Vernieuwde koers Landelijke Stuurgroep Interventieteams

Tweede Kamer der Staten-Generaal2Vergaderjaar 2024–202517 050Misbruik en oneigenlijk gebruik op het gebiedvan belastingen, sociale zekerheid en subsidiesNr. 611 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN ENWERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-GeneraalDen Haag, 19 mei 2025De sociale zekerheid in Nederland is bedoeld om mensen die (al dan niettijdelijk) niet in hun eigen inkomen kunnen voorzien, bestaanszekerheid tebieden.Het is van grote waarde dat we in ons land een stelsel hebben dat mensenondersteunt wanneer zij onvoldoende middelen hebben om rond tekomen. Een belangrijk uitgangspunt daarbij is dat mensen krijgen waar zerecht op hebben. Zo kunnen mensen in hun bestaan voorzien en wordtsociale rechtvaardigheid bevorderd. De meeste mensen willen de regelsnaleven. En als er sprake is van een overtreding, kan het gaan om eenvergissing. Maar daadwerkelijk misbruik doet afbreuk aan het stelsel enmoet daarom zoveel mogelijk worden voorkomen en, indien het zichvoordoet, doeltreffend worden aangepakt. Hiermee behouden we hetdraagvlak voor de sociale zekerheid.Bij de aanpak van misbruik werkt de overheid samen, zowel bilateraal alsin samenwerkingsverbanden. In 2003 is de Landelijke StuurgroepInterventieteams (LSI) opgericht met als doel het voorkomen en bestrijdenvan onrechtmatig gebruik op het terrein van de sociale zekerheid en deinkomensafhankelijke regelingen, van belasting- en premiefraude en vanhet niet naleven van de arbeidswetten. In dit samenwerkingsverbandwerken de Nederlandse Arbeidsinspectie, UWV, SVB, gemeenten, deBelastingdienst, dienst Toeslagen en de IND intensief samen en delen zijkennis en signalen.De afgelopen jaren hebben drie onderzoeken naar de LSI plaatsgevonden.In 2023 is uw Kamer geïnformeerd over de evaluatie van hetLSI-convenant1. Eind 2024 heb ik uw Kamer geïnformeerd over de twee1Kamerstukken 2023/24, 17 050, nr. 606. kst-17050-611ISSN 0921 - 7371’s-Gravenhage 2025Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 17 050, nr. 6111 opvolgende onderzoeken2. Dit betrof het onderzoek gedaan naar dewaarborgen binnen de LSI op het terrein van privacy en non-discriminatie(uitgevoerd door Pro Facto en Hooghiemstra en Partners (hierna: ProFacto c.s.)) en het onderzoek naar de waardepropositie van de LSI(uitgevoerd door Motivaction).De conclusies en aanbevelingen heb ik ter harte aangenomen en dezehebben geleid tot een modernisering van het samenwerkingsverband. Datwil zeggen: een vernieuwde koers en een wijziging van de naam. Met dezebrief informeer ik u, zoals toegezegd in de brief van 6 november 20243,over deze nieuwe koers, de naamswijziging die daarmee gepaard gaat ende verdere opvolging van de aanbevelingen uit bovengenoemdeonderzoeken.Nieuwe naamEr is gekozen voor een nieuwe naam, die beter de lading dekt van desamenwerking en past bij de vernieuwde koers. De LSI heet voortaan hetLSN: Landelijk Samenwerkingsverband Naleving Sociaal Stelsel enArbeidswetten. Deze naam geeft beter uitdrukking aan het doel en dereden van bestaan van het LSN. Daarmee wordt invulling gegeven aan deaanbeveling van de evaluatie van Motivaction om de naam te herover-wegen, omdat de naam «Landelijke Stuurgroep Interventieteams»verkeerde associaties opriep.Een vernieuwde koersDrie pijlersSamenwerken in het optreden tegen misbruik is belangrijk voor eeneffectieve aanpak. Bij het willens en wetens overtreden van regelsbeperken overtreders zich veelal niet tot één domein. Daar waar arbeids-wetten overtreden worden om (werkgevers)kosten te verlagen, wordtmogelijk ook andere, bijvoorbeeld fiscale, wet- en regelgeving overtreden.Hetzelfde geldt voor misbruik met uitkeringen en toeslagen. Ook hier zienwe dat personen die inkomensondersteuning aanvragen, zonder daarrecht op te hebben, dit regelmatig ook proberen op andere terreinen. Doorsamen te werken en gezamenlijk op te treden kunnen overheidsorgani-saties beter zicht krijgen op dergelijke problematiek en deze gerichtaanpakken.De LSN-partners hebben drie pijlers in hun aanpak gedefinieerd. De eersteis uitvoering, het uitvoeren van gezamenlijke projecten, vaak op basis vangegevensdeling. Het LSN richt zich hierbij op thematische en fenomeen-gerichte projecten. In de paragraaf hieronder licht ik dit nader toe. Detweede pijler is preventie, in de zin van het bevorderen van regelnalevingen voorkomen van misbruik en (aanpalende) problematiek, indien dit naarvoren komt in een LSN-project. Denk hierbij bijvoorbeeld aan hetdoorverwijzen van de burger naar de juiste loketten voor aanvullendeinkomensondersteuning of zorg of het signaleren richting beleidsmakersdat wet- en regelgeving aanpassing behoeft. Ook wordt gekeken hoepartners elkaar kunnen versterken met een gezamenlijke aanpak en hoe zijvan elkaar kunnen leren, bijvoorbeeld in de inzet op het bevorderen vanregelnaleving en voorkomen van vergissingen. Alles uiteraard binnen demogelijkheden van wet- en regelgeving, zoals de AVG. De derde pijler iskennis- en expertisedeling. Door het organiseren van kennissessies oponderwerpen als effectmetingen, veiligheid tijdens handhavingsbezoeken2Kamerstukken 2024/25, 17 050, nr. 610.3Kamerstukken 2024/25, 17 050, nr. 610.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 17 050, nr. 6112 of specifieke thema’s en/of fenomenen kunnen partners van elkaar leren.Uiteraard kent iedere partner zijn eigen doelgroep en regelingen, maar deuitdagingen waar de diverse partners voor staan zijn vergelijkbaar.In het verleden heeft het LSN ook ingezet op de wijkgerichte aanpak(WGA)4. Hiervoor is een overkoepelende Data Protection ImpactAssessment (DPIA) in concept geschreven, waarin de privacyrisico’s vande gegevensverwerking voor deze aanpak zijn omschreven en beheers-maatregelen zijn opgenomen. Bij de partners bleek onvoldoendedraagvlak om verder te gaan met de WGA. Een hernieuwde afwegingtussen het belang van het bestrijden van misbruik en of dat feitelijk inwijken plaats zou moeten vinden, heeft geleid tot het besluit dat LSN deWGA staakt. Het LSN zet daarom voortaan in op een thematische enfenomeengerichte aanpak.Projecten op thema’s en fenomenenOok voor projecten op thema’s en fenomenen waarbij (persoons)ge-gevens worden uitgewisseld moeten de randvoorwaarden rond privacyen gelijke behandeling op orde zijn. Vooruitlopend op de invulling vandeze randvoorwaarden worden mogelijkheden voor projecten opverschillende thema’s verkend. Bij alle thema’s is het belangrijk te kijkenwat er binnen de scope van artikel 64 Wet SUWI, de grondslag voor desamenwerking, valt en waar het LSN een toegevoegde waarde kanhebben, in aanvulling op wat er al gebeurt door de individuele partners ofin andere samenwerkingsvormen. Een voorbeeld van een thema dat hetLSN aan het verkennen is, is het thema arbeidsmigranten.Verkenning van een structurele regionale samenwerkingDe huidige werkwijze van het LSN met tijdelijke projecten is gericht opspecifieke fenomenen of thema’s. Dit systeem heeft echter beperkingen.Zo moet elke keer een projectstructuur ingericht worden en is het lastig deopgedane expertise en het opgebouwde netwerk na een project in standte houden. Daarom is besloten om de mogelijkheden van een vasteregionale teamstructuur te verkennen, waarbij de signalen vanmeervoudig belang per regio door een vaste samenwerking van mensenkunnen worden opgepakt. Voordeel van een structurele samenwerking isdat relaties, ervaring en expertise duurzaam opgebouwd kunnen worden.De verwachting is bovendien dat de samenwerking verbetert en deadministratieve lasten afnemen. Waar sprake is van overtreding vanmeerdere wetten kan verder in gezamenlijkheid afgewogen worden hoeorganisaties passend kunnen reageren. Hiermee wordt bedoeld datgereageerd wordt op een manier die recht doet aan wat er gebeurd is ende omstandigheden van de persoon. Momenteel verkent het LSN wat ernodig is om een pilot te draaien.WaarborgenHet LSN zorgt dat zijn processen voldoende waarborgen bevatten omervoor te zorgen dat zijn aanpak zorgvuldig is. Hierbij kan gedacht wordenaan waarborgen rondom privacy zoals het werken met DPIA’s en het tijdigverwijderen van persoonsgegevens na afloop van een project. Deafgelopen maanden heeft het LSN in aanvulling hierop de diverseaanbevelingen uit de hierboven genoemde onderzoeken opgepakt. Zowordt er gewerkt aan richtlijnen om in kaart te brengen welke risico’s opdirect of indirect onderscheid de keuze voor een thema oplevert. Ook4De werkwijze van de LSI bij de wijkgerichte aanpak is toegelicht in de brief van 26 januari 2023(Kamerstukken 2022/23, 17 050, nr. 604).Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 17 050, nr. 6113 worden procedures en werkinstructies opgesteld ten behoeve van deuitvoering van de rechten van betrokkenen en wordt er gewerkt aan eeninterventieladder voor thematische en fenomeengerichte projecten.Het convenant LSI uit 2017 wordt aangepast en er worden richtlijnenopgesteld voor de evaluatie van projecten, met als doel om privacy engelijke behandeling onderdeel daarvan te maken. Ook kijkt het LSN naarcommunicatie. Het LSN wil transparant zijn over wat het is, wat zijn doelis, wat het wel en niet doet en hoe het te werk gaat. Zo weten mensenwaarom en hoe het LSN controleert op de naleving. Hiertoe komt er ondermeer een webpagina om actief te informeren over wat het LSN is en watzij doet.5. Projecten op basis van gegevensdeling zullen pas gestartworden als aan alle waarborgen wordt voldaan.AfsluitendSamenwerking tussen de diverse overheidsorganisaties is van grootbelang voor een effectieve en efficiënte aanpak van misbruik. Eensamenwerkingsverband als het LSN is een mooi voorbeeld van eendergelijke samenwerking.De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,Y.J. van Hijum5De beoogde site is https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-sociale-zaken-en-werkgelegenheid/organisatie/commissies/lsn. Deze zal binnenkort online gaan.Tweede Kamer, vergaderjaar 2024–2025, 17 050, nr. 6114