangement van de AP bij de Belasting-dienst. Daarnaast kijkt de AP mee en adviseert over het plan van aanpakdat ontwikkeld wordt om de datakluis te ordenen, archiveren en ontman-telen. De AP zal in het bijzonder ook aandacht hebben voor de vraag of derechten van burgers in deze voldoende gewaarborgd worden.D) Inspectie Overheidsinformatie & Erfgoed (IOE) De IOE is een verkennend onderzoek gestart. Op 6 mei heeft de Belasting-dienst gesproken met de IOE. De IOE is betrokken vanwege hun verant-woordelijkheid als toezichthouder op het informatiebeheer van organenvan de centrale overheid. Er worden vervolggesprekken ingepland.ii. Technisch beschikbaar maken datakluis (indexatie) De datakluis is een in 2019 ingerichte beveiligde bewaaromgeving diebestaat uit ongestructureerde bestanden afkomstig van de Belastingdiensten de voormalige directies Toeslagen en Douane. Zoals in de Kamerbriefvan 15 april jl. is aangeven, wordt de datakluis eerst technisch beschikbaargemaakt (geïndexeerd) voordat deze verder geordend kan worden om debestanden uit de datakluis conform de AVG- en Archiefwetgeving tekunnen archiveren, vernietigen, openbaar maken en/of met uw Kamer tekunnen delen. Het indexeren gebeurt door een gespecialiseerde externepartij, Knowledge Plaza. Een eerste resultaat is voor het zomerrecesbeschikbaar. Gelijktijdig aan deze indexatie hebben we conform de motieErgin (DENK) en Dijk (SP) (Kamerstuk 36 708, nr. 83) een eerste analyse opbestandstypen kunnen uitvoeren, welke hieronder wordt toegelicht. Deanalyse is daarbij als bijlage van deze Kamerbrief gevoegd.A) Bestandstypenanalyse Uit deze eerste analyse blijkt dat van de 64 miljoen bestanden er ongeveer20 miljoen (19.625.031) inhoudelijke bestanden in de datakluis zitten.Daarvan zijn er circa 180.000 bestanden die meerdere bestanden bevatten,zoals ZIP-bestanden. Hier zitten ongeveer 4.7 miljoen bestanden in, wathet totaal op 24.327.796 brengt. De uitkomst van deze analyse betekentdat zich in ieder geval ongeveer 44 miljoen bestanden in de datakluisbevinden met waarschijnlijk beperkte inhoudelijke relevantie. Dezebestanden komen namelijk voort uit het technische proces van het vullenvan de datakluis.In de datakluis zit een veelheid aan extensies. Het meest voorkomendebestandstype (ongeveer 18,3%) zijn documenten in een ouder MicrosoftWord-formaat «.doc». Gevolgd door «.pdf» (11,7%). Dit zijn samen zo’n 7,3miljoen documenten. Circa 4 miljoen bestanden zijn verschillende soortenbestandstype afbeeldingen, bijvoorbeeld «.tif», «.jpg» & «.gif.» Ook zittener ongeveer 2 miljoen Excelbestanden in.B) Bestanden per dienstonderdeel De bestanden (exclusief de nog nader te analyseren ZIP-bestanden)hebben als bronnen zowel verschillende directies van de Belastingdienst(bij elkaar opgesteld 13.245.223), als de voormalige Belastingdienstdi-rectie Douane, (6.184718 bestanden) en de voormalig Belastingdienstdi-rectie Toeslagen (195.089).Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 066, nr. 15404 De bovenstaande analyses worden verder aangescherpt door hetnumeriek reduceren van bestanden die geen inhoud bevatten en hetontdubbelen van de bestanden in de kluis. Omdat urgentie niet ten kostevan zorgvuldigheid kan gaan, hebben we waarborgen ingebouwd. Zo is ereen back-up gemaakt van de gehele datakluis. Dit betekent dat er altijdeen volledig onaangetaste set met bestanden blijft.Er is gekozen om op map- en bestandsniveau te prioriteren binnen debestandsbronnen 1) Toeslagen, 2) Belastingdienst en dan 3) Douane.iii. Voortgang sporenaanpak A) Spoor 1 Relevante documenten uit dossiers die belangrijk zijn voor uw Kamer enmaatschappij worden met prioriteit geïnventariseerd. De voorlopige lijstmet onderwerpen waar dit voor geldt betreft in ieder geval:1.Parlementaire enquête Fraudebeleid en Dienstverlening (PEFD)2.Documenten toeslagen conform toezegging de Vries (hersteloperatie)3.Onderzoek Risicoanalyse Model (RAM)4.Onderzoek van KPMG naar CAF5.Parlementaire ondervragingscommissie kinderopvangtoeslag (POK)6.Geïnventariseerde lijsten onder programma Herstellen, Verbeteren,Borgen (HVB)7.Gaswinning Groningen (parlementaire enquête)8.Cases UberDeze lijst is niet limitatief. De externe commissie en uw Kamer zijn voorons belangrijk om te bepalen welke onderwerpen voor uw Kamer relevantzijn. Voor de onderwerpen uit de bovenstaande lijst worden zoekwoordenopgesteld. Voor de PEFD, lijsten HVB, FSV en RAM zijn de oorspronkelijkezoekwoorden beschikbaar. Dit geldt ook voor onderwerpen die als«hotspot» zijn aangemerkt bij het Ministerie van Financiën: de vrijwilligevertrekregeling, MH17, Brexit en Covid. Een «hotspot» is een gebeurtenisof kwestie die zorgt voor een opvallende of intensieve interactie tussenoverheid en/of burgers onderling. Archiefbescheiden die betrekkinghebben op deze hotspots worden aangewezen voor blijvende bewaring.Uiteraard zijn deze onderwerpen niet alleen voor uw Kamer van belang.Net als in de brief van 15 jl. willen we benadrukken dat deze inventarisatieook wordt ingestoken om betrokkenen van dossiers te informerenwanneer dit nodig blijkt, of uit te kunnen sluiten dat er nieuwe informatiein de datakluis bevindt.Andere afgeschermde omgevingenIn de Kamerbrief van 15 april jl. hebben we aangegeven een veiliggesteldeen opgeslagen set met mailboxen en samenwerkingsomgevingen in beeldte hebben. Inmiddels weten we dat dit om in 2020 gemaakte kopieën vanminimaal 1004 mailboxen en samenwerkingsomgevingen gaat, vanmedewerkers die destijds voor de toenmalig BelastingdienstdirectieToeslagen werkten. In tegenstelling tot de datakluis is dit een kopiegeweest van bestanden, in plaats van bestanden zelf. Er zijn dus originelebestanden van deze veiliggestelde- en opgeslagen set met mailboxenbeschikbaar gebleven voor zoekslagen.Er wordt zowel naar deze veiliggestelde set, als de potentiële andereomgevingen nader onderzoek verricht.Tweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 066, nr. 15405 B) Spoor 2 Naast het met prioriteit inventariseren van documenten uit de datakluisdie geleverd hadden moeten worden aan de PEFD, alsook de hierbovengenoemde andere thema’s, wordt gewerkt aan een aanpak om debestanden uit de kluis te ordenen, conform de AVG- en archiefwetgevingte archiveren, en vernietigen óf openbaar te maken. Aandachtspunten vandit plan zijn het ordentelijk opruimen van de niet politiek-bestuurlijkrelevante bestanden en het afhandelen van vragen en verzoeken vanburgers en bedrijven. Het plan zal ook ingaan op het verwerken van Woo-en informatieverzoeken over de inhoud van de datakluis, als ook oudereverzoeken waar de informatie uit de datakluis het besluit van kan doenveranderen. De aanpak wordt voor het zomerreces met uw Kamergedeeld.iv. Proces tot aan het zomerreces Zoals toegezegd in de Kamerbrief van 15 april jl. zullen wij uw Kamerproactief blijven informeren over de datakluis. Het blijft voor ons beiden tebetreuren dat dit dossier zo lang is blijven liggen. Wij kunnen aangevendat u in ieder geval vóór het zomerreces van 2026 verder geïnformeerdwordt over de aanpak om álle bestanden uit de kluis ordentelijk teordenen, archiveren, vernietigen of openbaar te maken. Daarnaast geldt,zoals is toegezegd in de Kamerbrief van 15 april jl., dat wij uw Kamerzullen informeren als er in de tussentijd documenten worden gevondendie relevant zijn voor maatschappelijke of politieke onderwerpen ófwanneer belangrijke informatie tot ons komt over de datakluis zelf.Daarnaast vindt op 26 mei een technische briefing plaats en zorgen we datvoor het zomerreces het externe onderzoek wordt afgerond. Uiteraardnemen wij uw reactie op dit voorstel in het vervolgproces in acht.De Staatssecretaris van Financiën,E. EerenbergDe Staatssecretaris van Financiën,S.Th.P.H. PalmenTweede Kamer, vergaderjaar 2025–2026, 31 066, nr. 15406